If not my fan, Will you rather be Lady Windermere’s fan? Oh! I must tell you this, a recent movie I saw on gays – thanks to Netflix is – “Those people”. It is poignant. That movie haunts me in a sweet way, and as I write here, I think I will watch it again today.
It may appear strange, but I have deep longings not so much for real people/artists, but for some people’s art. Because I have craving for Gustave Klimt’s paintings, recently I visited The Neue gallery and I was so happy to see the painting of Adele Bloch-Bauer, and many other beautiful pieces. (You know -the only existing Telugu poem on the enormously famous painting, “The Kiss” could be mine. And it is in this magazine.)
These days I get more invitations from art galleries, hotels and less from family. I think there is a family gathering for Thanksgiving somewhere, and I have a feeling I was artily excluded. Perhaps they feared there could be some post -election gloating from me, – after my proclaiming on election night, Trump as- the Howard Roark of New York, (a builder/architect, an individual against press, individual against collectivism) and asked them to listen to the courtroom speech of Roark as delivered by the tall upstanding Gary Cooper in the movie “The Fountainhead.”
These are very interesting times, and this hobnobbing at eemaata are as priceless as evenings in the lounges of hotels Carlyle in NY, or Naples Grande in FL. The Press show their press card, and I show my ‘Fan’ card, to get inside the comment boxes in this magazine.
శ్రీ కె.వి.ఎస్. రామారావు గారు తమ లేఖలో ‘కావ్యోపసంహార వచనము’లో శ్రీనాథుడు ప్రవేశపెట్టిన “అనౌచిత్యము” అన్న సంకేతం సంస్కృతమూలాన్ని గురించి కాదని; ఒకానొక ప్రయోగం సంస్కృతవ్యవహారంలో ఉచితమై ఉన్నప్పటికీ, తెలుగు వ్యవహారానికి అనుచితమైనప్పటి ప్రయోగపరిహారాన్ని అది సూచిస్తున్నదని వ్రాశారు. అందుకు ప్రమాణంగా “చందనచర్చితనీలకళేబర” అన్న సాంగీతిక పంక్తిని ఉదాహరించారు. తత్పరిశీలనార్థం ఈ నాలుగు మాటలను వ్రాయవలసివచ్చింది:
రేతఃప్రసారణకు ఉపయుజ్యమైనది కాబట్టి కలే=రేతసి, వ్రియతే=ఉపయుజ్యతే అని; కలే శ్రేష్ఠం ఇతి వా అని – కలేవర శబ్దవ్యుత్పత్తి. శరీరము అని అర్థం. సంస్కృతంలోనూ 11-వ శతాబ్ది నాటికే కలేవర శబ్దం శరీరార్థంతోపాటు ‘మృతశరీరము’ అన్న అర్థంలో నిఘంటువులలోనికి ప్రవేశించి ఉండటం వల్ల – అప్పటికే అది నేటి వలెనే ప్రచారంలో ఉండినదనే ఊహించాలి. “చితిం దారుమయీం చిత్వా తస్యాం పత్యుః కలేవరమ్”, “తతోऽభ్యేత్యాశ్రమం బాలో గలే సర్పకలేవరమ్”, “జితాసుః కలేవరం యోగరతో విజహ్యాత్” వంటి పౌరాణిక ప్రయోగాలలో తరచు కలేవర శబ్దం మృతదేహంతో ముడివడివుండటాన్ని చూడవచ్చును. సంస్కృతంలో మృతశరీరార్థం కలిగిన కేశవ స్వామి నానార్థార్ణవసంక్షేపమనే పేరుగల రాజరాజీయ బృహత్కోశం క్రీస్తుశకం 1085 నాటిది. అట్లాగని తెలుగు కవులు ఆ శబ్దాన్ని మునుపటి శరీరార్థంలో వాడటం పూర్తిగా మానివేశారని కూడా చెప్పలేము. పోతనగారి భాగవతంలో “నిఖిలహేయభాజనం బైన యీ కళేబరము విడుతు (2-217)”, “ఘటకుడ్యసన్నిభం బగు చటులకళేబరముఁ జొచ్చి జనపతి నంచుం బటుచతురంగంబులతో నిటునటుఁ దిరుగుదును నిన్ను నెఱుఁగమి నీశా (10-1-1655)” వంటి చోట్లలో కళేబరానికి శరీరార్థమే గాని మృతదేహార్థం లేదు.
ఇంతకీ జయదేవుని విశిష్టమైన ప్రయోగవిషయం ఇది: ఆయన పూరీలోని జగన్నాథక్షేత్రానికి సమీపాన బిందుబిల్వం (>కెందువిల్వం) లో జన్మించాడు. చంద్రదత్తాచార్యుని ‘భక్తమాల’లోనూ, ‘భగవద్భక్తిమాహాత్మ్యం’లోని ‘జయదేవచరితం’లోనూ, ఆయనదే అయిన ‘గీతగీవిందం’లోనూ దాని ప్రస్తావనలున్నాయి. క్రీస్తుశకం 1057-1150 ల మధ్య కళింగ దక్షిణప్రాంతాన్ని దేశాన్ని పరిపాలించిన తూర్పు గాంగవంశానికి చెందిన చోడగంగదేవుని కాలంలో ఉన్నాడు. భక్తపావనమైన శ్రీ జగన్నాథ మందిరం నిర్మింపబడిన కాలంలోనే అద్భుతావహమైన ఆయన సాహిత్యజీవితం పరిఢవిల్లింది. ఆ మందిరావతీర్ణుడైన శ్రీకృష్ణమూర్తిని రాధాప్రేమస్వరూపునిగా, శ్రీ బలభద్రస్వామిని శ్రీవాసుదేవుని నవమావతారస్వరూపునిగా లోకోత్తరంగా కన్నులకు కట్టాడు. అక్కడ శ్రీ జగన్నాథుని దారుభూతదివ్యకళేబరం తత్తద్వినిశ్చిత పుణ్యముహూర్తానుసారం లోకావస్థాపరిత్యక్తమై, విహితాధికాషాఢ మహోత్సవసమయంలో ప్రత్నశిల్పితమైన నవకళేబరం (ନବ କଳେବର) పునఃప్రతిష్ఠింపబడటాన్ని కన్నులారా చూసివుంటాడు. ఆ మందిరంలో అక్షయ తృతీయా దివసోత్సవం నాటి స్వామియొక్క ప్రాభాతిక సుందరతర చందన చర్చిత మంగళరూపాన్ని, ఆ విశ్వమోహన నీలకళేబరాన్ని తొలిసారి గీతరూపంలో నోరారా గానం చేసి ధన్యత్వాన్ని భజించాడు. “చన్దనేన చర్చితే యే నీలకలేవరపీతవసనే తయో ర్వనం సంసక్తిరచనావిశేష స్తం మలతే ధారయతీతి” అని క్రీస్తుశకం 1450 ప్రాంతాల మహారాణా కుంభనృపతి రచించిన రసికాప్రియా వ్యాఖ్య. ఒకవేళ దానిని అనువదించే తెలుగు కవి, “లీలా చందన చర్చిత, నీలకలేబర” అని వ్రాస్తే – వైశిష్ట్యద్యోతకత్వం వల్ల దానియందు దోషారోపణం ఉండకూడదు. గీతగోవిందానువాదంగా కాక వేరొక సందర్భంలో ఈనాటి కవి ఆ ప్రయోగాన్ని కావిస్తే శ్రీ రామారావు గారన్నట్లు ఈనాటి వ్యవహారాన్ని పురస్కరించికొని అది నిస్సంశయంగా తప్పే.
ఈ విధంగా సర్వాత్మనా సార్థకమైన “నీలకళేబర” ప్రయోగాన్ని పక్కన పెడదాము. ఇటువంటివి మాతృకానుసరణ సమయాన సంస్కృతంలో శ్రీహర్షుని సంస్కృత నైషధీయచరితానికి ఔచితీమంతములై, శ్రీనాథునికి తెనుగుసేతకు అనౌచిత్యాలు కాగల ప్రయోగాలు కొన్ని ఉన్నాయని, శ్రీనాథుడు వాటిని “అనౌచిత్యంబుఁ బరిహరించి” అన్న దళంలో ఉద్దేశించాడని నిర్ధారించటం సాధ్యం కాదు. ప్రక్షిప్తపరిహరణమే శ్రీనాథోద్దిష్టమని ప్రతీయమానం. క్షేమేంద్రుని ఔచిత్యసిద్ధాంతం మూలానికి ఏ విధంగానూ అనువర్తింపదు.
మాన్యులు శ్రీ కె.వి.ఎస్. రామారావు గారికి
నమస్కారములతో,
నా వంటి ఔత్సాహికు లనేకులకు అభివ్యక్తివాహికను కల్పించిన ‘ఈమాట’ సాహిత్యపత్రికా వ్యవస్థాపక సంపాదకునిగా, బహుముఖీన వ్యాసకర్తగా మీరంటే గౌరవం నాకు. వ్యాసాన్ని ఆసాంతం చదివి, మీ అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించినందుకు మీకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు.
సాహిత్యచరిత్రలో ఏ ప్రతిపాదనమైనా ప్రకటితమైనప్పుడు నిజానిజాల నిగ్గు తేలేంతవరకు వైమర్శికాన్వయాలలో ఐకధ్యం లేకపోవటం వింతేమీ కాదు. Circumstantial Evidence లతో ఉండే చిక్కే అది. ప్రతిపాదన సమంజసమైతే కాలక్రమాన నిలుస్తుంది. సరికాదనిపిస్తే దానిని ఉపసంహరించుకోవటానికి క్షణలేశం చాలు.
మీరు వ్రాసిన రెండు లేఖలలోనూ ‘అనౌచిత్యపరిహార’ చర్చానైమిత్తికంగా ‘కావ్యోపసంహార వచనము’ను శ్రీనాథుడు వ్రాయలేదన్న సాధ్యనిర్దేశమూ, నిగమనమూ వ్యాసంలో ఉన్నాయని మీరు భావించినట్లుగా కనబడుతున్నది. శ్రీనాథుడు తద్రచయిత కాకపోవచ్చునన్న వికల్పానికి ఇందులో ఆస్కారమే లేదు. ‘కథోపసంహార వచనము’తో కథాభాగం ముగిసి, “నలచక్రవర్తి పుణ్యశ్లోకుఁ డగుటను” అన్న సీసంతో కావ్యం పరిసమాప్తం కావలసి ఉండగా ఈ ‘కావ్యోపసంహార వచనము’ మధ్యలో వచ్చి చేరినదని, అది శ్రీనాథుడు వ్రాసినదే అయినా, అక్కడ దాని ఉనికి సుసంగతంగా లేదని, వ్రాతప్రతులను పునఃపరిశోధిస్తేనే గాని ఈ సమస్య పరిష్కృతం కానేరదని నేను వ్రాశాను. వేమభూపాలుని శృంగారదీపికా వ్యాఖ్యనుంచి శ్లోకాలను అనువదించి తన రచనలో చేర్చుకోవలసిన ఆవశ్యకత శ్రీనాథునికి తప్ప వేరొకరికి ఉండదు. అందువల్ల, “ఈ భాగం శ్రీనాథుడు రాసింది కాదు” అన్న మీ ఆరవ అడుగులోని తాత్పర్యానికి ఇందులో ప్రమేయం లేదని మీకు మనవి చేస్తున్నాను.
ఏ ప్రకారంగా అన్వయించినా, శ్రీనాథుని ‘కావ్యోపసంహార వచనము’లో ఆయన ఆంధ్రీకరణశిల్పం ఉద్దేశింపబడలేదన్నది వ్యాసప్రతిపాదనలోని ముఖ్యాంశం. వేమభూపాలుని శ్లోకాలలోని దళాలకు శ్రీనాథుని అనుసరణం స్పష్టమే. శబ్దం బనుసరించియు (“అర్థావబోధః” = “వాగధీనః అర్థో భవతి” అని వీరరాఘవీయం), అభిప్రాయంబు గుఱించియు (“అభిప్రాయః”), భావం బుపలక్షించియు (“భావలక్షణమ్” – “భావోపలక్షణము” అన్న నిర్దేశంకూడా శృంగారదీపికలోనిదే), రసంబుఁ బోషించియు (“రసః”), అలంకారంబు భూషించియు (“అలఙ్కారః”), ఔచిత్యం బాదరించియు (మూలశ్లోకాన్ సమాహృత్య”), అనౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు (ప్రక్షిప్తాన్ పరిహృత్య చ)” అని స్పష్టంగా కనబడుతుండటమే ఈ ప్రతిపాదనకు ఆధారం. ఒకవేళ శృంగారదీపిక వ్రాతప్రతులలోనూ “మూలశ్లోకాన్ సమాదృత్య ప్రక్షిప్తాన్ పరిహృత్య చ” అని ఉన్నట్లయితే – ఆదృత్య=ఆదరించియు, పరిహృత్య=పరిహరించియు అని మరింతగా విశదానుకరణం నిరూపిత మవుతుంది. ఇదంతా వ్రాతప్రతుల విషయం కాబట్టే, “ఇ త్యేతాని ప్రవక్ష్యన్తే యథాసమ్భవమ్” అన్న వాక్యాన్ని సైతం “మాతృకానుసారంబున” అని స్పష్టీకరించి చెప్పాడు.
ఔచిత్యము, అనౌచిత్యము అన్న శబ్దద్వయి మూలశ్లోకస్థాల, ప్రక్షిప్తాల నిర్దిదిక్షకు మాత్రమే ఉద్దేశితమని, ఆంధ్రీకరణశిల్పసూత్రీకరణకు కాదని ఆయీ హేతుమత్త్వం వల్ల వ్యాసంలో ప్రతిపాదింపబడింది.
ఈ విషయమై నేను చెప్పాలనుకొన్నదానికన్నా ఎంతో ప్రామాణికంగా ప్రసంగించి మీ అనుమోదాన్ని ప్రకటించినప్పటి మీ సౌజన్యానికి, సహృన్మతికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. కంప్యూటర్ సౌకర్యలోపం వల్ల ఇంత ఆలస్యంగా సమాధానిస్తున్నందుకు మన్నింప ప్రార్థన!
“ఆ మూడవ అడుగు తార్కికం అవునో కాదో కానీ అది లాక్షణిక సాంప్రదాయమండి. “అనౌచిత్యాదృతే నాన్యద్రసభంగకారణమ్” – అని ఆనందవర్ధనుడు. తార్కికమా, అతార్కికమా అన్న విషయం శ్రీనాథుని కాలాన్ని బట్టి ఊహించాలి. ఈ కాలపు మన ఆలోచనలో తర్కాన్ని శ్రీనాథునిపై ఆరోపించటం సబబెలా అవుతుంది? ఆ కాలం నాటికి లాక్షణిక సాంప్రదాయం ప్రకారం రసభంగమే అనౌచిత్యం.”
కాని మీరిచ్చిన సూత్రం “అనౌచిత్యాదృతే నాన్యద్రసభంగకారణమ్” అర్థం “రసభంగమే అనౌచిత్యం” అని కాదండి. రసభంగం ఐతే దానికి కారణం అనౌచిత్యమే తప్ప మరొకటి కాదు, అనండి. రసభంగం కానప్పుడు అనౌచిత్యం ఉండదని అది చెప్పటం లేదండి. మీరు కార్యకారణాల్ని సమీకరించేశారు. లాక్షణిక సాంప్రదాయంలో తర్కం వేరేరకంగా వుంటుందేమో నాకు తెలీదు కాని ఇక్కడ కార్యం రసభంగం, కారణం అనౌచిత్యం అండి. రెండూ ఒకటే కావండి. ఆనందవర్ధనుడికి తర్కశాస్త్రంలో మంచిప్రవేశమే వుండి వుంటుందండి. కనక ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం ఐనా రసభంగం లేనంత మాత్రాన అనౌచిత్యం లేదని సిద్ధాంతీకరించలేమండి.
