Alert: completely self-serving, rambling to the point of incoherence, mostly irrelevant comment follows!
I came here to this article from a post made by శ్రీ వురుపుటూరి శ్రీనివాస్ in a (*shameless plug alert*) WA group called సంస్కృత సంస్కృతి (సం. సం.) by my cousin సంకా ఉషారాణి. I make that aside in a sideways homage to the fact that the commentary on this article (which I will have to go back to read ; I jumped directly to the comments per Srinivas’ note 😀) has taken on a life of its own!
వేలూరి గారు చెప్పినట్టు my heart indeed was filled with warmth ఈ ఉత్కృష్ట పద్యాలు వాటి కథలూ, వాటికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలూ చదివి.
వేలూరి గారు, తాడిగడప శ్యామలరావు గారు – వీరితో పాతికేళ్ళ నాటి పరిచయం మళ్ళీ గుర్తు చేసినందుకైనా అందరికీ కృతజ్ఞుడిని.
హనుమంతరావు గారు cite చేసిన ముందుమాటలోని విషయం బాధాకరమైన నిజం. నా పిల్లలకి తెలుగు నేర్పుకోలేక పోతిని (కారణాలు వదిలేయండి).
చివరగా:
1. హనుమంతరావు గారు quote చేసిన పద్యంలో చిన్న typo fixes
ద్రాక్షాపానక ఖండశర్కరలతో రంభాఫలశ్రేణితో
గోక్షీరంబుల తోడ మండెగలతో క్రొన్నేతితో పప్పుతో
నక్షయ్యంబగు నేరుఁబ్రాల కలమాహారంబు నిశ్శంకతం
గుక్షుల్ నిండగ నారగించితిమి యక్షుద్రక్షుధాశాంతికిన్.
— భీ.పు. 2-142.
2. వేనలి పాటపాట నరవెండ్రుకతో … దీని సందర్భం పూర్తి పాఠం గుర్తు చేయగలరా దయచేసి.
I’m not qualified to review the good book on Srinatha but will quote a few passages. (They write that even though Siva’s epithets appear unfair, they are all true and Vyasa is a self-righteous man unaware of his defects.)
“Srinatha didn’t invent the story; it’s well-known from Sanskrit and Tamil sources. But he has turned into something utterly new and laid down a basis for the description, or indeed creation of the Daksarama temple… Part of this project emerges from his usual verbal wizardry … he specializes in iconic effects. He uses the same harsh alliteration to portray both Vyasa’s unbearable hunger and the sumptuous feast. There is nothing surprising or unusual about this use of క్ష-cluster and related retroflexes and sibilants to indicate harshness and suffering. But the magical effect of Sinatha’s poetic technique kicks in toward the end of the passage, when the same cluster intimates a joyful, gentle feast:
Let me cite the beginning of the Preface and an anecdote.
“Som years ago we tried to interest a major academic publisher in an anthology of translations from classical Telugu poetry. The editors responded that they were unable to take on this book for two reasons: no one would buy it (an understandable argument), and there was also a principle involved. If they published such an anthology for Telugu, they wrote us, they would find it difficult to resist demands to publish similar anthologies “for other minor literatures.” We found the principle somewhat amusing, not to say insulting. Telugu has an unbroken classical literary culture of at least a thousand years. Its literature is by far larger than those in English, German, Italian, French, Spanish or Russian, and its originality and artistic visions are in no way inferior to those of European traditions. We’re a little tired of explaining to the world where Telugu is spoken (by some 80 million people – OK, it’s in south India) and why it should interest anyone.”
Two years ago, when I approached University of Washington in Seattle to set up an endowment chair for Telugu studies, first there was reluctance as no one seemed to be aware of Telugu. I sent this and a few other books to the faculty. Eventually they agreed to setup the chair.
ఆవిడన్నది కొంతవరకు నిజమే. ఎంతమంది వడ్లు దంచుకొని అన్నం వండుకు తినడంలేదు, ఆకులు దుంపలు తినే వాళ్ళు లేరా. కాని ఓ జీవనవృత్తికి అలవాటుపడ్డ వాణ్ణి హఠాత్తుగా వేరే మార్గం చూసుకోమనడం ఎంతవరకు సమంజసం?
ఈజీవనవృత్తిని అలవాటు పడ్డట్టుగా చూడటం సమంజసం కాదనుకొంటాను.
అన్నం వండుకుతింటుంటే – ‘కౌపీనసంరక్షణార్థం’ మాదిరి – (లింగార్చనంబు కల్పించటం, పంచాక్షరంబు జపంబుచేయటం తనకోసమే అనుకున్నా) శిష్యతతికి శివధర్మములు చెప్పటం, పురాణము చెప్పటం ఇవన్నీ అటకెక్కవా!
మీ సూచన మేరకు నేనివాళ వ్యాసుడు కాశి మీద కోపించిన కథ చదివాను – ముగ్గురు పండితుల సాయంతో [1][2][3]. మీరు పూర్తిగా శివుడి పక్షాన ఉన్నారేమోనని అనుమానంతో వ్యాసుని తరఫున వకాల్తా తీసుకొని ఆయనకి కొంత న్యాయం చేయడానికీ ప్రయత్నం.
మీసంగతేమోకాని నాకు ఓపూట పస్తు ఉంటే కళ్ళు తిరిగి శోష వస్తుంది. మరి రెండు రోజులు (అగస్త్యుడితో, భీమేశ్వర పురాణంలో, ఏడు రోజులంటాడు) కడుపు కాలితే వ్యాసుడేం చెయ్యాలి? శివుడీ దిక్కుమాలిన పరీక్ష పెట్టడం ఎంతవరకు న్యాయం? వ్యాసుడు కోపంలో అనరాని మాటలన్న మాట నిజమే:
వారి మదానికి చికిత్స చెయ్యాలని సంకల్పించాడు, శపింప పూనుకొన్నాడు:
“ధనము లేకుండెదరు మూడు తరములందు
మూడు తరముల చెడుగాక మోక్షలక్ష్మి
విద్యయును మూడు తరముల వెడలవలయు
పంచజనులకు కాశికాపట్టణమున.” కాశి: 7-158.
మీరు ఇక్కడే వ్యాసుడు crossed the line అనొచ్చు ; కాని, శపింపడానికి చెయ్యి రాలేదు:
“అని శపింపగ పూను నయ్యవసరమున
నేమి చెప్పుదునో సంయమీంద్ర వంద్య!
యుదిలగొని కంపమందుచు నుండె గాని
శాపజాలమందుకో కేలు సాగదయ్యె.” భీ.పు. 2-109.
ఆవిడన్నది కొంతవరకు నిజమే. ఎంతమంది వడ్లు దంచుకొని అన్నం వండుకు తినడంలేదు, ఆకులు దుంపలు తినే వాళ్ళు లేరా. కాని ఓ జీవనవృత్తికి అలవాటుపడ్డ వాణ్ణి హఠాత్తుగా వేరే మార్గం చూసుకోమనడం ఎంతవరకు సమంజసం?
వ్యాసుడికీ శిష్యులకీ భోజనం వడ్డించింది; కరివేపాకు నుండి గడ్డ పెరుగు దాకా రెండు పేజీలకు పైగా శ్రీనాథుడు భోజనవైభవాన్ని వర్ణిస్తాడు. కడుపు నిండింది కదా, విను అని మరలా బుద్ధి చెప్తుంది – “క్రోధంబు ఫలమె నిర్మల బోధమునకు?”:
భీమేశ్వర పురాణము లో పార్వతి వ్యాసుడి పట్ల కొంత సానుభూతితో అంటుంది:
“క్రొన్నెల పువ్వుదాల్చునకుఁగూరిమి భోగ పురంధ్రి కక్కటా
యిన్నగరీలలామమున కీపరిపాటికి నిట్టి కోపమే
లన్న! ఘటించెదో మునికులాగ్రణి! నిక్కమువో “బుభుక్షితః
కిన్నకరోతిపాప” మను కేవల నీతి దలంచి చూడగన్.” భీ.పు. 2-117.
అవునులే, “ఆకలితో ఉన్నవాడు ఏపాపానకైనా ఒడిగట్టుతాడన్న” నీతి ఉంది కదా, అని. విశ్వనాథ: “ఈ మాట ఎంత విచిత్రముగా నున్నది. మానవులు రాజ్యములు సిద్ధాంతములు నేటి సర్వ నాగరికతయు నొక్కమాటలో చెప్పినట్లున్నదే!”
త్రినేత్రుడు “కాశినుండంగ నర్హుండు కాడు వీడు, వెడలిపొమ్మను, మాటలు వేయినేల?” అని పరుషంగా మాట్లాడి బహిష్కరిస్తాడు:
“శాపమిచ్చెదనని యనాచార సరణి
నడుగు వెట్టినవాడ వహంకరించి
పొమ్ము నిర్భాగ్య! మాయూరి పొలము వెడలి
యెచటికేన్ శిష్యులును నీవు నీక్షణంబు.” భీ.పు. 2-153.
“ఈ పద్యము చాల చిత్రమైన పద్యము. కాశిలో సర్వదేవతలు కలరు. అందరు దయావంతులట! ఈ మాటలో పార్వతీదేవి యున్నది. … కాలభైరవుని చెప్పెను. డుంఠిని చెప్పెను. ఒకటి చెప్పకుండ వదిలిపెట్టెను. ఆ వదలిపెట్టినది శివునియొక్క లక్షణము. ఆయన చాల కోపియనుట. ఆయన ఆవగింజంత యశ్రద్ధను పర్వతమంత జేయునని చెప్పినాడు కదా!”
“మనమందరము ఋషులము. తపస్సు చేయుదుము. అప్పుడప్పుడు కోపము వచ్చును. మనమెవ్వరినైన శపింతుము. ఇవతల మనమాడినది యాట. పాడినది పాట. ఆ కాశిలో మనకట్లు కుదరదు. పైన శివుడున్నాడు. మనము చేసినపని యాయన కిష్టమగునో కాదో! కానిచో మన బ్రతుకులు బండలెక్కినట్లే. మన మొగములు రాచట్లు మీద రాపించును.”
“ఇట్టి వలపోతయంతయు నీ రెండు పద్యముల నిండ నున్నది. ఈ పద్యముల లోనిదంతయు ధ్వని. ఇట్లు వ్రాయుట చాల కష్టము. తన మనోభావములన్నియు చెప్పుటకు వీలు లేదు. మనసేమో బాధపడుచున్నది.. ఒకటి రెండు మాటలకన్న నెక్కువ చెప్పరాదు. తాను చెప్పదలచుకున్న దా రెండు మాటల వలన వ్యక్తము కావలయును ఇంతియే.”
‘తన కోపమె తన శత్రువు, తన శాంతమె తనకు రక్ష, దయ చుట్టంబౌ …’ పద్యంలో చెప్పినట్లు పార్వతి చూపించినట్లు “కరుణ ముఖ్యం”.
చివరగా, “The religion of one age is the literary entertainment of the next.” — Emerson
[1] శ్రీనాథ విరచిత “శ్రీ కాశీఖండము,” వ్యాఖ్యాత శ్రీ మలంపల్లి శరభేశ్వర శర్మ. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. 2018.
[2] శ్రీనాథ మహాకవి విరచిత “శ్రీ భీమేశ్వర పురాణము,” వ్యాఖ్యాత డాక్టర్ గుండవరపు లక్ష్మీనారాయణ. 1997.
[3] “కావ్య పరీమళము,” విశ్వనాథ విమర్శ గ్రంథనిధి – IV, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ.
ఆలిస్ మన్రో
గురించి తమ్మినేని యదుకులభూషణ్ అభిప్రాయం:
07/18/2024
1:46 pm
కెనడా రచయిత్రి గురించి వేలూరిగారి లఘు టిప్పణి బావుంది. ఈ సందర్భంగా, కొడవళ్ళ హనుమంతరావుగారు ప్రస్తావించిన విషయాలు విలువైనవి. కేవలం రచన గొప్పదైతే చాలా? రచయిత జీవితం కూడా గొప్పది కావాలా? ఈ చర్చ పాతదే ఐనా మళ్ళీ ప్రస్తావనకు రావడం మంచిదే.
ఇంకొక విషయం కథా రచనలో చర్చనీయాంశం: వాతావరణ కల్పన – వాతావరణ వర్ణన – మన తెలుగులో అధికులది – బుచ్చిబాబు, రావిశాస్త్రి గార్లతో సహా పాత పద్ధతే. అంటే వారికి తెలిసినది వర్ణన, కల్పన కాదు. ఈ సందర్భంగా -గుమ్మడిదల రంగారావుగారి అభ్యంతరం ఎన్నదగినదే.
గతంలో – అంటే ముప్ఫై ఏళ్ళ క్రింద నేను మన తెలుగు కథారచన మీద చిన్నపాటి పరిశోధన చేపట్టాను, తెలుగులో గురజాడ మొదలుగా వచ్చిన మూడు తరాల కథలను – విమర్శనా దృష్టితో చదివి – నాకు ఒక కథ ఎందుకు నచ్చిందో, నచ్చలేదో ఆ కారణాలను గుర్తుంచుకునేవాడిని. అప్పట్లో ఇతర భాషల్లో వచ్చిన కథలను ఇబ్బడి ముబ్బడిగా చదివి నచ్చిన కొన్ని కథలను అనువాదం సైతం చేసేవాడిని. ఆ క్రమంలో – ఒక కథ ఎందుకు నచ్చుతోంది. ఒక కథ ఎందుకు నచ్చడం లేదు అన్న ఆలోచన మొదలైంది. నాకు జూడగా – “కవిత్వానికి రూపం లాంటిది కథకు వాతావరణం; ప్రతి కవితకూ ఒక రూపం ఉన్నట్టే, ప్రతి కథకు ఒక వాతావరణం ఉంటుంది. కవితకు ఒక నిర్దిష్ట ఆకృతిని ప్రసాదిస్తుంది దాని రూపం, అలాగే,కథ రూపు రేఖలను నిర్ణయించేది దాన్ని వ్యక్తపరుస్తున్న వాతావరణమే.” (కథ-వాతావరణం)
వాతావరణ కల్పన అంటే ఏమిటో తెలుసు కాబట్టే Alice Munro కింది ఉదహరించిన వాక్యం రాయగలిగింది.
“Sand was stinging their faces and the waves delivered crashing loads of gravel at their feet.”
ఈ ఎఱుక లేని కారణంగానే – కొడవళ్ళగారు అనుమానించినట్టు “బుచ్చిబాబు చివర అలా ఒక్క వాక్యంతో వర్ణన వదిలేవాడు కాదేమో.”
కథకుడు వాతావరణాన్ని కల్పించాలి – వర్ణనకు దిగబడరాదు. ఈ విషయంలో ఆసక్తి గల పాఠకులు “కథ -వాతావరణం”, “కథన కుతూహలం” అన్న వ్యాసాలు (నేటి కాలపు కవిత్వం – తీరుతెన్నులు (2004)) చదవగలరు.
ఇక కథకురాలి కూతురి వ్యధ – తల్లి ప్రపంచం పట్టనంత రచయిత్రి అయినా నికృష్టుడైన సవతి తండ్రి బారినుండి సొంత కూతురిని కాపాడలేక పోయింది. కాపాడటం అటుంచి, కూతురి ఆవేదనను పట్టించుకున్న పాపాన పోలేదు. ఇవి ఒక తరహా Narcissistic Personality Disorder (NPD) పోకడలు – కొందరు గొప్ప రచయితల్లో , వ్యక్తుల్లో గమనించవచ్చు. NPD పరిశోధనలు ఇటీవలి కాలంలో అందరికీ తెలిసివచ్చాయి, గతంలో ఇటువంటి ప్రవర్తనను అంచనా వేయడం కష్టంగా ఉండేది.
హనుమంతరావు గారు ప్రస్తావించిన చివరకు మిగిలేది 40 సంవత్సరాల విరామం తర్వాత రెండవసారి చదివితే బోర్ కొట్టింది అన్న పాపిని నేనే! ఆకులు ఎక్కకువైతే కాయలను దాచేసినట్లే, మాటలు ఎక్కువైతే మనం చెప్పాలనుకున్నది మరుగున పడిపోతుంది అన్న సూత్రాన్ని నమ్మిన వాడిని. అందువల్లనే కథావస్తువుకు సంబంధం లేని అవసరపు వర్ణన పాఠకులకు వెగటు పుట్టిస్తుంది. ఉదా॥ సాయంత్రం అయ్యింది అనటానికి ‘ఊరు తగలబడుతున్నట్లు ఎర్రగా వున్న పడమటి ఖనుమల్లోకి సూర్యుడు మెల్లగా జారుకుంటాడు’ అని చెబుతాడు బుచ్చిబాబు. ఇటువంటి పదప్రయోగం వెగటు పుట్టించటకపోవటం ఆశ్చర్యం! ఈ సందర్విభంలో మా మాస్దారు పెద్దబొట్ల సుబ్బరామయ్య గారిని స్మరించుకోవాలి. ఆయన కథలు యేవీ15 పేజీలకు మించవు. 10, 12 పేజీల్లోనే పాఠకుడిని కథాసన్నివేశంలోకి పూర్తిగా దించుతాడు. That is the power of brevity. ‘Being long winded is not an unfailing symptom of insight’ అనేది బుచ్చి బాబు లాంటి రచయితలు గ్రహించితే బాగుండును కదా అనిపించక మానదు సుబ్బరామయ్య గారి కథలు చదువుతున్నప్పుడు. ఉదా॥ నీళ్లు. మన్రో గారి టూమచ్ హ్యాపీనెస్ హనుమంతరావు గారు పంపించారు. చదవాలి. చివరగా నాకూ ఓ అచ్చు తప్పు దొరికిందోచ్చ్! దేవుడు వున్నాడా అనే పేరాలో చర్చ్ లో అనే మాట తప్పుగా దొర్లింది. అది చర్చలో అన్నా అవ్వాలి లేక చర్చి లో అన్నా అవ్వాలి. A writer sees words as they ought to be whereas a reader sees words as they are. That’s why readers can detect errors spontaneously; writers cannot.
సవరించవలసిన అచ్చుతప్పులు: నోబెల్ వచ్చింది 1913లో కాదు, 2013 లో. కోవలెన్స్కీ లో, న్ కి బదులు వ్ ఉండాలి.
పోయిన సంవత్సరం విక్టోరియా, బ్రిటిష్ కొలంబియా, కెనడా, వెళ్ళినప్పుడు ఆ ఊళ్ళో చెప్పుకోదగ్గవాటిల్లో మన్రో పుస్తకాల షాపొకటని తెలిసింది.
వేలూరి వారి వ్యాసం నిడివి తక్కువైనా, ఊరించి, మన్రో కథలు చదివింపచేస్తుంది. గొప్ప కథకులని చెకోవ్ తో పోల్చడం సాధారణమేమో, నోబెల్ వచ్చిన సందర్భంగా”Alice Munro, Our Chekhov,” అని James Wood, పొగిడాడు (The New Yorker, October 10, 2013).
ఈ మధ్య ఓ మిత్రుడు, తనకు కాలేజీ రోజుల్లో మిక్కిలిగా నచ్చిన నవల, “చివరకు మిగిలేది,” ఇపుడు రిటైర్ అయింతర్వాత తిరిగి చదివితే చాలా బోర్ కొట్టింది, బుచ్చిబాబు అంతులేని ఉపమానాలతో ఊదరకొట్టేస్తాడు అని వాపోయాడు. నేనందుకు: బుచ్చిబాబు రచనలలో వర్ణనలెక్కువ; నవలలో ఇందిర చనిపోయే దృశ్యం: “పడమటి ఆకాశం మంటలో పడి సూర్యుడు దగ్ధమైపోయాడు. నుసై మేఘాలు కొట్టుకుపోతున్నాయి. ప్రకృతి బాధతో చీకటైంది. పాకచుట్టూ పెనవేసుకుని గాలి మూలుగుతుంది. టెలిగ్రాఫ్ స్తంభంపై కాకి ఏకాంతంగా ఏడుస్తోంది.” వస్తువుకి అనవసరమైనవి కథలో ఉండకూడదన్న చెకోవ్ లాంటి వాళ్ళతో బుచ్చిబాబు ఏకీభవించడు – “కట్టె, కొట్టె, తెచ్చె,” లా తయారవుతుందని. “చెకోవ్ పద్ధతి కథ, ఇసుక మీద కెరటం దిగవిడిచిన చారలాంటిది. నాకది తృప్తి నివ్వదు. కథ, కెరటంలా కనబడాలి. ఆ కెరటం వెనక సముద్రం హోరు వినబడాలి”. [1]
వేలూరి గారు చివర్లో ప్రస్తావించిన “The Bear Came Over the Mountain,” కథ ప్రారంభంలో, “He thought maybe she was joking when she proposed to him, on a cold bright day on the beach at Port Stanley. Sand was stinging their faces and the waves delivered crashing loads of gravel at their feet.” బుచ్చిబాబు చివర అలా ఒక్క వాక్యంతో వర్ణన వదిలేవాడు కాదేమో.
“మన్రో స్త్రీవాది అవునో కాదో తెలుసుకోవాలంటే టూమచ్ హాపీనెస్: స్టోరీస్ (2009) చదవాలి. అందులో ముఖ్యంగా రోజ్ అనే పేదపిల్ల, తెలివైన పిల్ల కథ,” అన్నారు కాని ఆ కథ పేరు ఇవ్వలేదు. అలాంటి కథ నాదగ్గరున్న సంపుటిలో లేదు; అది “What Do You Think You Are?” అనీ, లేక “The Beggar Maid” అనీ వచ్చిన గొలుసు కథ అని వికీపేడియా లో ఉంది.
ఇంతకీ నేనీ వ్యాఖ్య వ్రాయడానికి ముఖ్య కారణం, “Too Much Happiness,” అన్న కథ. మేడం క్యూరీ కి ముందర పేరుగాంచిన మహిళా శాస్త్రవేత్త ఎవరో ఎంతమందికి తెలుసు? Steven Strogatz పుస్తకం [2] చదివేదాకా ప్రపంచంలోకెల్లా లెక్కల్లో డాక్టరేట్ సంపాదించిన మొదటి మహిళ Kovalevsky అని నాకు తెలియదు.
“ఆడవాళ్ళు తమకున్న కొద్ది శక్తిని చదువులకి ధారపోస్తే ఇక పిల్లల్ని పెంచడానికి ఏమీ మిగలదు,” అన్న వింత వాదనలు చేసిన స్పెన్సర్ లాంటి తత్త్వవేత్తలతో వాదించి, ఆ కాలపు రచయితలు, శాస్త్రవేత్తలు, విప్లవకారుల తో సంబంధాలు పెట్టుకొని, కులీన కుటుంబంలో పుట్టి, ఓ జిప్సీ లాగా మనుగడ సాగించిన మహిళ. చదువుకోసం వేరే దేశం వెళ్ళడానికి బూటకపు పెళ్ళి చేసుకొని, కొన్నేళ్ళ తర్వాత అతనితో కాస్త సంసారం సాగించి, ఓ పిల్లను కని, భర్తతో విడాకులు తీసుకొని, అతడంతలోనే ఆత్మహత్య చేసుకుంటే క్షోభించి, తమ్ముడితో సరైన సంబంధం లేక, ఉన్న ఒక్క అక్కా చనిపోతే దగ్గర వాళ్ళు లేక, మధ్యలో రియల్ ఎస్టేట్ స్పెక్యులేషన్ కి లోబడి ఆస్తి అంతా హరాయించుకుపోయి, ఎట్టకేలకు ప్రొఫెసర్ గిరీ సంపాదించి, అర్థాంతరంగా జబ్బున పడి, హఠాత్తుగా చనిపోయిన ఆవిడ కథకి మన్రో “Too Much Happiness” అన్న పేరు ఎందుకు పెట్టిందో నాకర్థం కాలేదు. “Little Sparrow” లో అవి ఆవిడ చివరి మాటలంటే నమ్మశక్యం కాలేదు. బహుశా మన్రో వ్యంగభావంతో పెట్టిందా?
పూర్తి కథ తెలుసుకోవాలంటే Ann Koblitz వ్రాసిన జీవిత చరిత్ర [3] చదవదగ్గది.
Koblitz ends her book with an episode where a Rusisan woman, Liubov Murakhina, suffering from domestic abuse, writes to Kovalevskaia for help and Kovalevskaia was sympathetic and immediately responded with practical help:
“I am especially happy,” Liubov wrote to Kovalevskaia, “because this time I was not mistaken [in my judgment of people]. I assumed that a woman who has devoted herself entirely to the service of science and has achieved such brilliant results ought to be a true human being as well.”
“Perhaps Murakhina, who called herself an “unregenerate idealist,” was mistaken about the necessary connection between service to science and kindness to women like herself. In Kovalevskaia’s case, however, Liubov’s confidence was not misplaced. Sofia Kovalevskaia combined mathematical creativity with concern for others and awareness of social and political issues. Her friends, intimates, and fellow scientists would remember her for her human qualities as well as her mathematical expertise and success as the first woman accepted as a colleague in an all-male profession.”
It’s still a male-dominated profession, but thanks to the pioneers like Kovalevskaia, many women survive and even thrive, so cheers to the WIT: Women in Theory (https://www.youtube.com/watch?v=4Wl-3kadvgw).
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “కథా-దాని కమామీషు,” బుచ్చిబాబు సాహిత్యవ్యాసాలు, మొదటి సంపుటం.
[2] “Infinite Powers: How Calculus Reveals the Secrets of the Universe,” Steven Strogatz, 2019.
[3] “A Convergence of Lives: Sofia Kovalevskaia – Scientist, Writer, Revolutionary,” Ann Koblitz, 1993, Lives of Women in Science series.
“I, too, dislike it: there are things that are important beyond all this fiddle.
Reading it, however, with a perfect contempt for it, one discovers in
it after all, a place for the genuine.”
— “Poetry,” by Marianne Moore.
ముష్టి పలురకములు గురించి సంకా రామకృష్ణ అభిప్రాయం:
08/01/2024 7:30 am
Alert: completely self-serving, rambling to the point of incoherence, mostly irrelevant comment follows!
I came here to this article from a post made by శ్రీ వురుపుటూరి శ్రీనివాస్ in a (*shameless plug alert*) WA group called సంస్కృత సంస్కృతి (సం. సం.) by my cousin సంకా ఉషారాణి. I make that aside in a sideways homage to the fact that the commentary on this article (which I will have to go back to read ; I jumped directly to the comments per Srinivas’ note 😀) has taken on a life of its own!
వేలూరి గారు చెప్పినట్టు my heart indeed was filled with warmth ఈ ఉత్కృష్ట పద్యాలు వాటి కథలూ, వాటికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలూ చదివి.
వేలూరి గారు, తాడిగడప శ్యామలరావు గారు – వీరితో పాతికేళ్ళ నాటి పరిచయం మళ్ళీ గుర్తు చేసినందుకైనా అందరికీ కృతజ్ఞుడిని.
హనుమంతరావు గారు cite చేసిన ముందుమాటలోని విషయం బాధాకరమైన నిజం. నా పిల్లలకి తెలుగు నేర్పుకోలేక పోతిని (కారణాలు వదిలేయండి).
చివరగా:
1. హనుమంతరావు గారు quote చేసిన పద్యంలో చిన్న typo fixes
ద్రాక్షాపానక ఖండశర్కరలతో రంభాఫలశ్రేణితో
గోక్షీరంబుల తోడ మండెగలతో క్రొన్నేతితో పప్పుతో
నక్షయ్యంబగు నేరుఁబ్రాల కలమాహారంబు నిశ్శంకతం
గుక్షుల్ నిండగ నారగించితిమి యక్షుద్రక్షుధాశాంతికిన్.
— భీ.పు. 2-142.
2. వేనలి పాటపాట నరవెండ్రుకతో … దీని సందర్భం పూర్తి పాఠం గుర్తు చేయగలరా దయచేసి.
సంకా రామకృష్ణ
ముష్టి పలురకములు గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
07/31/2024 1:56 pm
వేలూరి గారు,
I’m not qualified to review the good book on Srinatha but will quote a few passages. (They write that even though Siva’s epithets appear unfair, they are all true and Vyasa is a self-righteous man unaware of his defects.)
“Srinatha didn’t invent the story; it’s well-known from Sanskrit and Tamil sources. But he has turned into something utterly new and laid down a basis for the description, or indeed creation of the Daksarama temple… Part of this project emerges from his usual verbal wizardry … he specializes in iconic effects. He uses the same harsh alliteration to portray both Vyasa’s unbearable hunger and the sumptuous feast. There is nothing surprising or unusual about this use of క్ష-cluster and related retroflexes and sibilants to indicate harshness and suffering. But the magical effect of Sinatha’s poetic technique kicks in toward the end of the passage, when the same cluster intimates a joyful, gentle feast:
ద్రాక్షపానక ఖండశర్కరలతో రంభాఫలశ్రేణితో
గోక్షీరంబుల తోడ మండెగలతో క్రొన్నేతితో పప్పుతో
నక్షయంబగు నేరుఁబ్రాల కలమాహారంబు నిశ్శంకతం
గుక్షుల్ నిండగ నారగించితిమి యక్షుద్రక్షుధాశాంతికిన్.
— భీ.పు. 2-142.
Let me cite the beginning of the Preface and an anecdote.
“Som years ago we tried to interest a major academic publisher in an anthology of translations from classical Telugu poetry. The editors responded that they were unable to take on this book for two reasons: no one would buy it (an understandable argument), and there was also a principle involved. If they published such an anthology for Telugu, they wrote us, they would find it difficult to resist demands to publish similar anthologies “for other minor literatures.” We found the principle somewhat amusing, not to say insulting. Telugu has an unbroken classical literary culture of at least a thousand years. Its literature is by far larger than those in English, German, Italian, French, Spanish or Russian, and its originality and artistic visions are in no way inferior to those of European traditions. We’re a little tired of explaining to the world where Telugu is spoken (by some 80 million people – OK, it’s in south India) and why it should interest anyone.”
Two years ago, when I approached University of Washington in Seattle to set up an endowment chair for Telugu studies, first there was reluctance as no one seemed to be aware of Telugu. I sent this and a few other books to the faculty. Eventually they agreed to setup the chair.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
ముష్టి పలురకములు గురించి VSTSayee అభిప్రాయం:
07/29/2024 2:57 pm
హనుమంతరావుగారు:
ఈజీవనవృత్తిని అలవాటు పడ్డట్టుగా చూడటం సమంజసం కాదనుకొంటాను.
అన్నం వండుకుతింటుంటే – ‘కౌపీనసంరక్షణార్థం’ మాదిరి – (లింగార్చనంబు కల్పించటం, పంచాక్షరంబు జపంబుచేయటం తనకోసమే అనుకున్నా) శిష్యతతికి శివధర్మములు చెప్పటం, పురాణము చెప్పటం ఇవన్నీ అటకెక్కవా!
వీరిలాంటి గురువులకు/అధ్యాపకులకు భృతి సమాజమే కల్పించాలి.
నమస్సులతో,
వాడపల్లి శేషతల్పశాయి.
ముష్టి పలురకములు గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
07/28/2024 12:45 am
వేలూరి గారూ,
మీ సూచన మేరకు నేనివాళ వ్యాసుడు కాశి మీద కోపించిన కథ చదివాను – ముగ్గురు పండితుల సాయంతో [1][2][3]. మీరు పూర్తిగా శివుడి పక్షాన ఉన్నారేమోనని అనుమానంతో వ్యాసుని తరఫున వకాల్తా తీసుకొని ఆయనకి కొంత న్యాయం చేయడానికీ ప్రయత్నం.
మీసంగతేమోకాని నాకు ఓపూట పస్తు ఉంటే కళ్ళు తిరిగి శోష వస్తుంది. మరి రెండు రోజులు (అగస్త్యుడితో, భీమేశ్వర పురాణంలో, ఏడు రోజులంటాడు) కడుపు కాలితే వ్యాసుడేం చెయ్యాలి? శివుడీ దిక్కుమాలిన పరీక్ష పెట్టడం ఎంతవరకు న్యాయం? వ్యాసుడు కోపంలో అనరాని మాటలన్న మాట నిజమే:
“ధన మదంబును వేదవిద్యామదంబు
మోక్షలక్ష్మీ మదంబును ముదిరికాదె?
కాశికాపట్టణంబున కరుణ లేక
బ్రాహ్మణులు నను నిటు భంగపరిచి రనచు.” – కాశి: 7-156.
వారి మదానికి చికిత్స చెయ్యాలని సంకల్పించాడు, శపింప పూనుకొన్నాడు:
“ధనము లేకుండెదరు మూడు తరములందు
మూడు తరముల చెడుగాక మోక్షలక్ష్మి
విద్యయును మూడు తరముల వెడలవలయు
పంచజనులకు కాశికాపట్టణమున.” కాశి: 7-158.
మీరు ఇక్కడే వ్యాసుడు crossed the line అనొచ్చు ; కాని, శపింపడానికి చెయ్యి రాలేదు:
“అని శపింపగ పూను నయ్యవసరమున
నేమి చెప్పుదునో సంయమీంద్ర వంద్య!
యుదిలగొని కంపమందుచు నుండె గాని
శాపజాలమందుకో కేలు సాగదయ్యె.” భీ.పు. 2-109.
అంతలో ఓ మంజులభాషిణి అడ్డుకొంది. (“వేనలి పాటపాట నర వెండ్రుకతో తిలతండులాన్వయశ్రీ,” అంటే అక్కడక్కడ నెరసిన వెంట్రుకలతో నువ్వులు బియ్యపు గింజలు కలిసినట్లుగా నట – రమ్యమైన పార్వతి కొప్పు వర్ణన.)
పార్వతి నానా చివాట్లు పెట్టింది:
“ఆ కంఠంబుగ నిప్డు మాధుకర భిక్షాన్నంబు భక్షింపగా
లేకున్నం గడునంగలార్చెదవు మేలే? లెస్స! శాంతుండవే!
నీ కంటేన్ మతిహీనులే కటకటా! నీవార ముష్టింపచుల్
శాకాహారులు కంద భోజులు, శిలోంఛప్రక్రముల్ తాపసుల్.” కాశి. 7-163.
ఆవిడన్నది కొంతవరకు నిజమే. ఎంతమంది వడ్లు దంచుకొని అన్నం వండుకు తినడంలేదు, ఆకులు దుంపలు తినే వాళ్ళు లేరా. కాని ఓ జీవనవృత్తికి అలవాటుపడ్డ వాణ్ణి హఠాత్తుగా వేరే మార్గం చూసుకోమనడం ఎంతవరకు సమంజసం?
వ్యాసుడికీ శిష్యులకీ భోజనం వడ్డించింది; కరివేపాకు నుండి గడ్డ పెరుగు దాకా రెండు పేజీలకు పైగా శ్రీనాథుడు భోజనవైభవాన్ని వర్ణిస్తాడు. కడుపు నిండింది కదా, విను అని మరలా బుద్ధి చెప్తుంది – “క్రోధంబు ఫలమె నిర్మల బోధమునకు?”:
“ఎట్టు పురాణాముల్ పదియునెన్మిది జెప్పితి వెట్టు వేదముల్
గట్టితి వేర్పరించి? నుడికారము సొంపెసలార భారతం
బెట్టు రచించితీవు? ఋషి వెట్టయి? నొక్క దినంబు మాత్రలోఁ
బొట్టకులేక తిట్టెదవు పుణ్యగుణంబులరాశి కాశినన్?” కాశి. 7-194.
