వారం ప్రస్తావన నా కుతూహలాన్ని రేకెత్తించింది. మిగిలిన కాల కొలమానాలకి – దిన, నెల, సంవత్సరం – ఖగోళ ప్రాముఖ్యత ఉంది గాని, వారానికి లేదు. సూర్య చంద్రాదుల గమనాలతో దానికి సంబంధం లేదు. మన వాళ్ళకు గానీ ఇతరులకి గానీ అప్పట్లో గ్రహ దూరాలు తెలుసనుకోను. తెలిస్తే ఓ క్రమంలో పేర్లు పెడతారు కదా. ఈ బేసి సరి సంఖ్యల సమాధానం సంతృప్తికరంగా లేదు. గ్రహాలు ఇచ్చే కాంతిని బట్టి గూడా వరుస క్రమం లేదు. సూర్య చంద్రాదుల తర్వాత ఏదో తోచిన వరుసలో పేర్లు పెట్టినట్లుంది [1].
మరి మనమూ, ఇంగ్లీషోళ్లూ, అందరూ ఒకే వరుసలో ఎందుకు వాడుతున్నారు? క్రీస్తుకు పూర్వం మూడు వేల ఏళ్ళ క్రిందట, బాబిలోనియన్లు ఖగోళశాస్త్రంలో అద్భుతమైన విజయాలు సాధించారు. వాళ్ళే మొదటగా వారం అనే కాల విభజన మొదలెట్టి అప్పటికి తెలిసిన గ్రహాల పేర్లు పెట్టారు – వరుసకి ఏ సూత్రమూ పాటించకుండా. మిగిలిన వాళ్ళంతా అదే వరుసను తమ భాషలలోకి తర్జుమా చేసుకుని వాడుతున్నారు. బాబిలోనియన్ల నుండే జ్యోతిశ్శాస్త్రం మిగిలిన దేశాలకి చేరి ఉంటుందని ఊహ [2].
అన్నిట్లోకీ నాకు శని వారమంటే ఇష్టం. ఆఫీసుకి అయుదు రోజులూ, దేవుడికి బదులు భార్యా పిల్లల సేవకి ఆదివారమూ కేటాయించగా శని వారం విశ్రాంతి దినంగా పరిగణిస్తాను. శని భూమి మీద జీవులకి మందత్వం కలిగిస్తుంది కాబట్టి, ఆ రోజు విశ్రాంతి తీసుకోవాలని బాబిలోనియన్లు నిర్ణయించారు. దూరాలోచన. 🙂
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space,” by Carl Sagan. Random House, New York, 1994. Pages 120-122.
[2] “కేలండర్ కథ,” by మహీధర నళినీమోహన్. విశాలాంధ్ర ముద్రణ, 2006. పేజీలు 83-85.
1. క్లుప్తతకు రెండు ‘క్లుప్తః’ లేల ఒకటి చాలును గదా!
2. ఒక బాధా కరమైన సంఘటన నుంచి కవితను తయారుచేయటమన్నది కష్టమైన పని. (నాకు) ఆంత ఇష్టమైన పని కాదు .
3. “ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ విద్యారణ్యం
అడితిగా మారిపోయిన వైనం
మీకు తెలుస్తోందా!
(మీకు తెలియక పోతే – ఈ గేయం )
అక్కడి ఱంపపు కోత మోత
మీకు వినిపిస్తోందా!”
(- వినిపించిందనిపిస్తోంది.)
లైలా గారూ ఆ పుస్తకం లో చదవాల్సిన అసలు సిసలు అచ్చ మైన కధ – “మాక్లీ దుర్గంలో కుక్క” అనేది. మీకు నచ్చేస్తుందని నా హామీ. నచ్చకపోతే వచ్చి ఎలాగూ తాటాకులు కడతారు కదా? 🙂
శ్రీ ఏల్చూరి వారికి నమస్సులు, ధన్యవాదములు. శంఖము ( దరము ) దరముతో భ్రమణములు గొట్టి దక్షిణావార్త వామావర్త భేదముల నొందిన మీ ” కవిసమయ ” వివరణము వ్యాసమునకు మరింత వన్నె తెచ్చింది. ఎప్పటి వలెనె తెలుగు భాషా సొగసులు వెదజల్లే మీ రచనా పటిమకు మరో పర్యాయము తన్మయము చెందాను.కృతజ్ఞతలు !
