ఆర్యా..అద్భుతమైన సేకరణ. కవిత్వాన్ని నమ్ముకొని బతికిన ఆనాటి కవి రాజ శేఖరులు..వాగ్దేవతానుగృహీత కవిసత్తములు శ్రీనాథమహాకవి పద్యములు మాకు మానసోల్లాసము కల్గించినవి. నమస్సులు.
బాలమురళి గారితో చాలా సార్లే సంభాషించాను–ఎదురుగానూ, గుంపులలోనూ.
విశేష ప్రజ్ఞావంతుడు. గాత్రం అద్భుతం. జనరంజకంగా పాడ గలరు. ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు.
ఆయనలో నచ్చనివి కొన్ని ఉన్నాయి. అది–స్వోత్కర్ష. త్యాగరాజు 4 స్వరాలతో ఒక రాగం సృష్టిస్తే, నేను 3 స్వరాలతోనే ఒక రాగం కూర్చాను–అని ఆయనే చెప్పుకోవడం నాకు అంతగా మింగుడు పడలేదు.
నిజానికి–సంగీత శాస్త్రమూ, సృజనా , ప్రజ్ఞ, లోతైన అవగాహనా, ఇలాంటి అంశాలు తీసుకొని విడివిడిగా త్యాగరాజునీ, దీక్షితార్నీ, శ్యామశాస్త్రినీ, తీసుకొని వీరిని బాలమురళి పక్కన పెట్టలేము. ఎందుకంటే వారి కృతులు ఇప్పటికీ అందరూ పాడుతున్నారు.
ఇంకో పాతికేళ్ళలో ఆ త్రిమూర్తుల 200 సంవత్సరాల ఉత్సవాలు జరుపుంటారు.
బాలమురళి కృతులు ఎంతమంది పాడుతున్నారన్న ప్రశ్నకి జవాబు వెతకడం అంత కష్టమేమీ కాదు.
ఆయన స్వీయ రచనలు కూర్చిన పుస్తకం–గాన సూర్య కాంతి–అద్భుతంగా కూర్చారు; తెలుగు, తమిళ, కన్నడ భాషల లిపిలో ప్రచురించారు. అది నాకు బాగా నచ్చింది. గాన సూర్య కాంతి పుస్తకం కొందామంటే ఎక్కడా దొరకదు. ఎవరికీ పట్ట లేదు–అటు అభిమానులకీ, ఇటు శిష్యులకీ, మరో వైపు సంగీతజ్ఞులకీ.
మంగళంపల్లి వారి మీద వ్యాసం పునఃప్రచురించడం ముదావహం. ఆయన వున్న రోజుల్లో ‘ఈనాటి త్యాగరాజుగా’ ఒక వెలుగు వెలిగారు. ఆయన సంగీతప్రపంచంలో బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలే కాదు, ఏక సంథాగ్రహి కూడా. విజయవాడ మద్రాసు మధ్యలో ప్రతి రైల్వే స్టేషన్ పేరునూ అలవోకగా వల్లెవేయగల అసమాన జ్ఞాపక శక్తి వున్న వ్యక్తి. సంగీత విద్వాంసులకు వుండే piety ఆయనకు లేదు. జీవితంలోని సౌఖ్యాన్ని అనుభవిస్తూనే సంగీతానికి ఎనలేని సేవ చేశారు. నేను ఢిల్లీలో వున్న మూడు దశాబ్దాల కాలంలో ఆయన కచేరీలు ఎన్నో చూశాను. ఆయన కచ్చేరీలకు వయోలిన్, మృదంగం, ఘటం వాయించే వారు వాసి గలవారితో తప్ప ఆయన ధాటికి తట్టుకోవడం కష్టం. ఇసుక వేస్తే రాలనంతగా వచ్చేవారు సంగీత ప్రియులు ఆయన కచేరీలకు. ప్రముఖ వాగ్గేయకారులైన త్యాగయ్య, ముత్తయ్య, శ్యామయ్య తో పాటుగా తన స్వీయ రచనలను ఆలపించి మెప్పించేవారు. హనుమ అనుమ మనమా అనే కృతి, తనకు తెలియని కన్న తల్లిని స్మరించుకుంటూ రాసిన అమ్మ అకార ఉకార మకార కృతిలో తనను పెంచిన తల్లికి శివే శివే అని నివాళులు అర్పించటం శ్రోతలను ఎంతగానో అలరించింది. బాలమురళి మరియు సంగీత క్యాసెట్ కంపెనీ కలిసి ఒక ముప్ఫై సంవత్సరాల పాటు శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని, ముఖ్యంగా త్యాగరాజ కృతులను, జన బాహుళ్యంలోకి తీసుకుపోవటానికి గొప్ప కృషి చేశారు. త్యాగయ్య సంస్కృత కీర్తనలు, (అందులోనే సామజవరగమన కూడా వుంది), పంచరత్న కీర్తనలు, తత్వబోధ కీర్తనలు, ఉత్సవ సంప్రదాయా కీర్తనలు వగైరా మరియు ఆయన స్వయంగా రచించి ఆలపించిన థిల్లానాలు, ముఖ్యంగా థిమ్న నాథ రాగమాలిక లో ఊపిరి పీల్చుకోకుండా ఆలపించే సంగతులు, సంగీత ప్రియులను నేటికీ అలరించుతున్నవి. ఓసారి మంగళంపల్లి వారి క్యాసెట్లు రెండిటిమీద ఆయన ఆటోగ్రాఫ్ తీసుకున్నాను. అవి కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. నేను రోజూ వాకింగ్ లో బాలమురళి అభోగి రాగంలో రచించిన వేగమె గావరా రంగయ్యా అనే కీర్తనను, సుదీర్ఘ రాగాలాపనను ఆస్వాదిస్తూ వుంటాను. నా వెనక నడిచే వాళ్ళు రోజూ ఇదేనా అంటుంటారు! సంగీత సంప్రదాయం వున్న కుటుంబం నుంచి వచ్చినప్పటికీ, దురదృష్టవశాత్తూ నాకు సంగీతంలో ఏమాత్రం ప్రవేశం లేదు. కానీ విని ఆనందించే స్పృహ మాత్రం బాగా వుంది. సంగీత జ్ఞానం లేనందుకు ప్రాయశ్చిత్తంగా నా కూతురికి అభేరి అని నామకరణం చేసి, ఆమెకు సంగీతం నేర్పించుతూ శాస్త్రీయ సంగీత పట్ల నాకున్న అభిమానం చాటుకుంటున్నాను.
[ఈ వ్యాసం ఇప్పుడే తొలిసారిగా ప్రచురించబడింది. ‘పునః’ప్రచురణ కాదు. – సం.]
బాలమురళి స్మృతి ఆద్యంతమూ, సంగీత పరిజ్ఞానం ఏమాత్రమూ లేని నాకు కూడా హృద్యమనిపించింది. బెజవాడ విశేషాలు మరో ఆకర్షణ—నేను లయోలాలో రెండేళ్లు (1974–76) చదవడాన.
గొర్తి తన ‘యజ్ఞం’ (“మనకు తెలియని మన త్యాగరాజు“) లోని ఓ అధ్యాయం, “గాన సూర్యకాంతి: బాలమురళి” లో బాలమురళి బెజవాడ మీద రాసిన పాటను—“వినుమురా విజయ వాణి – కనుమురా కృష్ణ వేణి / ఆలకించు ఆంధ్ర బాల / లాలపించు మధుర వాణి”—చేర్చారు.
త్యాగరాజుతో పోల్చడం చదివితే, నాకు కొడవటిగంటి రాసిన “కర్ణాటక సంగీతంలో శ్రీ బాలమురళీకృష్ణ ప్రతిభ” అన్న వ్యాసం (ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 9-3-1967) [1] గుర్తొచ్చింది:
“త్యాగయ్య భక్తుడు, కవి, గాయకుడు, సంగీత కళానిధి, సంఘ విమర్శకుడు. కాని, అన్నింటిని మించి సంగీతపు పుట్ట, సంగీతం మహాసముద్రమైతే, త్యాగరాజు గజ ఈతగాడు కాదు, తిమింగలం. ఆయన సంగీతం కోసం బతికాడు. అమిత అరాజక పరిస్థితులలో బతికి భక్తిద్వారా ఆత్మ సాక్షాత్కారం సాధించాడు. అమాయకుడు కాదు, ఆత్మాభిమానం లేనివాడు కాదు. తన గేయాల ద్వారా తన గోడు ఎంత వెళ్ళబోసుకున్నాడో చెప్పడం కష్టం. “నాదు పై పలికేరు నరులు” అన్నాడు. “పుట్టులోభులను పొట్టకై పొగడితి, దుష్టులతో గూడి, దుష్కృత్యములు సలిపినట్టు చేసిన త్యాగరాజును” అని కూడా తానే చెప్పుకున్నాడు. కాని లోకాన్ని వెయ్యి కళ్ళతో చూసి అసహ్యించుకున్నాడు, నవ్వుకున్నాడు, మెచ్చుకున్నాడు, ఏ నాటకం చూసాడో ఏమో, “స్త్రీ వేషధారికి సాధ్వి నడతలు ఏమైనా తెలుసునా?” అనుకున్నాడు.
“ఇటువంటి లక్షణాలు కొన్ని బాలమురళిలో కనిపిస్తున్నాయా? బాలమురళి తన రచనలలో కొన్ని విసుర్లు విసురుతున్నాడు. …
“కర్ణాటక సంగీతానికి కాణాచిగా వుంటూ వస్తున్న దక్షిణ దేశంలో ఆ సంగీతానికి కొత్త జీవం పోయడానికి బాలమురళి అవతరించాడనడానికి ఆధారం వున్నది. ఆ కర్తవ్యం అతను నిర్వహించగలిగితే బాలమురళి నిజంగా అభినవ త్యాగరాజే.”
“గాన సుధాకరుడు” అన్న మరో వ్యాసంలో (ఫిబ్రవరి 1971) [1], బాలమురళీకృష్ణలో ‘విశ్రాంతి’ ధోరణి లేదనీ, గాయకునిగా నిరంతరం పెరగడం అతని అంతస్స్వభావమనీ, అది డబ్బు కోసం కాదనీ, ఒకసారి బాలమురళి తనతో, “ఈ పాటకచ్చేరీలు కాక జరుగుబాటు కావటానికి ఇంకా ఏ మార్గం వున్నా బాగుండును! సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుంది!” అన్నాడని కూడా పేర్కొన్నాడు:
“పెరగటం తన అంతస్స్వభావం గనక పెరుగుతున్న గాయకులు ఎంతమంది వుంటారు? సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుందని ఏ గాయకుడు అంటాడు? ఈ లక్షణాలు గలవాళ్ళు ఇంకా వుంటే వాళ్ళు విలక్షణమైన గాయకులే!
“గాయకుడుగా అతనికి అద్భుతమైన శరీరం వున్నది. అది మంద్ర గాంధారం నుంచి తారాషడ్జమం దాకా పలకటం నేను డజనుసార్లు విన్నాను. అతని శరీరం అతిరథుడి లాంటిది. ఎలాంటి క్లిష్టరీతిలోనూ క్రమశిక్షణ పొరపాటున కూడా కోల్పోడు. రాగమూ, స్వరమూ, లయా అతనికి బానిసలలా వుంటాయి. వాటిపైన అతను చూపే అధికారం అనన్యమనిపిస్తుంది. అతని సంగీతం అగాధమనిపిస్తుంది. చాలామంది తమ యావచ్ఛక్తినీ ప్రదర్శించినట్టూ, అంతకుపైన పోలేరన్నట్టూ ఎప్పుడన్నా అనిపించవచ్చు. బాలమురళి విషయంలో అలా ఏనాడూ అనిపించలేదు నాకు… అంటే నాకు అతని ‘అడుగు’ ఇంతవరకు తగిలినట్టు భావన కలగలేదు.