శ్రీ రంగ గారు:
Narayana Rao & Shulman’s work has many more interesting, innovative insights about Srinatha and his inimitable art, in it. You’d be lending a helping hand in finding a right place for Telugu literature in the global literary criticism field by buying a copy of the book, and encouraging everyone else interested in this subject to do so.
ఈ వ్యాసం గురించి నేను చెప్పవలసిందంతా చెప్పేశానని అనుకుంటున్నాను. పైగా సాహిత్యం నా hobby మాత్రమే. చూసుకోవలసిన వ్యవహారాలు ఇంకా చాలా వున్నాయి. సెలవు.
బావుంది. రమణమహర్షి రాసిన అన్ని తెలుగు పద్యాలనీ ఛందస్సు దృష్టి లో పరిశీలన చేస్తే బాగుంటుంది. వెణ్బా కి ఆయన సూత్రం రాశారు ఏ గణాలు ఉండాలి లక్షణంఏమిటి అని. సంపూర్ణంగా ఆయన రాసిన లక్షణం ఆయన రాసిన పద్యాలు ఆయన మీద రాసిన పద్యాలు అన్నీ కలిపి.
Lyla garu: thank you for your kind words and intro to this delightful little book. Fortunately, it’s available (for free !) on the web – all one needs to do is google it. I welcome every reader here to read it!
When you say “And I want you to read this essay – even though your computer like brain rejects and expels the unbearable fact, that the essay’s conclusion can neither be proved nor disproved never, never, never – and enjoy it.” – I’m unsure if you’re referring to the book or the essay in this magazine. Assuming it’s the latter, I’m astonished that you say that the conclusion can neither be proved nor disproved, since the book “Being logical” is exactly about reaching conclusions based on premises and how critical it is that each premise be examined carefully to evaluate its “quality” and ‘quantity” to evaluate the quality of the conclusion reached.
Step 3 in the logic chain is a premise in the parlance of the logic book and the fact that it is a weak premise is shown by the counter-example from Narayana Rao & Shulman’s work. Thus the conclusion based on that premise is weak. The essay presents a “conditional argument” (defined on p. 63 of the book) as a “sound argument” (p. 59). Here’s what the book says about conditional arguments: “Though we depend heavily on the kind of reasoning exemplified by conditional argument, it is rare, again, that we use it in the strict logical sense. Seldom is it the case that there is a real necessary connection between antecedent and consequent in our arguments. The result of this is that the conclusions we reach in our arguments do not necessarily follow. This does not mean, however, that conditional argument that yields anything less than necessary conclusions is of no value, much less that it is irresponsible to use such argument. In the vast majority of conditional arguments we use, our conclusions will be probable ones”
Applying this to the present essay, then, the conclusion is probabilistic, not definitive. It sure is an enjoyable essay. Its logical path is problematic.
Dr Yerneni: I am not exactly your fan but would like to read whatever I see coming from your pen, nevertheless: Like the ‘justice’ the law courts dish out is ‘legal justice’, the truth pursued by ‘logic’ is ‘logical truth’ and there are more than one systems of logic. To me ‘being logical’ is ‘being insipid’. Anyways logic is the privilege of the rich, the poor should be practical and prosaic.
[“Romance is the privilege of the rich, not the profession of the unemployed. The poor should be practical and prosaic.” Wilde.]
Addendum: Long ago the editor of ‘Logic’ lamented that logic was hijacked by Mathematics from the quarters of Philosophy. But I do think Logic eloped with Mathematics for, Philosophy is more interested in ‘Truth’.
దీపాల పిచ్చయ్యశాస్త్రిగారి కలం వెలువరించిన సారస్వత పరిశోధనల వైశాల్యత, వారి గళం స్వయంవ్యక్తం చేసిన వారి హృదయ వైశాల్యత, ఇంకా ఎన్నో ఆసక్తికరమైన సాహిత్య విషయాలు తెలిపే ఈ ప్రసంగాన్ని అందించిన పరుచూరిగారికి చాలా కృతజ్ఞతలు.
ఇచ్చిన బిరుదులను సైతం వాడుకోని వారి నిరాడంబరత, ఇటువంటి వారుకూడా ఉండేవారా అని ఆశ్చర్యపరచే అంశం. పోతన భావగవత పరిష్కార కృషిలో వారి పాత్ర ఉందని పుస్తాకలలో ఉన్నా, ఇంత లోతైన కృషి చేసారని ఇప్పుడే తెలిసింది.
తెలుగు కావ్యములకు వెలుగిచ్చు వ్యాఖ్యలు
చాటు పద్యములను శ్రమతొ వెతికి
తెలుగు వారి కిడిన దీపాల గారికి
వారి స్మృతికి నివియె వందనాలు
=========
-శ్రీనివాస్
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
11/27/2016 7:18 pm
“Dr Yerneni: I am not exactly your fan…”
But, I am your fan. తహ్! You had me at hello!
If not my fan, Will you rather be Lady Windermere’s fan? Oh! I must tell you this, a recent movie I saw on gays – thanks to Netflix is – “Those people”. It is poignant. That movie haunts me in a sweet way, and as I write here, I think I will watch it again today.
It may appear strange, but I have deep longings not so much for real people/artists, but for some people’s art. Because I have craving for Gustave Klimt’s paintings, recently I visited The Neue gallery and I was so happy to see the painting of Adele Bloch-Bauer, and many other beautiful pieces. (You know -the only existing Telugu poem on the enormously famous painting, “The Kiss” could be mine. And it is in this magazine.)
These days I get more invitations from art galleries, hotels and less from family. I think there is a family gathering for Thanksgiving somewhere, and I have a feeling I was artily excluded. Perhaps they feared there could be some post -election gloating from me, – after my proclaiming on election night, Trump as- the Howard Roark of New York, (a builder/architect, an individual against press, individual against collectivism) and asked them to listen to the courtroom speech of Roark as delivered by the tall upstanding Gary Cooper in the movie “The Fountainhead.”
These are very interesting times, and this hobnobbing at eemaata are as priceless as evenings in the lounges of hotels Carlyle in NY, or Naples Grande in FL. The Press show their press card, and I show my ‘Fan’ card, to get inside the comment boxes in this magazine.
I am following the discussion.
Thanks Much.
Lyla
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/27/2016 12:35 pm
శ్రీ కె.వి.ఎస్. రామారావు గారు తమ లేఖలో ‘కావ్యోపసంహార వచనము’లో శ్రీనాథుడు ప్రవేశపెట్టిన “అనౌచిత్యము” అన్న సంకేతం సంస్కృతమూలాన్ని గురించి కాదని; ఒకానొక ప్రయోగం సంస్కృతవ్యవహారంలో ఉచితమై ఉన్నప్పటికీ, తెలుగు వ్యవహారానికి అనుచితమైనప్పటి ప్రయోగపరిహారాన్ని అది సూచిస్తున్నదని వ్రాశారు. అందుకు ప్రమాణంగా “చందనచర్చితనీలకళేబర” అన్న సాంగీతిక పంక్తిని ఉదాహరించారు. తత్పరిశీలనార్థం ఈ నాలుగు మాటలను వ్రాయవలసివచ్చింది:
రేతఃప్రసారణకు ఉపయుజ్యమైనది కాబట్టి కలే=రేతసి, వ్రియతే=ఉపయుజ్యతే అని; కలే శ్రేష్ఠం ఇతి వా అని – కలేవర శబ్దవ్యుత్పత్తి. శరీరము అని అర్థం. సంస్కృతంలోనూ 11-వ శతాబ్ది నాటికే కలేవర శబ్దం శరీరార్థంతోపాటు ‘మృతశరీరము’ అన్న అర్థంలో నిఘంటువులలోనికి ప్రవేశించి ఉండటం వల్ల – అప్పటికే అది నేటి వలెనే ప్రచారంలో ఉండినదనే ఊహించాలి. “చితిం దారుమయీం చిత్వా తస్యాం పత్యుః కలేవరమ్”, “తతోऽభ్యేత్యాశ్రమం బాలో గలే సర్పకలేవరమ్”, “జితాసుః కలేవరం యోగరతో విజహ్యాత్” వంటి పౌరాణిక ప్రయోగాలలో తరచు కలేవర శబ్దం మృతదేహంతో ముడివడివుండటాన్ని చూడవచ్చును. సంస్కృతంలో మృతశరీరార్థం కలిగిన కేశవ స్వామి నానార్థార్ణవసంక్షేపమనే పేరుగల రాజరాజీయ బృహత్కోశం క్రీస్తుశకం 1085 నాటిది. అట్లాగని తెలుగు కవులు ఆ శబ్దాన్ని మునుపటి శరీరార్థంలో వాడటం పూర్తిగా మానివేశారని కూడా చెప్పలేము. పోతనగారి భాగవతంలో “నిఖిలహేయభాజనం బైన యీ కళేబరము విడుతు (2-217)”, “ఘటకుడ్యసన్నిభం బగు చటులకళేబరముఁ జొచ్చి జనపతి నంచుం బటుచతురంగంబులతో నిటునటుఁ దిరుగుదును నిన్ను నెఱుఁగమి నీశా (10-1-1655)” వంటి చోట్లలో కళేబరానికి శరీరార్థమే గాని మృతదేహార్థం లేదు.
