సామాజిక పరిణామక్రమం లో, కలసి ఒక చోట ఒక సమూహం లో జీవించటం, ఒకరికొకరు దైనందిన జీవితం లో సహాయపడటం, స్నెహం గా వుండటం, కలసి భోజనం చేయటం, వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరుచుకోవటం, ఇవన్నీ ప్రొగ్రెస్సివ్ గా జరిగే విషయాలు. కుటుంబం లో వ్యక్తి లాగ కలసి మెలసి వున్నంత మాత్రాన వివాహ సంబంధాలకు వొప్పుకోవాలని అనుకోవటం ఇతరుల మీద మన అభిప్రాయాలను రుద్దటం మాత్రమే అవుతుంది. అవతలి వారికి అది ఇష్టం లేక పోతే ఆ అయిష్టత ను గౌరవించగలిగితేనే అది respect for human values అవుతుంది. ఏది మనం ప్రగతి అని అనుకుంటామో, దాన్ని ఇతరులు కూడా అంగీకరించాలి అని అనుకోవటం cultural imperialism అవుతుంది. ఇదే కథలో అబ్బాయి అమ్మాయి పెద్దలను ఎదిరించి పెళ్ళి చేసికొని వుంటే, దానిని పెద్దలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి వాళ్ళ పై హింసాత్మకమైన పద్ధతి లో వారిని ఆపు చేయాలని ప్రయత్నించి వుంటే, వాళ్ళని తప్పు పట్టవచ్చు. పెద్దలను ఎదిరించలేక వేరు మతాలకు చెందిన అమ్మాయి అబ్బాయి లు పెళ్ళి చేసుకొన లేకపోతే, తప్పు వాళ్ళదే కాని పెద్దలది కాదు.
కధ బాగుంది. సూర్యం పాత్ర స్నేహానికి ఇచ్చిన విలువ బాగుంది. కాని., అతని స్టంట్ కి రాజు డబ్బు ఇచ్చిన సంగతి గోపాలానికి తెలిసినప్పుడు, ఆ సంగతి ముందే చెప్పవచ్చుగా…
చూడామణి.
శ్యామలగారు, కధ చాలా బాగుంది. మీరు చెప్పినట్టూ ఇదివరకు వినాయకచవితి అంటే ఉన్న వాతావాణం ఇప్పుడు లేదు. కాకపోతే, ఇప్పటికైనా అందరూ మట్టి వినయకుడిని పూజించాలని, ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గించాలనే ఆలోచన రావటం మంచి మార్పు అనుకోవాలి.
చూడామణి.
నా ఆక్షేపణలకు వివరణలను చదివాక, నా సందేహం ఇంకా అదే – ఆయా భాగాలలోని కవిత్వం, ఛందస్సు, వ్యాకరణ శాస్త్రాలలోని సూత్రాలకు పూర్తిగా దగ్గరగా వున్నా, నిత్య జీవితంలోని మానవ సహజమైన ఆలోచనలకు, అనుభూతులకు మాత్రం చాలా దూరంగా వున్నదని!
(తొలకరి) ‘ఆమబ్బులకై జనులు వేచి ఉంటారనేది ఇక్కడ పరిపూర్ణంగా అప్రస్తుతం, అనవసరం’– అన్నంత మాత్రాన ఆలోచన అటువైపు వెళ్ళకుండా ఆగుతుందా… ఆగదు! మానవ సహజమైన అనుభూతి ఆలోచనను మొదటగా అటువైపే తీసుకెళుతుంది. ‘ఆమబ్బుల యొక్క నల్లదనం మాత్రమే ఇచ్చట ప్రయోజనకరమైన అంశం’ అని అంటే… ఎంతమంది ‘తొలకరి’ అన్న మాటలో మబ్బుల ‘నల్లదనాన్ని’ మాత్రమే గణనలోకి తీసుకుంటారో నా ఊహకు అందని సంగతి.
ఎక్కడిదాకానో ఎందుకు వివరణలోని ‘అంతవరకు తెల్లగా ఉండే మబ్బులు తొలకరిలో నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకొని ఉంటాయి’ అన్న అంతకు ముందు వాక్యంలోనే (బహుశా అసంకల్పితంగా చేయబడి) ‘నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకుని’ అన్న ఆహ్లాదకరమయిన వర్ణన వుంది! అందులోని ఆహ్లాదాన్ని పక్కనబెట్టి కేవలం ‘నల్లదనాన్ని’ మాత్రమే తీసుకుని అలాంటి నల్లని మబ్బుల కలతలు అని అర్ధంచేసుకోవాలి పాఠకుడు అనడం… ఏమో? నాకు అర్ధం కాని సంగతి.
అలాగే, ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనే మాటలలోని భావనలో (అంత) ఉత్కృష్టత్త్వం (నిరూపితమవుతూ ఉంటే) అభిలషణీయమే కాబట్టి, అది అక్కడితో వదిలెయ్యడమే శ్రేష్ఠం!
ఇక అవగాహనాలోపం/రాహిత్యం అన్న మాటలకొస్తే, “నిజమే, ‘మా కొలది జానపదులకు…’ అది సహజమే!” అన్నది నా విన్నపం.
కురిసె వెన్నెలతొ విరిసె మొగ్గలతొ కదిలె ఆకులతొ కలిసి కవిత్వాన్ని చెప్పిన కవయిత్రి మెహ్జబీన్. శీలం ప్రవాస జీవితం గడపదని,విలువలు కొలతల్లొ ఇమడవని , అవి అవ్యక్త భావనలని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పిన ధీర. “ఎదీ పొగొటుకొవలనిపించదు, నిర్లక్ష్యంగా వదిలి వెళ్లలనిపించదు” అన్న అందమైన కవి ఇప్పుదెందుకొ వినిపించడం లెదు.
బిల్హణీయమును చదివి, దీనిపై కొన్ని అనుమానములను వెలిబుచ్చిన వెంకటరావుగారికి కృతజ్ఞతలు. కాని ఈ అనుమానములునిరాధారములు, అవగాహనలోపంవల్ల స్ఫురించినవని తోచుచున్నది.
1. ‘కలతల తొలకరులు’ ఉండగలవా? అంటే ఉండవు. ఉండాలని నేననలేదు. కలతలను నల్లనివస్తువులతో పోల్చడం కవిసమయం. ఆమె ముఖము అచ్చంగా పున్నమిచంద్రుడే అనే రూపకంలో ముఖమునకు పున్నమితో గాదు పోలిక, చంద్రునితో. పున్నమిచంద్రునిలోని ‘పున్నమి’ చంద్రునియొక్క పూర్ణత్వప్రకటనమునకే కాని, ముఖము పున్నమిలాగ ఉందని చెప్పడానికి కాదు. అట్లే కలతలతొలకరిమబ్బులు అనే రూపకంలో, కలతలనే తొలివర్షా కాలపుమబ్బులు అని అర్థంకాని , కలతలనే తొలకరియొక్క మబ్బులు అని అర్థంకాదు. ఇక్కడ తొలకరి అనేది మబ్బుల నల్లదనాన్ని విశ్లేషించే పదం. అంతవరకు తెల్లగా ఉండే మబ్బులు తొలకరిలో నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకొని ఉంటాయి, అట్లాంటి నల్లని మబ్బులవంటి కలతలు అని దీనికి అర్థం. ఆమబ్బులకై జనులు వేచి ఉంటారనేది ఇక్కడ పరిపూర్ణంగా అప్రస్తుతం, అనవసరం. ఆమబ్బుల యొక్క నల్లదనం మాత్రమే ఇచ్చట ప్రయోజనకరమైన అంశం.
2. ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనే దానికి అర్థం దినప్రమాణం ఉండవలసిన సుఖం ఒక క్షణం మాత్రమే ఉండాలని కోరుకోవడం కాదు. కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు కాలం మెల్లగా గడుస్తున్నట్టు అనుకోవడం, సుఖంగా ఉన్నప్పుడు కాలం కుంచించుకపోయి త్వరగా నడుస్తున్నట్టు అనుకోవడం మనోధర్మం. అందుచేత ‘యుగమే ఒక దివసోపమం’ కావాలి అనేదానికి యథార్థంగా ఒక దినం గడచినను, మనోధర్మంవల్ల ఆకాలం ఒకక్షణమాత్రమే గడచింది అనుకునేంతటి అత్యుత్కటమైన సుఖానుభవం కలగాలని కోరుకోవడం.
‘దివసోపమ మగుచును’ అనే ప్రయోగంలో ‘ఒక రోజుతో సమానమై’ అనే అర్ధంలో- ‘ఉపమ’ అనే పదానికి ‘సమానము’ అన్న అర్ధంలో ప్రయోగం నేను చదివినంతలో కనబడలేదు. ఒకవేళ, ఎక్కడైనా ఒకటిరెండు ప్రయోగాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇక్కడి ఈ ప్రయోగంలో వ్యాకరణదోషం కూడా ఉన్నదేమోననీ, ‘దివసోపమ యగుచును’ అని ఉండడం సరైనదేమోననీ నా సందేహం. అదీగాక, ఈ సందర్భంలో ‘దివసము’ అనే మాట కూడా అంత ఉచితమైనదిగా తోచదు.
పై అనుమానాలు కూడ స్పష్టమైన అవగాహనరాహిత్యం వల్ల వెలిబుచ్చినవే.
అ) ‘స్యు రుత్తరపదేత్వమీ, నిభ సంకాశ నీకాశ ప్రతీకా శోపమాదయః’ – అని అమరకోశము. సమాసోత్తరపదములైనపుడు, నిభ, సంకాశ, నీకాశ, ప్రతీకాశ, ఉపమా శబ్దములు సదృశార్థము లగును అని దీని కర్థము. ఉపమ, ఉపమము అను రెండు రూపములును ఉత్తరపదములైనపుడు సదృశార్థము లని సూర్యరాయాంధ్రనిఘంటువు స్పష్టీకరించుచున్నది. ఉపమేయముయొక్క లింగమునుబట్టి ఈరెంటిలో నొకరూపము ఉపాదేయ మగును. రాజు ప్రతాపమున సూర్యోపముడు. రాణి అందమున రంభోపమ. రాజుకీర్తి చంద్రికోపమము – అని వరుసగా పుం, స్త్రీ,నపుంసకలింగములయందలి ఉపమేయములకు వర్తించు ప్రయోగములు. అందుచేత ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనేది యుగము నపుంసకలింగ మగుటవల్ల నూటికి నూరుపాళ్లు సాధువే.
ఆ) ‘ఘస్రో దినాహనీవాతు క్లీబే దివస వాసరౌ’ అని అమరకోశము. ఘస్రము, దినము, అహస్సు /అహము, దివసము, వాసరము అనునవి పగటికి పేళ్లు అని దీని కర్థము. ‘దీవ్యన్తి జనా అస్మిన్నితి దివసః, దివు క్రీడాదౌ’ – ‘దీనియందు జనులు ప్రకాశింతురు’ – అని దివసశబ్దానికి వ్యుత్పత్తి. ఈశబ్దాన్ని సరియైనది కాదనుటకు గల ఆధారము తెలియుట లేదు.
ఇన్ని ఇబ్బందులున్న ఈ ప్రయోగాన్ని పక్కనబెట్టి, ‘యుగమే యొక దినసమాన మగుచును’ అని సరళంగా వ్రాసుకోవడంలో ఉన్న సౌకర్యాన్ని ఎందుకు వదులుకోవడం అన్న సందేహం కూడా కలుగక మానదు!
ఆగీతం పాదానికి నాల్గేసి చతుర్మాత్రాగణాలతో, మూడవపాదారంభంలో యతిని గాని, ప్రాసయతినిగాని పాటిస్తూ వ్రాసినది. ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అను దానిలో పాదాదిలోని ‘యు’ తో దివస+ఉపమ అనేపదంలోని ‘ఉ’తో యతిమైత్రి. అందుచేత దీనిని ‘యుగమే యొక దినసమాన మగుచును’ అని మారిస్తే, యతిభంగమూ, లయభంగమూ అన్నీ కలుగుతాయి. ‘సమాన’ మనునది చతుర్మాత్రాగణమైనను, ఇది ఎత్తుగణం (జగణం) కావడంవల్ల గీతంలోని లయ నష్టమౌతుంది. అందుచేత ఇచట ఈగణం పరిహార్యము.
కోనసీమ కథలు: సంస్కృతం మాస్టారు ఇస్మాయిల్ గురించి Dr. CBS Venkataramana అభిప్రాయం:
08/30/2014 12:55 pm
కథ బాగాలేదు. జడ్జిమెంటల్ గా వుంది.
సామాజిక పరిణామక్రమం లో, కలసి ఒక చోట ఒక సమూహం లో జీవించటం, ఒకరికొకరు దైనందిన జీవితం లో సహాయపడటం, స్నెహం గా వుండటం, కలసి భోజనం చేయటం, వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరుచుకోవటం, ఇవన్నీ ప్రొగ్రెస్సివ్ గా జరిగే విషయాలు. కుటుంబం లో వ్యక్తి లాగ కలసి మెలసి వున్నంత మాత్రాన వివాహ సంబంధాలకు వొప్పుకోవాలని అనుకోవటం ఇతరుల మీద మన అభిప్రాయాలను రుద్దటం మాత్రమే అవుతుంది. అవతలి వారికి అది ఇష్టం లేక పోతే ఆ అయిష్టత ను గౌరవించగలిగితేనే అది respect for human values అవుతుంది. ఏది మనం ప్రగతి అని అనుకుంటామో, దాన్ని ఇతరులు కూడా అంగీకరించాలి అని అనుకోవటం cultural imperialism అవుతుంది. ఇదే కథలో అబ్బాయి అమ్మాయి పెద్దలను ఎదిరించి పెళ్ళి చేసికొని వుంటే, దానిని పెద్దలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి వాళ్ళ పై హింసాత్మకమైన పద్ధతి లో వారిని ఆపు చేయాలని ప్రయత్నించి వుంటే, వాళ్ళని తప్పు పట్టవచ్చు. పెద్దలను ఎదిరించలేక వేరు మతాలకు చెందిన అమ్మాయి అబ్బాయి లు పెళ్ళి చేసుకొన లేకపోతే, తప్పు వాళ్ళదే కాని పెద్దలది కాదు.
పాస్పోర్ట్ గురించి మోహన అభిప్రాయం:
08/29/2014 9:18 am
పాసుపోర్టు లన్ని – వాసిగా నుండవు
కొన్ని యిడుము లుండు – కొన్ని చవులు
లాభ నష్టములకు – లంకెలు గలవిందు
దీని భావ మిదియె – తిరుమలేశ
విధేయుడు – మోహన
పాస్పోర్ట్ గురించి Rani అభిప్రాయం:
08/27/2014 11:35 pm
దీని భావమేమి తిరుమలేశా ?
కోనసీమ కథలు: కాటికాడ రుణం గురించి chudamani అభిప్రాయం:
08/27/2014 5:37 am
కధ బాగుంది. సూర్యం పాత్ర స్నేహానికి ఇచ్చిన విలువ బాగుంది. కాని., అతని స్టంట్ కి రాజు డబ్బు ఇచ్చిన సంగతి గోపాలానికి తెలిసినప్పుడు, ఆ సంగతి ముందే చెప్పవచ్చుగా…
చూడామణి.
అమెరికా ఇల్లాలి ముచ్చట్లు: ప్లాస్టిక్ బ్యాగులు గురించి chudamani అభిప్రాయం:
08/27/2014 5:25 am
శ్యామలగారు, కధ చాలా బాగుంది. మీరు చెప్పినట్టూ ఇదివరకు వినాయకచవితి అంటే ఉన్న వాతావాణం ఇప్పుడు లేదు. కాకపోతే, ఇప్పటికైనా అందరూ మట్టి వినయకుడిని పూజించాలని, ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గించాలనే ఆలోచన రావటం మంచి మార్పు అనుకోవాలి.
చూడామణి.
పాలగుమ్మి విశ్వనాథం (1919-2012) – లలిత సంగీత నివాళి గురించి harinath అభిప్రాయం:
08/26/2014 11:45 pm
శ్రీనివాస్ గారూ
ఎంత అదృష్టం కలిగించారు
ఒక్క మాటలో -మీకు ఋణపడిపోయామండీ
హరినాథ్ పి ఆర్
మైసూర్
బిల్హణీయము గురించి venkat.b.rao అభిప్రాయం:
08/26/2014 3:34 pm
నా ఆక్షేపణలకు వివరణలను చదివాక, నా సందేహం ఇంకా అదే – ఆయా భాగాలలోని కవిత్వం, ఛందస్సు, వ్యాకరణ శాస్త్రాలలోని సూత్రాలకు పూర్తిగా దగ్గరగా వున్నా, నిత్య జీవితంలోని మానవ సహజమైన ఆలోచనలకు, అనుభూతులకు మాత్రం చాలా దూరంగా వున్నదని!
(తొలకరి) ‘ఆమబ్బులకై జనులు వేచి ఉంటారనేది ఇక్కడ పరిపూర్ణంగా అప్రస్తుతం, అనవసరం’– అన్నంత మాత్రాన ఆలోచన అటువైపు వెళ్ళకుండా ఆగుతుందా… ఆగదు! మానవ సహజమైన అనుభూతి ఆలోచనను మొదటగా అటువైపే తీసుకెళుతుంది. ‘ఆమబ్బుల యొక్క నల్లదనం మాత్రమే ఇచ్చట ప్రయోజనకరమైన అంశం’ అని అంటే… ఎంతమంది ‘తొలకరి’ అన్న మాటలో మబ్బుల ‘నల్లదనాన్ని’ మాత్రమే గణనలోకి తీసుకుంటారో నా ఊహకు అందని సంగతి.
ఎక్కడిదాకానో ఎందుకు వివరణలోని ‘అంతవరకు తెల్లగా ఉండే మబ్బులు తొలకరిలో నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకొని ఉంటాయి’ అన్న అంతకు ముందు వాక్యంలోనే (బహుశా అసంకల్పితంగా చేయబడి) ‘నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకుని’ అన్న ఆహ్లాదకరమయిన వర్ణన వుంది! అందులోని ఆహ్లాదాన్ని పక్కనబెట్టి కేవలం ‘నల్లదనాన్ని’ మాత్రమే తీసుకుని అలాంటి నల్లని మబ్బుల కలతలు అని అర్ధంచేసుకోవాలి పాఠకుడు అనడం… ఏమో? నాకు అర్ధం కాని సంగతి.
అలాగే, ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనే మాటలలోని భావనలో (అంత) ఉత్కృష్టత్త్వం (నిరూపితమవుతూ ఉంటే) అభిలషణీయమే కాబట్టి, అది అక్కడితో వదిలెయ్యడమే శ్రేష్ఠం!
ఇక అవగాహనాలోపం/రాహిత్యం అన్న మాటలకొస్తే, “నిజమే, ‘మా కొలది జానపదులకు…’ అది సహజమే!” అన్నది నా విన్నపం.
కనిపించడం లేదు గురించి Abdul hafeez అభిప్రాయం:
08/26/2014 1:12 pm
కురిసె వెన్నెలతొ విరిసె మొగ్గలతొ కదిలె ఆకులతొ కలిసి కవిత్వాన్ని చెప్పిన కవయిత్రి మెహ్జబీన్. శీలం ప్రవాస జీవితం గడపదని,విలువలు కొలతల్లొ ఇమడవని , అవి అవ్యక్త భావనలని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పిన ధీర. “ఎదీ పొగొటుకొవలనిపించదు, నిర్లక్ష్యంగా వదిలి వెళ్లలనిపించదు” అన్న అందమైన కవి ఇప్పుదెందుకొ వినిపించడం లెదు.
నాకు నచ్చిన పద్యం: అలముకొన్న అదృశ్యాంజనం గురించి తః తః ‘ అభిప్రాయం:
08/26/2014 2:45 am
బురద -చీకటి: మయూరుని సూర్య శతకం లోని ఈ శ్లోక పాదం చూడండి:
“యే తత్పాతాళ పంకప్లుతమివ తమసాచైక ముద్గాఢమాసీత్”
(శ్రీ సూర్యశతకం,శ్లో 96, పుట 163, వ్యాఖ్యాత బ్రహ్మశ్రీ పాతూరి సీతారామాంజనేయులు, టాగూర్ పబ్లికేషన్స్, 2005)
తః తః
బిల్హణీయము గురించి Desikachary అభిప్రాయం:
08/24/2014 6:24 pm
బిల్హణీయమును చదివి, దీనిపై కొన్ని అనుమానములను వెలిబుచ్చిన వెంకటరావుగారికి కృతజ్ఞతలు. కాని ఈ అనుమానములునిరాధారములు, అవగాహనలోపంవల్ల స్ఫురించినవని తోచుచున్నది.
1. ‘కలతల తొలకరులు’ ఉండగలవా? అంటే ఉండవు. ఉండాలని నేననలేదు. కలతలను నల్లనివస్తువులతో పోల్చడం కవిసమయం. ఆమె ముఖము అచ్చంగా పున్నమిచంద్రుడే అనే రూపకంలో ముఖమునకు పున్నమితో గాదు పోలిక, చంద్రునితో. పున్నమిచంద్రునిలోని ‘పున్నమి’ చంద్రునియొక్క పూర్ణత్వప్రకటనమునకే కాని, ముఖము పున్నమిలాగ ఉందని చెప్పడానికి కాదు. అట్లే కలతలతొలకరిమబ్బులు అనే రూపకంలో, కలతలనే తొలివర్షా కాలపుమబ్బులు అని అర్థంకాని , కలతలనే తొలకరియొక్క మబ్బులు అని అర్థంకాదు. ఇక్కడ తొలకరి అనేది మబ్బుల నల్లదనాన్ని విశ్లేషించే పదం. అంతవరకు తెల్లగా ఉండే మబ్బులు తొలకరిలో నవ్యమైన నల్లదనాన్ని సంతరించుకొని ఉంటాయి, అట్లాంటి నల్లని మబ్బులవంటి కలతలు అని దీనికి అర్థం. ఆమబ్బులకై జనులు వేచి ఉంటారనేది ఇక్కడ పరిపూర్ణంగా అప్రస్తుతం, అనవసరం. ఆమబ్బుల యొక్క నల్లదనం మాత్రమే ఇచ్చట ప్రయోజనకరమైన అంశం.
2. ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనే దానికి అర్థం దినప్రమాణం ఉండవలసిన సుఖం ఒక క్షణం మాత్రమే ఉండాలని కోరుకోవడం కాదు. కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు కాలం మెల్లగా గడుస్తున్నట్టు అనుకోవడం, సుఖంగా ఉన్నప్పుడు కాలం కుంచించుకపోయి త్వరగా నడుస్తున్నట్టు అనుకోవడం మనోధర్మం. అందుచేత ‘యుగమే ఒక దివసోపమం’ కావాలి అనేదానికి యథార్థంగా ఒక దినం గడచినను, మనోధర్మంవల్ల ఆకాలం ఒకక్షణమాత్రమే గడచింది అనుకునేంతటి అత్యుత్కటమైన సుఖానుభవం కలగాలని కోరుకోవడం.
పై అనుమానాలు కూడ స్పష్టమైన అవగాహనరాహిత్యం వల్ల వెలిబుచ్చినవే.
అ) ‘స్యు రుత్తరపదేత్వమీ, నిభ సంకాశ నీకాశ ప్రతీకా శోపమాదయః’ – అని అమరకోశము. సమాసోత్తరపదములైనపుడు, నిభ, సంకాశ, నీకాశ, ప్రతీకాశ, ఉపమా శబ్దములు సదృశార్థము లగును అని దీని కర్థము. ఉపమ, ఉపమము అను రెండు రూపములును ఉత్తరపదములైనపుడు సదృశార్థము లని సూర్యరాయాంధ్రనిఘంటువు స్పష్టీకరించుచున్నది. ఉపమేయముయొక్క లింగమునుబట్టి ఈరెంటిలో నొకరూపము ఉపాదేయ మగును. రాజు ప్రతాపమున సూర్యోపముడు. రాణి అందమున రంభోపమ. రాజుకీర్తి చంద్రికోపమము – అని వరుసగా పుం, స్త్రీ,నపుంసకలింగములయందలి ఉపమేయములకు వర్తించు ప్రయోగములు. అందుచేత ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అనేది యుగము నపుంసకలింగ మగుటవల్ల నూటికి నూరుపాళ్లు సాధువే.
ఆ) ‘ఘస్రో దినాహనీవాతు క్లీబే దివస వాసరౌ’ అని అమరకోశము. ఘస్రము, దినము, అహస్సు /అహము, దివసము, వాసరము అనునవి పగటికి పేళ్లు అని దీని కర్థము. ‘దీవ్యన్తి జనా అస్మిన్నితి దివసః, దివు క్రీడాదౌ’ – ‘దీనియందు జనులు ప్రకాశింతురు’ – అని దివసశబ్దానికి వ్యుత్పత్తి. ఈశబ్దాన్ని సరియైనది కాదనుటకు గల ఆధారము తెలియుట లేదు.
ఇన్ని ఇబ్బందులున్న ఈ ప్రయోగాన్ని పక్కనబెట్టి, ‘యుగమే యొక దినసమాన మగుచును’ అని సరళంగా వ్రాసుకోవడంలో ఉన్న సౌకర్యాన్ని ఎందుకు వదులుకోవడం అన్న సందేహం కూడా కలుగక మానదు!
ఆగీతం పాదానికి నాల్గేసి చతుర్మాత్రాగణాలతో, మూడవపాదారంభంలో యతిని గాని, ప్రాసయతినిగాని పాటిస్తూ వ్రాసినది. ‘యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును’ అను దానిలో పాదాదిలోని ‘యు’ తో దివస+ఉపమ అనేపదంలోని ‘ఉ’తో యతిమైత్రి. అందుచేత దీనిని ‘యుగమే యొక దినసమాన మగుచును’ అని మారిస్తే, యతిభంగమూ, లయభంగమూ అన్నీ కలుగుతాయి. ‘సమాన’ మనునది చతుర్మాత్రాగణమైనను, ఇది ఎత్తుగణం (జగణం) కావడంవల్ల గీతంలోని లయ నష్టమౌతుంది. అందుచేత ఇచట ఈగణం పరిహార్యము.