“ఎందుకో నాకు చాలా కాలంగా బాలమురళి సంగీతంలో త్యాగరాజు హృదయం వున్నట్టు అనిపిస్తూ వచ్చింది.”
Came across this page while reading some papers of Harshita Kamath in connection with a piece of research I was doing on Nayaka period Telugu prabandhas. What a remarkable quality and quantity of work has Narayana Rao accomplished, not only in introducing western audiences to the amazing breadth and depth of Telugu classical texts but also in encouraging and mentoring doctoral students who are carrying on his legacy ! At least 3 of the 4 students who wrote above are now professors working on Telugu literature.
I recently saw a surprising paper by two of them – Harshita and Ilanit – on how Nannaya turned the Sanskrit Mahabharata – considered a dangerous text to keep at your home – into one that people revere, not only keep at home, but have pauranikas read the Virataparva for rains. Ilanit too did great work on Amuktamalyada and is continuing her work on Telugu texts, while Harshita is working on Telugu performance arts like Kuchipudi and various Telugu texts. I very much wish that all continue on this path and dig out more diamonds to share with the world.
చక్కని ముఖాముఖీ
మన యాత్రాసాహిత్యానికి ఇటీవలి కాలంలో పరిపుష్టి సమకూర్చుతున్న శేషగిరి గారినుంచి ఇంత సమగ్రమైన ఇంటర్వ్యూ రావడం నాకు తెలిసి ఇదే మొదటిసారి. అర్ధవంతమైన ప్రశ్నలు అడిగి విపులమైన జవాబులు సాధించి అందించిన శ్రీనివాస్ బందా గారికి ధన్యవాదాలు-అభినందనలు.
మీ జ్ఞాపకాలు అద్భుతంగా పంచుకున్నారు. కచ్చేరీల సంఘటనలు జరిగిన సంవత్సరాలు ఉజ్జాయింపుగానైనా తెలియజేస్తే వ్యాసం బాలమురళీకృష్ణగారిపై ఒక డాక్యుమెంట్లా ఉండేది.
Ravi Kona garu,
Thank you for your response.
I am happy to note ur association with Nicobar Islands. I am also happy that you could connect back with those islands through my article.
Thank you once again.
శ్రీనాథుని చాటుపద్యములు గురించి వారణాసి భానుమూర్తి రావు అభిప్రాయం:
08/23/2026 4:07 am
ఆర్యా..అద్భుతమైన సేకరణ. కవిత్వాన్ని నమ్ముకొని బతికిన ఆనాటి కవి రాజ శేఖరులు..వాగ్దేవతానుగృహీత కవిసత్తములు శ్రీనాథమహాకవి పద్యములు మాకు మానసోల్లాసము కల్గించినవి. నమస్సులు.
బాలమురళి – స్మృతి సరళి గురించి సాయి బ్రహ్మానందం అభిప్రాయం:
08/23/2026 3:08 am
బాలమురళి గారితో చాలా సార్లే సంభాషించాను–ఎదురుగానూ, గుంపులలోనూ.
విశేష ప్రజ్ఞావంతుడు. గాత్రం అద్భుతం. జనరంజకంగా పాడ గలరు. ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు.
ఆయనలో నచ్చనివి కొన్ని ఉన్నాయి. అది–స్వోత్కర్ష. త్యాగరాజు 4 స్వరాలతో ఒక రాగం సృష్టిస్తే, నేను 3 స్వరాలతోనే ఒక రాగం కూర్చాను–అని ఆయనే చెప్పుకోవడం నాకు అంతగా మింగుడు పడలేదు.
నిజానికి–సంగీత శాస్త్రమూ, సృజనా , ప్రజ్ఞ, లోతైన అవగాహనా, ఇలాంటి అంశాలు తీసుకొని విడివిడిగా త్యాగరాజునీ, దీక్షితార్నీ, శ్యామశాస్త్రినీ, తీసుకొని వీరిని బాలమురళి పక్కన పెట్టలేము. ఎందుకంటే వారి కృతులు ఇప్పటికీ అందరూ పాడుతున్నారు.
ఇంకో పాతికేళ్ళలో ఆ త్రిమూర్తుల 200 సంవత్సరాల ఉత్సవాలు జరుపుంటారు.
బాలమురళి కృతులు ఎంతమంది పాడుతున్నారన్న ప్రశ్నకి జవాబు వెతకడం అంత కష్టమేమీ కాదు.
ఆయన స్వీయ రచనలు కూర్చిన పుస్తకం–గాన సూర్య కాంతి–అద్భుతంగా కూర్చారు; తెలుగు, తమిళ, కన్నడ భాషల లిపిలో ప్రచురించారు. అది నాకు బాగా నచ్చింది. గాన సూర్య కాంతి పుస్తకం కొందామంటే ఎక్కడా దొరకదు. ఎవరికీ పట్ట లేదు–అటు అభిమానులకీ, ఇటు శిష్యులకీ, మరో వైపు సంగీతజ్ఞులకీ.
ఇదీ ప్రస్తుత సంగీతం–గతి, సంగతీ.
బాలమురళి – స్మృతి సరళి గురించి గుమ్మడిదల రంగారావు అభిప్రాయం:
08/23/2026 12:47 am
మంగళంపల్లి వారి మీద వ్యాసం పునఃప్రచురించడం ముదావహం. ఆయన వున్న రోజుల్లో ‘ఈనాటి త్యాగరాజుగా’ ఒక వెలుగు వెలిగారు. ఆయన సంగీతప్రపంచంలో బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలే కాదు, ఏక సంథాగ్రహి కూడా. విజయవాడ మద్రాసు మధ్యలో ప్రతి రైల్వే స్టేషన్ పేరునూ అలవోకగా వల్లెవేయగల అసమాన జ్ఞాపక శక్తి వున్న వ్యక్తి. సంగీత విద్వాంసులకు వుండే piety ఆయనకు లేదు. జీవితంలోని సౌఖ్యాన్ని అనుభవిస్తూనే సంగీతానికి ఎనలేని సేవ చేశారు. నేను ఢిల్లీలో వున్న మూడు దశాబ్దాల కాలంలో ఆయన కచేరీలు ఎన్నో చూశాను. ఆయన కచ్చేరీలకు వయోలిన్, మృదంగం, ఘటం వాయించే వారు వాసి గలవారితో తప్ప ఆయన ధాటికి తట్టుకోవడం కష్టం. ఇసుక వేస్తే రాలనంతగా వచ్చేవారు సంగీత ప్రియులు ఆయన కచేరీలకు. ప్రముఖ వాగ్గేయకారులైన త్యాగయ్య, ముత్తయ్య, శ్యామయ్య తో పాటుగా తన స్వీయ రచనలను ఆలపించి మెప్పించేవారు. హనుమ అనుమ మనమా అనే కృతి, తనకు తెలియని కన్న తల్లిని స్మరించుకుంటూ రాసిన