1910 డిసెంబరు 14న తన మిత్రుడు బెర్ట్రం బోల్ట్‌వుడ్‌కు రాసిన ఉత్తరంలో, “జె. జె. పరమాణువు కంటే ఎంతో మెరుగైన నమూనాను నేను రూపొందించగలనని అనుకుంటున్నాను; మన ప్రయోగాల లెక్కలకూ అది చక్కగా సరిపోతుంది,” అని రాశాడు.
శీర్షికలు సంచికలు
జీవించడానికి కూడా తాత్త్వికత అవసరం లేదు. జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే తాత్త్వికత అవసరం. మరణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికికూడా తాత్త్వికత అవసరమే.
రచయిత హమారా ప్రసాద్‌ను ఇటీవల అరెస్టు చేయడం, ఆయన రాసిన వివాదాస్పద పుస్తకం ‘కల్పిత నాయకుడు’ విడుదలకు ఒక్క రోజు ముందే దానిపై తెలంగాణ […]
చక్కని దారి. చిక్కని అడవి. పైదాకా కాలిబాట. చుట్టూ చెట్ల పసరి వాసన. సువాసన. గాలిలో తేమ. ఆ మధ్యనే వర్షం పడ్డ సూచనలు. చిన్న చిన్న నీటి చెలమలు… కాస్తంత దూరాన సముద్రపు బ్యాక్ వాటర్స్ తో ఏర్పడిన తటాకం… అక్కడక్కడ విసిగించని బురద.
ఒడిస్సీని చదవాల్సింది అది పాశ్చాత్య సాహిత్యానికి మూలస్తంభం కాబట్టి మాత్రమే కాదు. వీరత్వం, నాయకత్వం, ఇల్లు, వివాహం, స్త్రీల అధికారం, బానిసత్వం — మనకు తెలిసినవే అనుకున్న విషయాలను కూడా అది మళ్ళీ ప్రశ్నించేలా చేస్తుంది. పాత కావ్యాలు చదవాల్సింది వాటి విలువలన్నిటినీ అంగీకరించడానికి కాదు; వాటితో వాదించడానికి కూడా.
ఆమె భర్త ఆమెని మోరోభట్టుకి దానంగా ఇస్తాడు; ఐతే ఇక్కడే ఓ మెలిక పడుతుంది — హఠాత్తుగా జ్ఞానోదయమై మోరోభట్టు ఆ దానం తీసుకోవటానికి ఒప్పుకోడు. దానాన్ని తీసుకోనని ఒకడు, ఇచ్చిన దానాన్ని తిరిగి తీసుకోనని మరొకడు — ఈ చిక్కుముడిని విప్పటం ఈ యక్షగాన నాటకంలో ప్రధానాంశం.
రక్తమనే యుద్ధచందనపు మైపూత తడితో మెరుస్తూ ఉన్నాడు. భూమిపై పాకుతూ దుమ్ము అంటి ఎరుపు చాయకు తిరిగిన తెల్లని భుజాలతో బాల్యదశను పొందినవాడు, అమృతమథనం పూర్తయ్యాక, సురాసురులు మందరపర్వతంనుంచి విడిపించాక, అలసటతో తన శరీరాన్ని సముద్రజలాలలోనికి ఈడ్చుకుపోతున్న వాసుకిలా ఉన్నాడు.
లోకం మనకోసం రాసిపెట్టిన పాత్రల్లో ఇమిడిపోవడానికి మనుషులు జీవితాంతం ప్రయత్నిస్తూనే ఉంటారు. కానీ లోపల మనసు, శరీరం రెండూ నిరంతరం ఒక నిజాన్ని చెప్తున్నప్పుడు… ఆ అబద్ధపు పాత్రలో ఎలా ఊపిరి పీల్చుకోవాలి?
వెంకటప్పయ్య ఆ బట్టను చేతిలోకి తీసుకున్నాడు. అతని వేళ్లకు అది చాలా కర్కశంగా తగిలింది. మగ్గం మీద ఒక మనిషి చెమట చిందిస్తూ, పడుగు పేకలను కలుపుతూ నేసిన బట్టలా అనిపించలేదు అది.
మనుషులతో మమేకమయ్యే, స్పర్శలను అనుభూతించే వ్యవధానం ఎవరికి ఉన్నదని? వర్తమానమంతా మనిషి పొలకువకు జడుసుకునే వేగయుగ జీవులే. ఎల్లెడలా స్వకపోల మర్దనలే. ఎవరి ప్రపంచంలోకి వారు ముడుచుకుపోతూ, ఎవరి కురచతనంలో వారు శిఖరాలను చూసుకుంటూ!
ఏ మూలకవి భావనతోనైనా శ్రుతి కలిపే శతతంత్రీవీణ శ్రీనాథుని కవిత. వాళ్ళ భాషానిగుంభనములు ఆయన తీసుకోవడం ఎలా ఉంటుందంటే, మూలకవులకు ఒక యోగ్యతాపత్రం — certificate — ఇచ్చినట్లుగా, వారిని అనుగ్రహించినట్లుగా ఉంటుందే తప్ప, ఎరువు తీసుకొన్నట్లుగా ఉండదు.
రెండు నక్షత్రాలు రాలి
నా అన్నం గిన్నెలో పడ్దాయి
నీతో నువు ఉన్నపుడైనా
నీకు స్వేచ్ఛ ఇస్తున్నావా
లేక, బానిసలా చూస్తున్నావా
బ్రతుకే శేషప్రశ్నయై
ఉత్తర మాశించలేని
నిస్తబ్ధ నీరవమై మిగిలిపోతుంది!
ఎవరన్నారు నదులన్నిటికీ
సాగర సంగమమని?
అతడు ప్రతి మలుపునూ గుర్తుంచుకున్నాడు
ఏ మలుపూ అతని జాడను దాచలేదు
కాలం వాటినన్నింటినీ తుడిచివేసింది
అడుగులు లేవు—జ్ఞాపకం మాత్రం మిగిలింది
“మిగతా వాళ్ళ సంగతి
నాకు తెలీదు గానీ
మీ లెక్కలవాళ్ళకు మాత్రం —
చాలా సందర్భాల్లో–
కాదంటే ఔననే!
ఉండనే ఉన్నది గదా!
రిడక్టిఓ ఎడ్ అబ్సర్డియం [reductio ad absurdum]”
పోటెత్తిన సముద్రాల్లా ఉన్న సేనావాహినులు రెండూ పరస్పరం ఢీకొన్నాయి. ఈటెలతో ఈటెల టకటకలు. ఖంగు ఖంగుమని ఖడ్గాల మోతలు. క్షతగాత్రులైన సైనికుల హాహాకారాలు. విజయోత్సాహంతో హర్షధ్వానాలు. శిరశ్ఛేదాలతో, చిమ్మనగ్రోవిలోంచి ఎగజిమ్మినట్లు ధారాపాత రుధిరప్రవాహాలు. రణరంగమంతటా బీభత్సం తాండవించింది.
ఈ లోకంలో పిచ్చిమనిషి
కావడం కంటె
అందమైన సంగతి
మరొకటి ఉందంటారా?
శ్రౌతార్థమే హృదనుభూతార్థ మైనపుడు
జ్ఞాతముగ సత్యదర్శన మగును నీకు
జ్యోతి నీలోనె హృదయాంతరాళమునుండు
ఆతుమకు తేజమదె – మంకుతిమ్మ
కావ్యంలో పెల్లుబికే సామాజిక స్పృహ, సౌందర్యానుభూతి, శిల్పం వగైరా లక్షణాలు విశ్వసాహిత్య ప్రపంచంలోని పోకడల పరిణామంగా ఆధునిక నేపాలీ కవిత్వంలో చోటు చేసుకొన్నాయని విమర్శకులు అన్నా, నేపాల్ దేశ సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులనే కారణంగా ఈ పరివర్తనలు, లక్షణాలు రూపుతాల్చాయన్న సంగతి మటుకు యథార్థం. నేపాలీ అస్మిత, ప్రాంతీయతలు ఆధునిక కవిత్వ వికాసానికి దోహదం చేస్తున్నాయని మాత్రం ఖాయమనవచ్చు.