చరిత్ర అంతా పునర్-లిఖిత కథనాలే అన్న సత్యానికి ఈ సంపాదకీయం ఒక అద్దంలా నిలిచింది. గతం ఎప్పుడూ స్థిరంగానే ఉన్నప్పటికీ, కాలం మారుతున్న కొద్దీ, మన చుట్టూ ఉన్న శాస్త్రీయ ఆధారాలు మరియు మారుతున్న దృక్పథం బట్టి చరిత్రను మనం చూసే కోణం మారుతుంది.
ఉదాహరణకు, చిన్నతనంలో పాఠశాలల్లో బాబర్, అక్బర్ వంటి చక్రవర్తుల గురించి చదివిన విశ్లేషణలు, ఈనాటి ఆధునిక కాలమాన పరిస్థితుల్లో, మనకు అందుబాటులో ఉన్న కొత్త శాస్త్రీయ ఆధారాల దృష్ట్యా చూస్తే పూర్తిగా విభిన్నంగా, కొన్నిసార్లు విడ్డూరంగా అనిపిస్తాయి. కాలం మారుతున్న కొద్దీ మనుషుల ఆలోచనా సరళి, సమాజ అవసరాలు మారడం దీనికి ప్రధాన కారణం.
అలాగే, ఇలాంటి లోతైన, గంభీరమైన విషయాలను చెప్పడానికి ఒక నిర్దిష్టమైన, పదునైన రచనా శైలి ఎంతగానో అవసరం. ఈ సంపాదకీయంలో ఆ శైలిని ఎంతో అందంగా ఉపయోగించారు. గతాన్ని కేవలం భావోద్వేగాలతో కాకుండా, శాస్త్రీయ దృక్పథంతో బేరీజు వేసుకోవాలనే సందేశం ఆలోచించదగినది.
కొడవళ్ల హనుమంతరావు గారి అభిప్రాయం చాలా సంతోషం కలిగించింది – వారు ఈ వ్యాసాన్ని పూర్తిగా చదవటమే కాకుండా ప్రశ్నలు కూడ లేవదీసినందుకు.
మొదటిది వరూధిని గురించి. ఆ పాత్ర మార్కండేయ పురాణ కథలో ఉందికదా, పెద్దన సృష్టించాడనటం భావ్యమేనా అని ప్రశ్న. నా అభిప్రాయంలో పాత్రల పేర్లు ఒకటై, ప్రవర్తనలో సామ్యం ఉన్నంతమాత్రాన రెండూ ఒకటి కావు; పెద్దన వరూధిని మాటతీరు గాని, తార్కిక ప్రతిభ గాని మూల వరూధినిలో లేవు. పెద్దన వరూధిని, నా అభిప్రాయంలో, ఒక స్వయంప్రతిపత్తి వున్న వ్యక్తి, మూలంలోని వరూధినికి, ఈ వరూధినికి ఎంతో వ్యత్యాసం వుంది. అందరికీ అందుబాటులో ఉంటుందని ఇక్కడ మార్కండేయ పురాణంలో ప్రవరుని ఘట్టం ఆంగ్లానువాదానికి లంకె ఇస్తున్నాను, చూడండి. https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-markandeya-purana/d/doc117114.html . ఈమాటలో చాలాకాలం క్రితం మనుచరిత్ర తొలి రెండాశ్వాసాలు ఉంచాను. బేరీజు వేసి చూసుకోవచ్చు.
ఒక చిన్న ఉదాహరణ ఇస్తాను. ఈ పద్యం చూడండి:
ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడుదు భూసురేంద్ర యే
కాంతమునందు నున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించు లా
గింతియె కాక నీవెరుగవే మును వచ్చిన త్రోవ చొప్పు నీ
కింత భయంబులే కడుగ నెల్లిదమైతిమె మాటలేటికిన్
ఒక్కసారి కళ్లు మూసుకుని ఈ సన్నివేశాన్ని ఊహించుకోండి – “ఇంతలు కన్నులుండ” అనే ఎత్తుగడలోనే ఆమె గడుసుదనం కనబడటం లేదూ? “ఏకాంతమునందు నున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించు లాగు” అని అతని మీద కృత్రిమకోపాన్ని చూపటం, “ఇంతియె కాక నీవెరుగవే మును వచ్చిన త్రోవ చొప్పు” అని నీ దొంగాట నాకు తెలియదా అన్నట్టు ప్రశ్నించటం, “నీకింత భయంబులే కడుగ నెల్లిదమైతిమె” అని బింకాన్ని ప్రదర్శించటం, ఆ వెంటనే తన మనసులోని తొందరపాటుని బయటపడేస్తూ “మాటలేటికిన్” అని అతన్ని తొందరచెయ్యటం – ఇన్నిన్ని భావాల పరంపరని ఒక్క చిన్నపద్యంలో మనముందు పరిచాడు పెద్దన.