అమ్మ అకార ఉకార మకార కృతిలో తనను పెంచిన తల్లికి శివే శివే అని నివాళులు అర్పించటం శ్రోతలను ఎంతగానో అలరించింది. బాలమురళి మరియు సంగీత క్యాసెట్ కంపెనీ కలిసి ఒక ముప్ఫై సంవత్సరాల పాటు శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని, ముఖ్యంగా త్యాగరాజ కృతులను, జన బాహుళ్యంలోకి తీసుకుపోవటానికి గొప్ప కృషి చేశారు. త్యాగయ్య సంస్కృత కీర్తనలు, (అందులోనే సామజవరగమన కూడా వుంది), పంచరత్న కీర్తనలు, తత్వబోధ కీర్తనలు, ఉత్సవ సంప్రదాయా కీర్తనలు వగైరా మరియు ఆయన స్వయంగా రచించి ఆలపించిన థిల్లానాలు, ముఖ్యంగా థిమ్న నాథ రాగమాలిక లో ఊపిరి పీల్చుకోకుండా ఆలపించే సంగతులు, సంగీత ప్రియులను నేటికీ అలరించుతున్నవి. ఓసారి మంగళంపల్లి వారి క్యాసెట్లు రెండిటిమీద ఆయన ఆటోగ్రాఫ్ తీసుకున్నాను. అవి కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. నేను రోజూ వాకింగ్ లో బాలమురళి అభోగి రాగంలో రచించిన వేగమె గావరా రంగయ్యా అనే కీర్తనను, సుదీర్ఘ రాగాలాపనను ఆస్వాదిస్తూ వుంటాను. నా వెనక నడిచే వాళ్ళు రోజూ ఇదేనా అంటుంటారు! సంగీత సంప్రదాయం వున్న కుటుంబం నుంచి వచ్చినప్పటికీ, దురదృష్టవశాత్తూ నాకు సంగీతంలో ఏమాత్రం ప్రవేశం లేదు. కానీ విని ఆనందించే స్పృహ మాత్రం బాగా వుంది. సంగీత జ్ఞానం లేనందుకు ప్రాయశ్చిత్తంగా నా కూతురికి అభేరి అని నామకరణం చేసి, ఆమెకు సంగీతం నేర్పించుతూ శాస్త్రీయ సంగీత పట్ల నాకున్న అభిమానం చాటుకుంటున్నాను.
[ఈ వ్యాసం ఇప్పుడే తొలిసారిగా ప్రచురించబడింది. ‘పునః’ప్రచురణ కాదు. – సం.]
బాలమురళి – స్మృతి సరళి గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
08/22/2026 3:00 pm
బాలమురళి స్మృతి ఆద్యంతమూ, సంగీత పరిజ్ఞానం ఏమాత్రమూ లేని నాకు కూడా హృద్యమనిపించింది. బెజవాడ విశేషాలు మరో ఆకర్షణ—నేను లయోలాలో రెండేళ్లు (1974–76) చదవడాన.
గొర్తి తన ‘యజ్ఞం’ (“మనకు తెలియని మన త్యాగరాజు“) లోని ఓ అధ్యాయం, “గాన సూర్యకాంతి: బాలమురళి” లో బాలమురళి బెజవాడ మీద రాసిన పాటను—“వినుమురా విజయ వాణి – కనుమురా కృష్ణ వేణి / ఆలకించు ఆంధ్ర బాల / లాలపించు మధుర వాణి”—చేర్చారు.
త్యాగరాజుతో పోల్చడం చదివితే, నాకు కొడవటిగంటి రాసిన “కర్ణాటక సంగీతంలో శ్రీ బాలమురళీకృష్ణ ప్రతిభ” అన్న వ్యాసం (ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 9-3-1967) [1] గుర్తొచ్చింది:
“త్యాగయ్య భక్తుడు, కవి, గాయకుడు, సంగీత కళానిధి, సంఘ విమర్శకుడు. కాని, అన్నింటిని మించి సంగీతపు పుట్ట, సంగీతం మహాసముద్రమైతే, త్యాగరాజు గజ ఈతగాడు కాదు, తిమింగలం. ఆయన సంగీతం కోసం బతికాడు. అమిత అరాజక పరిస్థితులలో బతికి భక్తిద్వారా ఆత్మ సాక్షాత్కారం సాధించాడు. అమాయకుడు కాదు, ఆత్మాభిమానం లేనివాడు కాదు. తన గేయాల ద్వారా తన గోడు ఎంత వెళ్ళబోసుకున్నాడో చెప్పడం కష్టం. “నాదు పై పలికేరు నరులు” అన్నాడు. “పుట్టులోభులను పొట్టకై పొగడితి, దుష్టులతో గూడి, దుష్కృత్యములు సలిపినట్టు చేసిన త్యాగరాజును” అని కూడా తానే చెప్పుకున్నాడు. కాని లోకాన్ని వెయ్యి కళ్ళతో చూసి అసహ్యించుకున్నాడు, నవ్వుకున్నాడు, మెచ్చుకున్నాడు, ఏ నాటకం చూసాడో ఏమో, “స్త్రీ వేషధారికి సాధ్వి నడతలు ఏమైనా తెలుసునా?” అనుకున్నాడు.
“ఇటువంటి లక్షణాలు కొన్ని బాలమురళిలో కనిపిస్తున్నాయా? బాలమురళి తన రచనలలో కొన్ని విసుర్లు విసురుతున్నాడు. …
“కర్ణాటక సంగీతానికి కాణాచిగా వుంటూ వస్తున్న దక్షిణ దేశంలో ఆ సంగీతానికి కొత్త జీవం పోయడానికి బాలమురళి అవతరించాడనడానికి ఆధారం వున్నది. ఆ కర్తవ్యం అతను నిర్వహించగలిగితే బాలమురళి నిజంగా అభినవ త్యాగరాజే.”
“గాన సుధాకరుడు” అన్న మరో వ్యాసంలో (ఫిబ్రవరి 1971) [1], బాలమురళీకృష్ణలో ‘విశ్రాంతి’ ధోరణి లేదనీ, గాయకునిగా నిరంతరం పెరగడం అతని అంతస్స్వభావమనీ, అది డబ్బు కోసం కాదనీ, ఒకసారి బాలమురళి తనతో, “ఈ పాటకచ్చేరీలు కాక జరుగుబాటు కావటానికి ఇంకా ఏ మార్గం వున్నా బాగుండును! సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుంది!” అన్నాడని కూడా పేర్కొన్నాడు:
“పెరగటం తన అంతస్స్వభావం గనక పెరుగుతున్న గాయకులు ఎంతమంది వుంటారు? సంగీతం అమ్ముకోవటం బాధగా వుందని ఏ గాయకుడు అంటాడు? ఈ లక్షణాలు గలవాళ్ళు ఇంకా వుంటే వాళ్ళు విలక్షణమైన గాయకులే!
“గాయకుడుగా అతనికి అద్భుతమైన శరీరం వున్నది. అది మంద్ర గాంధారం నుంచి తారాషడ్జమం దాకా పలకటం నేను డజనుసార్లు విన్నాను. అతని శరీరం అతిరథుడి లాంటిది. ఎలాంటి క్లిష్టరీతిలోనూ క్రమశిక్షణ పొరపాటున కూడా కోల్పోడు. రాగమూ, స్వరమూ, లయా అతనికి బానిసలలా వుంటాయి. వాటిపైన అతను చూపే అధికారం అనన్యమనిపిస్తుంది. అతని సంగీతం అగాధమనిపిస్తుంది. చాలామంది తమ యావచ్ఛక్తినీ ప్రదర్శించినట్టూ, అంతకుపైన పోలేరన్నట్టూ ఎప్పుడన్నా అనిపించవచ్చు. బాలమురళి విషయంలో అలా ఏనాడూ అనిపించలేదు నాకు… అంటే నాకు అతని ‘అడుగు’ ఇంతవరకు తగిలినట్టు భావన కలగలేదు.
