ముఖ్యంగా మౌఖిక సాహిత్యవిశ్లేషణ కేవలం లిఖిత సాహిత్యం చదివే పద్ధతుల్లో సాధ్యం కాదు. ఈ రకమైన సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించడానికి కొన్ని శాస్త్ర పద్ధతులున్నాయి. ఈ పరిశోధనలన్నిటి వెనకా ఎంతో విస్తారమైన ఫీల్డ్ వర్క్ ఉంటుంది. మౌఖిక సాహిత్యం మీద విస్తారమైన పరిశోధనలు జరిగాయి కాబట్టి ఒకటీ అరా పుస్తకాల పేర్లు చెప్పడం కష్టం. తెలుగులో మొదటిగా ఈ రకమైన సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించే పద్ధతుల గురించి నారాయణరావుగారు 1978లో “తెలుగులో కవితా విప్లవ స్వరూపాలు”లో చెప్పారు (3.ed. 2011). యూరోప్లోను, అమెరికాలోను మౌఖిక సాహిత్యంమీద పరిశోధనల్లో Albert Lord, Walter Ong లాంటివారి సిద్ధాంతాలు బలంగా వున్నాయి. 1970ల నుండి 80ల దాకా A.K. Ramanujan, Peter Claus, Brenda Beck, V. Narayanarao లాంటి చాలామంది భారతదేశంలో మౌఖిక సాహిత్యాల మీద పని చేశారు. పాశ్చాత్య మౌఖిక సాహిత్యానికోసం ఏర్పరుచుకున్న ఈ ప్రమాణాలు భారతీయ భాషల్లో మౌఖిక సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించడానికి సరిపోవనీ, ఇందుకోసం కొత్త పద్ధతులు ఏర్పాటు చేసుకోవాలన్న ప్రతిపాదనలు వీరి పరిశోధనలవల్లే బలపడ్డాయి.
ఇంత విస్తారమైన నేపథ్యం కలిగిన ఈ సాహిత్యం గురించి చర్చించబోయేముందు, ఇలాంటి వ్యాసాలను ఒక వ్యసనంగా, చులాగ్గా విమర్శించేవాళ్ళు కాకపోయినా, వీటి గురించి అర్థం చేసుకొనాలనుకునే వాళ్ళు, ముందుగా మౌఖిక సాహిత్యం మీద జరిగిన పనిని గురించి కొంచెం తెలుసుకుంటే బాగుండేది. పైన “ఊర్మిళనిద్ర” వ్యాసంలో చివరగా ఇచ్చిన రిఫరెన్సులు (రెండూ ఆన్లైన్లో దొరుకుతున్నవే.), కనీసం #A ramayana of their own# వ్యాసం, అందులో వివరంగా ఇచ్చిన పాదసూచికలు చదివినా చాలనుకుంటాను.
కామేశ్వరరావుగారు ప్రస్తావించిన అంశాలకు వస్తే:
1. భర్త తన పేరు భార్యకి చెప్పడం అనేది మనకు ముందునుంచీ ఉన్నదే అని మీరనుకుంటున్నారా? ముఖ్యంగా అగ్రవర్ణాలలో! మీ పెద్దవారిని అడిగి చూడండి ఒకసారి.
2. ఈ పాటను గురించి కొందరు స్త్రీలను అడిగినట్లు వాళ్ళు అలాగే ఈ పాటను అర్థం చేసుకున్నట్లు మీరు చెప్పారు. వారి నేపథ్యం తెలియని కారణంగా వారు అర్థం చేసుకున్న తీరుని గురించి నేను చర్చించను. కానీ ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారు 1951లో రాసిన “జాతి రత్నాలు – స్త్రీల పాటలు, కథా వైచిత్రి” అన్న పుస్తకంలో ఈ పాటను గురించి చర్చించారు. అందులో మీరు ప్రశ్నిస్తున్న అంశానికి సంబంధించి ఒక్క పేజీని (72పే.) ఈమాటలో ఉంచుతున్నాను. (ఈ పుస్తకం DLI లో లభ్యం అవుతుంది.) అక్కడ మీరు ప్రశ్నిస్తున్న పంక్తులు విడకొట్టి మరీ ఎలా ఇవ్వబడ్డాయో చూడండి.
2A. “చిత్తమొకదిక్కునుంచీ” అన్న పాదం దగ్గర మీరు మరొక వ్యాఖ్యానం చేసారు. “లక్ష్మణుడు ఎవరిపై మనసుపెట్టాడు? ఊర్మిళని నలుగురిలో ఎప్పుడు చిన్నబుచ్చాడు? అన్నమీద మనసుతో తనని విడిచి అడవికి వెళ్ళడం తనని చిన్నబుచ్చడమా? మరి “సమయమున” చిన్నబుచ్చడమేమిటి?” అని మీరు అడగడం మరీ అమాయకంగా వుంది. తనని చేసుకున్న లక్ష్మణుడు తనని వదిలేసి అన్నగారి సేవ చేయడానికి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ అన్నగారు తన భార్యని తనతో రానిచ్చాడు. ఇది ఊర్మిళకి లక్ష్మణుడు తన చిత్తాన్ని అన్నగారిమీద పెట్టుకున్నట్టు, తన తోటికోడళ్ళ దగ్గర తనని చిన్నబుచ్చినట్టు అర్థమవ్వడంలో ఆశ్చర్యమేముంది.
3. ఆకొమ్మ తమకమున వణకదొడగే
…
హెచ్చయిన వంశానికీ అపకీర్తి వచ్చె నేనేమిసేతూ
కీర్తి గల ఇంట బుట్టీ అపకీర్తి వచ్చె నేనేమిసేతూ
వణకదొడగే , నేనేమిసేతూ, నేనేమిసేతూ అన్న మాటలలో మీకు స్త్రీ అసహాయ స్థితి కనబడలేదా?
3A. “కథ ఒక్కసారిగా మారుతుంది. అంతవరకూ ప్రశాంతంగా వున్న వాతావరణం చెల్లాచెదురైపోతుంది. రామరాజ్య ధర్మం పటాపంచలై పోతుంది.” దీనిమీద విమర్శగా “పటాపంచలమైన (sic) రామరాజ్య ధర్మమేమిటో నాకు బొత్తిగా బోధపడలేదు! ” అన్నారు మీరు. … రామరాజ్యం గురించి యుద్ధకాండ చివరి సర్గలో వాల్మీకి వర్ణించిన “సర్వం ముదితమేవ ఆసిత్ (అందరూ ముదితులై ఉన్నారు)”, “ఆసన్ .. నిరామయా విశోకాశ్చ రామే రాజ్యం ప్రశాసతి (నిరామయులై, శోకరహితులై రామరాజ్యంలో ప్రజలు ఉన్నారు)” వంటి శ్లోకాలు చదవండి. (verse 99-105).