ఇదొక్కటే కాదు, వరూధిని పలికే ప్రతి మాట, దాని వెనక వుండే ధ్వని, దానితో కదిలే వరూధిని హావభావాలు – ఒక్కొక్కపద్యాన్ని ఒక రసగుళికగా చేసినయ్.
రెండవది కట్టమంచి వారి గురించి. విదేశాలకు వెళ్లాక తెలుగు సాహిత్యం మీద తనకున్న అభిప్రాయాలు ఎంతో మారాయని పుస్తకం అవతారికలో తనే రాసుకున్నారు, అది నేను కనుక్కున్న విషయం కాదు. “మనుచరిత్రము వసుచరిత్రము వీనికి నడుమ వ్రాయబడిన గ్రంథములును ఇంత గుణశూన్యములు కావు. చేమకూర వేంకటకవి కృతులు తప్ప అను సమయము గూఢము” అని ఒక ఫుట్ నోట్ లో అన్నారు; బాగుంది. ఆ తర్వాత పాశ్చాత్యకవుల సద్గుణాల్ని తనివితీరా కీర్తించాక మరో ఫుట్ నోట్ లో “ఇచట నైరోపాలోని కళలగూర్చి చెప్పబడిన స్తుతియంతయు భారతాదుల రచించిన మన పూర్వుల యందును జెల్లును. చెల్లనివారెవరనగా దేశక్షయకాలపు హిందూకవులగు ప్రబంధకారులు.” అని ప్రకటించారు కదా! ఇకపోతే, వారు ప్రస్తావించిన కొన్ని టాపిక్లు: “ప్రాచీనుల మోహతాపము”, “తుచ్చశృంగారములకు గారణములు మన యనాచారములు”, “అసహ్యశృంగారము”, “తుచ్చశృంగారములకు హేతువులు”.
కవిత్వతత్త్వవిచారం నుంచి అనేక పుటల్ని ఆధారాలుగా చూపించవచ్చు గాని అవన్నీ టైప్ చేసే ఓపిక ఇప్పుడు లేదు. పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారు పంపిన డిజిటల్ కాపీ నాదగ్గర వుంది; చదవాలని నిజంగా ఉత్సాహం వున్నవారుంటే ఈ పత్రిక ప్రస్తుతసంపాదకులకు దాన్నిపంపి సైట్ లో ఉంచమని కోరతాను.
వ్యాసంలోని ప్రధాన విషయంపై నాకు అంతగా అవగాహన లేకపోయినా, రెండు మూడు అంశాల్లో భిన్నాభిప్రాయముంది.
“పెద్దన చేసిన ఒక సాహసం వరూధిని అనే పాత్రను సృష్టించటం. అదివరకు ఎన్నో స్త్రీపాత్రలు వచ్చాయి కాని వరూధిని వంటి వ్యక్తిని సృష్టించే పరిస్థితులు, కవులు అంతవరకు రాలేదు. కృష్ణదేవరాయల పాలన నాటి రాజకీయ, సాంఘిక స్థితిగతులు పెద్దనవంటి వారు విలాసభరితమైన సాహిత్యాన్ని, విలాసులైన స్త్రీపాత్రలను నిర్మించటానికి అనుకూలమయ్యాయి.”
మనుచరిత్ర కథకూ, వరూధిని పాత్రకూ మూలం రాయల కాలానికి ఎన్నో శతాబ్దాల ముందటి మార్కండేయ పురాణం. పెద్దన ఆ పాత్రను అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దినా, ఆయనే సృష్టించాడనడం చారిత్రకంగా సరికాదు.
“ఇదివరకే ఈ వ్యాసపరంపరలో అన్నట్టు విక్టోరియన్, పాశ్చాత్య భావాల బానిసత్వంలో పడిపోయిన ప్రముఖ తెలుగు విశ్లేషకులకు విజయనగరోత్తర సాహిత్యంలో బూతు తప్ప మరేమీ కనిపించలేదు. కందుకూరి వీరేశలింగం, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి – వీరిలో అత్యంత ప్రభావం చూపించిన వాళ్లు. అప్పటి కావ్యాల్లో విషయాల్ని పైపైన తిరగేసి …”
ఈ ఆరోపణకు ఆధారమేమిటి? కట్టమంచి “కవిత్వతత్త్వ విచారము” చదివాను. విజయనగర పతనం తర్వాత తెలుగు కవిత్వం క్షీణించిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డ మాట నిజమే. కానీ ఆయన విమర్శ కేవలం శృంగార వర్ణనలకే పరిమితం కాలేదు. ప్రబంధాల్లో కథానిర్మాణం, పాత్రచిత్రణ, పునరుక్తి, మితిమీరిన వర్ణనల వంటి అంశాలను సోదాహరణంగా విమర్శించాడు. తరువాతి ప్రబంధాలను విమర్శిస్తూనే, “చేమకూర వేంకటపతి కృతులు దప్ప” అని స్పష్టంగా మినహాయించాడు.
విజయనగరోత్తర సాహిత్యంపై కట్టమంచి తీర్పును ప్రశ్నించవచ్చు. కానీ ఆయనకు ఆ సాహిత్యంలో బూతు తప్ప మరేమీ కనిపించలేదని, ఆయన విమర్శనంతటినీ విక్టోరియన్, పాశ్చాత్య భావాల బానిసత్వంగా కొట్టిపారేసే ముందర కాస్త ఆధారాలు చూపించాలి. ఈ సందర్భంలో వల్లంపాటి రాసిన “కట్టమంచి వారి ‘కవిత్వతత్వ విచారం’” చదవదగ్గది.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
పద్యశిల్పం
గురించి సిహెచ్ లక్ష్మణ చక్రవర్తి అభిప్రాయం:
11/05/2026
10:24 am
పద్య శిల్పం అన్న సంపత్కమార గారి వ్యాసం కవితా జీవిత కీలకం పద్యం అన్న వ్యాసంలోని భాగంగా పేర్కొన్నారు, ఈ పూర్తి వ్యాసం దొరికే అవకాశం ఉన్నదా, వారి సమగ్ర సాహిత్యాన్ని ప్రచురించే క్రమంలో చాలావరకు వ్యాసాల సేకరణ జరిగినది, ధన్యవాదాలు
నవంబరు 2026
గురించి సాయి బ్రహ్మానందం గొర్తి అభిప్రాయం:
11/01/2026
9:17 pm
1) “చారిత్రికసత్యాలను స్వీకరించడమే కాకుండా, ఆ చారిత్రికసంఘటనల వెనుక ఉన్న మానవీయస్వభావాలను, అధికారికచరిత్రల అట్టడుగున పడి కాన్పించని కథలను, వినిపించని స్వరాలను కూడా చూడగలిగే, వినగలిగే స్పష్టత ఆ రచయితకు ఉండాలి.”
2) ” పాశ్చాత్యచరిత్రకారులు ఎంతోమంది సత్యాన్వేషణకోసం తమ జీవితాలను ధారపోసి భారతీయచరిత్రలో అనేక అద్భుతమైన విషయాలను వెలికితీసినప్పటికీ, వారికి తెలియకుండానే వారి రచనలలో వలసవాదపు ఆధిపత్యాన్ని సమర్థించుకునే క్రమంలో స్థానిక కథనాలను, ఆధారాలను, సాహిత్యాన్ని చిన్నచూపు చూడటం వల్ల ప్రాచీన భారతదేశం సాధించిన ఎన్నో అద్భుతమైన అంశాలు వారు నిర్మించిన చరిత్రలలో వెలుగు చూడలేదు.”
3) 20వ శతాబ్దంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, ముదిగొండ శివప్రసాద్ వంటి వారు చరిత్రను ‘కుడి’ వైపు నుంచి చూస్తూ గతాన్ని స్వర్ణయుగంగా కీర్తిస్తే, రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ వంటి రచయితలు దానికి విరుద్ధంగా చరిత్రను ‘ఎడమ’ వైపు నుంచి చూస్తూ, భారతదేశ గతచరిత్రను వర్గపరమైన దోపిడీకి, చార్వాక, లోకాయత, బౌద్ధ మతాల అణచివేతలకు నిదర్శనంగా చిత్రించారు.
