ఇవన్నీ ఎప్పుడో ఉన్న కవులకి కాని ఈ మధ్యకాలంలో వచ్చిన వాళ్ళకి వర్తించే చట్రాలు కావని అనిపించొచ్చు కాని, నిజం కాదు. పందొమ్మిదో శతాబ్దంలో కొత్త రకం పాఠకులు వచ్చారు, మరికొన్ని కొత్త మూసలు తయారుచేశారు. ఈ కొత్త పాఠకులకి దారి చూపించి, తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో పెనుమార్పులకు కారకుడైన విశిష్టవ్యక్తి కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి. తెలుగు సాహిత్య విమర్శ రంగంలో ఈయన ప్రభావం బహుశః అద్వితీయం.
శీర్షికలు సంచికలు
తర్వాతి పొద్దునే లేచావు అలికిడికి. అసలు నిద్రే పట్టదనుకున్నావు కానీ నీ శరీరం నిన్ను మోసం చేసింది. ఒళ్ళంతా లాగేస్తోంది. పొట్ట కాలిపోతోంది. ఎవరో కాఫీ తెచ్చిచ్చారు. మొదటిసారి తీసుకోలేదు కానీ ఇంకోసారి బలవంతపెడితే వద్దనలేదు నువ్వు. మెల్లగా కిందకొచ్చి సైలెంట్గా కుర్చున్నావు. కొంతమంది వంటింట్లో ఉన్నారు. మగవాళ్ళు బైటికీ లోపలికీ తిరుగుతున్నారు. ఎవరూ నీతో కళ్ళు కలపడంలేదు. వచ్చినవాళ్ళకి టిఫిన్లూ, టీలూ అందిస్తోంది ఒకామె.
రామ, కృష్ణ, శివ, వెంకట – పదాలలో ఒకటో రెండో పదాలు ఎన్నుకుని ముందో వెనకో ఇంకో విశేషణ పదం కలిపితే తెలుగు మగశిశువుకి నికార్సయిన పేరు తయారవుతుంది. ముప్ఫై ఏళ్ళు దాటిన సగం ముప్పావు తెలుగువారికి అటువంటి పేరే ఉంటుంది. బుద్ధిరామయ్య పేరు అలాగే వాళ్ళ నాన్న రూపకృతి చేశాడు. పూర్వ పదాన్ని ఆయన బుద్ధ అనబోయి బుద్ధి అని బియ్యంలో రాశాడేమో మనకి తెలియదు.
You come uninvited and knock at the door
for me! I won’t be there then!
Did you really knock at the door for me?
No; you come knocking at my door uninvited
since you really don’t need me!
(బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు కవిత ‘అనుకోని ఆఖరి అతిథి’కి ఆంగ్లానువాదం.)
ఒక ఆకాశమే
వేల సంవత్సరాల వర్షమై చీలినట్లు
ఒక చంద్రుడే
వేల రాత్రుల వెన్నెలై విరిసినట్లు
ఒక మనసే
వేల దిగుళ్ళ ఆనందాల చెలమైనట్లు
వర్షం గట్టిగా కురుస్తోంది. చేతులు లేని గోనెపట్టా తొడుక్కున్న ఒక వ్యక్తి ఖాళీ రోడ్డు దాటి కఫే వైపు వస్తున్నాడు. ఆ చుట్టుప్రక్కలే ఎక్కడో కుడివైపున పిల్లికూన ఉండాలి. ముంజూరు క్రిందనుండి వెళ్ళి చూద్దునా అని ఇంకా మనసులో అనుకుంటోంది. ఆమె అలా తలుపు దగ్గర బయట నిలబడి ఆలోచిస్తూంటే, ఆమె వెనక ఎవరో గొడుగు తెరిచి పట్టుకున్నారు. మరెవరో కాదు, ఆ హోటల్లో పనిచేసే మెయిడ్.
ఒడిదుడుకుల జీవితంలో
ఎవడైనా దూరంగా జారినప్పుడు
వాడితో నువ్వెలా ఉన్నావో
లోలోపల ఒకసారి తొంగి చూడు.
ఎవడి చీదరింపు కూడా నీలో సంతోషాన్ని నింపుతుందో
వాడి అరుపు జీర కోసం ఎదురు చూడు.
ఉప్పు, తీపి కలసిన
గరగరలా ఉంటుంది
పెదాలు చప్పరిస్తుంటే
చేపలన్నీ నీళ్ళలో ఉంటే
నువ్వూ నేనూ ఈ పక్కమీద
ఈదుతున్నామెందుకు?
లేడికూనతో ఆడుకోవాలనుకోవటం
నేరమని తెలియనేలేదు
అన్నార్తుడిని ఆదుకోవాలనుకోవటం
గీత దాటడమనుకోలేదు
కాముకుని చెరలో ఉన్నా
జీవించాను నీ తలపుల బందీగానే
ఒళ్ళువిరుచుకుని లేచే కుక్కకి
వాసనలు చూడని
బతుకే లేదని అనిపిస్తుందా?
అస్తమానం హోరెత్తించే
సముద్రపు గాలుల్ని చూసి
వీధి బిచ్చగాడు విసుక్కుంటాడా?
నిన్నా మొన్నటి గాయాలను
రేపటి గురించిన భయాలనీడలను మోస్తూ
జీవితాన్ని వడగట్టి
ఆనందాల ఆనవాళ్ళను ఆవిరిచేసి
దుఃఖాలను మాత్రమే మిగుల్చుకుని
మనసంతా పొగిలి
బ్రతుకును కుంటినడక నడిపిస్తూ
నేను చెట్టుని
ప్రతి తుఫాను తర్వాతా
నా మరణం
వాయిదా పడుతుంటుంది
నిజానికి నన్ను
శిథిలంకాని వాక్యాన్ని చేసేది నువ్వే
ఎండ నదిలో మునుగుతున్న
బాటసారుల్ని
నీడవల వేసి పట్టుకునే జాలరి
చెట్టు ఎపుడూ విలపిత కాదు
పూలపిట్టల, పిట్టపూల నవ్వులతో
విచ్చుకునే వికసిత.
అడ్డం ఎటువంటి జబ్బు రాని అయోమయము సమాధానం: నిరామయము పెట్టుబడిదారులకు వ్యతిరేకంగా కార్మికపోరు సమాధానం: వర్గపోరాటం సంపద సమాధానం: కలిమి గర్వం సమాధానం: మిడిసిపాటు […]
క్రితం సంచికలోని గడినుడి-79కి మొదటి ఇరవై రోజుల్లో పద్దెనిమిమంది నుండి సరైన సమాధానాలు వచ్చాయి. విజేతలకందరికీ మా అభినందనలు.
గడి నుడి-79 సమాధానాలు.
సాహిత్యం సమాజంలో మార్పులకు దోహదం చెయ్యాలి అని ఆశించడం, ఆ సాహిత్యంలోనూ భాష, వాస్తవికతల పరంగా మౌలికమైన మార్పులు ఆశించడం, తీసుకురావడం – ఆ ప్రక్రియలో ఆధునిక సాహిత్యానికి గురజాడ మూల పురుషుడవడం వివినమూర్తిని బాగా ఆకట్టుకున్న విషయం, వాటికన్నా ఎక్కువగా మూర్తిని ఆకర్షించింది గురజాడలోని వివేచన.