4. మీరు కూడా “విపరీత వ్యాఖ్యానం”, “అతిశయోక్తి” లాంటి పదాలను వాడడం శోచనీయం.
ఇక పోతే కర్తృత్వం గురించి వచ్చిన ప్రశ్నలకి సమాధానం చెప్పడానికి నేనెక్కువ శ్రమపడక్కర్లేదు. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు వాళ్ళు ప్రచురించిన “స్త్రీల రామాయణపు పాటలు”లో (1.ed. 1955, 2.ed. 1986) “కౌసల్య వేవిళ్ళు, సీత సమర్త, సీత వసంతం”, లాంటి పాటలు ఉన్నాయి. మరీ ముఖ్యంగా “కౌసల్య వేవిళ్ళు” అనే పాటలో కౌసల్య పురుటి నెప్పుల గురించి చాలా వివరమైన వర్ణన వుంది. A Ramayana of their own అన్న వ్యాసంలో ఈ విషయంపై వివరమైన చర్చ ఉంది. ఇవి స్త్రీలు రచించిన పాటలే అని చెప్పడానికి ఇంతకన్నా ఎక్కువ రుజువు అక్కర్లేదనుకుంటాను.
చలం గారి గురించిన ఒక మంచి ఆడియో CD కావాలంటే వివరాలు.
స్నేహ కుటి, భీమిలి 9849635847
శ్రీ గురుప్రసాద్ గారు, వైజాగ్ 9951033415
ఈ ఆడియో cd లో ….పురూరవ రేడియో నాటకం (క్వాలిటీ బాగానే ఉంది), ఇంకా ఈ నాటకం గురించి శారదా శ్రీనివాసన్ గారు చెప్పిన విశేషాలే కాకుండా చలం గారు స్వయంగా పాడిన చిన్న చిన్న పాటలు ఉన్నాయి. చలం చేత ‘చాటునుండే ఎంకిని సభకి రాజేశావ’ అన్న ఏక వాక్య లేఖ ని వ్రాయించిన రేడియో ఇంటర్వ్యూ (బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావుగారు, శ్రీ గోపాల్ -శంకరాభరణం సినిమా లో బ్రో, చే, వా, రెవరు, రా? అని విరిచి పాడిన సంగీతం మాస్టారి పాత్ర వేసిన వారు) ప్రభృతుల సహాయంతో రికార్దింగ్ సామగ్రి నంతా అరుణాచలం తీసుకువచ్చి చేసినది) కూడా ఉంది.
ఇది కాక పురూరవ నాటకం గురించి వీరలక్ష్మీ దేవి గారి వ్యాఖ్యానం కూడా..
క్రిందటి సంచికలో ఈ కధను చదివాను. అప్పుడే ఉద్విగ్నానికి లోనయ్యాను.
కాని, ఈ వ్యాసం చదివాక అంతకంటే ఎక్కువ అనుభూతి పొందాను. – నరేన్
I am having exactly the opposite reaction. I am downgrading it, based on added info.
ఒక పాత తెలుగుకథ చదువుతున్నాము. కాని అంతకన్నా ఎక్కువగా ఈ శీర్షికలో- కథ, ఎవరికి, ఎందుకు నచ్చిందో చదువుతున్నాము కదా.
పాతకధ ఎప్పుడు ఎవరికి నచ్చింది, ఎందువలన నచ్చింది? కధ ఏ కాలము నాటిది? చదివిన వారు ఏ కాలము నాటి వారు? ఏ వయసులో చదివారు? చదివేది ఆడవారా? మగవారా? ఇంతకు ముందు ఎప్పుడో చదివితే మళ్ళీ చదివినప్పుడు, అదే కారణాల వల్ల నచ్చిందా, లేక వీరి -అభిప్రాయాల్లో, అభిరుచుల్లో- మార్పు ఏమైనా వచ్చిందా? పాత చదువరి కధ చదివే విధానంలో గాని మార్పు వచ్చిందా? ఇప్పుడు మొదటిసారిగా చదివిన వారికి, ఈ కథ ఏ కారణాల వల్ల నచ్చింది? వీరి వయసు ఏమిటి? దేశ కాల పరిస్థితులు ఏమిటి? విమర్శకుల అభిప్రాయం ఊతంగా తీసుకుని వీరు కథను చదువుకున్నారా? ఇలా ఎన్నో ప్రశ్నలు వస్తాయి.
చౌదరి – ఇక్కడ మొదటి చదువరి, ఈ కధను మనకు పరిచయం చేసిన చదువరి అనుకుందాం. 1944లో చా. సో., రాసిన ఈ కథను, 1960ల్లో, సుమారు తనకు ఇరవయ్యిల వయసులో విద్యార్ది చౌదరి చదివాడు. చదివినప్పుడు ఇదే విమర్శ, అభిప్రాయం రాసుకుని ఉంటాడా? I doubt it. మరి ఇది ఇప్పటి డాక్టర్. చౌదరి ఇప్పటి అబిప్రాయమా? అంటే అలాగూ అనిపించదు.
ఈ విషయం ఆలొచిస్తూ ఉండగానే, ఇక ఈ కథ style ని గురించి ఇంగ్లీషులో నమ్రంగా తెలియచెప్పిన intellectual నీ, ‘మంచి కథ. సందేహం లేదు’ అని తెలుగు సర్టిఫికెట్టు ఇచ్చిన scholarని, ఇలా కొందరిని 🙂 ‘చదువుతూ’ ఉండగా, మళ్ళీ ఈ సంచిక, చా.సో., కథ గురించి మరికొన్ని విశేషాలు చెప్పింది.
దాన్నుంచి, నా ఆలోచనలు మళ్ళీ సాగాయి.
ఇక, ఈ కథ రాసినందుకు రచయిత తనే మురిసి మూర్ఛపోటమే కాక, ఈ కరుణా రస భరిత రచనను అలమూరు రాజగోపాలరావు చదివినట్లు, సాహిత్యంలో నిష్ణాతులైన నర్సింహాచార్యులు, రోణంకి అప్పల స్వామి, కధ చదివి గద్గదికమైన కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, చుట్టలు మానెయ్యటం బాగా లేదనే నారాయణ బాబు, అబ్బే, అది మార్చక్కర్లేదనే జలసూత్రం రుక్మిణీ నాధ శాస్త్రి, ఈ కథ నీకెందుకు నచ్చింది నాన్నా? అని అడిగి వివరాలు సేకరించిన చాగంటి తులసి -ఇలా ఎందరో కథను పఠించినట్లు తెలిసింది.
ఇంతమంది చదువరుల endorsement. అబ్బా! నేను మొన్న తెల్లారుజాము దాకా చూసిన 2012 Iowa Caucuses కన్నా బలంగా ఉంది. ఇక నా రిపబ్లిక్ ఓటు ఈ డెమోక్రటిక్ కరుణకథకెందుకివ్వను? 🙂
ఇవ్వను. ఇవ్వను. ఎందుకంటే;
1.”కృష్ణుడి పేరు ముందు ‘డిస్కంటిన్యూడ్’ అని రాయబోతున్నారు. ఆ అన్యాయాన్ని తలచుకుంటే కోపం రాదూ?
ఈ కథ చదివాక గుండె బరువెక్కకుండా ఎట్లా ఉంటుంది? కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగితే ఆశ్చర్యమేముంటుంది?” – జంపాల చౌదరి అభిప్రాయం
2. “నాకు మాటలు రావడంలేదు. ఆ కుర్రవాడు నాకు కనపడుతున్నాడు. ఆ కుర్రవాడు ఎదురుగుండా వస్తే వాడికి స్కాలర్షిప్పు యిస్తాను.” రాజగోపాలరావు అభిప్రాయం. (వీరు హైస్కూలు ఉపాధ్యాయుడిగా, కాలేజీ అధ్యాపకుడుగా బహు సమర్ధుడు. – అని వ్యాసంలో చెప్పబడింది)
3. “భోజనం చేసి ఆ కథని బహుశా పది పదిహేను సార్లు నాకు నేను చదువుకుని ఉంటాను. ఎక్కడన్నా ఏ లోట్లన్నా ఉన్నాయేమోనని బహునిశితంగా విమర్శనాదృష్టితో పదం పదం వాక్యం వాక్యం పట్టిపట్టి చదువుకున్నాను.” – రచయిత చాగంటి సోమయాజులు అభిప్రాయం.
4. “మీరు కథలో మీరు ఒకమాట వెయ్యక్కర్లేదు. ఒకమాట తియ్యక్కర్లేదు.” – రాజగోపాలరావు
ఇట్టి పై ప్రగల్భపు, ఉబ్బేసే మాటలు ఈ కథను గురించి, చదివి, నేను (లైలా) ఆశ్చర్యపోయాను. ఆశ్చర్యం ఎందుకంటే;
కథ చదివి, ఈ సాహితీపరులు, రచయిత తో సహా, వీరంతా ఉద్విగ్నులైతే, ఎందుకు కృష్ణుడిని చూసే అయ్యారు? ఏడవదలిస్తే ఎందుకు ఆఖరి వాక్యం దాకా ఆగవలిసి వచ్చింది చౌదరికి? మూడో వాక్యంలోనే ఏడవలేదేం? కథను ఏ ఒక్కరూ ఎందుకు వీధిలోకి విసిరి పారెయ్యలేదు? లేకుంటే సంపాదకుడుగా ఎందుకు సవరించలేదు? మూడవ వాక్యం చులాగ్గా అలాగ్గా దాటేసి, (Is it a done deal for all of them? A matter of fact?) అఖరి వాక్యాలకు మాత్రమే అసంకల్పితంగా ఏడ్చే అసమగ్రపు చదువరులుగా తెలుగు సాహిత్యం వీరిని మార్చివేసిందా? తీర్చిదిద్దిందా?
ఇంతోటి బోడి సన్నాసి, ముండమోపి చదువుకి కృష్ణుడు బడికి వెళ్ళక పోతేనేం? – అన్న సందేహాలు నాకు కలిగాయి గాబట్టి.
మహీధర నళినీ మోహన్ కలంలో మౌల్వీ నజీరుద్దీన్ కధలు చదివినప్పుడు, పింగళి నాగేద్ర రావు మాటలు గుర్తొచ్చినప్పుడు వచ్చే ఒక అద్భుతమూ, అనిర్వచననయమూ అయిన ఆనందం వచ్చింది. మౌల్వీ నజీరుద్దీన్ కధలకూ వీటికీ పోలికలు ఉన్నట్టనిపిస్తున్నది. ఇటాలో కాల్వీనో నాకు ఇంతకు ముందు తెలియదు ఇలా జ్ఞాన- తిక్కని చెప్పే కథలు నాకు చాలా ఇష్టం మాధవ్, వీటిని ఇంత హాయిగా పరిచయం చేసిన మీకు కృతజ్ఞతలు.
అన్నట్టు మరిచిపోయాను,Ed McBain పోలీసు నవల చదివినప్పుడు వచ్చే ఆనందాన్ని కూడా వీటితో చేర్చాలి.
చాలా మంచి వ్యాసం. కృతజ్ఞతలు.
1) బ్రౌణ్యంలో తండ్రి, తల్లి are undoubtedly connected with the root “త” (తెచ్చు , to bring) and literally mean ‘he who brings’ or ‘she who brings’ అని ఉంది. ఈ మాటలు introduction లో ఉన్నాయి. మరి ఇది బ్రౌన్ గారే వ్రాశారో లేక తరవాత రివైస్ చేసిన వారు (వెంకటరత్నం / వీరేశలింగం / కాంప్ బెల్) వ్రాసారో నాకు తెలియదు. ఇది పూర్వపక్షం అయినట్లేనా? వాదనకు నిలబడేది కాదా?
2) అట్లానే ఈ ఇంట్రడక్షన్ లోనే ‘అల్లుడు’ signifies – one who weaves (i.e. relationships between two families) అని ఉంది. ఇది దేశ్య పదమే, తెలుగు అనే ఉంది. కానీ అల్లెము అనే పదం దగ్గర ఇచ్చిన entry ‘అల్లెము’ అనే మాటని సంస్కృతం నించి వచ్చిన తత్సమం లాగా చూపించారు. కానీ “అల్లెము (is) connected with అల్లుడు” అని ఉంది. ఇది పొరపాటు అయ్యుంటుందా?