మాన్యులు, విద్వత్కవివరేణ్యులు శ్రీ గన్నవరపు నరసింహమూర్తి గారికి
ప్రణామములతో,
వ్యాసాన్ని ఎంతో సూక్ష్మేక్షికతో చదివి మీరు వ్రాసిన ఆదరవాక్యాలకు ధన్యుణ్ణి. మీ బోటి పెద్దల దృఙ్నివేశం దీనిపై ప్రసరించినందుకు ఎంతో సంతోషంగా ఉన్నది.
‘ఒడ్డియాణము’ విషయమైన నా పొరపాటును వ్యాసాన్ని ముద్రించేటపుడు మీకు కృతజ్ఞుడనై సరిచేస్తాను.
ఇక, ‘స్రవించు’ ధాత్వర్థాన్ని మీరు శంఖానికి అన్వయించిన తీరు ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నది. అది మీ వైజ్ఞానికదృష్టికి, లోకపరిశీలనకు నిదర్శకం. అయితే, ఎంత ఆలోచించినా అది ఆపాతరమణీయమే కాని, కవిసమయవిరుద్ధమని నాకు తోచింది.
కావ్యనాయిక గళశోభకు, కంఠస్వరమాధురికి ఎదురుకాలేక శంఖం వారిధిలో తలదాచుకొనవలసిరావటం, ఆ సమయంలో కవులు ప్రదక్షిణ – దక్షిణావర్తాది శబ్దచిత్రాలను ప్రయోగిస్తుండటం ప్రబంధసామాన్యమైన కవిసమయం. దరము అంటే భయము అనే అర్థంకూడా ఉన్నది కనుక వాసవదత్తా గళసౌందర్యలక్ష్మికి సాటిరాలేని దరము (శంఖము) దరమునొంది (భయపడి) వార్ధిపదంలో భ్రమింపవలసివచ్చింది. ఆ భ్రమణాల (తిరుగుళ్ళ) వల్ల దక్షిణావర్త వామావర్తాదులైన భేదాలేర్పడ్డాయని కల్పన తీగసాగుతుంది. పాము పుట్టలో నిక్కటం, జింక పూరిమేయటం, సింహం కొండగుహలలో తలదాచుకోవటం వలెనే ఇది నిత్యానువర్తనీయమైన క్రియావిశేషం. క్షణలేశప్రవర్త్యమానమైన తద్ధర్మం కాదు.
‘స్రవించు’ ధాత్వర్థం వారిధితటంలో ఉన్న శంఖానికే గాని వారిధిపదంలో ఉన్నదానికి అనువర్తింపదు. ఆ స్రావకత్వమైనా దినైక దినద్వయమాత్రం అనువర్తించేదే కాని శాశ్వతికం కాదు. అప్పుడు నాయికా గళాన్ని ఎదిరించినప్పటి ఓటమి వలని స్రవించటం తాత్కాలికం అవుతుంది. అందువల్ల ఆ శబ్దం అన్వయింపదని నాకు తోచింది.
పైగా, ‘స్రవించు’ అన్న నిశ్చయాత్మిక క్రియకు పరాభూతమైన శంఖము వార్ధిలో “దేనిని” స్రవిస్తున్నదో సూచింపగల కర్మార్థసమర్పకశక్తి లేదు. అందువల్ల కూడా అది స్వీకార్యం కాదని, ‘భ్రమించు’ అన్న ప్రసిద్ధార్థఘటనమే ఉచితమని నాకు తోస్తున్నది.
