ఏ కళాకృతికైనా పరిశీలన, ఊహాశక్తి, అనుభూతి, సానుభూతి, సంఘర్షణ, భాషా నైపుణ్యం, శైలి — ఇవన్నీ మౌలిక వనరులు. సృజనాత్మక సాహిత్యం అనేది కేవలం పదాల కూర్పు కాదు; అది ఒక మనిషి అనుభవాల సారం, హృదయ స్పందనల ప్రతిబింబం. సాహిత్యం మానవ సహజానుభూతిని, యథార్థ సదృశమైన ఊహాప్రపంచాన్ని పాఠకుల కళ్ళముందు ఆవిష్కరించి ఆలోచనలు రేకెత్తిస్తుంది. విస్తృతంగా చదవడం, ఆకళింపు చేసుకోవడం, ఆ అవగాహనతో స్వంత ఆలోచనలకు మెరుగులు దిద్దుకోవడం ద్వారా పుట్టిన రచనాఝరి మాత్రమే పాఠకసాగరంలో విలీనమై సహజపూర్వకమైన సార్థకత పొందుతుంది. ఎక్కువ చదువుతూ, తక్కువ రాయాలన్నది అనేకమంది సాహితీ స్రష్టలు పాటించే నియమం, జగమెరిగిన సత్యం కూడా. శ్రుతి (తాను విన్నవి) స్మృతి (తాము వీక్షించి అనుభవించినవి) అన్నవి చాలామంది సృజనకు పునాదిరాళ్ళు. ప్రయోజనకరమైన ఆలోచనలను పఠనీయంగా అక్షరబద్ధం చేయడం ఒక అద్భుతమైన కళ; అది కొందరికి స్వతస్సిద్ధంగానూ, మరికొందరికి సాధన ద్వారాను అబ్బుతుందన్నది వాస్తవం.
కానీ నేడు, ప్రతి క్షణమూ పెద్ద అంగలు వేస్తూ దూసుకుపోతున్న సాంకేతికత వల్ల ఆవిర్భవించిన కృత్రిమ మేధ, పుట్టిన బిడ్డలా రోజురోజుకూ కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటూ మానవమేధకు దుస్సాధ్యమైన వాటిని చిటికెలో సుసాధ్యం చేస్తోంది. ఇది మనిషి కుతూహలానికి, అన్వేషణాపటిమకు నిదర్శనమే అయినా, కవిత్వం, కథల వంటి మానవ సృజనాత్మక ప్రక్రియల్లో దీని ప్రయోగం ఎంతవరకూ సమంజసం అనేది ఇప్పటి ప్రశ్న. ఎగిరే ఏనుగు బొమ్మను సృష్టించడం, గాడిద గొంతును కోకిల స్వరంలా మార్చడం, అడిగిన వెంటనే కథనో, కవితనో అల్లిపెట్టడం అబ్బురపరచే సాంకేతిక విజయాలే కావచ్చు; కానీ అది ‘యాంత్రిక సృష్టి’ అని ద్రష్టలకూ, పాఠకులకూ సులభంగానే తెలిసిపోతోంది. అర్ధాంతరంగా ఆగిన కథకు ముగింపు సూచించమని కృత్రిమ మేధను కోరవచ్చేమో గానీ, అసలు కథనే సృష్టించి ఇవ్వమని కోరడం భవిష్యత్తులో సబబుగా మారుతుందో లేదో వేచి చూడాలి. మనిషికి మాత్రమే స్వంతమైన ఆలోచనాపటిమను అనుకరిస్తూ, లిప్తల్లో వెలువరించే ఈ రచనల్లో ‘ప్రాణం’ నింపడం కృత్రిమ మేధ ఇంకా నేర్చుకోవలసే ఉంది. ఒక రచయిత తన రక్త మాంసాలను పణంగా పెట్టి, సమాజంలోని ఆర్తిని లేదా తన అంతర్మథనాన్ని కాగితం మీద పెడతాడు. కానీ కృత్రిమమేధ కేవలం అంతర్జాలంలో ఉన్న వేల కోట్ల వాక్యాలను తిరగరాసి ఒక ‘సగటు’ రచనను ఇస్తుంది. ఈ ‘సగటు’ తనమే సాహిత్యానికి అసలైన ముప్పు.
మానవ మస్తిష్కమే ప్రధానాధారం కావలసిన రచనలకు, పూర్తిగా యంత్రాలను ఆశ్రయించడంలోని సామంజస్యం ఇంకా నిగ్గుతేలలేదు. అందుకే, కృత్రిమ మేధ సాయంతో తయారయ్యే ‘యాంత్రిక’ రచనలకన్నా, అసంపూర్ణంగా ఉన్నా సరే… ఒక మనిషి హృదయాంతరాళాల నుండి వెలువడి మరో మనిషి హృదయాన్ని తాకగలిగే మౌలిక రచనలకే మేము ప్రాధాన్యతనిస్తాము. సాహిత్యం అనేది ఒక సామాజిక బాధ్యత. కృత్రిమమేధకు నైతికత ఉండదు, దానికి బాధ్యత తెలియదు. కాబట్టి, సృజనాత్మక రంగంలో మానవ మేధస్సు స్థానాన్ని ఏ యంత్రం భర్తీ చేయలేదు, చేయకూడదు. కళారూపాల సృజనలో కరకు యంత్రాల మాట ఎంతవరకూ చెల్లుతుందనేది కాలమే నిర్ణయించాలి.