**
వారానికి ఏడురోజుల విధానం గురించి ఎవరైనా రాస్తారని అనుకున్నాను. డాక్టర్ మహీధర నళీనీ మోహన్ గారు వ్రాసిన కేలండర్ కథ అనే పుస్తకం ప్రకారం: ఇది మెసపొటేమియాలో మొదలైంది. భూమి మీద మనుష్యుల జీవితాలను దిద్దేవి ఆకాశంలోని గ్రహాలేననే నమ్మకం వల్ల అప్పటికి గ్రహాలు అనుకుంటున్న ఏడింటినీ (సూర్యుడు, చంద్రుడు, కుజుడు, బుధుడు, గురుడు, శుక్రుడు, శని) ఒక్కొక్క రోజుకి అధిదేవతగా ఊహించి, ఆయా రోజులకు వరుసగా పేర్లు పెట్టారు. మొదట ఒక్కొక్క చాంద్రమాసంలో నాలుగేసి వారాలు ఉండేవి. 4×7=28 రోజులు పోగా మిగిలిన ఒకటి, రెండు రోజులకు వారాల పేర్లే ఉండేవి కావు. మళ్ళీ కొత్త నెల మొదటిరోజు ఆదివారంతో మొదలు అయేది. కొన్ని రోజులకు అసలు వారమే లేకపోవడం ఈనాడు మనకు ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. బాబిలోనియను భాషలో షబ్బతు అనే మాటకు మొదట పూర్ణిమ అనే అర్థం ఉండేది. తరవాత నెలలోని ప్రతి ఏడవ రోజునీ (7, 14, 21, 28) షబ్బతు అనడం మొదలు పెట్టేరు. దానినే యూదులు శాబత్ అన్నారు. ఆ రోజున కొన్ని పనులు (మాంసం తినడం, తెల్లని దుస్తులు ధరించడం, వైద్యులు మందు ఇవ్వడం, జోస్యాలు చెప్పడం) చేయకూడదనే నియమం బాబిలోనియనులకు ఉండేదట. అవే యూదులు కూడా అవలంబించారట, సాహచర్య దోషం వల్ల. మరికొంత కాలానికి వార రహితమైన దినాలు తీసేసారు. 7 రోజుల వార చక్రం నెలలతోనూ సంవత్సరాలతోనూ సంబంధం లేకుండా అవిచ్ఛిన్నంగా సాగిపోయేటట్లు మార్చుకున్నారు. ఆనాటి బాబిలోనియను సప్తాహ చక్రాన్నే యూదులు, అరబ్బులు, రోమనులు, క్రైస్తవులు, హిందువులు యదాతథంగా పరిగ్రహించారట. బాబిలోనియనులు పెట్టిన పేర్లే తర్జుమా చేసుకుని, అదే క్రమంలో తక్కినవారంతా వాడుకుంటున్నారట.
వారం అనేది కృతకంగా ఏర్పాటు చేసుకున్నదే. దీనికి ఖగోళంతో ఏ విధమైన సంబంధమూ లేదు. కృతకమైన కాల విభజన కనుకనే వారం అని అర్థం వచ్చే మాటకు 4 నించి 10 రోజుల వరకూ వివిధమైన అర్థాలు వివిధ దేశాలలో ఉండేవట. మొట్టమొదట ఇది సంత రోజుగా ప్రారంభమైంది. సరుకూ చప్పరా కొనుక్కోడానికి చుట్టుపక్కల ఊళ్ళనించి జనం అంతా రావడానికి వీలుగా ఒక కూడలి స్థలంలో ఇన్నేసి రోజులకు ఒకసారి అని నిర్దిష్ట వ్యవధులలో సంతలు జరుగుతూ ఉండేవి. ఆ వ్యవధినే వారం అన్న అర్థం వచ్చే మాటతో వ్యవహరించారు (బ్రౌణ్యం లో వారం అంటే – తడవ, ఆవృత్తి అనే అర్థాలివ్వబడ్డాయి). ఆరోజున ఎవరూ ఏ పనులూ చేయకూడదన్నారు. అది అవసరమే కదా (సంత సరిగా సాగడానికి) సంతలో గాని, ఎవరి గూడెంలో వారు గాని సంబరాలు, దేవుళ్ళకు కొలుపులూ జరుపుకునే వారు ఆరోజున. రాను రాను ఆ రోజుకి పవిత్రత ఆపాదించబడింది. ఆ రోజున కొన్ని పనులు చెయ్యకూడదు అని నిషేధాలు ఏర్పడ్డాయి. 4, 5, 6, 8, 10 రోజుల వారాల్ని వాడిన జాతులని కూడా నళినీ మోహన్ గారు ప్రస్తావించారు.
క్రిందటి సంచికలో ఈ కధను చదివాను. అప్పుడే ఉద్విగ్నానికి లోనయ్యాను.
కాని, ఈ వ్యాసం చదివాక అంతకంటే ఎక్కువ అనుభూతి పొందాను.
కధ వ్రాయడం వెనుక పురిటి నొప్పులంత జంఝాటం పడటం, వివేచన చెయ్యడం ఎంతో కదిలించాయి.
చాగంటి తులసి గారికి, జంపాల చౌదరి గారికి, ఈమాట సంపాదక వర్గానికి, రచయితలకోసం మరొక సారి విషయాన్ని సంగ్రహంగా ఎత్తిచూపిన భవానీ గారి అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు.
కన్నెవాన గురించి Vamsi Krishna K అభిప్రాయం:
01/08/2012 10:02 pm
దమయంతి గారు, కృష్ణ గారు
మీ అభినందనకు ధన్యవాదాలు
-వంశీ
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి Sreenivas Paruchuri అభిప్రాయం:
01/08/2012 7:40 pm
క్లుప్తంగా నేను కొన్ని విషయాలు చెప్పదలచుకున్నాను.
ముఖ్యంగా మౌఖిక సాహిత్యవిశ్లేషణ కేవలం లిఖిత సాహిత్యం చదివే పద్ధతుల్లో సాధ్యం కాదు. ఈ రకమైన సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించడానికి కొన్ని శాస్త్ర పద్ధతులున్నాయి. ఈ పరిశోధనలన్నిటి వెనకా ఎంతో విస్తారమైన ఫీల్డ్ వర్క్ ఉంటుంది. మౌఖిక సాహిత్యం మీద విస్తారమైన పరిశోధనలు జరిగాయి కాబట్టి ఒకటీ అరా పుస్తకాల పేర్లు చెప్పడం కష్టం. తెలుగులో మొదటిగా ఈ రకమైన సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించే పద్ధతుల గురించి నారాయణరావుగారు 1978లో “తెలుగులో కవితా విప్లవ స్వరూపాలు”లో చెప్పారు (3.ed. 2011). యూరోప్లోను, అమెరికాలోను మౌఖిక సాహిత్యంమీద పరిశోధనల్లో Albert Lord, Walter Ong లాంటివారి సిద్ధాంతాలు బలంగా వున్నాయి. 1970ల నుండి 80ల దాకా A.K. Ramanujan, Peter Claus, Brenda Beck, V. Narayanarao లాంటి చాలామంది భారతదేశంలో మౌఖిక సాహిత్యాల మీద పని చేశారు. పాశ్చాత్య మౌఖిక సాహిత్యానికోసం ఏర్పరుచుకున్న ఈ ప్రమాణాలు భారతీయ భాషల్లో మౌఖిక సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించడానికి సరిపోవనీ, ఇందుకోసం కొత్త పద్ధతులు ఏర్పాటు చేసుకోవాలన్న ప్రతిపాదనలు వీరి పరిశోధనలవల్లే బలపడ్డాయి.
ఇంత విస్తారమైన నేపథ్యం కలిగిన ఈ సాహిత్యం గురించి చర్చించబోయేముందు, ఇలాంటి వ్యాసాలను ఒక వ్యసనంగా, చులాగ్గా విమర్శించేవాళ్ళు కాకపోయినా, వీటి గురించి అర్థం చేసుకొనాలనుకునే వాళ్ళు, ముందుగా మౌఖిక సాహిత్యం మీద జరిగిన పనిని గురించి కొంచెం తెలుసుకుంటే బాగుండేది. పైన “ఊర్మిళనిద్ర” వ్యాసంలో చివరగా ఇచ్చిన రిఫరెన్సులు (రెండూ ఆన్లైన్లో దొరుకుతున్నవే.), కనీసం #A ramayana of their own# వ్యాసం, అందులో వివరంగా ఇచ్చిన పాదసూచికలు చదివినా చాలనుకుంటాను.
కామేశ్వరరావుగారు ప్రస్తావించిన అంశాలకు వస్తే:
1. భర్త తన పేరు భార్యకి చెప్పడం అనేది మనకు ముందునుంచీ ఉన్నదే అని మీరనుకుంటున్నారా? ముఖ్యంగా అగ్రవర్ణాలలో! మీ పెద్దవారిని అడిగి చూడండి ఒకసారి.
2. ఈ పాటను గురించి కొందరు స్త్రీలను అడిగినట్లు వాళ్ళు అలాగే ఈ పాటను అర్థం చేసుకున్నట్లు మీరు చెప్పారు. వారి నేపథ్యం తెలియని కారణంగా వారు అర్థం చేసుకున్న తీరుని గురించి నేను చర్చించను. కానీ ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారు 1951లో రాసిన “జాతి రత్నాలు – స్త్రీల పాటలు, కథా వైచిత్రి” అన్న పుస్తకంలో ఈ పాటను గురించి చర్చించారు. అందులో మీరు ప్రశ్నిస్తున్న అంశానికి సంబంధించి ఒక్క పేజీని (72పే.) ఈమాటలో ఉంచుతున్నాను. (ఈ పుస్తకం DLI లో లభ్యం అవుతుంది.) అక్కడ మీరు ప్రశ్నిస్తున్న పంక్తులు విడకొట్టి మరీ ఎలా ఇవ్వబడ్డాయో చూడండి.
ల: శ్రీరాము తమ్ముండనే –
ఊ: అతడనగ – నొకరు గలరా?
ల: జనకునల్లుని గానటే –
ఊ: భూమిలో జనకులనగా నెవ్వరు?
…
2A. “చిత్తమొకదిక్కునుంచీ” అన్న పాదం దగ్గర మీరు మరొక వ్యాఖ్యానం చేసారు. “లక్ష్మణుడు ఎవరిపై మనసుపెట్టాడు? ఊర్మిళని నలుగురిలో ఎప్పుడు చిన్నబుచ్చాడు? అన్నమీద మనసుతో తనని విడిచి అడవికి వెళ్ళడం తనని చిన్నబుచ్చడమా? మరి “సమయమున” చిన్నబుచ్చడమేమిటి?” అని మీరు అడగడం మరీ అమాయకంగా వుంది. తనని చేసుకున్న లక్ష్మణుడు తనని వదిలేసి అన్నగారి సేవ చేయడానికి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ అన్నగారు తన భార్యని తనతో రానిచ్చాడు. ఇది ఊర్మిళకి లక్ష్మణుడు తన చిత్తాన్ని అన్నగారిమీద పెట్టుకున్నట్టు, తన తోటికోడళ్ళ దగ్గర తనని చిన్నబుచ్చినట్టు అర్థమవ్వడంలో ఆశ్చర్యమేముంది.
3. ఆకొమ్మ తమకమున వణకదొడగే
…
హెచ్చయిన వంశానికీ అపకీర్తి వచ్చె నేనేమిసేతూ
కీర్తి గల ఇంట బుట్టీ అపకీర్తి వచ్చె నేనేమిసేతూ
వణకదొడగే , నేనేమిసేతూ, నేనేమిసేతూ అన్న మాటలలో మీకు స్త్రీ అసహాయ స్థితి కనబడలేదా?
3A. “కథ ఒక్కసారిగా మారుతుంది. అంతవరకూ ప్రశాంతంగా వున్న వాతావరణం చెల్లాచెదురైపోతుంది. రామరాజ్య ధర్మం పటాపంచలై పోతుంది.” దీనిమీద విమర్శగా “పటాపంచలమైన (sic) రామరాజ్య ధర్మమేమిటో నాకు బొత్తిగా బోధపడలేదు! ” అన్నారు మీరు. … రామరాజ్యం గురించి యుద్ధకాండ చివరి సర్గలో వాల్మీకి వర్ణించిన “సర్వం ముదితమేవ ఆసిత్ (అందరూ ముదితులై ఉన్నారు)”, “ఆసన్ .. నిరామయా విశోకాశ్చ రామే రాజ్యం ప్రశాసతి (నిరామయులై, శోకరహితులై రామరాజ్యంలో ప్రజలు ఉన్నారు)” వంటి శ్లోకాలు చదవండి. (verse 99-105).
4. మీరు కూడా “విపరీత వ్యాఖ్యానం”, “అతిశయోక్తి” లాంటి పదాలను వాడడం శోచనీయం.
ఇక పోతే కర్తృత్వం గురించి వచ్చిన ప్రశ్నలకి సమాధానం చెప్పడానికి నేనెక్కువ శ్రమపడక్కర్లేదు. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు వాళ్ళు ప్రచురించిన “స్త్రీల రామాయణపు పాటలు”లో (1.ed. 1955, 2.ed. 1986) “కౌసల్య వేవిళ్ళు, సీత సమర్త, సీత వసంతం”, లాంటి పాటలు ఉన్నాయి. మరీ ముఖ్యంగా “కౌసల్య వేవిళ్ళు” అనే పాటలో కౌసల్య పురుటి నెప్పుల గురించి చాలా వివరమైన వర్ణన వుంది. A Ramayana of their own అన్న వ్యాసంలో ఈ విషయంపై వివరమైన చర్చ ఉంది. ఇవి స్త్రీలు రచించిన పాటలే అని చెప్పడానికి ఇంతకన్నా ఎక్కువ రుజువు అక్కర్లేదనుకుంటాను.
భవదీయుడు,
శ్రీనివాస్
పురూరవ: శ్రవ్య నాటిక గురించి రాజా పిడూరి అభిప్రాయం:
01/08/2012 11:44 am
చలం గారి గురించిన ఒక మంచి ఆడియో CD కావాలంటే వివరాలు.
స్నేహ కుటి, భీమిలి 9849635847
శ్రీ గురుప్రసాద్ గారు, వైజాగ్ 9951033415
ఈ ఆడియో cd లో ….పురూరవ రేడియో నాటకం (క్వాలిటీ బాగానే ఉంది), ఇంకా ఈ నాటకం గురించి శారదా శ్రీనివాసన్ గారు చెప్పిన విశేషాలే కాకుండా చలం గారు స్వయంగా పాడిన చిన్న చిన్న పాటలు ఉన్నాయి. చలం చేత ‘చాటునుండే ఎంకిని సభకి రాజేశావ’ అన్న ఏక వాక్య లేఖ ని వ్రాయించిన రేడియో ఇంటర్వ్యూ (బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావుగారు, శ్రీ గోపాల్ -శంకరాభరణం సినిమా లో బ్రో, చే, వా, రెవరు, రా? అని విరిచి పాడిన సంగీతం మాస్టారి పాత్ర వేసిన వారు) ప్రభృతుల సహాయంతో రికార్దింగ్ సామగ్రి నంతా అరుణాచలం తీసుకువచ్చి చేసినది) కూడా ఉంది.
ఇది కాక పురూరవ నాటకం గురించి వీరలక్ష్మీ దేవి గారి వ్యాఖ్యానం కూడా..
ఎందుకు పారేస్తాను నాన్నా! కథారచన గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
01/07/2012 3:51 pm
I am having exactly the opposite reaction. I am downgrading it, based on added info.
ఒక పాత తెలుగుకథ చదువుతున్నాము. కాని అంతకన్నా ఎక్కువగా ఈ శీర్షికలో- కథ, ఎవరికి, ఎందుకు నచ్చిందో చదువుతున్నాము కదా.
పాతకధ ఎప్పుడు ఎవరికి నచ్చింది, ఎందువలన నచ్చింది? కధ ఏ కాలము నాటిది? చదివిన వారు ఏ కాలము నాటి వారు? ఏ వయసులో చదివారు? చదివేది ఆడవారా? మగవారా? ఇంతకు ముందు ఎప్పుడో చదివితే మళ్ళీ చదివినప్పుడు, అదే కారణాల వల్ల నచ్చిందా, లేక వీరి -అభిప్రాయాల్లో, అభిరుచుల్లో- మార్పు ఏమైనా వచ్చిందా? పాత చదువరి కధ చదివే విధానంలో గాని మార్పు వచ్చిందా? ఇప్పుడు మొదటిసారిగా చదివిన వారికి, ఈ కథ ఏ కారణాల వల్ల నచ్చింది? వీరి వయసు ఏమిటి? దేశ కాల పరిస్థితులు ఏమిటి? విమర్శకుల అభిప్రాయం ఊతంగా తీసుకుని వీరు కథను చదువుకున్నారా? ఇలా ఎన్నో ప్రశ్నలు వస్తాయి.
చౌదరి – ఇక్కడ మొదటి చదువరి, ఈ కధను మనకు పరిచయం చేసిన చదువరి అనుకుందాం. 1944లో చా. సో., రాసిన ఈ కథను, 1960ల్లో, సుమారు తనకు ఇరవయ్యిల వయసులో విద్యార్ది చౌదరి చదివాడు. చదివినప్పుడు ఇదే విమర్శ, అభిప్రాయం రాసుకుని ఉంటాడా? I doubt it. మరి ఇది ఇప్పటి డాక్టర్. చౌదరి ఇప్పటి అబిప్రాయమా? అంటే అలాగూ అనిపించదు.
ఈ విషయం ఆలొచిస్తూ ఉండగానే, ఇక ఈ కథ style ని గురించి ఇంగ్లీషులో నమ్రంగా తెలియచెప్పిన intellectual నీ, ‘మంచి కథ. సందేహం లేదు’ అని తెలుగు సర్టిఫికెట్టు ఇచ్చిన scholarని, ఇలా కొందరిని 🙂 ‘చదువుతూ’ ఉండగా, మళ్ళీ ఈ సంచిక, చా.సో., కథ గురించి మరికొన్ని విశేషాలు చెప్పింది.
దాన్నుంచి, నా ఆలోచనలు మళ్ళీ సాగాయి.
ఇక, ఈ కథ రాసినందుకు రచయిత తనే మురిసి మూర్ఛపోటమే కాక, ఈ కరుణా రస భరిత రచనను అలమూరు రాజగోపాలరావు చదివినట్లు, సాహిత్యంలో నిష్ణాతులైన నర్సింహాచార్యులు, రోణంకి అప్పల స్వామి, కధ చదివి గద్గదికమైన కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, చుట్టలు మానెయ్యటం బాగా లేదనే నారాయణ బాబు, అబ్బే, అది మార్చక్కర్లేదనే జలసూత్రం రుక్మిణీ నాధ శాస్త్రి, ఈ కథ నీకెందుకు నచ్చింది నాన్నా? అని అడిగి వివరాలు సేకరించిన చాగంటి తులసి -ఇలా ఎందరో కథను పఠించినట్లు తెలిసింది.
ఇంతమంది చదువరుల endorsement. అబ్బా! నేను మొన్న తెల్లారుజాము దాకా చూసిన 2012 Iowa Caucuses కన్నా బలంగా ఉంది. ఇక నా రిపబ్లిక్ ఓటు ఈ డెమోక్రటిక్ కరుణకథకెందుకివ్వను? 🙂
ఇవ్వను. ఇవ్వను. ఎందుకంటే;
1.”కృష్ణుడి పేరు ముందు ‘డిస్కంటిన్యూడ్’ అని రాయబోతున్నారు. ఆ అన్యాయాన్ని తలచుకుంటే కోపం రాదూ?
ఈ కథ చదివాక గుండె బరువెక్కకుండా ఎట్లా ఉంటుంది? కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగితే ఆశ్చర్యమేముంటుంది?” – జంపాల చౌదరి అభిప్రాయం
2. “నాకు మాటలు రావడంలేదు. ఆ కుర్రవాడు నాకు కనపడుతున్నాడు. ఆ కుర్రవాడు ఎదురుగుండా వస్తే వాడికి స్కాలర్షిప్పు యిస్తాను.” రాజగోపాలరావు అభిప్రాయం. (వీరు హైస్కూలు ఉపాధ్యాయుడిగా, కాలేజీ అధ్యాపకుడుగా బహు సమర్ధుడు. – అని వ్యాసంలో చెప్పబడింది)
3. “భోజనం చేసి ఆ కథని బహుశా పది పదిహేను సార్లు నాకు నేను చదువుకుని ఉంటాను. ఎక్కడన్నా ఏ లోట్లన్నా ఉన్నాయేమోనని బహునిశితంగా విమర్శనాదృష్టితో పదం పదం వాక్యం వాక్యం పట్టిపట్టి చదువుకున్నాను.” – రచయిత చాగంటి సోమయాజులు అభిప్రాయం.
4. “మీరు కథలో మీరు ఒకమాట వెయ్యక్కర్లేదు. ఒకమాట తియ్యక్కర్లేదు.” – రాజగోపాలరావు
ఇట్టి పై ప్రగల్భపు, ఉబ్బేసే మాటలు ఈ కథను గురించి, చదివి, నేను (లైలా) ఆశ్చర్యపోయాను. ఆశ్చర్యం ఎందుకంటే;
కథ చదివి, ఈ సాహితీపరులు, రచయిత తో సహా, వీరంతా ఉద్విగ్నులైతే, ఎందుకు కృష్ణుడిని చూసే అయ్యారు? ఏడవదలిస్తే ఎందుకు ఆఖరి వాక్యం దాకా ఆగవలిసి వచ్చింది చౌదరికి? మూడో వాక్యంలోనే ఏడవలేదేం? కథను ఏ ఒక్కరూ ఎందుకు వీధిలోకి విసిరి పారెయ్యలేదు? లేకుంటే సంపాదకుడుగా ఎందుకు సవరించలేదు? మూడవ వాక్యం చులాగ్గా అలాగ్గా దాటేసి, (Is it a done deal for all of them? A matter of fact?) అఖరి వాక్యాలకు మాత్రమే అసంకల్పితంగా ఏడ్చే అసమగ్రపు చదువరులుగా తెలుగు సాహిత్యం వీరిని మార్చివేసిందా? తీర్చిదిద్దిందా?
ఇంతోటి బోడి సన్నాసి, ముండమోపి చదువుకి కృష్ణుడు బడికి వెళ్ళక పోతేనేం? – అన్న సందేహాలు నాకు కలిగాయి గాబట్టి.
లైలా
గోమెజ్ ఎప్పుడొస్తాడో! గురించి మాలతి అభిప్రాయం:
01/07/2012 3:31 pm
తెల్లవాళ్లూ కాని వేరు వేరు దేశాలవాళ్ళ మధ్య తెల్లవాళ్ళదేశంలో సఖ్య బాగా చిత్రించేరు. బాగుంది కథ.
కాల్వీనో కథల నుంచి – 1 గురించి TahaTaha అభిప్రాయం:
01/07/2012 3:19 pm
మహీధర నళినీ మోహన్ కలంలో మౌల్వీ నజీరుద్దీన్ కధలు చదివినప్పుడు, పింగళి నాగేద్ర రావు మాటలు గుర్తొచ్చినప్పుడు వచ్చే ఒక అద్భుతమూ, అనిర్వచననయమూ అయిన ఆనందం వచ్చింది. మౌల్వీ నజీరుద్దీన్ కధలకూ వీటికీ పోలికలు ఉన్నట్టనిపిస్తున్నది. ఇటాలో కాల్వీనో నాకు ఇంతకు ముందు తెలియదు ఇలా జ్ఞాన- తిక్కని చెప్పే కథలు నాకు చాలా ఇష్టం మాధవ్, వీటిని ఇంత హాయిగా పరిచయం చేసిన మీకు కృతజ్ఞతలు.
అన్నట్టు మరిచిపోయాను,Ed McBain పోలీసు నవల చదివినప్పుడు వచ్చే ఆనందాన్ని కూడా వీటితో చేర్చాలి.
తరువాతేమిటి? గురించి TahaTaha అభిప్రాయం:
01/07/2012 2:23 pm
మMచి గేయM, హెచ్ ఆర్ కె. నాకు చాలా న చ్చిMది. ఒకటి చెప్పMడి ‘వ్యర్థ’ అన్నది వ్యర్థ పదమేనా కాదా?
[దయచేసి సున్నా కోసం ‘సంఖ్య 0’ వాడకండి. ‘కేపిటల్ ఎం (M)’ వాడితే ‘అక్షరం సున్నా’ వస్తుంది. – సం.]
పలుకుబడి: మానవ బంధుత్వ పదాలు గురించి రాజా పిడూరి అభిప్రాయం:
01/07/2012 1:19 pm
సురేశ్ గారూ,
చాలా మంచి వ్యాసం. కృతజ్ఞతలు.
1) బ్రౌణ్యంలో తండ్రి, తల్లి are undoubtedly connected with the root “త” (తెచ్చు , to bring) and literally mean ‘he who brings’ or ‘she who brings’ అని ఉంది. ఈ మాటలు introduction లో ఉన్నాయి. మరి ఇది బ్రౌన్ గారే వ్రాశారో లేక తరవాత రివైస్ చేసిన వారు (వెంకటరత్నం / వీరేశలింగం / కాంప్ బెల్) వ్రాసారో నాకు తెలియదు. ఇది పూర్వపక్షం అయినట్లేనా? వాదనకు నిలబడేది కాదా?
2) అట్లానే ఈ ఇంట్రడక్షన్ లోనే ‘అల్లుడు’ signifies – one who weaves (i.e. relationships between two families) అని ఉంది. ఇది దేశ్య పదమే, తెలుగు అనే ఉంది. కానీ అల్లెము అనే పదం దగ్గర ఇచ్చిన entry ‘అల్లెము’ అనే మాటని సంస్కృతం నించి వచ్చిన తత్సమం లాగా చూపించారు. కానీ “అల్లెము (is) connected with అల్లుడు” అని ఉంది. ఇది పొరపాటు అయ్యుంటుందా?
**
వారానికి ఏడురోజుల విధానం గురించి ఎవరైనా రాస్తారని అనుకున్నాను. డాక్టర్ మహీధర నళీనీ మోహన్ గారు వ్రాసిన కేలండర్ కథ అనే పుస్తకం ప్రకారం: ఇది మెసపొటేమియాలో మొదలైంది. భూమి మీద మనుష్యుల జీవితాలను దిద్దేవి ఆకాశంలోని గ్రహాలేననే నమ్మకం వల్ల అప్పటికి గ్రహాలు అనుకుంటున్న ఏడింటినీ (సూర్యుడు, చంద్రుడు, కుజుడు, బుధుడు, గురుడు, శుక్రుడు, శని) ఒక్కొక్క రోజుకి అధిదేవతగా ఊహించి, ఆయా రోజులకు వరుసగా పేర్లు పెట్టారు. మొదట ఒక్కొక్క చాంద్రమాసంలో నాలుగేసి వారాలు ఉండేవి. 4×7=28 రోజులు పోగా మిగిలిన ఒకటి, రెండు రోజులకు వారాల పేర్లే ఉండేవి కావు. మళ్ళీ కొత్త నెల మొదటిరోజు ఆదివారంతో మొదలు అయేది. కొన్ని రోజులకు అసలు వారమే లేకపోవడం ఈనాడు మనకు ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. బాబిలోనియను భాషలో షబ్బతు అనే మాటకు మొదట పూర్ణిమ అనే అర్థం ఉండేది. తరవాత నెలలోని ప్రతి ఏడవ రోజునీ (7, 14, 21, 28) షబ్బతు అనడం మొదలు పెట్టేరు. దానినే యూదులు శాబత్ అన్నారు. ఆ రోజున కొన్ని పనులు (మాంసం తినడం, తెల్లని దుస్తులు ధరించడం, వైద్యులు మందు ఇవ్వడం, జోస్యాలు చెప్పడం) చేయకూడదనే నియమం బాబిలోనియనులకు ఉండేదట. అవే యూదులు కూడా అవలంబించారట, సాహచర్య దోషం వల్ల. మరికొంత కాలానికి వార రహితమైన దినాలు తీసేసారు. 7 రోజుల వార చక్రం నెలలతోనూ సంవత్సరాలతోనూ సంబంధం లేకుండా అవిచ్ఛిన్నంగా సాగిపోయేటట్లు మార్చుకున్నారు. ఆనాటి బాబిలోనియను సప్తాహ చక్రాన్నే యూదులు, అరబ్బులు, రోమనులు, క్రైస్తవులు, హిందువులు యదాతథంగా పరిగ్రహించారట. బాబిలోనియనులు పెట్టిన పేర్లే తర్జుమా చేసుకుని, అదే క్రమంలో తక్కినవారంతా వాడుకుంటున్నారట.
వారం అనేది కృతకంగా ఏర్పాటు చేసుకున్నదే. దీనికి ఖగోళంతో ఏ విధమైన సంబంధమూ లేదు. కృతకమైన కాల విభజన కనుకనే వారం అని అర్థం వచ్చే మాటకు 4 నించి 10 రోజుల వరకూ వివిధమైన అర్థాలు వివిధ దేశాలలో ఉండేవట. మొట్టమొదట ఇది సంత రోజుగా ప్రారంభమైంది. సరుకూ చప్పరా కొనుక్కోడానికి చుట్టుపక్కల ఊళ్ళనించి జనం అంతా రావడానికి వీలుగా ఒక కూడలి స్థలంలో ఇన్నేసి రోజులకు ఒకసారి అని నిర్దిష్ట వ్యవధులలో సంతలు జరుగుతూ ఉండేవి. ఆ వ్యవధినే వారం అన్న అర్థం వచ్చే మాటతో వ్యవహరించారు (బ్రౌణ్యం లో వారం అంటే – తడవ, ఆవృత్తి అనే అర్థాలివ్వబడ్డాయి). ఆరోజున ఎవరూ ఏ పనులూ చేయకూడదన్నారు. అది అవసరమే కదా (సంత సరిగా సాగడానికి) సంతలో గాని, ఎవరి గూడెంలో వారు గాని సంబరాలు, దేవుళ్ళకు కొలుపులూ జరుపుకునే వారు ఆరోజున. రాను రాను ఆ రోజుకి పవిత్రత ఆపాదించబడింది. ఆ రోజున కొన్ని పనులు చెయ్యకూడదు అని నిషేధాలు ఏర్పడ్డాయి. 4, 5, 6, 8, 10 రోజుల వారాల్ని వాడిన జాతులని కూడా నళినీ మోహన్ గారు ప్రస్తావించారు.
కన్నెవాన గురించి krishna akkulu అభిప్రాయం:
01/07/2012 3:03 am
చాలా బాగుంది. పాటగ పాడుకోవడానికి వీలుగావుంది. ఈ క్రింది చరణము కూడ్ చాల బాగుంది.
ఎందుకు పారేస్తాను నాన్నా! కథారచన గురించి naren అభిప్రాయం:
01/06/2012 10:55 pm
క్రిందటి సంచికలో ఈ కధను చదివాను. అప్పుడే ఉద్విగ్నానికి లోనయ్యాను.
కాని, ఈ వ్యాసం చదివాక అంతకంటే ఎక్కువ అనుభూతి పొందాను.
కధ వ్రాయడం వెనుక పురిటి నొప్పులంత జంఝాటం పడటం, వివేచన చెయ్యడం ఎంతో కదిలించాయి.
చాగంటి తులసి గారికి, జంపాల చౌదరి గారికి, ఈమాట సంపాదక వర్గానికి, రచయితలకోసం మరొక సారి విషయాన్ని సంగ్రహంగా ఎత్తిచూపిన భవానీ గారి అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు.
నరేన్