ఇంతకీ జయదేవుని విశిష్టమైన ప్రయోగవిషయం ఇది: ఆయన పూరీలోని జగన్నాథక్షేత్రానికి సమీపాన బిందుబిల్వం (>కెందువిల్వం) లో జన్మించాడు. చంద్రదత్తాచార్యుని ‘భక్తమాల’లోనూ, ‘భగవద్భక్తిమాహాత్మ్యం’లోని ‘జయదేవచరితం’లోనూ, ఆయనదే అయిన ‘గీతగీవిందం’లోనూ దాని ప్రస్తావనలున్నాయి. క్రీస్తుశకం 1057-1150 ల మధ్య కళింగ దక్షిణప్రాంతాన్ని దేశాన్ని పరిపాలించిన తూర్పు గాంగవంశానికి చెందిన చోడగంగదేవుని కాలంలో ఉన్నాడు. భక్తపావనమైన శ్రీ జగన్నాథ మందిరం నిర్మింపబడిన కాలంలోనే అద్భుతావహమైన ఆయన సాహిత్యజీవితం పరిఢవిల్లింది. ఆ మందిరావతీర్ణుడైన శ్రీకృష్ణమూర్తిని రాధాప్రేమస్వరూపునిగా, శ్రీ బలభద్రస్వామిని శ్రీవాసుదేవుని నవమావతారస్వరూపునిగా లోకోత్తరంగా కన్నులకు కట్టాడు. అక్కడ శ్రీ జగన్నాథుని దారుభూతదివ్యకళేబరం తత్తద్వినిశ్చిత పుణ్యముహూర్తానుసారం లోకావస్థాపరిత్యక్తమై, విహితాధికాషాఢ మహోత్సవసమయంలో ప్రత్నశిల్పితమైన నవకళేబరం (ନବ କଳେବର) పునఃప్రతిష్ఠింపబడటాన్ని కన్నులారా చూసివుంటాడు. ఆ మందిరంలో అక్షయ తృతీయా దివసోత్సవం నాటి స్వామియొక్క ప్రాభాతిక సుందరతర చందన చర్చిత మంగళరూపాన్ని, ఆ విశ్వమోహన నీలకళేబరాన్ని తొలిసారి గీతరూపంలో నోరారా గానం చేసి ధన్యత్వాన్ని భజించాడు. “చన్దనేన చర్చితే యే నీలకలేవరపీతవసనే తయో ర్వనం సంసక్తిరచనావిశేష స్తం మలతే ధారయతీతి” అని క్రీస్తుశకం 1450 ప్రాంతాల మహారాణా కుంభనృపతి రచించిన రసికాప్రియా వ్యాఖ్య. ఒకవేళ దానిని అనువదించే తెలుగు కవి, “లీలా చందన చర్చిత, నీలకలేబర” అని వ్రాస్తే – వైశిష్ట్యద్యోతకత్వం వల్ల దానియందు దోషారోపణం ఉండకూడదు. గీతగోవిందానువాదంగా కాక వేరొక సందర్భంలో ఈనాటి కవి ఆ ప్రయోగాన్ని కావిస్తే శ్రీ రామారావు గారన్నట్లు ఈనాటి వ్యవహారాన్ని పురస్కరించికొని అది నిస్సంశయంగా తప్పే.
ఈ విధంగా సర్వాత్మనా సార్థకమైన “నీలకళేబర” ప్రయోగాన్ని పక్కన పెడదాము. ఇటువంటివి మాతృకానుసరణ సమయాన సంస్కృతంలో శ్రీహర్షుని సంస్కృత నైషధీయచరితానికి ఔచితీమంతములై, శ్రీనాథునికి తెనుగుసేతకు అనౌచిత్యాలు కాగల ప్రయోగాలు కొన్ని ఉన్నాయని, శ్రీనాథుడు వాటిని “అనౌచిత్యంబుఁ బరిహరించి” అన్న దళంలో ఉద్దేశించాడని నిర్ధారించటం సాధ్యం కాదు. ప్రక్షిప్తపరిహరణమే శ్రీనాథోద్దిష్టమని ప్రతీయమానం. క్షేమేంద్రుని ఔచిత్యసిద్ధాంతం మూలానికి ఏ విధంగానూ అనువర్తింపదు.
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/27/2016 12:12 pm
మాన్యులు శ్రీ కె.వి.ఎస్. రామారావు గారికి
నమస్కారములతో,
నా వంటి ఔత్సాహికు లనేకులకు అభివ్యక్తివాహికను కల్పించిన ‘ఈమాట’ సాహిత్యపత్రికా వ్యవస్థాపక సంపాదకునిగా, బహుముఖీన వ్యాసకర్తగా మీరంటే గౌరవం నాకు. వ్యాసాన్ని ఆసాంతం చదివి, మీ అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించినందుకు మీకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు.
సాహిత్యచరిత్రలో ఏ ప్రతిపాదనమైనా ప్రకటితమైనప్పుడు నిజానిజాల నిగ్గు తేలేంతవరకు వైమర్శికాన్వయాలలో ఐకధ్యం లేకపోవటం వింతేమీ కాదు. Circumstantial Evidence లతో ఉండే చిక్కే అది. ప్రతిపాదన సమంజసమైతే కాలక్రమాన నిలుస్తుంది. సరికాదనిపిస్తే దానిని ఉపసంహరించుకోవటానికి క్షణలేశం చాలు.
మీరు వ్రాసిన రెండు లేఖలలోనూ ‘అనౌచిత్యపరిహార’ చర్చానైమిత్తికంగా ‘కావ్యోపసంహార వచనము’ను శ్రీనాథుడు వ్రాయలేదన్న సాధ్యనిర్దేశమూ, నిగమనమూ వ్యాసంలో ఉన్నాయని మీరు భావించినట్లుగా కనబడుతున్నది. శ్రీనాథుడు తద్రచయిత కాకపోవచ్చునన్న వికల్పానికి ఇందులో ఆస్కారమే లేదు. ‘కథోపసంహార వచనము’తో కథాభాగం ముగిసి, “నలచక్రవర్తి పుణ్యశ్లోకుఁ డగుటను” అన్న సీసంతో కావ్యం పరిసమాప్తం కావలసి ఉండగా ఈ ‘కావ్యోపసంహార వచనము’ మధ్యలో వచ్చి చేరినదని, అది శ్రీనాథుడు వ్రాసినదే అయినా, అక్కడ దాని ఉనికి సుసంగతంగా లేదని, వ్రాతప్రతులను పునఃపరిశోధిస్తేనే గాని ఈ సమస్య పరిష్కృతం కానేరదని నేను వ్రాశాను. వేమభూపాలుని శృంగారదీపికా వ్యాఖ్యనుంచి శ్లోకాలను అనువదించి తన రచనలో చేర్చుకోవలసిన ఆవశ్యకత శ్రీనాథునికి తప్ప వేరొకరికి ఉండదు. అందువల్ల, “ఈ భాగం శ్రీనాథుడు రాసింది కాదు” అన్న మీ ఆరవ అడుగులోని తాత్పర్యానికి ఇందులో ప్రమేయం లేదని మీకు మనవి చేస్తున్నాను.
ఏ ప్రకారంగా అన్వయించినా, శ్రీనాథుని ‘కావ్యోపసంహార వచనము’లో ఆయన ఆంధ్రీకరణశిల్పం ఉద్దేశింపబడలేదన్నది వ్యాసప్రతిపాదనలోని ముఖ్యాంశం. వేమభూపాలుని శ్లోకాలలోని దళాలకు శ్రీనాథుని అనుసరణం స్పష్టమే. శబ్దం బనుసరించియు (“అర్థావబోధః” = “వాగధీనః అర్థో భవతి” అని వీరరాఘవీయం), అభిప్రాయంబు గుఱించియు (“అభిప్రాయః”), భావం బుపలక్షించియు (“భావలక్షణమ్” – “భావోపలక్షణము” అన్న నిర్దేశంకూడా శృంగారదీపికలోనిదే), రసంబుఁ బోషించియు (“రసః”), అలంకారంబు భూషించియు (“అలఙ్కారః”), ఔచిత్యం బాదరించియు (మూలశ్లోకాన్ సమాహృత్య”), అనౌచిత్యంబుఁ బరిహరించియు (ప్రక్షిప్తాన్ పరిహృత్య చ)” అని స్పష్టంగా కనబడుతుండటమే ఈ ప్రతిపాదనకు ఆధారం. ఒకవేళ శృంగారదీపిక వ్రాతప్రతులలోనూ “మూలశ్లోకాన్ సమాదృత్య ప్రక్షిప్తాన్ పరిహృత్య చ” అని ఉన్నట్లయితే – ఆదృత్య=ఆదరించియు, పరిహృత్య=పరిహరించియు అని మరింతగా విశదానుకరణం నిరూపిత మవుతుంది. ఇదంతా వ్రాతప్రతుల విషయం కాబట్టే, “ఇ త్యేతాని ప్రవక్ష్యన్తే యథాసమ్భవమ్” అన్న వాక్యాన్ని సైతం “మాతృకానుసారంబున” అని స్పష్టీకరించి చెప్పాడు.
ఔచిత్యము, అనౌచిత్యము అన్న శబ్దద్వయి మూలశ్లోకస్థాల, ప్రక్షిప్తాల నిర్దిదిక్షకు మాత్రమే ఉద్దేశితమని, ఆంధ్రీకరణశిల్పసూత్రీకరణకు కాదని ఆయీ హేతుమత్త్వం వల్ల వ్యాసంలో ప్రతిపాదింపబడింది.
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/27/2016 12:09 pm
సహృదయవరేణ్యులు శ్రీమాన్ రంగ గారికి
నమస్కారములతో,
నైషధీయచరితంలో నుంచి తెలుగులోనికి భాషావ్యవహారవిరుద్ధమై, తన్మూలాన దుష్ప్రవేశమైన శబ్దార్థాశ్రిత ప్రయోగజాతమేదీ ఉండదనే నా విశ్వాసం. ఎప్పటికప్పుడు నా వ్యాసాలను దయతో చదివి, అమేయసౌజన్యంతో స్పందిస్తున్న మీ ఔదార్యానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు.
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/27/2016 12:07 pm
సహృదయవరేణ్యులు శ్రీ రవి గారికి,
నమస్కారములతో,
ఈ విషయమై నేను చెప్పాలనుకొన్నదానికన్నా ఎంతో ప్రామాణికంగా ప్రసంగించి మీ అనుమోదాన్ని ప్రకటించినప్పటి మీ సౌజన్యానికి, సహృన్మతికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. కంప్యూటర్ సౌకర్యలోపం వల్ల ఇంత ఆలస్యంగా సమాధానిస్తున్నందుకు మన్నింప ప్రార్థన!
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి కె. వి. ఎస్. రామారావు అభిప్రాయం:
11/26/2016 3:58 am
శ్రీ రవి గారు:
కాని మీరిచ్చిన సూత్రం “అనౌచిత్యాదృతే నాన్యద్రసభంగకారణమ్” అర్థం “రసభంగమే అనౌచిత్యం” అని కాదండి. రసభంగం ఐతే దానికి కారణం అనౌచిత్యమే తప్ప మరొకటి కాదు, అనండి. రసభంగం కానప్పుడు అనౌచిత్యం ఉండదని అది చెప్పటం లేదండి. మీరు కార్యకారణాల్ని సమీకరించేశారు. లాక్షణిక సాంప్రదాయంలో తర్కం వేరేరకంగా వుంటుందేమో నాకు తెలీదు కాని ఇక్కడ కార్యం రసభంగం, కారణం అనౌచిత్యం అండి. రెండూ ఒకటే కావండి. ఆనందవర్ధనుడికి తర్కశాస్త్రంలో మంచిప్రవేశమే వుండి వుంటుందండి. కనక ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం ఐనా రసభంగం లేనంత మాత్రాన అనౌచిత్యం లేదని సిద్ధాంతీకరించలేమండి.
శ్రీ రంగ గారు:
Narayana Rao & Shulman’s work has many more interesting, innovative insights about Srinatha and his inimitable art, in it. You’d be lending a helping hand in finding a right place for Telugu literature in the global literary criticism field by buying a copy of the book, and encouraging everyone else interested in this subject to do so.
ఈ వ్యాసం గురించి నేను చెప్పవలసిందంతా చెప్పేశానని అనుకుంటున్నాను. పైగా సాహిత్యం నా hobby మాత్రమే. చూసుకోవలసిన వ్యవహారాలు ఇంకా చాలా వున్నాయి. సెలవు.
వెణ్బా (ధవళగీతి) గురించి Venkata kanada అభిప్రాయం:
11/25/2016 11:59 pm
బావుంది. రమణమహర్షి రాసిన అన్ని తెలుగు పద్యాలనీ ఛందస్సు దృష్టి లో పరిశీలన చేస్తే బాగుంటుంది. వెణ్బా కి ఆయన సూత్రం రాశారు ఏ గణాలు ఉండాలి లక్షణంఏమిటి అని. సంపూర్ణంగా ఆయన రాసిన లక్షణం ఆయన రాసిన పద్యాలు ఆయన మీద రాసిన పద్యాలు అన్నీ కలిపి.
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి కె. వి. ఎస్. రామారావు అభిప్రాయం:
11/25/2016 1:15 pm
Lyla garu: thank you for your kind words and intro to this delightful little book. Fortunately, it’s available (for free !) on the web – all one needs to do is google it. I welcome every reader here to read it!
When you say “And I want you to read this essay – even though your computer like brain rejects and expels the unbearable fact, that the essay’s conclusion can neither be proved nor disproved never, never, never – and enjoy it.” – I’m unsure if you’re referring to the book or the essay in this magazine. Assuming it’s the latter, I’m astonished that you say that the conclusion can neither be proved nor disproved, since the book “Being logical” is exactly about reaching conclusions based on premises and how critical it is that each premise be examined carefully to evaluate its “quality” and ‘quantity” to evaluate the quality of the conclusion reached.
Step 3 in the logic chain is a premise in the parlance of the logic book and the fact that it is a weak premise is shown by the counter-example from Narayana Rao & Shulman’s work. Thus the conclusion based on that premise is weak. The essay presents a “conditional argument” (defined on p. 63 of the book) as a “sound argument” (p. 59). Here’s what the book says about conditional arguments: “Though we depend heavily on the kind of reasoning exemplified by conditional argument, it is rare, again, that we use it in the strict logical sense. Seldom is it the case that there is a real necessary connection between antecedent and consequent in our arguments. The result of this is that the conclusions we reach in our arguments do not necessarily follow. This does not mean, however, that conditional argument that yields anything less than necessary conclusions is of no value, much less that it is irresponsible to use such argument. In the vast majority of conditional arguments we use, our conclusions will be probable ones”
Applying this to the present essay, then, the conclusion is probabilistic, not definitive. It sure is an enjoyable essay. Its logical path is problematic.
శ్రీనాథుని ఆంధ్రీకరణ సూత్రం: అర్థపరిశీలన గురించి తః తః అభిప్రాయం:
11/25/2016 3:16 am
Dr Yerneni: I am not exactly your fan but would like to read whatever I see coming from your pen, nevertheless: Like the ‘justice’ the law courts dish out is ‘legal justice’, the truth pursued by ‘logic’ is ‘logical truth’ and there are more than one systems of logic. To me ‘being logical’ is ‘being insipid’. Anyways logic is the privilege of the rich, the poor should be practical and prosaic.
[“Romance is the privilege of the rich, not the profession of the unemployed. The poor should be practical and prosaic.” Wilde.]
Addendum: Long ago the editor of ‘Logic’ lamented that logic was hijacked by Mathematics from the quarters of Philosophy. But I do think Logic eloped with Mathematics for, Philosophy is more interested in ‘Truth’.
నమస్కారాలతో- తః తః
దీపాల పిచ్చయ్య శాస్త్రి గారి ప్రసంగం గురించి Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
11/24/2016 4:49 pm
దీపాల పిచ్చయ్యశాస్త్రిగారి కలం వెలువరించిన సారస్వత పరిశోధనల వైశాల్యత, వారి గళం స్వయంవ్యక్తం చేసిన వారి హృదయ వైశాల్యత, ఇంకా ఎన్నో ఆసక్తికరమైన సాహిత్య విషయాలు తెలిపే ఈ ప్రసంగాన్ని అందించిన పరుచూరిగారికి చాలా కృతజ్ఞతలు.
ఇచ్చిన బిరుదులను సైతం వాడుకోని వారి నిరాడంబరత, ఇటువంటి వారుకూడా ఉండేవారా అని ఆశ్చర్యపరచే అంశం. పోతన భావగవత పరిష్కార కృషిలో వారి పాత్ర ఉందని పుస్తాకలలో ఉన్నా, ఇంత లోతైన కృషి చేసారని ఇప్పుడే తెలిసింది.
తెలుగు కావ్యములకు వెలుగిచ్చు వ్యాఖ్యలు
చాటు పద్యములను శ్రమతొ వెతికి
తెలుగు వారి కిడిన దీపాల గారికి
వారి స్మృతికి నివియె వందనాలు
=========
-శ్రీనివాస్