నమస్తే భాస్కర్ గారూ:
మీ ప్రశ్నకు జవాబు నా దగ్గర లేదు. కానీ వాడుక భాషలో అల్లిన పద్యాలకు ఆదరణ లభిస్తే చాలామంది ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొంటారని నా ఊహ. దేశి ఛందస్సులో (అంటే సీసము, ఆటవెలది, తేటగీతి, ద్విపద లాటి ఛందస్సులో) సామాన్యముగా ఏ పాదానికి ఆ పాదం స్వతంత్రంగా నిలిచి ఉంటుంది. ద్విపదకు ఇది ఒక నియమము కూడా. కంద పద్యాలలో సామాన్యంగా రెండవ పాదాంతములో విరామము ఉంటుంది. ఈ పాదాంత విరామము సంస్కృతమునుండి దిగుమతి చేసికొన్న వృత్తాలలో మాత్రం ఉండదు. కన్నడ తెలుగు భాషలలోని ఒక ప్రత్యేకత ఇది. నాకేమో ఇలా వ్రాస్తే పద్యాలు వచనాలలా ఉంటయని అనుమానం. పండితులు, విమర్శకులు పాదాంత విరామము లేకుడా వ్రాయడం ఒక ఉత్తమ కళ అనీ, అది తెలుగు భాషకు అందాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు. ఇందులోని ఊహలను, అపోహలను చర్చిస్తే బాగుంటుంది. ఉంటాను. – మోహన
త్యాగరాజుకు తమిళం వచ్చా? త్యాగరాజ కృతులన్నీతెలుగులోనే ఉన్నాయి. ఎక్కడో తెలుగు రాజ్యాలకి దూరంగా ఉన్న తంజావూరు తమిళరాజ్యంలో ఎన్నో తెలుగు కీర్తనలు పాడిన త్యాగరాజు అక్కడి ప్రజల భాష తమిళం లో కొన్ని కీర్తనలు కూడా పాడి ఉంటాడేమో అని నా అనుమానం.
గ్రామాల్లో అందరూ తల్లీతోడూలా వుంటారనిన్నీ, పట్నాల్లో ఇరుగువాణ్ణి పొరుగువాడు పట్టించుకోడనిన్నీ: గ్రామాల్లో అందరూ అమాయకులనిన్నీ, పట్నాల్లో అందరూ దగుల్ల్బాజీలనిన్నీ:గ్రామాల్లో అందరూ “రాంపూర్ కా లక్ష్మన్న”లనిన్నీ, పట్నాల్లో అందరూ “సింవాచెలాలూ, అడ్డబుర్రలూ,రాకెట్టప్పారావు”లనిన్నీ అనుకోడం అదో “చరదా”.
చంద్రశేఖరరెడ్డి గారి వ్యాసం, ఎప్పటి గ్రామాల గురించో కాలాన్ని తెలిపితే బావుండేది. బహుశా “గురుజాడ” పుట్టక ముందు గ్రామాలయుండాలి.
“పల్లెల్లో చూస్తె జనం, పట్నంలో చూస్తె జనం”.జనం ఒకచోట ఈలపాట, ఇంకోచోట గౌరీకల్యాణం పాడరు.
చంద్రశేఖర రెడ్ది గారి వ్యాసంలో భాష చక్కగా ఉంది. పల్లె జీవితం కళ్ళకు కట్టినట్టుగా ఉంది. అయితే జీవితం బహుముఖమైనది. వారి వ్యాసం చదివి, పల్లెటూళ్ళ గురించి బొత్తిగా తెలియని వాళ్ళు, “గుప్తుల కాలం స్వర్ణయుగమందురు” అన్నట్లు, ఒకప్పటి పల్లెలు స్వర్గసీమలని భ్రమపడే ప్రమాదముంది. దానిక్కాస్త విరుగుడుగా నా చిన్నతనంలో, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన పాతికేళ్ళకి, మా ఊళ్ళో జీవితం ఎలా ఉండేదో కాస్త రాస్తాను.
కాలకృత్యాలకీ, బర్రెగొడ్లని కడగడానికీ, చాకిరేవుకీ – అన్నిటికీ ఊరిచెరువే! జబ్బునపడితే మాఊళ్ళోనయితే కనీసం మంచి వైద్యులున్నారు. పొరుగు ఊళ్ళ వాళ్ళకి నాటువైద్యులే దిక్కు.
అతివృష్టీ,, కాకపోతే అనావృష్టీ. ఎండాకాలంలో రెండు మూడు మైళ్ళు పోయి మంచినీళ్ళు తెచ్చుకునేవాళ్ళం.
ఈ వ్యాసంలో పెద్దగా కనబడని వాళ్ళు మాలమాదిగ వాళ్ళు. ఊరికి వెలిగా ఉండేవాళ్ళు. కూలీలుగా రైతుల ఇళ్ళలో పాలేర్లుగా, జీతగాళ్ళుగా పనిచేసేవాళ్ళు. వీళ్ళని అన్ని కులాలకన్నా అతి హీనంగా చూసేవాళ్ళు.
బళ్ళో “ఆంటరానితనం మహా పాపం,” అని వల్లె వేసేవాళ్ళం. బడి బయట విధిగా అంటరానితనాన్ని పాటించేవాళ్ళు! నాకిప్పటికీ గుర్తు; పెద్ద బజార్లో హోటల్లో పెద్ద మనుషులంతా పేపర్లు చదువుతూ, అన్ని వ్యవహారాలూ మాట్లాడుకునే వాళ్ళు. వాళ్ళెదుటనే, గూట్లో వేరేగా గ్లాసులుండేవు. పబ్లిక్ ప్రదేశాలలోనే అలా ఉంటే ఇళ్ళల్లో విషయం చెప్పేదేముంది? నేను కాలేజీ సెలవులకి ఊరికెళ్ళినప్పుడు, ఓ పెద్దమనిషి, మాలా మాదిగోళ్ళని “ఒరేయ్” అనడానికి జంకాల్సొస్తుందని వాపోయాడు.
బాబాయ్, పిన్నాం, ఇలా వరస పెట్టి పిలుచుకునేవాళ్ళు – వేరే కులమయినా. కాని ఎవరి స్థాయి ఏమిటో అందరికీ తెలుసు. కుల ధర్మం తప్పక పాటిస్తారు. కులాంతర వివాహాలు అసంభవం; కులాంతర వివాహేతర సంబంధాలు మాత్రం అతి సామాన్యం!
ఊరి ప్రెసిడెంటుకి ఎన్నికలు జరిగేవి. రెండు పార్టీల వాళ్ళూ ఒకరికొకరు దాయాదులే. ఎన్ని తరాలు గడిచినా వేరే వాళ్ళు నిలబడే ప్రసక్తే లేదు. అసలా మాటే ఎక్కడా రాదు. ఈ మధ్యనే ఓ మాల ఆయన ప్రెసిడెంటు అయ్యాడు – రిజర్వేషన్ మూలాన. పెద్దమనుషుల చెప్పుచేతల్లో ఉండకుండా పోలేడు.
ధర్మవ్యాధుణ్ణి ప్రస్తావించారు కనుక చెప్తాను. మన సంస్కృతిలో కింద వర్ణాల వారిని పైవారు హీనంగా చూస్తే ఆశ్చర్యం లేదు – అది సంస్థాగతం. కాని తమని తామే హీనంగా భావించుకోవడం – “హీన యోనిజుండనయ్యును నిర్మలుండనైతిం” అని ధర్మవ్యాధుడు సగర్వంగా చెప్పుకోడంలో ఉంది విషాదమంతా.
