“ఇక్కడ ఒక తెలుగు చిత్రకారుడి పదహారణాల తెలుగు బొమ్మని తెలుగులో చిత్రించిన కవిత. చాలా చక్కగా ఉంది. ముఖ్యంగా పైన నేను మళ్ళా ఎత్తి రాసిన వాక్యాల్లో కవి అంతరంగమంతా బావిలో నీళ్ళల్లా లోతుగా, చల్లగా కనిపిస్తున్నది. … ఆయనిట్లాంటి కవితలు మరిన్ని రాయాలని కోరుకుంటున్నాను,” అని శ్రీ వీరభద్రుడు రాసారు.
వా.చి.వీ కి నా కృతజ్ఞతలు.
‘ప్రార్థన’ పద్యంలో సౌభాగ్య కుమార మిశ్ర అంటాడు: ‘ నా అహంకారం పెరిగి పెరిగి పైపైకి పోతోంది, ఎంతోఎత్తుకి’ అని. నేను కూడా ‘కవి’ నే నన్న భ్రమలో పడి నా #ego# పెరగకముందే, సంజాయిషీ ఇచ్చుకుంటున్నాను.
వా.చి.వీ ఎత్తిరాసిన ’వాక్యాలు’ నావి కావు. మరొక ప్రఖ్యాత కవివి. ఆ కవి ఎవరో చెప్పడం, ఈమాట పాఠకుల సాహిత్య పటిమను కించపరచడమే అవుతుంది.
Eliot expert కన్నెగంటి రామారావు రాసాడు: ‘అద్భుతంగా ఉంది. బాగా ఉంది,’ అని. అందుకు కారణం ఎలియట్ కొటేషన్ ఒక్కటే కారణం కాదని అనుకుంటున్నాను. Thanks again, Ramarao!
శ్రీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు ఇచ్చిన ‘మెప్పుల కుప్పల’కి ధన్యవాదాలు. ‘దృశ్యవర్ణనాత్మకమైన సెట్టి లక్ష్మీనరసింహకవి గారి ‘చిత్రమాలికలు’ నేను చదవలేదు. అసలు అటువంటి పుస్తకం ఉన్నదనే తెలియదు. It is my loss.
Thank you very much, JKM! శ్రీ మోహన రావు ఆ పాతబొమ్మలపై రాసిన కవితలు ప్రచురిస్తే, అందరం చూసి, చదివి ఆనందిస్తాం కదా!
Sri PRK Rao raises several interesting questions and his comments are very incisive.
Yes. I attempted to map my perceptions on seeing Damerla Ramarao’s painting “ baavi daggira.” I went back in time and I split the painting into three segments to emphasize my impression/imagination of the different people in the painting. I used my insipid prosaic lines, with a pretension of creating the effect of a ‘poem’ by simply breaking the lines artificially. It should have been evident to the well versed poets that frequent this journal. I wish the three segments could be zoomed at will for a better feel.
In the second half of the “poem” I have inserted lines borrowed from several well-known poets in between my broken prosaic lines only to give the entire experiment a viable credence of a poem. And also, I believed that these borrowed lines could somehow mask my incompetence and inability at versification.
Suddenly, you have reminded me of our joint-reading of the ‘Doors of Perception,’ and ‘Heaven and Hell,’ by Aldous Huxley. That was almost sixty years ago. I still remember us writing to Huxley on how to obtain ‘Mescaline’ in India, and his disappointing response to us. Reading Heaven and Hell later, has completely subdued our enthusiasm.
You hit the nail right on its head. Each and everyone will have a different perception at a painting, a poem, a short story, or what ever, depending on the individual’s training and ‘mental make up.’ There is nothing inherent in the work of art to prompt others to see my perceptions in it. But, I can try to persuade them to see my way by suggestion.
In the end I implored at some of the contemporary painters (they know who they are!) to paint a new picture that reflects more closely the present realities of ‘waiting for drinking water,’ in the third world countries.
Invoking Oscar Wilde a la Dorian Gray in the end, you might say, is a my “convoluted” way of looking at the aestheticism of Damerla Ramarao’s painting ‘baavi daggira,’
Finally, thanks again to each and everyone that reacted to the ekphrastic poem.
ఈ పద్యంలోని భావమూ సారమూ కూడా సమకాలపు సాహితీవేత్తల మధ్యనుండే స్పర్థ గురించేనన్నది స్పష్టమే. అయితే ఆ చెప్పడం వాచ్యంగా కాకుండా ప్రస్తావనగా చేప్పబడిందన్నది గమనించాల్సిన అంశం. అందుకే అది కవిత్వం అయింది!
వేదంవారి వ్యాఖ్యని ప్రస్తావించి వేలూరిగారి కోరికని తీర్చినందుకు ఏల్చూరిగారికి ధన్యవాదాలు! వేదంవారి వ్యాఖ్యలో “రసోపగుంభిత పదవాసనల్” అన్నదానికిచ్చిన అదనపు అర్థం, “కాళ్ళకు సిద్ధరసముఁ బూసికొని త్రొక్కడం”, నాకు పెద్దగా నచ్చలేదు. అది ఊహని మరీ ఎక్కువ పొడిగించినట్టు అనిపించింది. అందుకే నేను దాన్ని ప్రస్తావించ లేదు.