ఇంతేసి పెద్ద వాక్యాలు– compound, complex sentences — రాసుకునే
కాలంలో ఉన్నామా?
కంగాళీగా లేదూ, చదువుతూంటే…?
భాషా పటాటోపం తప్పించి, భావం ఎక్కడా బుర్రకెక్కదు.
ఒక ప్రక్క తెలుగు భాష చచ్చిపోతోందీ అంటూ గగ్గోలు పెడుతూ, మరో పక్క ఎవరికీ చిక్కబడని వాక్యాలు రాయడం వృధా ప్రాయాస.
అందరికీ అర్థమయ్యేట్లుగా చిన్న చిన్న వాక్యాలు రాయలేరా?
నవంబరు 2026 గురించి Viswam అభిప్రాయం:
11/11/2026 3:43 pm
చరిత్ర అంతా పునర్-లిఖిత కథనాలే అన్న సత్యానికి ఈ సంపాదకీయం ఒక అద్దంలా నిలిచింది. గతం ఎప్పుడూ స్థిరంగానే ఉన్నప్పటికీ, కాలం మారుతున్న కొద్దీ, మన చుట్టూ ఉన్న శాస్త్రీయ ఆధారాలు మరియు మారుతున్న దృక్పథం బట్టి చరిత్రను మనం చూసే కోణం మారుతుంది.
ఉదాహరణకు, చిన్నతనంలో పాఠశాలల్లో బాబర్, అక్బర్ వంటి చక్రవర్తుల గురించి చదివిన విశ్లేషణలు, ఈనాటి ఆధునిక కాలమాన పరిస్థితుల్లో, మనకు అందుబాటులో ఉన్న కొత్త శాస్త్రీయ ఆధారాల దృష్ట్యా చూస్తే పూర్తిగా విభిన్నంగా, కొన్నిసార్లు విడ్డూరంగా అనిపిస్తాయి. కాలం మారుతున్న కొద్దీ మనుషుల ఆలోచనా సరళి, సమాజ అవసరాలు మారడం దీనికి ప్రధాన కారణం.
అలాగే, ఇలాంటి లోతైన, గంభీరమైన విషయాలను చెప్పడానికి ఒక నిర్దిష్టమైన, పదునైన రచనా శైలి ఎంతగానో అవసరం. ఈ సంపాదకీయంలో ఆ శైలిని ఎంతో అందంగా ఉపయోగించారు. గతాన్ని కేవలం భావోద్వేగాలతో కాకుండా, శాస్త్రీయ దృక్పథంతో బేరీజు వేసుకోవాలనే సందేశం ఆలోచించదగినది.
సురుకు గురించి చిట్టత్తూరు మునిగోపాల్ అభిప్రాయం:
11/10/2026 7:08 am
బలే కత. మావూళ్లో కతల బత్తెక్క చెప్పేదిగదా… ఆమి కత ఇన్నట్టే, ఆత్రమాత్రంగా ఇన్నా. బలే.. బలే..
పుణ్యకూపం! గురించి చిట్టత్తూరు మునిగోపాల్ అభిప్రాయం:
11/10/2026 6:38 am
ప్రవచనకారుల పరువు తీసేశారు సార్…
పెద్దనగారి ప్రశిష్యులు, కాదన్న కవయిత్రులు గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
11/09/2026 2:59 pm
కొడవళ్ల హనుమంతరావు గారి అభిప్రాయం చాలా సంతోషం కలిగించింది – వారు ఈ వ్యాసాన్ని పూర్తిగా చదవటమే కాకుండా ప్రశ్నలు కూడ లేవదీసినందుకు.