చాకళ్ళు, మంగళ్ళు, కుమ్మర్లు – వీళ్ళంతా పండక్కీ పబ్బానికీ ఆసాముల ఇళ్ళకి బుట్టతో పొయ్యేవాళ్ళు. “వండుకున్న అమ్మకి ఒక్కటే కూర; అడుక్కునమ్మకి అరవై కూరలు,” అన్న సామెతని బట్టి ఇదెంత గౌరవప్రదమైనదో తెలుస్తుంది. లాండ్రీ షాపో, బార్బర్ షాపో, గిన్నెల కొట్టో, లేకపోతే ఆ దిక్కుమాలిన వృత్తులకి సంబంధించకుండా కాస్త చదువుకొని నాలుగు రాళ్ళు సంపాదించుకుంటే గాని ఆ జీవితాలకి విముక్తి లేదు. అందుకు పల్లెటూళ్ళని వదిలి పారిపోతే విచారమెందుకు?
“మాలపల్లి” లో సంగందాసు అన్నట్లు, “సర్వేగుణాః కాంచన మాశ్రయంతే అని ధనాకర్షణ మార్గాలు చూపించందే, తక్కిన మంచి గుణాలు అలవాటుపడవు.”
పైన ఒక తప్పు దొర్లింది. కాస్త 🙂 ఆలస్యమయినా తప్పుని నేనే గుర్తించాను, ఇలా దిద్దుకుంటున్నాను :).
మరో రామబ్రహ్మం చిత్రానికి (అపవాదు (1941), “కోయిలొకసారొచ్చి కూసిపోయింది” లాంటి సుమధుర గీతాలతో) పని చేసిన …
అపవాదు లో నేను చెప్పదలచుకున్న పాట: “కోకిల పాట – ఈ మానుపైనుండి నీవు, ఆ మానుపైనుండి …”.
“కోయిలొకసారొచ్చి కూసిపోయింది” కూడా సాలూరి పాటే (ఇల్లాలు, 1940, గా: ఎస్. వరలక్ష్మి). తెలుగు పాటకు పాశ్చాత్య బాణీని యెలా జతపరచవచ్చో “ఇల్లాలు” ద్వారా, ముఖ్యంగా ఈపాట ద్వారా గొప్పగా చూపెట్టాడు సాలూరి.
మీ వ్యాసం విజ్ఞానదాయకంగా ఉంది. జీవితానికి గణితానికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఫ్రేగ్ చేసిన కృషిని అందరికీ తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదములు. రిలేషనల్ డేటాబేస్ మేనేజ్ మెంట్ సిస్టంలో ఈ భావనలు బాగా ఉపకరిస్తాయి.
వాడుక భాషలో పద్యాలు గురించి mOhana అభిప్రాయం:
10/28/2008 6:31 am
నమస్తే భాస్కర్ గారూ:
మీ ప్రశ్నకు జవాబు నా దగ్గర లేదు. కానీ వాడుక భాషలో అల్లిన పద్యాలకు ఆదరణ లభిస్తే చాలామంది ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొంటారని నా ఊహ. దేశి ఛందస్సులో (అంటే సీసము, ఆటవెలది, తేటగీతి, ద్విపద లాటి ఛందస్సులో) సామాన్యముగా ఏ పాదానికి ఆ పాదం స్వతంత్రంగా నిలిచి ఉంటుంది. ద్విపదకు ఇది ఒక నియమము కూడా. కంద పద్యాలలో సామాన్యంగా రెండవ పాదాంతములో విరామము ఉంటుంది. ఈ పాదాంత విరామము సంస్కృతమునుండి దిగుమతి చేసికొన్న వృత్తాలలో మాత్రం ఉండదు. కన్నడ తెలుగు భాషలలోని ఒక ప్రత్యేకత ఇది. నాకేమో ఇలా వ్రాస్తే పద్యాలు వచనాలలా ఉంటయని అనుమానం. పండితులు, విమర్శకులు పాదాంత విరామము లేకుడా వ్రాయడం ఒక ఉత్తమ కళ అనీ, అది తెలుగు భాషకు అందాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు. ఇందులోని ఊహలను, అపోహలను చర్చిస్తే బాగుంటుంది. ఉంటాను. – మోహన
మనకు తెలియని మన త్యాగరాజు -1 గురించి rahamthulla అభిప్రాయం:
10/28/2008 3:53 am
త్యాగరాజుకు తమిళం వచ్చా? త్యాగరాజ కృతులన్నీతెలుగులోనే ఉన్నాయి. ఎక్కడో తెలుగు రాజ్యాలకి దూరంగా ఉన్న తంజావూరు తమిళరాజ్యంలో ఎన్నో తెలుగు కీర్తనలు పాడిన త్యాగరాజు అక్కడి ప్రజల భాష తమిళం లో కొన్ని కీర్తనలు కూడా పాడి ఉంటాడేమో అని నా అనుమానం.
ఈమాట గురించి గురించి baabjeelu అభిప్రాయం:
10/28/2008 2:19 am
ఈమాట పదో “హేపీ బర్త్ డే” వచ్చేనెలలోనే అనుకుంటాను.
ఈమాటకి “బహుమతులేటివ్వగలం?”
ఈమాటని “రిటన్ గిఫ్టు” అడగక్కర్లెద్దు.
ఈమాట పేరుకుతగ్గట్టు, ఎప్పుడూ ” in currnecy” గా వుండాలి.
ఈమాట “హిమాలయముపై జెండా పాతినా”, “ఆకాశంలో షికార్లు చేసినా” మౌలికంగా మారకుండా, మారుతున్న కాలంతో పాటూ వెయ్యేళ్ళు ప్రయాణం చెయ్యలని ఆశిస్తున్నాను.
వాడుక భాషలో పద్యాలు గురించి baabjeelu అభిప్రాయం:
10/28/2008 1:49 am
క్రు(కృ)ష్ణమోహన్ గారూ,
వాడుకభాషలో ఛందొబద్ధమైన పద్యములనల్లి, సాహితీపిపాసులనలరించుతున్న కవివరేణ్యులు, ప్రస్తుతంలో ఎవరూ?
రహ్మతుల్లా గారు చెప్పిన, పాదాంతంలో విరామం: “అలా విరామం ఇచ్చేరో వేపా/చింతావారమ్మాయితో పెళ్ళి చేసేస్తాను” అని ఛందో గురువులెవరైనా జీ.వో.జారీ చేసేరా?
వేమన పద్యాల్లో ఈ “పాదాంతంలో విరామం” ?
బాబ్బాబూ “వేమన పద్యాల్లో కవిత్వం వుందా?” అని అనకండి.
తెలుగు గ్రామాలు – ఒక అవలోకనం గురించి baabjeelu అభిప్రాయం:
10/28/2008 1:28 am
గ్రామాల్లో అందరూ తల్లీతోడూలా వుంటారనిన్నీ, పట్నాల్లో ఇరుగువాణ్ణి పొరుగువాడు పట్టించుకోడనిన్నీ: గ్రామాల్లో అందరూ అమాయకులనిన్నీ, పట్నాల్లో అందరూ దగుల్ల్బాజీలనిన్నీ:గ్రామాల్లో అందరూ “రాంపూర్ కా లక్ష్మన్న”లనిన్నీ, పట్నాల్లో అందరూ “సింవాచెలాలూ, అడ్డబుర్రలూ,రాకెట్టప్పారావు”లనిన్నీ అనుకోడం అదో “చరదా”.
చంద్రశేఖరరెడ్డి గారి వ్యాసం, ఎప్పటి గ్రామాల గురించో కాలాన్ని తెలిపితే బావుండేది. బహుశా “గురుజాడ” పుట్టక ముందు గ్రామాలయుండాలి.
“పల్లెల్లో చూస్తె జనం, పట్నంలో చూస్తె జనం”.జనం ఒకచోట ఈలపాట, ఇంకోచోట గౌరీకల్యాణం పాడరు.
తెలుగు గ్రామాలు – ఒక అవలోకనం గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
10/26/2008 10:58 pm
“మంచి గతమున కొంచెమేనోయ్”
చంద్రశేఖర రెడ్ది గారి వ్యాసంలో భాష చక్కగా ఉంది. పల్లె జీవితం కళ్ళకు కట్టినట్టుగా ఉంది. అయితే జీవితం బహుముఖమైనది. వారి వ్యాసం చదివి, పల్లెటూళ్ళ గురించి బొత్తిగా తెలియని వాళ్ళు, “గుప్తుల కాలం స్వర్ణయుగమందురు” అన్నట్లు, ఒకప్పటి పల్లెలు స్వర్గసీమలని భ్రమపడే ప్రమాదముంది. దానిక్కాస్త విరుగుడుగా నా చిన్నతనంలో, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన పాతికేళ్ళకి, మా ఊళ్ళో జీవితం ఎలా ఉండేదో కాస్త రాస్తాను.
కాలకృత్యాలకీ, బర్రెగొడ్లని కడగడానికీ, చాకిరేవుకీ – అన్నిటికీ ఊరిచెరువే! జబ్బునపడితే మాఊళ్ళోనయితే కనీసం మంచి వైద్యులున్నారు. పొరుగు ఊళ్ళ వాళ్ళకి నాటువైద్యులే దిక్కు.
అతివృష్టీ,, కాకపోతే అనావృష్టీ. ఎండాకాలంలో రెండు మూడు మైళ్ళు పోయి మంచినీళ్ళు తెచ్చుకునేవాళ్ళం.
ఈ వ్యాసంలో పెద్దగా కనబడని వాళ్ళు మాలమాదిగ వాళ్ళు. ఊరికి వెలిగా ఉండేవాళ్ళు. కూలీలుగా రైతుల ఇళ్ళలో పాలేర్లుగా, జీతగాళ్ళుగా పనిచేసేవాళ్ళు. వీళ్ళని అన్ని కులాలకన్నా అతి హీనంగా చూసేవాళ్ళు.
బళ్ళో “ఆంటరానితనం మహా పాపం,” అని వల్లె వేసేవాళ్ళం. బడి బయట విధిగా అంటరానితనాన్ని పాటించేవాళ్ళు! నాకిప్పటికీ గుర్తు; పెద్ద బజార్లో హోటల్లో పెద్ద మనుషులంతా పేపర్లు చదువుతూ, అన్ని వ్యవహారాలూ మాట్లాడుకునే వాళ్ళు. వాళ్ళెదుటనే, గూట్లో వేరేగా గ్లాసులుండేవు. పబ్లిక్ ప్రదేశాలలోనే అలా ఉంటే ఇళ్ళల్లో విషయం చెప్పేదేముంది? నేను కాలేజీ సెలవులకి ఊరికెళ్ళినప్పుడు, ఓ పెద్దమనిషి, మాలా మాదిగోళ్ళని “ఒరేయ్” అనడానికి జంకాల్సొస్తుందని వాపోయాడు.
బాబాయ్, పిన్నాం, ఇలా వరస పెట్టి పిలుచుకునేవాళ్ళు – వేరే కులమయినా. కాని ఎవరి స్థాయి ఏమిటో అందరికీ తెలుసు. కుల ధర్మం తప్పక పాటిస్తారు. కులాంతర వివాహాలు అసంభవం; కులాంతర వివాహేతర సంబంధాలు మాత్రం అతి సామాన్యం!
ఊరి ప్రెసిడెంటుకి ఎన్నికలు జరిగేవి. రెండు పార్టీల వాళ్ళూ ఒకరికొకరు దాయాదులే. ఎన్ని తరాలు గడిచినా వేరే వాళ్ళు నిలబడే ప్రసక్తే లేదు. అసలా మాటే ఎక్కడా రాదు. ఈ మధ్యనే ఓ మాల ఆయన ప్రెసిడెంటు అయ్యాడు – రిజర్వేషన్ మూలాన. పెద్దమనుషుల చెప్పుచేతల్లో ఉండకుండా పోలేడు.
ధర్మవ్యాధుణ్ణి ప్రస్తావించారు కనుక చెప్తాను. మన సంస్కృతిలో కింద వర్ణాల వారిని పైవారు హీనంగా చూస్తే ఆశ్చర్యం లేదు – అది సంస్థాగతం. కాని తమని తామే హీనంగా భావించుకోవడం – “హీన యోనిజుండనయ్యును నిర్మలుండనైతిం” అని ధర్మవ్యాధుడు సగర్వంగా చెప్పుకోడంలో ఉంది విషాదమంతా.
చాకళ్ళు, మంగళ్ళు, కుమ్మర్లు – వీళ్ళంతా పండక్కీ పబ్బానికీ ఆసాముల ఇళ్ళకి బుట్టతో పొయ్యేవాళ్ళు. “వండుకున్న అమ్మకి ఒక్కటే కూర; అడుక్కునమ్మకి అరవై కూరలు,” అన్న సామెతని బట్టి ఇదెంత గౌరవప్రదమైనదో తెలుస్తుంది. లాండ్రీ షాపో, బార్బర్ షాపో, గిన్నెల కొట్టో, లేకపోతే ఆ దిక్కుమాలిన వృత్తులకి సంబంధించకుండా కాస్త చదువుకొని నాలుగు రాళ్ళు సంపాదించుకుంటే గాని ఆ జీవితాలకి విముక్తి లేదు. అందుకు పల్లెటూళ్ళని వదిలి పారిపోతే విచారమెందుకు?
“మాలపల్లి” లో సంగందాసు అన్నట్లు, “సర్వేగుణాః కాంచన మాశ్రయంతే అని ధనాకర్షణ మార్గాలు చూపించందే, తక్కిన మంచి గుణాలు అలవాటుపడవు.”
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
షికారు పోయి చూదమా …. గురించి పరుచూరి శ్రీనివాస్ అభిప్రాయం:
10/26/2008 12:54 pm
పైన ఒక తప్పు దొర్లింది. కాస్త 🙂 ఆలస్యమయినా తప్పుని నేనే గుర్తించాను, ఇలా దిద్దుకుంటున్నాను :).
అపవాదు లో నేను చెప్పదలచుకున్న పాట: “కోకిల పాట – ఈ మానుపైనుండి నీవు, ఆ మానుపైనుండి …”.
“కోయిలొకసారొచ్చి కూసిపోయింది” కూడా సాలూరి పాటే (ఇల్లాలు, 1940, గా: ఎస్. వరలక్ష్మి). తెలుగు పాటకు పాశ్చాత్య బాణీని యెలా జతపరచవచ్చో “ఇల్లాలు” ద్వారా, ముఖ్యంగా ఈపాట ద్వారా గొప్పగా చూపెట్టాడు సాలూరి.
–శ్రీనివాస్
కళాపూర్ణోదయం -1: సిద్ధుడి ప్రవేశం గురించి eksarma అభిప్రాయం:
10/26/2008 2:27 am
చక్కగా వున్నది.మిగిలిన కావ్యాలను కూడా మీరు వ్రాస్తే చదవాలనుంది
కంప్యూటింగ్ పూర్వాపరాలు, సాధ్యాసాధ్యాలు – 5: గణితంలో ఫ్రేగె జయాపజయాలు గురించి యన్.సీతారాంరెడ్డి అభిప్రాయం:
10/25/2008 10:06 pm
మీ వ్యాసం విజ్ఞానదాయకంగా ఉంది. జీవితానికి గణితానికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఫ్రేగ్ చేసిన కృషిని అందరికీ తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదములు. రిలేషనల్ డేటాబేస్ మేనేజ్ మెంట్ సిస్టంలో ఈ భావనలు బాగా ఉపకరిస్తాయి.
ప్రేమ కవితలు గురించి mahesh అభిప్రాయం:
10/24/2008 9:35 am
మీ కవిత చూస్తుంటే మీరు ఎవ్వరినో బాగా ప్రేమించినట్లున్నారు. చాల బాగుంది. హృదయాన్ని తాకింది. ఇంకా మంచి కవితలు మీ కలం నుంచి ఆశిస్తూ…