మారుతున్న కాలంతో పాటూ సాహిత్య వేదికలూ మారుతున్నాయి. ఆడియో కథలు ప్రాచుర్యంలోకి వస్తున్నాయి. వీటికి యూట్యూబ్ ముఖ్య వేదిక. కనుక, ఈమాట యూట్యూబ్ ఛానెల్ ప్రారంభించాం. గతనెలలో కొత్తగా అప్లోడ్ చేసిన రచనల వివరాలు ఇవీ:
సాంకేతిక విప్లవం సమాజంలోని ఎన్నో రంగాలను చెప్పుకోదగ్గ రీతిలో ప్రభావితం చేసింది. సాహిత్యం దీనికి మినహాయింపేం కాదు. ప్రత్యేకించి కోవిడ్ సమయంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇ-రీడింగ్ మునుపెన్నడూ చూడనంత స్థాయిలో పెరిగింది. ఇప్పుడు కోవిడ్ తగ్గుముఖం పట్టి, ప్రపంచం యథారీతిన కొనసాగుతున్నట్టు కనిపించినా, అప్పటి ఇ-అలవాట్లు ఇప్పుడు మరింత తీవ్రంగా, మరింత బలంగా కొత్త కొత్త ముఖాలతో కనపడుతూ ఉన్నాయి. కోవిడ్ ఈ ఇ-అవసరాలను మరింత స్పష్టంగా, ఒకింత ముందుగా చెప్పిందన్న మాటే తప్ప, ఇవన్నీ ఈ రోజు కాకపోయినా రేపైనా మనం చూడవలసిన మార్పులే. మార్పు కొత్త అవసరాల నుండి పుడుతుంది. అనివార్యమవుతుంది. పుస్తకం కొనుగోళ్ళు, అందుబాటు, చదివే అలవాట్లకు సంబంధించి, పాఠకప్రపంచం ఇప్పుడు ఎన్నో కొత్త అవసరాలతో ఉంది. వాటి వైపు దృష్టి సారించకుండా సాహిత్యాన్ని నిలబెట్టుకోగలమనుకోవడం అపోహ. ఆన్లైన్లో తెలుగు పుస్తకాల కొనుగోలు ఇప్పటికీ తెలుగునాట చాలా మంది విద్యావంతులకి కూడా అంతగా అలవాటు కాలేదు. అమెజాన్, ఫ్లిప్కార్ట్ కాకుండా, నవోదయ పుస్తకాల ఆన్లైన్ షాప్ తప్ప మిగతావి ఎందరికి తెలుసో కూడా అనుమానమే. ఈ సోషల్ మీడియాకు ఆవల కూడా ఒక పాఠక ప్రపంచం ఉందని గుర్తించకపోతే, మన అమ్మకాలు, కొనుగోళ్ళు, ప్రచారాలు అన్నీ ఇక్కడిక్కడికే పరిమితమైతే, మనం కొనుగోళ్ళలో ఆశించే ఊహించే అంకెలు బహుశా మనం చూడలేకపోవచ్చు. పుస్తకాలను ఎటూ ఎక్కడికీ మోసుకుపోవాల్సిన అవసరం లేకుండా, కావలసిన పుస్తకం తీరిక దొరికిన క్షణాల్లో చేతిలో తిప్పుకు పోగల సౌకర్యం నేటికి ఒక అవసరం. ప్రత్యేకమైన సాఫ్ట్వేర్ని తనకంటూ సృష్టించుకుని, పెద్ద ఎత్తున తెలుగు ఇ-రీడింగ్ రంగంలోకి వచ్చిన కినిగె దురదృష్టవశాత్తూ మూతపడింది. పుస్తకాల కొనుగోలుకు సంబంధించి, ఇ-చదువుకు సంబంధించి, కినిగె ఒక విప్లవాత్మకమైన మార్పుకు శ్రీకారం చుట్టింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న కోట్లాది తెలుగు పాఠకులకు పుస్తకాలు అద్దెకు ఇవ్వడంతో సహా, ఎన్నో హంగులతో మొదలైన అట్లాంటి అప్లికేషన్ మూతపడటం అంటే, తెలుగు సాహిత్య అవసరాలకు సంబంధించి, తెలుగు పాఠకుల వినియోగానికి సంబంధించి, మన లెక్కల్లోనో అంచనాల్లోనో ప్రచారంలోనో ఏదో తప్పుందన్న అనుమానం రాకపోదు. పాఠకుడి నుండి కినిగె ఆశించిన ఆ కాస్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కూడా త్రోసిరాజని, ఇంకా సరళంగా, కంటికి హాయిగా ఉండేలా రూపొందించబడిన ఆప్ చదువు. అన్వీక్షికి ప్రచురణల నుండి వచ్చిన ఈ ఆప్, సహజంగానే ఈ కాలపు ఇ-రీడర్స్ అవసరాల మీద మరింత స్పష్టతతో మొదలై, ఇ-పాఠకులను మరింతగా ఆకర్షించే దిశగా దృష్టి సారించింది. గంటల తరబడి ప్రయాణాల్లోను, తప్పని మిగతా వ్యావహారిక పనులతోనూ నిండి ఉండే మనిషికి, ఇ-బుక్స్, ఆడియో బుక్స్ ఒక వరం లాంటివి. దాసుభాషితం ఆప్ ఆ కొరత తీర్చే ప్రయత్నం చేస్తోంది. ఇంతో కొంతో పేరూ ప్రచారం ఉన్న ఈ సంస్థను కూడా ఆర్థిక కొరత ఇబ్బంది పెడుతోంది. ఇ-పుస్తకాలు, ఆడియో సాహిత్యం నేటి జీవితానికి ఒక అవసరంగా మారుతున్నాయి. తెలుగు అంతర్జాల సాహిత్య పత్రికలు కూడా ఇప్పుడు ఆడియో వీడియో రచనలకు ఆహ్వానం పలుకుతున్నాయి. ఈమాట ఎన్నో ఏళ్ళుగా అపురూపమైన ఆడియో ఫైల్స్ని పాఠకులకు అందించడం తెలిసిన విషయమే. ఇప్పుడు యూట్యూబ్ ద్వారా కూడా మరిన్ని రచనలు అందుబాటులోకి తెస్తోంది. ఇన్ని మార్గాల ద్వారా ఎందుకు పాఠకుల దృష్టిని ఆకర్షించాలని ప్రశ్నిస్తే దానికి జవాబు ఒక్కటే. పుస్తకం ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండే ఒక వాతావరణాన్ని సృష్టించడం. ఎంత విరివిగా విస్తృతంగా సాహిత్యాన్ని అందరికీ అందుబాటులోకి తేగలిగితే వారి సాహిత్యాభిరుచి పెంచడానికి అంతలా అవకాశం ఉన్నట్టు. అంతదాకా ప్రయాణమూ పరిశ్రమా తప్పవు.
మొక్కలు నాటడం విన్నాం, శవాలు నాటడం! ఆ ప్రేతానికి రెండువేల సంవత్సరాలు గడిచినా, క్రిందటి ఏడాదే అనుకుంటున్నాడు. పోయిన ఏడాది నీ పెరట్లో శవాన్ని నాటావు కదా? అది మొలిచిందా? అని అడుగుతున్నాడు! అసలు వాళ్ళు ప్రేతాలేనా? ప్రేతప్రాయులైన ప్రాణులా? అతడు మాట్లాడుతున్నది, ప్యూనిక్ యుద్ధం గురించేనా, లేక గత ఏడాది జరిగిన ప్రపంచయుద్ధమా?
సెంట్రల్ అమెరికా దేశాలు ప్రపంచంలోకెల్లా అతి తక్కువమంది యాత్రికులు తిరుగాడేవి. నేరాల పుట్టలుగా, రాజకీయ అవ్యవస్థ దిట్టలుగా, నియంతల కంచుకోటలుగా, మాఫియా ముఠాలకు స్వర్గసీమలుగా, సైనిక తిరుగుబాట్లకు కేంద్రబిందువులుగా అపార అపఖ్యాతిని గడించాయి. యాత్రికులకు వెంపరం కలిగించే ఖ్యాతి అది.