వసంతుని చేతను చంద్రుడు మెచ్చకపోవడానికి స్పర్థ తప్ప వేరే కారణం ఎందుకు? అకారణంగా స్పర్థబూనడాన్ని గురించే కదా కవి వాపోతున్నది! ఇక్కడ కవి వసంతుని కార్యాన్ని తక్కువచేసి చెప్పాడని వేదంవారు అభిప్రాయపడ్డారు. వసంతుని చేతకన్నా చంద్రుని కార్యమే గొప్పదని కవి భావిస్తే చివరి వాపోవడం సబబు కాదు కదా, అంచేత అలాంటిదేమీ లేదని తాపీవారు అన్నారు.
ఇద్దరి అభిప్రాయాలూ సమంజసంగానే ఉన్నాయి! వసంతుని తక్కువ చేయడం అనేది పద్యంలో స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. కానీ అలా అనుకుంటే చివర వాపోవడం సరికాదు. ఇందుకు నా అన్వయం ఏమిటంటే – పద్యంలో వసంతుని చులకన చేస్తున్న గొంతు, కవిది కాదు చంద్రునిది – అని. సమకాలమువారు ఏ రీతిలో మెచ్చరో మాత్రమే అందులో ధ్వనిస్తోంది తప్ప, ఇద్దరి రచనల విషయమై కవి ఎవరి పక్షమూ తీసుకోలేదని నా అభిప్రాయం. ఇందులో ఎవరి రచన గొప్పదన్న అంశం యిక్కడ అవసరమే లేదు. ఒకరిని చూసి మరొకరు స్పర్థ పూనడమన్నదే ఇక్కడ చెపుతున్న విషయం.
ఈ పద్యాన్ని మరోసారి నెమరు వేస్తూంటే, మరొక సూక్షమైన అంశం కనిపించింది. ఇది భాషలోని వాక్య నిర్మాణానికి సంబంధించిన అంశం. ఈ రెండు వాక్యాలనూ గమనించండి:
అంతటా చికట్లు ముసిరేట్టు ఆకాశంలో మేఘాలు కమ్ముకొన్నాయి.
ఆకాశంలో మేఘాలు కమ్ముకొని అంతటా చీకట్లు ముసురుకొన్నాయి.
మొదటి వాక్యంలో మేఘాలు కమ్ముకోడం అనేది ప్రధానం (వాక్యం దానితో ముగుస్తోంది కాబట్టి), దాని ఫలితమైన చీకట్లు ముసరడం కాదు. కాని రెండో వాక్యంలో చీకట్లు ముసురుకోడం ప్రధానం.
వాక్యనిర్మాణంలోని ఈ ఒడుపు పట్టుకొని పద్యంలో చక్కగా సహజంగా కూర్చాడు చేమకూర. వసంతుని కార్యం గురించి చెపుతున్నప్పుడు ఫలితాన్ని ముందు చెప్పి, తర్వాత ప్రయతాన్ని చెప్పాడు. దానివల్ల చేసిన ప్రయత్నం ప్రధానమయింది (ఎక్కువగా చూపబడింది). చంద్రుని విషయంలో ప్రయత్నం ముందు చెప్పి, ఫలితం తర్వాత చెప్పబడింది. అంచేత ఫలితం ప్రధానమై, అందులోని ఆధిక్యం సహజంగా పాఠకులకి స్ఫురిస్తోంది. ఇన్ని రకాలుగా చంద్రునిది పై చేయిగా చూపబడినా, అది సమకాలము వారిని మెచ్చని చంద్రుని దృష్టినే సూచిస్తుంది తప్ప, కవి స్వంత అభిప్రాయం/నిర్ణయం కాదని నా అభిప్రాయం.
వేలూరి గారు,
కాళిదాసు వసంత వర్ణన గురించి – కంగారేం లేదు, ఇంకా బోలెడన్ని వసంతాలు మిగిలున్నాయి! ఎప్పుడో మరో వసంతానికి ముచ్చటించుకోవచ్చు 🙂
Nice poem with picture. Nicer to know people are appreciating it.
Some fifty years ago, when I was practicing writing poems in English, I used to cut some pictures from the Illustrated Weekly and write poems with the picture as the theme. Those pictures and the poems are still somewhere! I am still fond of one or two of them.
కొత్తదనంతో తళతళ మెరుస్తున్న పరిచయాన్ని, మీ కవిత్వీకృతిని చదివి, మీరు సూచించిన రచనలను గురించి తెలుసుకొంటున్నప్పుడు మధురోహలు కలుగుతున్నాయి. దీనిని సరిపోలినది కాకపోయినా, దృశ్యవర్ణనాత్మకమైన సెట్టి లక్ష్మీనరసింహకవి గారి ‘చిత్రమాలికలు’ సంపుటం మనస్సులో మెదిలింది.
Veluri, I read your ekphrastic poem in eemaata. Is there a mapping/attempted association between the ordering of the various grouped lines of the poem and the three segmented parts, – left, middle and the right segments (shown along side of the poem) – of the beautiful painting by Damerla Rama Rao garu ?
In any case, suppose we set aside the question of Plato’s Ideal Forms and their ekphrastic realizations either in different art forms (like poems and paintings) or even within different renderings in the same art form (like the poetic form).
Suppose then , in your different modes of being, you watched/experienced the same BAVI DAGGIRA painting and wrote different poems. The altered poetic perception of the painting ( Remember Aldous Huxley’s books, Doors of Perception, and Heaven and Hell) cannot be located in the painting alone.
Similarly,for a specific poem, if we ask a Painter to come up with a Painting of his experience of the specific poem on different occasions, the altered visual perception of the poem cannot be located in that specific poem alone.
The relationships between the poet and his poems, the relationships between the poems and the paintings, and, the relationships between the paintings and the painter form a complex Graph, with the poet, his poems, the paintings and their painter constituting its nodes/vertices, and directed arrows between those nodes forming the relationships between them.
I wanted to share how disparate my imagination of the above Graph, my enjoyment of your mix of the mundane and the metaphysical( Eliot and all), and, the immense pleasure I get in watching the painting, Bavi Daggira, can be.
శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు అద్యతన వసంతోత్సవ స్మరణోత్సవంగా వెలుగులోకి తెచ్చి వివరించిన ఈ విజయవిలాస పద్యాన్ని చాలా రోజుల తర్వాత చదువుతున్నప్పుడు ఇంతకు మునుపెన్నడూ కలుగని సందేహాలు కలిగి, మళ్ళీ ఒకసారి 1911 నాటి వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి వ్యాఖ్యను, 1968లో అచ్చయిన తాపీ ధర్మారావుగారి వ్యాఖ్యను బయటికి తీసి సాకల్యంగా చదువుకొన్నాను.
– అని వేదము వారి వివరణ. ధర్మారావు గారు దీనిని పూర్తిగా అనుసరింపలేదు.
మొత్తం మీద ప్రకృతమైన ఆమని వర్ణన, కవిత్వపరమైన తారతమ్యవర్ణన – రెండూ కవి దృష్టిలో ఉన్నాయన్నది స్పష్టం. వేంకటకవిని కవిత్వేతరకారణాల వల్ల ఎవరో, ఎందుకో నిరాదరించినందువల్ల బాధపడి ఈ పద్యాన్నిక్కడ సందర్భస్థగితంగా నివేశింపజేశాడని జనశ్రుతిలో ఉన్న కథ నిజమే అయివుంటుంది. అయితే, వసంతుని చేతను చంద్రుడు ఎందుకు మెచ్చలేదో వ్యాఖ్యాతలు వివరింపలేదు. మాత్సర్యమో, కీర్తికాంక్షో అందుకు కారణమై ఉండదు. “వసంతుడు ఎండిన మోడు చిగురించేట్లు కవిత్వం చెప్పాడు. చంద్రుడు దాన్ని మెచ్చక రాళ్ళు కరిగేట్లుగా కవిత్వం చెప్పాడు. ఎంత బాగా చెప్పినా సమకాలం వాళ్ళు మెచ్చుకోరు కదా!” అన్నప్పుడు – ఎవరిని విమర్శిస్తున్నట్లు? సండర్భాన్ని బట్టి కవియొక్క సానుభూతి వసంతుని మీదనే అన్నది స్పష్టం. వసంతుని చంద్రుడెందుకు మెచ్చుకోలేదు? అని పాఠకులు అడిగితే – చంద్రుడెందుకు మెచ్చుకోలేదో కల్పనలో సమాధానం తప్పక చెప్పబడాలి. చంద్రుని కవిత్వానికంటె తన కవిత్వమే మేలని వసంతుడు కూడా వాదిస్తే, దొందూదొందే కాబట్టి, “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అన్న అర్ధాంతరన్యాసం ఉభయతారకంగా ఉంటుంది. కాని, అట్లా జరగలేదు. వసంతుని మెచ్చుకోని చంద్రుని ప్రవర్తన మాత్రమే ఇక్కడ విమర్శకు గురైంది. వసంతుని చేతలో ఏదో లోపం ఉన్నందువల్ల చంద్రుడు వసంతుణ్ణి మెచ్చుకోకపోవటం జరిగి, చంద్రుని రచన నిజంగా వసంతుని రచనకంటె మేలుగా ఉన్నట్లయితే – ఆ గుణోత్కర్షను చూసిన వేంకటకవి “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అని బాధపడటం భావ్యం కాదు. తిరస్కృతుడైన వసంతుని రచన మేలైనదీ, తిరస్కరించిన చంద్రుని రచన దానితో సరితూగనిదీ కావటం వల్లనే వేంకటకవికి తన మనసులోని మాటను వెల్లడించే సదవకాశం ఏర్పడింది.
వసంత – చంద్రులిద్దరూ మన్మథుని ప్రియానుచరులే. పద్యంలో వారికి విరోధం చిత్రింపబడి ఉంటుందనుకోవటం సంభావ్యం కాదు. ఎందుకంటే, ప్రథమాశ్వాసంలో ఆ తర్వాతిదైన 211-వ పద్యంలో కవి ఉత్సవసమయంలో మన్మథునికి కానుకగా వసంతుడు చెరకువిల్లును, చంద్రుడు కలువబాణాన్ని బహూకరించి గౌరవాన్ని పొందారని ప్రశంసాపూర్వకంగా అభివర్ణించాడు. అందువల్ల వారిద్దరూ పరస్పరమాత్సర్యోపహతులు కారన్నమాట. వసంతుణ్ణి మెచ్చుకోకపోవటం ఎంత సమంజసమైనా, ఔన్నత్యచికీర్షతో ఆ చంద్రుడు చేసినది వసంతుని చేతకంటె గొప్పేమీ కాదని; కనుకనే, అనాదరింపబడిన వసంతునిపై సానుభూతి కలిగి అతనికి సమర్థనగా వేంకటకవి “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అని వ్యాఖ్యానించాడని మనము ఊహించాలి.
అందువల్ల కవి హృదయావిష్కరణకై వేంకటరాయశాస్త్రి గారు, ధర్మారావు గారు చెప్పిన పద్యార్థాన్ని, చేసిన అన్వయాన్ని సహృదయులు పునర్విమర్శింపవలసి ఉన్నదని మనవి.
మీరు మరీ బడాయికి పోయారు కానీ, ఆఖరి చరణం తీసేస్తే ఈ పద్యం కేవలం ఋతువర్ణన పద్యమేకదా! (Of course, give a little to the poet for drawing the contrast between the Lord of Spring and the satellite to the earth!)
…ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలమువారలు మెచ్చరే కదా!
అప్పుడు, ఇప్పుడూ, ఎప్పుడూ – ముఖ్యంగా తెలుగు సాహితీవేత్తలమనుకొనే ఈ నాటి కవుల్లో, విమర్శకులలో కొట్టవచ్చినట్టు కనిపించే ఒకానొకలక్షణం.
‘ఈ పద్యంలో ఉన్నది వసంతుడూ చంద్రుడే కాని కవులు కాదు. కవుల మధ్యనున్న స్పర్థ కేవలం పాఠకులకు స్ఫురించే అంశమే తప్ప నేరుగా కవి చెప్పింది కాదు,’ అని మీరు మొహమాటానికి అన్నారని నేను అంటాను.
కాకపోతే, తరువాత ఇలా ఎందుకు రాసారు?
“… అయినా ఒక కవిగా, ఎంత గొప్ప కవిత్వాన్ని రచించినా సమకాలము వారలు మెచ్చకపోవడాన్ని గూర్చి వాపోయాడు వేంకటకవి. మెచ్చకపోవడమే కాదు, ఏ రకంగా తక్కువ చేసి చిన్నబుచ్చుతారో కూడా మనకీ పద్యంలో చూచాయగా తెలియజెప్పాడు.”
ఈ పద్యం మీద వేదం వారి వ్యాఖ్యకూడా జోడిస్తే ఇంకా బాగుండేది.
మరొక విషయం: కాళిదాసుని వదిలేయడం ఏమీబాగాలేదు. కుమార సంభవంలో వసంతుడి రాక పై శ్లోకాలు, అంతకన్న మరీముఖ్యంగా, ఋతుసంహారం లోని వసంతవర్ణన (They may be a little explicit, hence more likable!) వదిలేయటం ఏమీ బాగాలేదు, చెప్పొద్దూ!
అసలు విషయం: ఋతుసంహారం, నాలాంటి ‘ మీడియోకర్ల’ కి తేలిగ్గ అర్థమయే కావ్యం. ఎప్పుడో, ధాతనామసంవత్సరంలో, ఋతుసంహారంలో వర్ణనలతో, కన్నెగంటి చంద్ర కవితలని పోల్చానని, నన్ను ఆక్షేపించారు.
(ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలమువారలు మెచ్చరే కదా!)
ఏది ఎలావున్నా, మంచి పద్యం; మరీమంచి వ్యాఖ్యానం. (I envy you!)
విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీష్ చదువు, హహ హూ హూ 1974 లో చదివేను, అప్పుడే కాలేజీ వాతావరణం, కానీ రెండూ చాలా నచ్చేయి. తెలుగునీ, ఏ ఇతర భారతీయ భాషనీ చులకన చెయడం మెకాలే ప్రభావం. ఇంగ్లీష్ గొప్పదనీ కష్టమనే అభిప్రాయం కలగజేయడం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఏవైనా బానిస బతుకులు అంతేనేమో.
విశ్వనాథ సత్యన్నారాయణ గారంటే నాకు చాలా గౌరవం ఇష్టం కూడా, అందుకనే ఆయనను సంబోధించేటప్పుడు పేరు చివర గారు లేకపొవడం నాకు నచ్చలేదు.
బావి దగ్గర: ఒక ఎక్ఫ్రాస్టిక్ పోయెమ్ గురించి వేలూరి వేంకటేశ్వర రావు అభిప్రాయం:
04/05/2017 2:55 pm
“ఇక్కడ ఒక తెలుగు చిత్రకారుడి పదహారణాల తెలుగు బొమ్మని తెలుగులో చిత్రించిన కవిత. చాలా చక్కగా ఉంది. ముఖ్యంగా పైన నేను మళ్ళా ఎత్తి రాసిన వాక్యాల్లో కవి అంతరంగమంతా బావిలో నీళ్ళల్లా లోతుగా, చల్లగా కనిపిస్తున్నది. … ఆయనిట్లాంటి కవితలు మరిన్ని రాయాలని కోరుకుంటున్నాను,” అని శ్రీ వీరభద్రుడు రాసారు.
వా.చి.వీ కి నా కృతజ్ఞతలు.
‘ప్రార్థన’ పద్యంలో సౌభాగ్య కుమార మిశ్ర అంటాడు: ‘ నా అహంకారం పెరిగి పెరిగి పైపైకి పోతోంది, ఎంతోఎత్తుకి’ అని. నేను కూడా ‘కవి’ నే నన్న భ్రమలో పడి నా #ego# పెరగకముందే, సంజాయిషీ ఇచ్చుకుంటున్నాను.
వా.చి.వీ ఎత్తిరాసిన ’వాక్యాలు’ నావి కావు. మరొక ప్రఖ్యాత కవివి. ఆ కవి ఎవరో చెప్పడం, ఈమాట పాఠకుల సాహిత్య పటిమను కించపరచడమే అవుతుంది.
Eliot expert కన్నెగంటి రామారావు రాసాడు: ‘అద్భుతంగా ఉంది. బాగా ఉంది,’ అని. అందుకు కారణం ఎలియట్ కొటేషన్ ఒక్కటే కారణం కాదని అనుకుంటున్నాను. Thanks again, Ramarao!
శ్రీ ఏల్చూరి మురళీధరరావు ఇచ్చిన ‘మెప్పుల కుప్పల’కి ధన్యవాదాలు. ‘దృశ్యవర్ణనాత్మకమైన సెట్టి లక్ష్మీనరసింహకవి గారి ‘చిత్రమాలికలు’ నేను చదవలేదు. అసలు అటువంటి పుస్తకం ఉన్నదనే తెలియదు. It is my loss.
Thank you very much, JKM! శ్రీ మోహన రావు ఆ పాతబొమ్మలపై రాసిన కవితలు ప్రచురిస్తే, అందరం చూసి, చదివి ఆనందిస్తాం కదా!
Sri PRK Rao raises several interesting questions and his comments are very incisive.
Yes. I attempted to map my perceptions on seeing Damerla Ramarao’s painting “ baavi daggira.” I went back in time and I split the painting into three segments to emphasize my impression/imagination of the different people in the painting. I used my insipid prosaic lines, with a pretension of creating the effect of a ‘poem’ by simply breaking the lines artificially. It should have been evident to the well versed poets that frequent this journal. I wish the three segments could be zoomed at will for a better feel.
In the second half of the “poem” I have inserted lines borrowed from several well-known poets in between my broken prosaic lines only to give the entire experiment a viable credence of a poem. And also, I believed that these borrowed lines could somehow mask my incompetence and inability at versification.
Suddenly, you have reminded me of our joint-reading of the ‘Doors of Perception,’ and ‘Heaven and Hell,’ by Aldous Huxley. That was almost sixty years ago. I still remember us writing to Huxley on how to obtain ‘Mescaline’ in India, and his disappointing response to us. Reading Heaven and Hell later, has completely subdued our enthusiasm.
You hit the nail right on its head. Each and everyone will have a different perception at a painting, a poem, a short story, or what ever, depending on the individual’s training and ‘mental make up.’ There is nothing inherent in the work of art to prompt others to see my perceptions in it. But, I can try to persuade them to see my way by suggestion.
In the end I implored at some of the contemporary painters (they know who they are!) to paint a new picture that reflects more closely the present realities of ‘waiting for drinking water,’ in the third world countries.
Invoking Oscar Wilde a la Dorian Gray in the end, you might say, is a my “convoluted” way of looking at the aestheticism of Damerla Ramarao’s painting ‘baavi daggira,’
Finally, thanks again to each and everyone that reacted to the ekphrastic poem.
Regards.
Veluri Venkateswara Rao
నాకు నచ్చిన పద్యం: వసంతునితో వెన్నెలఱేడు పోటీ! గురించి కామేశ్వరరావు అభిప్రాయం:
04/05/2017 1:28 pm
ఈ పద్యంలోని భావమూ సారమూ కూడా సమకాలపు సాహితీవేత్తల మధ్యనుండే స్పర్థ గురించేనన్నది స్పష్టమే. అయితే ఆ చెప్పడం వాచ్యంగా కాకుండా ప్రస్తావనగా చేప్పబడిందన్నది గమనించాల్సిన అంశం. అందుకే అది కవిత్వం అయింది!
వేదంవారి వ్యాఖ్యని ప్రస్తావించి వేలూరిగారి కోరికని తీర్చినందుకు ఏల్చూరిగారికి ధన్యవాదాలు! వేదంవారి వ్యాఖ్యలో “రసోపగుంభిత పదవాసనల్” అన్నదానికిచ్చిన అదనపు అర్థం, “కాళ్ళకు సిద్ధరసముఁ బూసికొని త్రొక్కడం”, నాకు పెద్దగా నచ్చలేదు. అది ఊహని మరీ ఎక్కువ పొడిగించినట్టు అనిపించింది. అందుకే నేను దాన్ని ప్రస్తావించ లేదు.
వసంతుని చేతను చంద్రుడు మెచ్చకపోవడానికి స్పర్థ తప్ప వేరే కారణం ఎందుకు? అకారణంగా స్పర్థబూనడాన్ని గురించే కదా కవి వాపోతున్నది! ఇక్కడ కవి వసంతుని కార్యాన్ని తక్కువచేసి చెప్పాడని వేదంవారు అభిప్రాయపడ్డారు. వసంతుని చేతకన్నా చంద్రుని కార్యమే గొప్పదని కవి భావిస్తే చివరి వాపోవడం సబబు కాదు కదా, అంచేత అలాంటిదేమీ లేదని తాపీవారు అన్నారు.
ఇద్దరి అభిప్రాయాలూ సమంజసంగానే ఉన్నాయి! వసంతుని తక్కువ చేయడం అనేది పద్యంలో స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. కానీ అలా అనుకుంటే చివర వాపోవడం సరికాదు. ఇందుకు నా అన్వయం ఏమిటంటే – పద్యంలో వసంతుని చులకన చేస్తున్న గొంతు, కవిది కాదు చంద్రునిది – అని. సమకాలమువారు ఏ రీతిలో మెచ్చరో మాత్రమే అందులో ధ్వనిస్తోంది తప్ప, ఇద్దరి రచనల విషయమై కవి ఎవరి పక్షమూ తీసుకోలేదని నా అభిప్రాయం. ఇందులో ఎవరి రచన గొప్పదన్న అంశం యిక్కడ అవసరమే లేదు. ఒకరిని చూసి మరొకరు స్పర్థ పూనడమన్నదే ఇక్కడ చెపుతున్న విషయం.
ఈ పద్యాన్ని మరోసారి నెమరు వేస్తూంటే, మరొక సూక్షమైన అంశం కనిపించింది. ఇది భాషలోని వాక్య నిర్మాణానికి సంబంధించిన అంశం. ఈ రెండు వాక్యాలనూ గమనించండి:
అంతటా చికట్లు ముసిరేట్టు ఆకాశంలో మేఘాలు కమ్ముకొన్నాయి.
ఆకాశంలో మేఘాలు కమ్ముకొని అంతటా చీకట్లు ముసురుకొన్నాయి.
మొదటి వాక్యంలో మేఘాలు కమ్ముకోడం అనేది ప్రధానం (వాక్యం దానితో ముగుస్తోంది కాబట్టి), దాని ఫలితమైన చీకట్లు ముసరడం కాదు. కాని రెండో వాక్యంలో చీకట్లు ముసురుకోడం ప్రధానం.
వాక్యనిర్మాణంలోని ఈ ఒడుపు పట్టుకొని పద్యంలో చక్కగా సహజంగా కూర్చాడు చేమకూర. వసంతుని కార్యం గురించి చెపుతున్నప్పుడు ఫలితాన్ని ముందు చెప్పి, తర్వాత ప్రయతాన్ని చెప్పాడు. దానివల్ల చేసిన ప్రయత్నం ప్రధానమయింది (ఎక్కువగా చూపబడింది). చంద్రుని విషయంలో ప్రయత్నం ముందు చెప్పి, ఫలితం తర్వాత చెప్పబడింది. అంచేత ఫలితం ప్రధానమై, అందులోని ఆధిక్యం సహజంగా పాఠకులకి స్ఫురిస్తోంది. ఇన్ని రకాలుగా చంద్రునిది పై చేయిగా చూపబడినా, అది సమకాలము వారిని మెచ్చని చంద్రుని దృష్టినే సూచిస్తుంది తప్ప, కవి స్వంత అభిప్రాయం/నిర్ణయం కాదని నా అభిప్రాయం.
వేలూరి గారు,
కాళిదాసు వసంత వర్ణన గురించి – కంగారేం లేదు, ఇంకా బోలెడన్ని వసంతాలు మిగిలున్నాయి! ఎప్పుడో మరో వసంతానికి ముచ్చటించుకోవచ్చు 🙂
బావి దగ్గర: ఒక ఎక్ఫ్రాస్టిక్ పోయెమ్ గురించి J K Mohana Rao అభిప్రాయం:
04/05/2017 8:51 am
Nice poem with picture. Nicer to know people are appreciating it.
Some fifty years ago, when I was practicing writing poems in English, I used to cut some pictures from the Illustrated Weekly and write poems with the picture as the theme. Those pictures and the poems are still somewhere! I am still fond of one or two of them.
Regards vElUri gAru! – mOhana
బావి దగ్గర: ఒక ఎక్ఫ్రాస్టిక్ పోయెమ్ గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
04/05/2017 8:07 am
శ్రీ వేలూరి వేంకటేశ్వరరావు గారికి
నమస్కారములతో,
కొత్తదనంతో తళతళ మెరుస్తున్న పరిచయాన్ని, మీ కవిత్వీకృతిని చదివి, మీరు సూచించిన రచనలను గురించి తెలుసుకొంటున్నప్పుడు మధురోహలు కలుగుతున్నాయి. దీనిని సరిపోలినది కాకపోయినా, దృశ్యవర్ణనాత్మకమైన సెట్టి లక్ష్మీనరసింహకవి గారి ‘చిత్రమాలికలు’ సంపుటం మనస్సులో మెదిలింది.
మీకు మెప్పుల కుప్పలతో,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
దయ్యం గురించి Sujata అభిప్రాయం:
04/05/2017 2:25 am
Leo Tolstoy!! Definitely. అద్భుతమైన కధ. ఇంత సంఘర్షణని చదివాక మర్చిపోవడం కష్టం.
శర్మ గారికి అభినందనలు.
బావి దగ్గర: ఒక ఎక్ఫ్రాస్టిక్ పోయెమ్ గురించి P.R.K.Rao అభిప్రాయం:
04/05/2017 2:02 am
Veluri, I read your ekphrastic poem in eemaata. Is there a mapping/attempted association between the ordering of the various grouped lines of the poem and the three segmented parts, – left, middle and the right segments (shown along side of the poem) – of the beautiful painting by Damerla Rama Rao garu ?
In any case, suppose we set aside the question of Plato’s Ideal Forms and their ekphrastic realizations either in different art forms (like poems and paintings) or even within different renderings in the same art form (like the poetic form).
Suppose then , in your different modes of being, you watched/experienced the same BAVI DAGGIRA painting and wrote different poems. The altered poetic perception of the painting ( Remember Aldous Huxley’s books, Doors of Perception, and Heaven and Hell) cannot be located in the painting alone.
Similarly,for a specific poem, if we ask a Painter to come up with a Painting of his experience of the specific poem on different occasions, the altered visual perception of the poem cannot be located in that specific poem alone.
The relationships between the poet and his poems, the relationships between the poems and the paintings, and, the relationships between the paintings and the painter form a complex Graph, with the poet, his poems, the paintings and their painter constituting its nodes/vertices, and directed arrows between those nodes forming the relationships between them.
I wanted to share how disparate my imagination of the above Graph, my enjoyment of your mix of the mundane and the metaphysical( Eliot and all), and, the immense pleasure I get in watching the painting, Bavi Daggira, can be.
regards,
prkrao
నాకు నచ్చిన పద్యం: వసంతునితో వెన్నెలఱేడు పోటీ! గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
04/04/2017 11:44 pm
శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు అద్యతన వసంతోత్సవ స్మరణోత్సవంగా వెలుగులోకి తెచ్చి వివరించిన ఈ విజయవిలాస పద్యాన్ని చాలా రోజుల తర్వాత చదువుతున్నప్పుడు ఇంతకు మునుపెన్నడూ కలుగని సందేహాలు కలిగి, మళ్ళీ ఒకసారి 1911 నాటి వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి వ్యాఖ్యను, 1968లో అచ్చయిన తాపీ ధర్మారావుగారి వ్యాఖ్యను బయటికి తీసి సాకల్యంగా చదువుకొన్నాను.
క్షితిపయిన్ = భూమిమీఁద, వట్టిమ్రాఁకులున్ = కేవలంపు మ్రోడులు సయితము (రసజ్ఞత బొత్తిగా లేనివారు సయితము అని కవనపరము), చిగిర్పన్ = చిగిరించునట్లు (ఆనందించునట్లు అని క.ప.), వసంతుఁడు = ఆమని, తాను, రస ఉపగుంభిత పద వాసనల్ – పాలతో నిండిన (ఆకు పూవు కాఁడ మొద లగు) వస్తువులయొక్క పరిమళములను, – (రస = పాదలేపముతో – ఉపగుంభిత = పూయబడిన, పద – చరణములయొక్క, వాసనల్ = తాఁకులన్ అనియు) (శృంగారాది రసములతో నిండిన శబ్దములయొక్క భావములను అని క.ప.) నెఱపన్ = విస్తరింపఁగా, మెచ్చక, చంద్రుడు, మిన్నునన్ = ఆకాశమున, ప్రసన్నతయున్ = అనుగ్రహమును (విమలత్వము ననియు), – సౌకుమార్యమున్ = శ్రమపడనిమియును (కోమలత్వము ననియు) (ప్రసాద సౌకుమార్యము లనెడు కావ్యగుణములు), కనంబడన్ = స్ఫుటమగునట్లుగా, ఱాల్ కరఁగంగఁ జేసెన్ – (చంద్రకాంత) శిలలను = కరఁగించెను (వసంతుడు రంజించినవారికన్న నరసికు లగువారిని రంజింపఁజేసెను అని క.ప.) – అనఁగా – వసంతుఁడు భూమిలో కాళ్ళకు సిద్ధరసముఁ బూసికొని త్రొక్కి, కష్టముచేత భూమియందు వట్టిచెట్లు చిగిర్చునట్లు చేయఁగా, అదెంత లోనిదని చంద్రుడు శ్రమ లేకయే అనుగ్రహముచేతనే ఆకాశమునందుండి రాలు కరఁగునట్లుగాఁ జేసెనని అర్థము.
– అని వేదము వారి వివరణ. ధర్మారావు గారు దీనిని పూర్తిగా అనుసరింపలేదు.
మొత్తం మీద ప్రకృతమైన ఆమని వర్ణన, కవిత్వపరమైన తారతమ్యవర్ణన – రెండూ కవి దృష్టిలో ఉన్నాయన్నది స్పష్టం. వేంకటకవిని కవిత్వేతరకారణాల వల్ల ఎవరో, ఎందుకో నిరాదరించినందువల్ల బాధపడి ఈ పద్యాన్నిక్కడ సందర్భస్థగితంగా నివేశింపజేశాడని జనశ్రుతిలో ఉన్న కథ నిజమే అయివుంటుంది. అయితే, వసంతుని చేతను చంద్రుడు ఎందుకు మెచ్చలేదో వ్యాఖ్యాతలు వివరింపలేదు. మాత్సర్యమో, కీర్తికాంక్షో అందుకు కారణమై ఉండదు. “వసంతుడు ఎండిన మోడు చిగురించేట్లు కవిత్వం చెప్పాడు. చంద్రుడు దాన్ని మెచ్చక రాళ్ళు కరిగేట్లుగా కవిత్వం చెప్పాడు. ఎంత బాగా చెప్పినా సమకాలం వాళ్ళు మెచ్చుకోరు కదా!” అన్నప్పుడు – ఎవరిని విమర్శిస్తున్నట్లు? సండర్భాన్ని బట్టి కవియొక్క సానుభూతి వసంతుని మీదనే అన్నది స్పష్టం. వసంతుని చంద్రుడెందుకు మెచ్చుకోలేదు? అని పాఠకులు అడిగితే – చంద్రుడెందుకు మెచ్చుకోలేదో కల్పనలో సమాధానం తప్పక చెప్పబడాలి. చంద్రుని కవిత్వానికంటె తన కవిత్వమే మేలని వసంతుడు కూడా వాదిస్తే, దొందూదొందే కాబట్టి, “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అన్న అర్ధాంతరన్యాసం ఉభయతారకంగా ఉంటుంది. కాని, అట్లా జరగలేదు. వసంతుని మెచ్చుకోని చంద్రుని ప్రవర్తన మాత్రమే ఇక్కడ విమర్శకు గురైంది. వసంతుని చేతలో ఏదో లోపం ఉన్నందువల్ల చంద్రుడు వసంతుణ్ణి మెచ్చుకోకపోవటం జరిగి, చంద్రుని రచన నిజంగా వసంతుని రచనకంటె మేలుగా ఉన్నట్లయితే – ఆ గుణోత్కర్షను చూసిన వేంకటకవి “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అని బాధపడటం భావ్యం కాదు. తిరస్కృతుడైన వసంతుని రచన మేలైనదీ, తిరస్కరించిన చంద్రుని రచన దానితో సరితూగనిదీ కావటం వల్లనే వేంకటకవికి తన మనసులోని మాటను వెల్లడించే సదవకాశం ఏర్పడింది.
వసంత – చంద్రులిద్దరూ మన్మథుని ప్రియానుచరులే. పద్యంలో వారికి విరోధం చిత్రింపబడి ఉంటుందనుకోవటం సంభావ్యం కాదు. ఎందుకంటే, ప్రథమాశ్వాసంలో ఆ తర్వాతిదైన 211-వ పద్యంలో కవి ఉత్సవసమయంలో మన్మథునికి కానుకగా వసంతుడు చెరకువిల్లును, చంద్రుడు కలువబాణాన్ని బహూకరించి గౌరవాన్ని పొందారని ప్రశంసాపూర్వకంగా అభివర్ణించాడు. అందువల్ల వారిద్దరూ పరస్పరమాత్సర్యోపహతులు కారన్నమాట. వసంతుణ్ణి మెచ్చుకోకపోవటం ఎంత సమంజసమైనా, ఔన్నత్యచికీర్షతో ఆ చంద్రుడు చేసినది వసంతుని చేతకంటె గొప్పేమీ కాదని; కనుకనే, అనాదరింపబడిన వసంతునిపై సానుభూతి కలిగి అతనికి సమర్థనగా వేంకటకవి “ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరే కదా!” అని వ్యాఖ్యానించాడని మనము ఊహించాలి.
అందువల్ల కవి హృదయావిష్కరణకై వేంకటరాయశాస్త్రి గారు, ధర్మారావు గారు చెప్పిన పద్యార్థాన్ని, చేసిన అన్వయాన్ని సహృదయులు పునర్విమర్శింపవలసి ఉన్నదని మనవి.
సప్రశ్రయంగా,
ఏల్చూరి మురళీధరరావు
పుస్తక పరిచయం: చిట్టి చిట్టి మిరియాలు గురించి Lalitha TS అభిప్రాయం:
04/04/2017 10:03 pm
మిఠాయి పొట్లం లాంటి సమీక్ష – పుస్తకం తప్పక చదవాలి అనిపించేలా వుంది.
నాకు నచ్చిన పద్యం: వసంతునితో వెన్నెలఱేడు పోటీ! గురించి వేలూరి వేంకటేశ్వరరావు అభిప్రాయం:
04/04/2017 5:34 pm
కామేశ్వర రావుగారూ!
మీరు మరీ బడాయికి పోయారు కానీ, ఆఖరి చరణం తీసేస్తే ఈ పద్యం కేవలం ఋతువర్ణన పద్యమేకదా! (Of course, give a little to the poet for drawing the contrast between the Lord of Spring and the satellite to the earth!)
అప్పుడు, ఇప్పుడూ, ఎప్పుడూ – ముఖ్యంగా తెలుగు సాహితీవేత్తలమనుకొనే ఈ నాటి కవుల్లో, విమర్శకులలో కొట్టవచ్చినట్టు కనిపించే ఒకానొకలక్షణం.
‘ఈ పద్యంలో ఉన్నది వసంతుడూ చంద్రుడే కాని కవులు కాదు. కవుల మధ్యనున్న స్పర్థ కేవలం పాఠకులకు స్ఫురించే అంశమే తప్ప నేరుగా కవి చెప్పింది కాదు,’ అని మీరు మొహమాటానికి అన్నారని నేను అంటాను.
కాకపోతే, తరువాత ఇలా ఎందుకు రాసారు?
“… అయినా ఒక కవిగా, ఎంత గొప్ప కవిత్వాన్ని రచించినా సమకాలము వారలు మెచ్చకపోవడాన్ని గూర్చి వాపోయాడు వేంకటకవి. మెచ్చకపోవడమే కాదు, ఏ రకంగా తక్కువ చేసి చిన్నబుచ్చుతారో కూడా మనకీ పద్యంలో చూచాయగా తెలియజెప్పాడు.”
ఈ పద్యం మీద వేదం వారి వ్యాఖ్యకూడా జోడిస్తే ఇంకా బాగుండేది.
మరొక విషయం: కాళిదాసుని వదిలేయడం ఏమీబాగాలేదు. కుమార సంభవంలో వసంతుడి రాక పై శ్లోకాలు, అంతకన్న మరీముఖ్యంగా, ఋతుసంహారం లోని వసంతవర్ణన (They may be a little explicit, hence more likable!) వదిలేయటం ఏమీ బాగాలేదు, చెప్పొద్దూ!
అసలు విషయం: ఋతుసంహారం, నాలాంటి ‘ మీడియోకర్ల’ కి తేలిగ్గ అర్థమయే కావ్యం. ఎప్పుడో, ధాతనామసంవత్సరంలో, ఋతుసంహారంలో వర్ణనలతో, కన్నెగంటి చంద్ర కవితలని పోల్చానని, నన్ను ఆక్షేపించారు.
(ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలమువారలు మెచ్చరే కదా!)
ఏది ఎలావున్నా, మంచి పద్యం; మరీమంచి వ్యాఖ్యానం. (I envy you!)
విశ్వనాథ రెండు నవలికలు: తొలిపలుకు గురించి Akella Suryanaryana Murthy అభిప్రాయం:
04/04/2017 5:13 am
విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీష్ చదువు, హహ హూ హూ 1974 లో చదివేను, అప్పుడే కాలేజీ వాతావరణం, కానీ రెండూ చాలా నచ్చేయి. తెలుగునీ, ఏ ఇతర భారతీయ భాషనీ చులకన చెయడం మెకాలే ప్రభావం. ఇంగ్లీష్ గొప్పదనీ కష్టమనే అభిప్రాయం కలగజేయడం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఏవైనా బానిస బతుకులు అంతేనేమో.
విశ్వనాథ సత్యన్నారాయణ గారంటే నాకు చాలా గౌరవం ఇష్టం కూడా, అందుకనే ఆయనను సంబోధించేటప్పుడు పేరు చివర గారు లేకపొవడం నాకు నచ్చలేదు.