“ఎందుకో నాకు చాలా కాలంగా బాలమురళి సంగీతంలో త్యాగరాజు హృదయం వున్నట్టు అనిపిస్తూ వచ్చింది.”
తఃతః గారికీ, గొర్తి గారికీ కృతజ్ఞతలతో,
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] కొడవటిగంటి కుటుంబరావు. రచనా ప్రపంచం – 13వ సంపుటం – సంస్కృతి వ్యాసాలు. విరసం ప్రచురణ. 2014.
Velcheru Narayana Rao, Our Guide and Mentor గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
08/22/2026 12:40 pm
Came across this page while reading some papers of Harshita Kamath in connection with a piece of research I was doing on Nayaka period Telugu prabandhas. What a remarkable quality and quantity of work has Narayana Rao accomplished, not only in introducing western audiences to the amazing breadth and depth of Telugu classical texts but also in encouraging and mentoring doctoral students who are carrying on his legacy ! At least 3 of the 4 students who wrote above are now professors working on Telugu literature.
I recently saw a surprising paper by two of them – Harshita and Ilanit – on how Nannaya turned the Sanskrit Mahabharata – considered a dangerous text to keep at your home – into one that people revere, not only keep at home, but have pauranikas read the Virataparva for rains. Ilanit too did great work on Amuktamalyada and is continuing her work on Telugu texts, while Harshita is working on Telugu performance arts like Kuchipudi and various Telugu texts. I very much wish that all continue on this path and dig out more diamonds to share with the world.
అలుపెరగని యాత్రికుడి అంతరంగం: డా. నిమ్మగడ్డ శేషగిరిగారితో ముఖాముఖి గురించి అమరేంద్ర అభిప్రాయం:
08/22/2026 8:54 am
చక్కని ముఖాముఖీ
మన యాత్రాసాహిత్యానికి ఇటీవలి కాలంలో పరిపుష్టి సమకూర్చుతున్న శేషగిరి గారినుంచి ఇంత సమగ్రమైన ఇంటర్వ్యూ రావడం నాకు తెలిసి ఇదే మొదటిసారి. అర్ధవంతమైన ప్రశ్నలు అడిగి విపులమైన జవాబులు సాధించి అందించిన శ్రీనివాస్ బందా గారికి ధన్యవాదాలు-అభినందనలు.
బాలమురళి – స్మృతి సరళి గురించి వి ఎ వి అభిప్రాయం:
08/21/2026 8:09 pm
మీ జ్ఞాపకాలు అద్భుతంగా పంచుకున్నారు. కచ్చేరీల సంఘటనలు జరిగిన సంవత్సరాలు ఉజ్జాయింపుగానైనా తెలియజేస్తే వ్యాసం బాలమురళీకృష్ణగారిపై ఒక డాక్యుమెంట్లా ఉండేది.
నింగీ, నీరూ, నికోబార్-1 గురించి Amarendra Dasari అభిప్రాయం:
08/19/2026 1:55 am
రమేష్ గారు,
సూర్య గారు,
మీ స్పందనలకు ధన్యవాదాలు.
అమరేంద్ర
నింగీ, నీరూ, నికోబార్-1 గురించి దాసరి అమరేంద్ర అభిప్రాయం:
08/19/2026 1:52 am
Ravi Kona garu,
Thank you for your response.
I am happy to note ur association with Nicobar Islands. I am also happy that you could connect back with those islands through my article.
Thank you once again.
Amarendra
19 Aug 2026
ఆగస్టు 2026 గురించి పల్లె దేవప్రియం అభిప్రాయం:
08/17/2026 8:37 am
తెలుగు రచనకు దిగే నేటి రచయితలకు ఏమి చేయాలో పై వ్యాసంలో సూచన చేసి ఉంటే బాగుండేదని నాకు అనిపించింది.