మొదటిది వరూధిని గురించి. ఆ పాత్ర మార్కండేయ పురాణ కథలో ఉందికదా, పెద్దన సృష్టించాడనటం భావ్యమేనా అని ప్రశ్న. నా అభిప్రాయంలో పాత్రల పేర్లు ఒకటై, ప్రవర్తనలో సామ్యం ఉన్నంతమాత్రాన రెండూ ఒకటి కావు; పెద్దన వరూధిని మాటతీరు గాని, తార్కిక ప్రతిభ గాని మూల వరూధినిలో లేవు. పెద్దన వరూధిని, నా అభిప్రాయంలో, ఒక స్వయంప్రతిపత్తి వున్న వ్యక్తి, మూలంలోని వరూధినికి, ఈ వరూధినికి ఎంతో వ్యత్యాసం వుంది. అందరికీ అందుబాటులో ఉంటుందని ఇక్కడ మార్కండేయ పురాణంలో ప్రవరుని ఘట్టం ఆంగ్లానువాదానికి లంకె ఇస్తున్నాను, చూడండి. https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-markandeya-purana/d/doc117114.html . ఈమాటలో చాలాకాలం క్రితం మనుచరిత్ర తొలి రెండాశ్వాసాలు ఉంచాను. బేరీజు వేసి చూసుకోవచ్చు.
ఒక చిన్న ఉదాహరణ ఇస్తాను. ఈ పద్యం చూడండి:
ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడుదు భూసురేంద్ర యే
కాంతమునందు నున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించు లా
గింతియె కాక నీవెరుగవే మును వచ్చిన త్రోవ చొప్పు నీ
కింత భయంబులే కడుగ నెల్లిదమైతిమె మాటలేటికిన్
ఒక్కసారి కళ్లు మూసుకుని ఈ సన్నివేశాన్ని ఊహించుకోండి – “ఇంతలు కన్నులుండ” అనే ఎత్తుగడలోనే ఆమె గడుసుదనం కనబడటం లేదూ? “ఏకాంతమునందు నున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించు లాగు” అని అతని మీద కృత్రిమకోపాన్ని చూపటం, “ఇంతియె కాక నీవెరుగవే మును వచ్చిన త్రోవ చొప్పు” అని నీ దొంగాట నాకు తెలియదా అన్నట్టు ప్రశ్నించటం, “నీకింత భయంబులే కడుగ నెల్లిదమైతిమె” అని బింకాన్ని ప్రదర్శించటం, ఆ వెంటనే తన మనసులోని తొందరపాటుని బయటపడేస్తూ “మాటలేటికిన్” అని అతన్ని తొందరచెయ్యటం – ఇన్నిన్ని భావాల పరంపరని ఒక్క చిన్నపద్యంలో మనముందు పరిచాడు పెద్దన.
ఇదొక్కటే కాదు, వరూధిని పలికే ప్రతి మాట, దాని వెనక వుండే ధ్వని, దానితో కదిలే వరూధిని హావభావాలు – ఒక్కొక్కపద్యాన్ని ఒక రసగుళికగా చేసినయ్.
ఈ వరూధినికీ మార్కండేయ పురాణంలో ప్రవరుణ్ణి ప్రాధేయపడుతూ కొన్నాళ్లైనా ఉండమని వేడుకుంటూ ‘పూలిస్తాను, పండ్లిస్తాను, వాడిపోని యవ్వనమిస్తా’ నని బతిమాలుకునే వరూధినికీ పోలికైనా వుందా?
రెండవది కట్టమంచి వారి గురించి. విదేశాలకు వెళ్లాక తెలుగు సాహిత్యం మీద తనకున్న అభిప్రాయాలు ఎంతో మారాయని పుస్తకం అవతారికలో తనే రాసుకున్నారు, అది నేను కనుక్కున్న విషయం కాదు. “మనుచరిత్రము వసుచరిత్రము వీనికి నడుమ వ్రాయబడిన గ్రంథములును ఇంత గుణశూన్యములు కావు. చేమకూర వేంకటకవి కృతులు తప్ప అను సమయము గూఢము” అని ఒక ఫుట్ నోట్ లో అన్నారు; బాగుంది. ఆ తర్వాత పాశ్చాత్యకవుల సద్గుణాల్ని తనివితీరా కీర్తించాక మరో ఫుట్ నోట్ లో “ఇచట నైరోపాలోని కళలగూర్చి చెప్పబడిన స్తుతియంతయు భారతాదుల రచించిన మన పూర్వుల యందును జెల్లును. చెల్లనివారెవరనగా దేశక్షయకాలపు హిందూకవులగు ప్రబంధకారులు.” అని ప్రకటించారు కదా! ఇకపోతే, వారు ప్రస్తావించిన కొన్ని టాపిక్లు: “ప్రాచీనుల మోహతాపము”, “తుచ్చశృంగారములకు గారణములు మన యనాచారములు”, “అసహ్యశృంగారము”, “తుచ్చశృంగారములకు హేతువులు”.
కవిత్వతత్త్వవిచారం నుంచి అనేక పుటల్ని ఆధారాలుగా చూపించవచ్చు గాని అవన్నీ టైప్ చేసే ఓపిక ఇప్పుడు లేదు. పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారు పంపిన డిజిటల్ కాపీ నాదగ్గర వుంది; చదవాలని నిజంగా ఉత్సాహం వున్నవారుంటే ఈ పత్రిక ప్రస్తుతసంపాదకులకు దాన్నిపంపి సైట్ లో ఉంచమని కోరతాను.
పుణ్యకూపం! గురించి Ramesh అభిప్రాయం:
11/09/2026 10:28 am
అలాగంటారా, ఇది ఎక్కడో జరిగినట్టు అనిపిస్తోంది . ఒక నాయకుడి ప్రచార యావకు పదుల సంఖ్యలో తొక్కిసలాటలో జనం చచ్చిపోవడం.. ఐతే ): (:
రెండు కృష్ణబిలాలు గురించి sarathchandra అభిప్రాయం:
11/08/2026 11:21 pm
చాలా అంటే చాలా బావుంది,సమకాలీన జీవిత చిత్రణ అద్భుతం!
పెద్దనగారి ప్రశిష్యులు, కాదన్న కవయిత్రులు గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
11/08/2026 5:41 pm
వ్యాసంలోని ప్రధాన విషయంపై నాకు అంతగా అవగాహన లేకపోయినా, రెండు మూడు అంశాల్లో భిన్నాభిప్రాయముంది.
“పెద్దన చేసిన ఒక సాహసం వరూధిని అనే పాత్రను సృష్టించటం. అదివరకు ఎన్నో స్త్రీపాత్రలు వచ్చాయి కాని వరూధిని వంటి వ్యక్తిని సృష్టించే పరిస్థితులు, కవులు అంతవరకు రాలేదు. కృష్ణదేవరాయల పాలన నాటి రాజకీయ, సాంఘిక స్థితిగతులు పెద్దనవంటి వారు విలాసభరితమైన సాహిత్యాన్ని, విలాసులైన స్త్రీపాత్రలను నిర్మించటానికి అనుకూలమయ్యాయి.”
మనుచరిత్ర కథకూ, వరూధిని పాత్రకూ మూలం రాయల కాలానికి ఎన్నో శతాబ్దాల ముందటి మార్కండేయ పురాణం. పెద్దన ఆ పాత్రను అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దినా, ఆయనే సృష్టించాడనడం చారిత్రకంగా సరికాదు.
“ఇదివరకే ఈ వ్యాసపరంపరలో అన్నట్టు విక్టోరియన్, పాశ్చాత్య భావాల బానిసత్వంలో పడిపోయిన ప్రముఖ తెలుగు విశ్లేషకులకు విజయనగరోత్తర సాహిత్యంలో బూతు తప్ప మరేమీ కనిపించలేదు. కందుకూరి వీరేశలింగం, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి – వీరిలో అత్యంత ప్రభావం చూపించిన వాళ్లు. అప్పటి కావ్యాల్లో విషయాల్ని పైపైన తిరగేసి …”
ఈ ఆరోపణకు ఆధారమేమిటి? కట్టమంచి “కవిత్వతత్త్వ విచారము” చదివాను. విజయనగర పతనం తర్వాత తెలుగు కవిత్వం క్షీణించిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డ మాట నిజమే. కానీ ఆయన విమర్శ కేవలం శృంగార వర్ణనలకే పరిమితం కాలేదు. ప్రబంధాల్లో కథానిర్మాణం, పాత్రచిత్రణ, పునరుక్తి, మితిమీరిన వర్ణనల వంటి అంశాలను సోదాహరణంగా విమర్శించాడు. తరువాతి ప్రబంధాలను విమర్శిస్తూనే, “చేమకూర వేంకటపతి కృతులు దప్ప” అని స్పష్టంగా మినహాయించాడు.
విజయనగరోత్తర సాహిత్యంపై కట్టమంచి తీర్పును ప్రశ్నించవచ్చు. కానీ ఆయనకు ఆ సాహిత్యంలో బూతు తప్ప మరేమీ కనిపించలేదని, ఆయన విమర్శనంతటినీ విక్టోరియన్, పాశ్చాత్య భావాల బానిసత్వంగా కొట్టిపారేసే ముందర కాస్త ఆధారాలు చూపించాలి. ఈ సందర్భంలో వల్లంపాటి రాసిన “కట్టమంచి వారి ‘కవిత్వతత్వ విచారం’” చదవదగ్గది.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
పద్యశిల్పం గురించి సిహెచ్ లక్ష్మణ చక్రవర్తి అభిప్రాయం:
11/05/2026 10:24 am
పద్య శిల్పం అన్న సంపత్కమార గారి వ్యాసం కవితా జీవిత కీలకం పద్యం అన్న వ్యాసంలోని భాగంగా పేర్కొన్నారు, ఈ పూర్తి వ్యాసం దొరికే అవకాశం ఉన్నదా, వారి సమగ్ర సాహిత్యాన్ని ప్రచురించే క్రమంలో చాలావరకు వ్యాసాల సేకరణ జరిగినది, ధన్యవాదాలు
మాయదారి మాబుగాడు గురించి K.fakruddin. అభిప్రాయం:
11/02/2026 11:06 am
Really sweet memories.
నవంబరు 2026 గురించి సాయి బ్రహ్మానందం గొర్తి అభిప్రాయం:
11/01/2026 9:17 pm
1) “చారిత్రికసత్యాలను స్వీకరించడమే కాకుండా, ఆ చారిత్రికసంఘటనల వెనుక ఉన్న మానవీయస్వభావాలను, అధికారికచరిత్రల అట్టడుగున పడి కాన్పించని కథలను, వినిపించని స్వరాలను కూడా చూడగలిగే, వినగలిగే స్పష్టత ఆ రచయితకు ఉండాలి.”
2) ” పాశ్చాత్యచరిత్రకారులు ఎంతోమంది సత్యాన్వేషణకోసం తమ జీవితాలను ధారపోసి భారతీయచరిత్రలో అనేక అద్భుతమైన విషయాలను వెలికితీసినప్పటికీ, వారికి తెలియకుండానే వారి రచనలలో వలసవాదపు ఆధిపత్యాన్ని సమర్థించుకునే క్రమంలో స్థానిక కథనాలను, ఆధారాలను, సాహిత్యాన్ని చిన్నచూపు చూడటం వల్ల ప్రాచీన భారతదేశం సాధించిన ఎన్నో అద్భుతమైన అంశాలు వారు నిర్మించిన చరిత్రలలో వెలుగు చూడలేదు.”
3) 20వ శతాబ్దంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, ముదిగొండ శివప్రసాద్ వంటి వారు చరిత్రను ‘కుడి’ వైపు నుంచి చూస్తూ గతాన్ని స్వర్ణయుగంగా కీర్తిస్తే, రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ వంటి రచయితలు దానికి విరుద్ధంగా చరిత్రను ‘ఎడమ’ వైపు నుంచి చూస్తూ, భారతదేశ గతచరిత్రను వర్గపరమైన దోపిడీకి, చార్వాక, లోకాయత, బౌద్ధ మతాల అణచివేతలకు నిదర్శనంగా చిత్రించారు.
ఇంతేసి పెద్ద వాక్యాలు– compound, complex sentences — రాసుకునే
కాలంలో ఉన్నామా?
కంగాళీగా లేదూ, చదువుతూంటే…?
భాషా పటాటోపం తప్పించి, భావం ఎక్కడా బుర్రకెక్కదు.
ఒక ప్రక్క తెలుగు భాష చచ్చిపోతోందీ అంటూ గగ్గోలు పెడుతూ, మరో పక్క ఎవరికీ చిక్కబడని వాక్యాలు రాయడం వృధా ప్రాయాస.
అందరికీ అర్థమయ్యేట్లుగా చిన్న చిన్న వాక్యాలు రాయలేరా?
సంపాదకులు ఎవరున్నారో వారు ఆలోచించుకోవాలి.
–సాయి బ్రహ్మానందం గొర్తి