భీమేశ్వర పురాణము లో పార్వతి వ్యాసుడి పట్ల కొంత సానుభూతితో అంటుంది:
“క్రొన్నెల పువ్వుదాల్చునకుఁగూరిమి భోగ పురంధ్రి కక్కటా
యిన్నగరీలలామమున కీపరిపాటికి నిట్టి కోపమే
లన్న! ఘటించెదో మునికులాగ్రణి! నిక్కమువో “బుభుక్షితః
కిన్నకరోతిపాప” మను కేవల నీతి దలంచి చూడగన్.” భీ.పు. 2-117.
అవునులే, “ఆకలితో ఉన్నవాడు ఏపాపానకైనా ఒడిగట్టుతాడన్న” నీతి ఉంది కదా, అని. విశ్వనాథ: “ఈ మాట ఎంత విచిత్రముగా నున్నది. మానవులు రాజ్యములు సిద్ధాంతములు నేటి సర్వ నాగరికతయు నొక్కమాటలో చెప్పినట్లున్నదే!”
త్రినేత్రుడు “కాశినుండంగ నర్హుండు కాడు వీడు, వెడలిపొమ్మను, మాటలు వేయినేల?” అని పరుషంగా మాట్లాడి బహిష్కరిస్తాడు:
“శాపమిచ్చెదనని యనాచార సరణి
నడుగు వెట్టినవాడ వహంకరించి
పొమ్ము నిర్భాగ్య! మాయూరి పొలము వెడలి
యెచటికేన్ శిష్యులును నీవు నీక్షణంబు.” భీ.పు. 2-153.
వెళ్ళకపోతే నీమొహం రాతితో చితగ్గొడతానని వినతగని మాటలంటాడు శివుడు.
“వడి విడువక యివ్వడువున
నుడుపతి మకుటుండు చెవులకొనరని నుడుగుల్
నొడివిన నే నయ్యురువుర
యడుగులబడి కాశి వెడలి యరిగెడు వేళన్.” భీ.పు. 2-155.
పార్వతి, “భయపడకు, నీకు నేనున్నాను, నువు దక్షారామము వెళ్ళు, నీకు శుభములు కలుగుతాయంటే,” ఇలా వచ్చాను అని అగస్త్యుని తో చెప్పి:
“అనవధానత యావగింజంత సూవె
పర్వతంబంత యపరాధ భరము కొలిపి
కాశి వెడలంగ మొత్తిన గాసిఁబొంది
తిరుగుచున్నాడ నిదియేను దిక్కుమాలి.” భీ.పు. 2-158.
“కడు దయాళురు దేవతా గణము లెల్లఁ;
గాలభైరవు చిత్తంబు కఠినపాక
మీరసము పెద్దడుంఠి విఘ్నేశ్వరునకుఁ
గాశి మనబోంట్ల కెల్లను గాని బ్రతుకు.” భీ.పు. 2-159.
విశ్వనాథ:
“ఈ పద్యము చాల చిత్రమైన పద్యము. కాశిలో సర్వదేవతలు కలరు. అందరు దయావంతులట! ఈ మాటలో పార్వతీదేవి యున్నది. … కాలభైరవుని చెప్పెను. డుంఠిని చెప్పెను. ఒకటి చెప్పకుండ వదిలిపెట్టెను. ఆ వదలిపెట్టినది శివునియొక్క లక్షణము. ఆయన చాల కోపియనుట. ఆయన ఆవగింజంత యశ్రద్ధను పర్వతమంత జేయునని చెప్పినాడు కదా!”
“మనమందరము ఋషులము. తపస్సు చేయుదుము. అప్పుడప్పుడు కోపము వచ్చును. మనమెవ్వరినైన శపింతుము. ఇవతల మనమాడినది యాట. పాడినది పాట. ఆ కాశిలో మనకట్లు కుదరదు. పైన శివుడున్నాడు. మనము చేసినపని యాయన కిష్టమగునో కాదో! కానిచో మన బ్రతుకులు బండలెక్కినట్లే. మన మొగములు రాచట్లు మీద రాపించును.”
“ఇట్టి వలపోతయంతయు నీ రెండు పద్యముల నిండ నున్నది. ఈ పద్యముల లోనిదంతయు ధ్వని. ఇట్లు వ్రాయుట చాల కష్టము. తన మనోభావములన్నియు చెప్పుటకు వీలు లేదు. మనసేమో బాధపడుచున్నది.. ఒకటి రెండు మాటలకన్న నెక్కువ చెప్పరాదు. తాను చెప్పదలచుకున్న దా రెండు మాటల వలన వ్యక్తము కావలయును ఇంతియే.”
‘తన కోపమె తన శత్రువు, తన శాంతమె తనకు రక్ష, దయ చుట్టంబౌ …’ పద్యంలో చెప్పినట్లు పార్వతి చూపించినట్లు “కరుణ ముఖ్యం”.
చివరగా, “The religion of one age is the literary entertainment of the next.” — Emerson
ఇవాళ శ్రీనాథుని చదివింపచేసినందుకు ధన్యవాదములతో,
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] శ్రీనాథ విరచిత “శ్రీ కాశీఖండము,” వ్యాఖ్యాత శ్రీ మలంపల్లి శరభేశ్వర శర్మ. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. 2018.
[2] శ్రీనాథ మహాకవి విరచిత “శ్రీ భీమేశ్వర పురాణము,” వ్యాఖ్యాత డాక్టర్ గుండవరపు లక్ష్మీనారాయణ. 1997.
[3] “కావ్య పరీమళము,” విశ్వనాథ విమర్శ గ్రంథనిధి – IV, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ.
ఆలిస్ మన్రో గురించి తమ్మినేని యదుకులభూషణ్ అభిప్రాయం:
07/18/2024 1:46 pm
కెనడా రచయిత్రి గురించి వేలూరిగారి లఘు టిప్పణి బావుంది. ఈ సందర్భంగా, కొడవళ్ళ హనుమంతరావుగారు ప్రస్తావించిన విషయాలు విలువైనవి. కేవలం రచన గొప్పదైతే చాలా? రచయిత జీవితం కూడా గొప్పది కావాలా? ఈ చర్చ పాతదే ఐనా మళ్ళీ ప్రస్తావనకు రావడం మంచిదే.
ఇంకొక విషయం కథా రచనలో చర్చనీయాంశం: వాతావరణ కల్పన – వాతావరణ వర్ణన – మన తెలుగులో అధికులది – బుచ్చిబాబు, రావిశాస్త్రి గార్లతో సహా పాత పద్ధతే. అంటే వారికి తెలిసినది వర్ణన, కల్పన కాదు. ఈ సందర్భంగా -గుమ్మడిదల రంగారావుగారి అభ్యంతరం ఎన్నదగినదే.
గతంలో – అంటే ముప్ఫై ఏళ్ళ క్రింద నేను మన తెలుగు కథారచన మీద చిన్నపాటి పరిశోధన చేపట్టాను, తెలుగులో గురజాడ మొదలుగా వచ్చిన మూడు తరాల కథలను – విమర్శనా దృష్టితో చదివి – నాకు ఒక కథ ఎందుకు నచ్చిందో, నచ్చలేదో ఆ కారణాలను గుర్తుంచుకునేవాడిని. అప్పట్లో ఇతర భాషల్లో వచ్చిన కథలను ఇబ్బడి ముబ్బడిగా చదివి నచ్చిన కొన్ని కథలను అనువాదం సైతం చేసేవాడిని. ఆ క్రమంలో – ఒక కథ ఎందుకు నచ్చుతోంది. ఒక కథ ఎందుకు నచ్చడం లేదు అన్న ఆలోచన మొదలైంది. నాకు జూడగా – “కవిత్వానికి రూపం లాంటిది కథకు వాతావరణం; ప్రతి కవితకూ ఒక రూపం ఉన్నట్టే, ప్రతి కథకు ఒక వాతావరణం ఉంటుంది. కవితకు ఒక నిర్దిష్ట ఆకృతిని ప్రసాదిస్తుంది దాని రూపం, అలాగే,కథ రూపు రేఖలను నిర్ణయించేది దాన్ని వ్యక్తపరుస్తున్న వాతావరణమే.” (కథ-వాతావరణం)
వాతావరణ కల్పన అంటే ఏమిటో తెలుసు కాబట్టే Alice Munro కింది ఉదహరించిన వాక్యం రాయగలిగింది.
“Sand was stinging their faces and the waves delivered crashing loads of gravel at their feet.”
ఈ ఎఱుక లేని కారణంగానే – కొడవళ్ళగారు అనుమానించినట్టు “బుచ్చిబాబు చివర అలా ఒక్క వాక్యంతో వర్ణన వదిలేవాడు కాదేమో.”
కథకుడు వాతావరణాన్ని కల్పించాలి – వర్ణనకు దిగబడరాదు. ఈ విషయంలో ఆసక్తి గల పాఠకులు “కథ -వాతావరణం”, “కథన కుతూహలం” అన్న వ్యాసాలు (నేటి కాలపు కవిత్వం – తీరుతెన్నులు (2004)) చదవగలరు.
ఇక కథకురాలి కూతురి వ్యధ – తల్లి ప్రపంచం పట్టనంత రచయిత్రి అయినా నికృష్టుడైన సవతి తండ్రి బారినుండి సొంత కూతురిని కాపాడలేక పోయింది. కాపాడటం అటుంచి, కూతురి ఆవేదనను పట్టించుకున్న పాపాన పోలేదు. ఇవి ఒక తరహా Narcissistic Personality Disorder (NPD) పోకడలు – కొందరు గొప్ప రచయితల్లో , వ్యక్తుల్లో గమనించవచ్చు. NPD పరిశోధనలు ఇటీవలి కాలంలో అందరికీ తెలిసివచ్చాయి, గతంలో ఇటువంటి ప్రవర్తనను అంచనా వేయడం కష్టంగా ఉండేది.
ఆలిస్ మన్రో గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
07/11/2024 9:41 pm
వేలూరి గారు,
You must have also found that neither biography covered Munro’s daughter Andrea Skinner’s story.
KHR
ఆలిస్ మన్రో గురించి గుమ్మడిదల రంగారావు అభిప్రాయం:
07/08/2024 12:37 am
హనుమంతరావు గారు ప్రస్తావించిన చివరకు మిగిలేది 40 సంవత్సరాల విరామం తర్వాత రెండవసారి చదివితే బోర్ కొట్టింది అన్న పాపిని నేనే! ఆకులు ఎక్కకువైతే కాయలను దాచేసినట్లే, మాటలు ఎక్కువైతే మనం చెప్పాలనుకున్నది మరుగున పడిపోతుంది అన్న సూత్రాన్ని నమ్మిన వాడిని. అందువల్లనే కథావస్తువుకు సంబంధం లేని అవసరపు వర్ణన పాఠకులకు వెగటు పుట్టిస్తుంది. ఉదా॥ సాయంత్రం అయ్యింది అనటానికి ‘ఊరు తగలబడుతున్నట్లు ఎర్రగా వున్న పడమటి ఖనుమల్లోకి సూర్యుడు మెల్లగా జారుకుంటాడు’ అని చెబుతాడు బుచ్చిబాబు. ఇటువంటి పదప్రయోగం వెగటు పుట్టించటకపోవటం ఆశ్చర్యం! ఈ సందర్విభంలో మా మాస్దారు పెద్దబొట్ల సుబ్బరామయ్య గారిని స్మరించుకోవాలి. ఆయన కథలు యేవీ15 పేజీలకు మించవు. 10, 12 పేజీల్లోనే పాఠకుడిని కథాసన్నివేశంలోకి పూర్తిగా దించుతాడు. That is the power of brevity. ‘Being long winded is not an unfailing symptom of insight’ అనేది బుచ్చి బాబు లాంటి రచయితలు గ్రహించితే బాగుండును కదా అనిపించక మానదు సుబ్బరామయ్య గారి కథలు చదువుతున్నప్పుడు. ఉదా॥ నీళ్లు. మన్రో గారి టూమచ్ హ్యాపీనెస్ హనుమంతరావు గారు పంపించారు. చదవాలి. చివరగా నాకూ ఓ అచ్చు తప్పు దొరికిందోచ్చ్! దేవుడు వున్నాడా అనే పేరాలో చర్చ్ లో అనే మాట తప్పుగా దొర్లింది. అది చర్చలో అన్నా అవ్వాలి లేక చర్చి లో అన్నా అవ్వాలి. A writer sees words as they ought to be whereas a reader sees words as they are. That’s why readers can detect errors spontaneously; writers cannot.
ఆలిస్ మన్రో గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
07/04/2024 6:36 pm
సవరించవలసిన అచ్చుతప్పులు: నోబెల్ వచ్చింది 1913లో కాదు, 2013 లో. కోవలెన్స్కీ లో, న్ కి బదులు వ్ ఉండాలి.
పోయిన సంవత్సరం విక్టోరియా, బ్రిటిష్ కొలంబియా, కెనడా, వెళ్ళినప్పుడు ఆ ఊళ్ళో చెప్పుకోదగ్గవాటిల్లో మన్రో పుస్తకాల షాపొకటని తెలిసింది.
వేలూరి వారి వ్యాసం నిడివి తక్కువైనా, ఊరించి, మన్రో కథలు చదివింపచేస్తుంది. గొప్ప కథకులని చెకోవ్ తో పోల్చడం సాధారణమేమో, నోబెల్ వచ్చిన సందర్భంగా”Alice Munro, Our Chekhov,” అని James Wood, పొగిడాడు (The New Yorker, October 10, 2013).
ఈ మధ్య ఓ మిత్రుడు, తనకు కాలేజీ రోజుల్లో మిక్కిలిగా నచ్చిన నవల, “చివరకు మిగిలేది,” ఇపుడు రిటైర్ అయింతర్వాత తిరిగి చదివితే చాలా బోర్ కొట్టింది, బుచ్చిబాబు అంతులేని ఉపమానాలతో ఊదరకొట్టేస్తాడు అని వాపోయాడు. నేనందుకు: బుచ్చిబాబు రచనలలో వర్ణనలెక్కువ; నవలలో ఇందిర చనిపోయే దృశ్యం: “పడమటి ఆకాశం మంటలో పడి సూర్యుడు దగ్ధమైపోయాడు. నుసై మేఘాలు కొట్టుకుపోతున్నాయి. ప్రకృతి బాధతో చీకటైంది. పాకచుట్టూ పెనవేసుకుని గాలి మూలుగుతుంది. టెలిగ్రాఫ్ స్తంభంపై కాకి ఏకాంతంగా ఏడుస్తోంది.” వస్తువుకి అనవసరమైనవి కథలో ఉండకూడదన్న చెకోవ్ లాంటి వాళ్ళతో బుచ్చిబాబు ఏకీభవించడు – “కట్టె, కొట్టె, తెచ్చె,” లా తయారవుతుందని. “చెకోవ్ పద్ధతి కథ, ఇసుక మీద కెరటం దిగవిడిచిన చారలాంటిది. నాకది తృప్తి నివ్వదు. కథ, కెరటంలా కనబడాలి. ఆ కెరటం వెనక సముద్రం హోరు వినబడాలి”. [1]
వేలూరి గారు చివర్లో ప్రస్తావించిన “The Bear Came Over the Mountain,” కథ ప్రారంభంలో, “He thought maybe she was joking when she proposed to him, on a cold bright day on the beach at Port Stanley. Sand was stinging their faces and the waves delivered crashing loads of gravel at their feet.” బుచ్చిబాబు చివర అలా ఒక్క వాక్యంతో వర్ణన వదిలేవాడు కాదేమో.
“మన్రో స్త్రీవాది అవునో కాదో తెలుసుకోవాలంటే టూమచ్ హాపీనెస్: స్టోరీస్ (2009) చదవాలి. అందులో ముఖ్యంగా రోజ్ అనే పేదపిల్ల, తెలివైన పిల్ల కథ,” అన్నారు కాని ఆ కథ పేరు ఇవ్వలేదు. అలాంటి కథ నాదగ్గరున్న సంపుటిలో లేదు; అది “What Do You Think You Are?” అనీ, లేక “The Beggar Maid” అనీ వచ్చిన గొలుసు కథ అని వికీపేడియా లో ఉంది.
ఇంతకీ నేనీ వ్యాఖ్య వ్రాయడానికి ముఖ్య కారణం, “Too Much Happiness,” అన్న కథ. మేడం క్యూరీ కి ముందర పేరుగాంచిన మహిళా శాస్త్రవేత్త ఎవరో ఎంతమందికి తెలుసు? Steven Strogatz పుస్తకం [2] చదివేదాకా ప్రపంచంలోకెల్లా లెక్కల్లో డాక్టరేట్ సంపాదించిన మొదటి మహిళ Kovalevsky అని నాకు తెలియదు.
“ఆడవాళ్ళు తమకున్న కొద్ది శక్తిని చదువులకి ధారపోస్తే ఇక పిల్లల్ని పెంచడానికి ఏమీ మిగలదు,” అన్న వింత వాదనలు చేసిన స్పెన్సర్ లాంటి తత్త్వవేత్తలతో వాదించి, ఆ కాలపు రచయితలు, శాస్త్రవేత్తలు, విప్లవకారుల తో సంబంధాలు పెట్టుకొని, కులీన కుటుంబంలో పుట్టి, ఓ జిప్సీ లాగా మనుగడ సాగించిన మహిళ. చదువుకోసం వేరే దేశం వెళ్ళడానికి బూటకపు పెళ్ళి చేసుకొని, కొన్నేళ్ళ తర్వాత అతనితో కాస్త సంసారం సాగించి, ఓ పిల్లను కని, భర్తతో విడాకులు తీసుకొని, అతడంతలోనే ఆత్మహత్య చేసుకుంటే క్షోభించి, తమ్ముడితో సరైన సంబంధం లేక, ఉన్న ఒక్క అక్కా చనిపోతే దగ్గర వాళ్ళు లేక, మధ్యలో రియల్ ఎస్టేట్ స్పెక్యులేషన్ కి లోబడి ఆస్తి అంతా హరాయించుకుపోయి, ఎట్టకేలకు ప్రొఫెసర్ గిరీ సంపాదించి, అర్థాంతరంగా జబ్బున పడి, హఠాత్తుగా చనిపోయిన ఆవిడ కథకి మన్రో “Too Much Happiness” అన్న పేరు ఎందుకు పెట్టిందో నాకర్థం కాలేదు. “Little Sparrow” లో అవి ఆవిడ చివరి మాటలంటే నమ్మశక్యం కాలేదు. బహుశా మన్రో వ్యంగభావంతో పెట్టిందా?
పూర్తి కథ తెలుసుకోవాలంటే Ann Koblitz వ్రాసిన జీవిత చరిత్ర [3] చదవదగ్గది.
Koblitz ends her book with an episode where a Rusisan woman, Liubov Murakhina, suffering from domestic abuse, writes to Kovalevskaia for help and Kovalevskaia was sympathetic and immediately responded with practical help:
“I am especially happy,” Liubov wrote to Kovalevskaia, “because this time I was not mistaken [in my judgment of people]. I assumed that a woman who has devoted herself entirely to the service of science and has achieved such brilliant results ought to be a true human being as well.”
“Perhaps Murakhina, who called herself an “unregenerate idealist,” was mistaken about the necessary connection between service to science and kindness to women like herself. In Kovalevskaia’s case, however, Liubov’s confidence was not misplaced. Sofia Kovalevskaia combined mathematical creativity with concern for others and awareness of social and political issues. Her friends, intimates, and fellow scientists would remember her for her human qualities as well as her mathematical expertise and success as the first woman accepted as a colleague in an all-male profession.”
It’s still a male-dominated profession, but thanks to the pioneers like Kovalevskaia, many women survive and even thrive, so cheers to the WIT: Women in Theory (https://www.youtube.com/watch?v=4Wl-3kadvgw).
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “కథా-దాని కమామీషు,” బుచ్చిబాబు సాహిత్యవ్యాసాలు, మొదటి సంపుటం.
[2] “Infinite Powers: How Calculus Reveals the Secrets of the Universe,” Steven Strogatz, 2019.
[3] “A Convergence of Lives: Sofia Kovalevskaia – Scientist, Writer, Revolutionary,” Ann Koblitz, 1993, Lives of Women in Science series.
[అచ్చుతప్పులు సవరించాము. చూపినందుకు ధన్యవాదాలు. — సం. ]
నేను ఫిలాసఫీ ఎందుకు చేపట్టాను? గురించి కిశోర్ తలపనేని అభిప్రాయం:
06/15/2024 6:22 am
ధన్యవాదాలు హనుమంతరావు గారు.
రాబోయే రస్సెల్ వ్యాసానువాదాలు మరింత సరళంగా ఉండేలా ప్రయత్నిస్తాను.
అద్వైతం గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
06/09/2024 5:19 pm
వేమూరి వారి వ్యాఖ్య చదివి:
“I, too, dislike it: there are things that are important beyond all this fiddle.
Reading it, however, with a perfect contempt for it, one discovers in
it after all, a place for the genuine.”
— “Poetry,” by Marianne Moore.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు