ఆ దృశ్యం చూసేసరికి హెక్టర్‌కి చిర్రెత్తుకొచ్చింది. “ఇక్కడ గోళ్ళు గిల్లుకుంటూ ఎలా కూర్చోగలుగుతున్నావ్? అక్కడ మన సైనికులు శత్రువుల చేతుల్లో ప్రాణాలు పోగొట్టుకుంటున్నారే! అక్కడ మన ఆడంగులు భరించరాని రీతుల్లో భయపడి విలవిలలాడుతున్నారే! ఇక్కడ నువ్వు నీ డాలుకు మెరుగులు దిద్దుతూ అందులోనే నీ ప్రతిబింబాన్ని చూసుకుని మురిసిపోతున్నావా? నువ్వు మమ్మల్ని అందరినీ నట్టేట ముంచేవు కదా! ట్రోయ్ నగరం పతనమైపోతూ ఉంటే నీకు చీమ కుట్టినట్లయినా లేదా?”
శీర్షికలు అనువాదాలు
జగమెల్ల శివలీల భగవదర్థపు లీల
ఖగలీల మృగలీల క్రిమికీటలీల
నగ నదీ నద లీల పైన మనుజులలీల
అగణితపు లీలయిది – మంకుతిమ్మ
రాక్షస వనితల వశమున,
దీక్షను నిలిపితివి బ్రతుకు దీవెన దొరికెన్!
వీక్షింతువు రాముని, నిను
రక్షించగ కపులగూడి రావణు జంపన్!
జీవించడానికి కూడా తాత్త్వికత అవసరం లేదు. జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే తాత్త్వికత అవసరం. మరణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికికూడా తాత్త్వికత అవసరమే.
రక్తమనే యుద్ధచందనపు మైపూత తడితో మెరుస్తూ ఉన్నాడు. భూమిపై పాకుతూ దుమ్ము అంటి ఎరుపు చాయకు తిరిగిన తెల్లని భుజాలతో బాల్యదశను పొందినవాడు, అమృతమథనం పూర్తయ్యాక, సురాసురులు మందరపర్వతంనుంచి విడిపించాక, అలసటతో తన శరీరాన్ని సముద్రజలాలలోనికి ఈడ్చుకుపోతున్న వాసుకిలా ఉన్నాడు.
పోటెత్తిన సముద్రాల్లా ఉన్న సేనావాహినులు రెండూ పరస్పరం ఢీకొన్నాయి. ఈటెలతో ఈటెల టకటకలు. ఖంగు ఖంగుమని ఖడ్గాల మోతలు. క్షతగాత్రులైన సైనికుల హాహాకారాలు. విజయోత్సాహంతో హర్షధ్వానాలు. శిరశ్ఛేదాలతో, చిమ్మనగ్రోవిలోంచి ఎగజిమ్మినట్లు ధారాపాత రుధిరప్రవాహాలు. రణరంగమంతటా బీభత్సం తాండవించింది.
ఈ లోకంలో పిచ్చిమనిషి
కావడం కంటె
అందమైన సంగతి
మరొకటి ఉందంటారా?
శ్రౌతార్థమే హృదనుభూతార్థ మైనపుడు
జ్ఞాతముగ సత్యదర్శన మగును నీకు
జ్యోతి నీలోనె హృదయాంతరాళమునుండు
ఆతుమకు తేజమదె – మంకుతిమ్మ
రాముడు పంపగా రయమున వచ్చిన
రామ దూతను నేను రమణి వినుమ.
భద్రవిమలమూర్తి భవ్యగాత్రుడు రామ
భద్రుండచట కడు భద్రమమ్మ.
“ఇవేమిటి?” రెప్పవాల్చకుండా ఆశ్చర్యంగా వాటిని చూస్తూ అడిగాడు. ఒక క్షణం పాటు అతని మనసు, అతను చేసిన సిగ్గుమాలిన పని గుర్తుకువచ్చి దిగ్భ్రాంతికి గురైంది.
ఒక్క క్షణం యుద్ధరంగంలో నిశ్శబ్దం ఆవరించింది. మెనలెయస్‌ సాలోచనగా అన్నాడు, “మా ఇద్దరి మధ్య వచ్చిన ఘర్షణ కారణంగా రెండు పక్షాలలోనూ ఎంత జననష్టం వచ్చిందో చూస్తూనే ఉన్నాం! స్పర్ధలు వచ్చింది మా ఇద్దరి మధ్యనే కదా. కనుక నేను ఈ సవాలుని అంగీకరిస్తున్నాను.”
అరె, ఏమిటా చప్పుడు?
మబ్బులు ఉరుముతున్నాయా? వజ్రాయుధపు దెబ్బలకు పర్వతాలు పొడి అయిపోతున్నాయా? భయంకరమైన శబ్దం చేస్తున్న తుఫాను గాలులు భూమిని చీల్చివేస్తున్నాయా? తనగర్భంలోనున్న మంథరపర్వతపు గుహలను గాలికి చెలరేగిన పెను అలలు తాకినప్పుడు సముద్రం వెలువరిస్తున్న శబ్దమా? సరే, వెళ్ళిచూద్దాము.
అవునయ్య నే పృథ్వి నతుల ప్రతాపుడౌ
ప్రోడ దశరథుని కోడలినియె*!
అవునయ్య నే భవ్యయశమొప్పు వైదేహ
జనకుని కూతురు జానకినియె*!
అవునయ్య నే భువి ననవద్య గుణుడైన
ధీమంతుడౌ రాము ధీరసతిని!
అవునయ్య పతిబాసి అలమట పడుచుంటి
సీత నా నామమే స్నిగ్ధవచన!
తరుణీ మెడలో చూడ రెండు మణులగుపడును
చెరగు మూసిన సరము లభ్యమూహనకే
పరవస్తు మహిమలటులర్ధమే గోచరము
పరిపూర్ణమది మదికి – మంకుతిమ్మ
ఈ శాఖకు ఇరవై ఐదేళ్ళు సేవ చేసినందుకు ఒక చిన్న రాయితీ తీసుకున్నట్టు అనుకోవచ్చు. ఎంతమంది దోచుకోవట్లేదు; ఒక్కొక్కళ్ళయితే వెయ్యి కోట్లు, రెండు వేల కోట్లు మింగేశారంటున్నారు. స్టాక్ మార్కెట్ కుంభకోణాన్ని, బ్యాంకుల్లో పై స్థాయి ఆఫీసర్లను చూళ్ళేదూ?! వాటితో పోలిస్తే ఇదేం పెద్ద తప్పని?
కాలం గడిచే కొద్దీ నేర్చుకున్న విద్య నశించిపోతుంది. బలంగా వేళ్ళూని ఉన్న వృక్షాలూ పడిపోతాయి. చెరువుల్లో చేరిన నీరూ ఇంకిపోతుంది. దేవతలకు ఇచ్చిన ఆహుతి, అర్థులకిచ్చిన దానము శాశ్వతంగా ఉండిపోతాయి.
గుండెలు అవిసిపోయే దుఃఖంతో క్రిసెస్ మార్గం తోచక తన ఇష్టదైవం అయిన అపోలోకి ప్రార్థన రూపంలో విన్నపం సమర్పించుకున్నాడు. తన ఆప్తుడికి ఎదురయిన కష్టాన్ని చూడగానే అపోలోకి కోపం వచ్చి అగమేమ్నాన్‌ సేనల మీద ప్లేగు మహమ్మారి పడాలని శపించేడు.
మలిన కౌశేయ వస్త్రము మయిన దాల్చి
తరువు నూతగ నిల్చిన తమ్మికంటి
మచ్చ లెరుగని సొచ్చెపు మెచ్చులాడి
యేల వగచుచుంటి విచట? యెవరు నీవు?
రత్నాన్ని గమనించండి. రత్నం ఒకటి, దాని మెరుపు మరొకటి అని చెప్పలేము. మెరుపులేని రత్నం సాధారణ రాయిలాగే కనిపిస్తుంది. రత్నత్వాన్ని వ్యక్తపరచేది దాని కాంతి. కాంతిని రత్నం నుండి విడదీయలేము; రత్నాన్ని కాంతి లేకుండా నిర్వచించలేము. రెండుగా చెప్పబడుతున్నా, అవి వాస్తవానికి విడదీయరాని ఏకస్వరూపమే.
వట్టి కలయని భావించి వనజ నేత్ర
చూడరాదని యనుకొని చూచి సీత
భయము నొందుచు మదిలోన భ్రాంతి తోడ
మరల మతిదప్పి నేలపై మహిజ కూలె!