మీరొక్కసారి ఈ దృష్టితో పాఠాన్ని పరికించి మీ అభిప్రాయాన్ని తెలుపగలరని ప్రార్థన.
మీ అభిమానాదరాలకు, నిరంతరాయితమైన విమర్శప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలను విన్నవించికొంటున్నాను.
ప్రయాణం గురించి విశ్వనాథ్ అభిప్రాయం:
11/06/2014 5:19 am
చాలా బాగుంది.
ప్లూటో గ్రహచారం గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
11/06/2014 12:21 am
వారం ప్రస్తావన నా కుతూహలాన్ని రేకెత్తించింది. మిగిలిన కాల కొలమానాలకి – దిన, నెల, సంవత్సరం – ఖగోళ ప్రాముఖ్యత ఉంది గాని, వారానికి లేదు. సూర్య చంద్రాదుల గమనాలతో దానికి సంబంధం లేదు. మన వాళ్ళకు గానీ ఇతరులకి గానీ అప్పట్లో గ్రహ దూరాలు తెలుసనుకోను. తెలిస్తే ఓ క్రమంలో పేర్లు పెడతారు కదా. ఈ బేసి సరి సంఖ్యల సమాధానం సంతృప్తికరంగా లేదు. గ్రహాలు ఇచ్చే కాంతిని బట్టి గూడా వరుస క్రమం లేదు. సూర్య చంద్రాదుల తర్వాత ఏదో తోచిన వరుసలో పేర్లు పెట్టినట్లుంది [1].
మరి మనమూ, ఇంగ్లీషోళ్లూ, అందరూ ఒకే వరుసలో ఎందుకు వాడుతున్నారు? క్రీస్తుకు పూర్వం మూడు వేల ఏళ్ళ క్రిందట, బాబిలోనియన్లు ఖగోళశాస్త్రంలో అద్భుతమైన విజయాలు సాధించారు. వాళ్ళే మొదటగా వారం అనే కాల విభజన మొదలెట్టి అప్పటికి తెలిసిన గ్రహాల పేర్లు పెట్టారు – వరుసకి ఏ సూత్రమూ పాటించకుండా. మిగిలిన వాళ్ళంతా అదే వరుసను తమ భాషలలోకి తర్జుమా చేసుకుని వాడుతున్నారు. బాబిలోనియన్ల నుండే జ్యోతిశ్శాస్త్రం మిగిలిన దేశాలకి చేరి ఉంటుందని ఊహ [2].
అన్నిట్లోకీ నాకు శని వారమంటే ఇష్టం. ఆఫీసుకి అయుదు రోజులూ, దేవుడికి బదులు భార్యా పిల్లల సేవకి ఆదివారమూ కేటాయించగా శని వారం విశ్రాంతి దినంగా పరిగణిస్తాను. శని భూమి మీద జీవులకి మందత్వం కలిగిస్తుంది కాబట్టి, ఆ రోజు విశ్రాంతి తీసుకోవాలని బాబిలోనియన్లు నిర్ణయించారు. దూరాలోచన. 🙂
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space,” by Carl Sagan. Random House, New York, 1994. Pages 120-122.
[2] “కేలండర్ కథ,” by మహీధర నళినీమోహన్. విశాలాంధ్ర ముద్రణ, 2006. పేజీలు 83-85.
విశాఖ వృక్షయాగం అక్టోబరు 2014 గురించి తః తః అభిప్రాయం:
11/05/2014 3:56 pm
మిత్రులు క్లుప్తః క్లుప్తః కు:
1. క్లుప్తతకు రెండు ‘క్లుప్తః’ లేల ఒకటి చాలును గదా!
2. ఒక బాధా కరమైన సంఘటన నుంచి కవితను తయారుచేయటమన్నది కష్టమైన పని. (నాకు) ఆంత ఇష్టమైన పని కాదు .
3. “ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్ విద్యారణ్యం
అడితిగా మారిపోయిన వైనం
మీకు తెలుస్తోందా!
(మీకు తెలియక పోతే – ఈ గేయం )
అక్కడి ఱంపపు కోత మోత
మీకు వినిపిస్తోందా!”
(- వినిపించిందనిపిస్తోంది.)
మీ మంచి మాటకి ధన్యవాదాలు.
నమస్కారాలతో
తః తః
పునరుత్థానం గురించి padmaja.y అభిప్రాయం:
11/05/2014 9:43 am
చాలా చక్కటి కవితా ధైర్య వచనం. చాలా బావుంది
అమెరికా ఇల్లాలి ముచ్చట్లు: ఇండియా ప్రయాణం గురించి విశ్వనాథ్ అభిప్రాయం:
11/05/2014 4:47 am
ఆనాటి అవస్థలను చాలా బాగా చెప్పారు.
నాకు నచ్చిన పద్యం: కార్తీక శివజ్యోత్స్న గురించి okAnokaDu అభిప్రాయం:
11/04/2014 4:17 pm
లైలా గారూ ఆ పుస్తకం లో చదవాల్సిన అసలు సిసలు అచ్చ మైన కధ – “మాక్లీ దుర్గంలో కుక్క” అనేది. మీకు నచ్చేస్తుందని నా హామీ. నచ్చకపోతే వచ్చి ఎలాగూ తాటాకులు కడతారు కదా? 🙂
నాకు నచ్చిన పద్యం: కార్తీక శివజ్యోత్స్న గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
11/04/2014 3:15 pm
ఆ కథ పేరు “రాజు.” పుస్తకంలో 49 వ పేజీలో ఉంది. దివ్యంగా ఉంది. బ్రహ్మాండంగా ఉంది. అదీ కథంటే.
అది కామెడీనా, సెటైరా, ఫిలాసఫీనా, చరిత్రా, రాజనీతిశాస్త్రమా?
కథ ఎంత బాగుందంటే,ఎన్ని విధాలుగా నవ్వు తెప్పించిందంటే, నవ్వుతూ, అసలు పరిశోధన మర్చిపోయాను. అప్పుడు గుర్తొచ్చి -ప్యూర్లీ డైలాగ్ స్కాన్ రన్ చేశాను.
“ఈమాత్రం తేలికపనికి ఇంత హడావిడా? దానమ్మ కడుపు కాల!”
ఉందండీ ఉంది.
ఇంకా సరదా సంగతి ఏంటంటే, ఆ తర్వాత కథ పేరు “పరిశోధకులు.” అదీ చదవక చస్తానా.
లైలా
రెండు పద్యాలకు విశేషార్థాలు – దురన్వయాలకు సమన్వయాలు గురించి గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి అభిప్రాయం:
11/04/2014 2:59 pm
శ్రీ ఏల్చూరి వారికి నమస్సులు, ధన్యవాదములు. శంఖము ( దరము ) దరముతో భ్రమణములు గొట్టి దక్షిణావార్త వామావర్త భేదముల నొందిన మీ ” కవిసమయ ” వివరణము వ్యాసమునకు మరింత వన్నె తెచ్చింది. ఎప్పటి వలెనె తెలుగు భాషా సొగసులు వెదజల్లే మీ రచనా పటిమకు మరో పర్యాయము తన్మయము చెందాను.కృతజ్ఞతలు !
రెండు పద్యాలకు విశేషార్థాలు – దురన్వయాలకు సమన్వయాలు గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/04/2014 1:55 pm
మాన్యులు, విద్వత్కవివరేణ్యులు శ్రీ గన్నవరపు నరసింహమూర్తి గారికి
ప్రణామములతో,
వ్యాసాన్ని ఎంతో సూక్ష్మేక్షికతో చదివి మీరు వ్రాసిన ఆదరవాక్యాలకు ధన్యుణ్ణి. మీ బోటి పెద్దల దృఙ్నివేశం దీనిపై ప్రసరించినందుకు ఎంతో సంతోషంగా ఉన్నది.
‘ఒడ్డియాణము’ విషయమైన నా పొరపాటును వ్యాసాన్ని ముద్రించేటపుడు మీకు కృతజ్ఞుడనై సరిచేస్తాను.
ఇక, ‘స్రవించు’ ధాత్వర్థాన్ని మీరు శంఖానికి అన్వయించిన తీరు ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నది. అది మీ వైజ్ఞానికదృష్టికి, లోకపరిశీలనకు నిదర్శకం. అయితే, ఎంత ఆలోచించినా అది ఆపాతరమణీయమే కాని, కవిసమయవిరుద్ధమని నాకు తోచింది.
కావ్యనాయిక గళశోభకు, కంఠస్వరమాధురికి ఎదురుకాలేక శంఖం వారిధిలో తలదాచుకొనవలసిరావటం, ఆ సమయంలో కవులు ప్రదక్షిణ – దక్షిణావర్తాది శబ్దచిత్రాలను ప్రయోగిస్తుండటం ప్రబంధసామాన్యమైన కవిసమయం. దరము అంటే భయము అనే అర్థంకూడా ఉన్నది కనుక వాసవదత్తా గళసౌందర్యలక్ష్మికి సాటిరాలేని దరము (శంఖము) దరమునొంది (భయపడి) వార్ధిపదంలో భ్రమింపవలసివచ్చింది. ఆ భ్రమణాల (తిరుగుళ్ళ) వల్ల దక్షిణావర్త వామావర్తాదులైన భేదాలేర్పడ్డాయని కల్పన తీగసాగుతుంది. పాము పుట్టలో నిక్కటం, జింక పూరిమేయటం, సింహం కొండగుహలలో తలదాచుకోవటం వలెనే ఇది నిత్యానువర్తనీయమైన క్రియావిశేషం. క్షణలేశప్రవర్త్యమానమైన తద్ధర్మం కాదు.
‘స్రవించు’ ధాత్వర్థం వారిధితటంలో ఉన్న శంఖానికే గాని వారిధిపదంలో ఉన్నదానికి అనువర్తింపదు. ఆ స్రావకత్వమైనా దినైక దినద్వయమాత్రం అనువర్తించేదే కాని శాశ్వతికం కాదు. అప్పుడు నాయికా గళాన్ని ఎదిరించినప్పటి ఓటమి వలని స్రవించటం తాత్కాలికం అవుతుంది. అందువల్ల ఆ శబ్దం అన్వయింపదని నాకు తోచింది.
పైగా, ‘స్రవించు’ అన్న నిశ్చయాత్మిక క్రియకు పరాభూతమైన శంఖము వార్ధిలో “దేనిని” స్రవిస్తున్నదో సూచింపగల కర్మార్థసమర్పకశక్తి లేదు. అందువల్ల కూడా అది స్వీకార్యం కాదని, ‘భ్రమించు’ అన్న ప్రసిద్ధార్థఘటనమే ఉచితమని నాకు తోస్తున్నది.
మీరొక్కసారి ఈ దృష్టితో పాఠాన్ని పరికించి మీ అభిప్రాయాన్ని తెలుపగలరని ప్రార్థన.
మీ అభిమానాదరాలకు, నిరంతరాయితమైన విమర్శప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలను విన్నవించికొంటున్నాను.
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
రెండు పద్యాలకు విశేషార్థాలు – దురన్వయాలకు సమన్వయాలు గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
11/04/2014 1:50 pm
మాన్యులు శ్రీ గంటి లక్ష్మీనారాయణమూర్తి గారికి
ప్రణామములతో,
అముష్యాయణులైన మీ వంటి విద్వద్గౌరవీయులు వ్యాసాన్ని చదివి ఉండటమే గొప్ప ఆనందం నాకు. ఆ పైని ఈ విధమైన ఆశీర్వచస్సు! ధన్యోస్మి.
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు