My apologies in advance for this nitpicking and ‘side-tracking’ the actual subject. Recently one columnist in The Hindu wrongly claimed that T.P. Rajyalakshmi (she acted in first Tamil-Telugu Talkie: kaaLidaasu-1931) is the first south-Indian woman director (Miss Kamala-1936), though most of the Tamil film historians rightly credit her being the first woman director in Tamil.
Well, I don’t believe in “who is first” debates, but chronologically speaking Fatima Begum directed a film way back in 1926: Bulbul-é-Paristan.
ఇంక తెలుగు విషయానికొస్తే: భానుమతి కంటే 15 సంవత్సరాల కంటే ముందే సురభి కమలాబాయి “భక్త జయదేవ” (1938) అన్న సినిమాకి దర్శకత్వం చేశారు (నటన, ఎడిటింగ్లతో పాటుగా …). ఇంకా అంతకు మూడేళ్ళ ముందే దాసరి కోటిరత్నం గారు అన్నీ తానై సతీ సక్కుబాయి (1935, తుంగల చలపతి రావు కృష్ణుడిగా – వీళ్ళిద్దరు జంటగా మైలవరం నాటకసమాజానికి సక్కుబాయి నాటకాన్ని ఆడేవారు. ఆ నాటకానికి, వీళ్ళిద్దరి గాత్రానికి తెలుగు చరిత్రలో చాలా గొప్ప పేరుంది.) చిత్రాన్ని కలకత్తాలో నిర్మించారు. దర్శకుడిగా అరోరా అనే ఉత్తర భారతీయుడి పేరున్నా, చేసిందంతా కోటిరత్నం అనేది చారిత్రక సత్యం. (గిరిజ ఈవిడ కుమార్తె.)
– Regards, Sreenivas.
[That mistake is editor’s. The tidbit that Bhanumati was the first woman director was gleaned from the Web and added above. Thanks for the correction -Ed.]
It is is very interesting to see photos of legends like Savitri, Relangi in their prime. For the new generation they may mean very little but for the 60’s generation they are unforgettable.
మోహనరావుగారు: గతి, నడక, మాత్రాఛందస్సుల గురించి *ముఖ్యంగా మీకు* 🙂 చెప్పనవసరంలేదు కానీ చాలా “స్త్రీల పాటలు”, ఉదా. “రాఘవ పరిణయం”, ఇలానే నడుస్తాయి (/పాడబడతాయి). కస్తూరి రంగ రంగ పాటని ప్రస్తావించారు కనుక, ఆపాటను “ఊర్మిళనిద్ర” పాడిన గాయని బి. సుబ్బులు గొంతులోనే యిక్కడ వినవచ్చు. పాడిన కాలం: 1930లు. నా దగ్గరున్న రికార్డు బాగా అరిగిపోయి ఉంది. So, please bear with the poor audio quality. — శ్రీనివాస్
ఈ వ్యాసమును చూచిన తక్షణము నాకు నేను 8వ తరగతి చదువుచున్నప్పటి (1963) తెలుగు పుస్తములోని ఒక పద్యము జ్ఞాపకమునకు వచ్చుచున్నది.
“నలుగురు నంగనాచి గహనాలకుగాంతునిగెంటి ఇంటిలో గులుకుచు కూరుచున్నదటంచురందురని రవంతయేని చింతిలుకుము తల్లి”
ఈ సన్నివేశము: లక్ష్మణుడు అన్నగారితొ కలిసి అడవులకు వేళ్ళును.ఊర్మిళాదేవి ఒక్కటే అయోధ్యలో బాధపడు సమయములొ కవి ఆమెను అనునయించుచూ ఈ పద్యమును వ్రాశారు. దీనిని వ్రాసిన కవి, కావ్యము పేరు, ఆ కావ్యము ఎచ్చట దొరుకునో చెప్పగలరని నా సవినయ ప్రార్థన. బెంగళూరు (కర్నాటక)లో తెలుగు పుస్తకములు దొరుకుట దుర్లభము.
హిందుస్తానీ గాయకులలో అగ్రగణ్యుడైన బడేగులామలీ పాడిన ఖమాజ్కన్నా ఆయన తమ్ముడు పాడినదే నాకు చాలా ఇష్టం. నాకు నెట్లో దొరకలేదుగాని గిరిజాదేవి పాడిన సాజన్ బిన మోరా అనే పూరబీ అగ్ ఠుమ్రీకూడా బావుంటుంది.
మేలుకోవయ్యా అనే పాట కమాస్ ఆధారంగా చేసినదే అయినా అందులో కలావతీ (వలజి) పోకడలుకూడా స్పష్టంగా వినిపిస్తాయి కనక నేను ఉదహరించలేదు. ఒకే రాగంమీద ఆధారపడ్డ ట్యూన్లు చెయ్యాలనే పట్టింపు సినిమావాళ్ళకు ఉండదు కనక రాగపరిచయం చెయ్యడానికి ఉదాహరణలు జాగ్రత్తగా ఎంపిక చెయ్యాలి.
ఇవే ప్రశ్నలకి నాకు పెద్దలు చెప్పిన సమాధానాలు –
1. ఆ కాలంలో వాళ్ళు ఏం చేసినా ఓ పద్ధతి ప్రకారమే చేసేవాళ్ళు, ప్రాణాలకన్నా పద్ధతికే ఎక్కువ విలువ ఇచ్చేవారు. పద్ధతి లేకుండా ప్రవర్తించేవాళ్ళని చాలా నీచంగా చూసేవాళ్ళు. ఆ పద్ధతినే ధర్మం అని పిలిచేవారు. గోగ్రహణ ఘట్టంలోని యుద్ధం పరిమిత యుద్ధం. ఆ పరిమితిని దాటడం పద్ధతి కాదు.
2. కర్ణుడు అర్జునుడికి సరివీరుడు కాడు. కానీ అతనికి అర్జునుడి మీద, పాండవులమీద ఉన్న తీవ్రమైన ‘కసి’ కొన్నిసార్లు ఒక ‘ఎడ్జ్’ ని ఇచ్చేది. ఇద్దరు ఆటగాళ్ళు ఇంచుమించు సమాన స్థాయివాళ్ళైనా, ఎక్కువ కసితో ఆడేవాడు ఒక్కోసారి పైచేయి సాధిస్తాడు. అందుకే కర్ణుణ్ణి చంపడానికి అంత కష్టపడాల్సి వచ్చింది.
కినిమా పత్రికనుంచి గురించి Sreenivas Paruchuri అభిప్రాయం:
01/06/2012 11:41 am
My apologies in advance for this nitpicking and ‘side-tracking’ the actual subject. Recently one columnist in The Hindu wrongly claimed that T.P. Rajyalakshmi (she acted in first Tamil-Telugu Talkie: kaaLidaasu-1931) is the first south-Indian woman director (Miss Kamala-1936), though most of the Tamil film historians rightly credit her being the first woman director in Tamil.
Well, I don’t believe in “who is first” debates, but chronologically speaking Fatima Begum directed a film way back in 1926: Bulbul-é-Paristan.
ఇంక తెలుగు విషయానికొస్తే: భానుమతి కంటే 15 సంవత్సరాల కంటే ముందే సురభి కమలాబాయి “భక్త జయదేవ” (1938) అన్న సినిమాకి దర్శకత్వం చేశారు (నటన, ఎడిటింగ్లతో పాటుగా …). ఇంకా అంతకు మూడేళ్ళ ముందే దాసరి కోటిరత్నం గారు అన్నీ తానై సతీ సక్కుబాయి (1935, తుంగల చలపతి రావు కృష్ణుడిగా – వీళ్ళిద్దరు జంటగా మైలవరం నాటకసమాజానికి సక్కుబాయి నాటకాన్ని ఆడేవారు. ఆ నాటకానికి, వీళ్ళిద్దరి గాత్రానికి తెలుగు చరిత్రలో చాలా గొప్ప పేరుంది.) చిత్రాన్ని కలకత్తాలో నిర్మించారు. దర్శకుడిగా అరోరా అనే ఉత్తర భారతీయుడి పేరున్నా, చేసిందంతా కోటిరత్నం అనేది చారిత్రక సత్యం. (గిరిజ ఈవిడ కుమార్తె.)
– Regards, Sreenivas.
[That mistake is editor’s. The tidbit that Bhanumati was the first woman director was gleaned from the Web and added above. Thanks for the correction -Ed.]
పురూరవ: శ్రవ్య నాటిక గురించి Subhash Koti అభిప్రాయం:
01/06/2012 9:11 am
చలం వ్రాసిన నాటికను శ్రవ్య యోగ్యంగా మలచిన కళాకారులు అభినందనీయులు.
కినిమా పత్రికనుంచి గురించి RaviReddy అభిప్రాయం:
01/06/2012 6:00 am
It is is very interesting to see photos of legends like Savitri, Relangi in their prime. For the new generation they may mean very little but for the 60’s generation they are unforgettable.
నాకు నచ్చిన పద్యం: అర్జునుడి ఎత్తిపొడుపు గురించి రవి అభిప్రాయం:
01/06/2012 5:55 am
చక్కని విషయం వెలికితీశారు. సంస్కృత అలంకారికులలో ఒక్క క్షేమేంద్రుడు తప్ప ఈ విషయం గురించి కాస్తంతైనా ఆలోచించిన వారు కనబడరు.
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి Sreenivas Paruchuri అభిప్రాయం:
01/06/2012 5:01 am
మోహనరావుగారు: గతి, నడక, మాత్రాఛందస్సుల గురించి *ముఖ్యంగా మీకు* 🙂 చెప్పనవసరంలేదు కానీ చాలా “స్త్రీల పాటలు”, ఉదా. “రాఘవ పరిణయం”, ఇలానే నడుస్తాయి (/పాడబడతాయి). కస్తూరి రంగ రంగ పాటని ప్రస్తావించారు కనుక, ఆపాటను “ఊర్మిళనిద్ర” పాడిన గాయని బి. సుబ్బులు గొంతులోనే యిక్కడ వినవచ్చు. పాడిన కాలం: 1930లు. నా దగ్గరున్న రికార్డు బాగా అరిగిపోయి ఉంది. So, please bear with the poor audio quality. — శ్రీనివాస్
[కస్తూరి రంగ రంగా పాటను అలనాటి పాట:ఊర్మిళ నిద్రలో ఆడియోగా ఉంచాము. గమనించగలరు. – సం.]
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి PCS RAO అభిప్రాయం:
01/06/2012 3:07 am
ఈ వ్యాసమును చూచిన తక్షణము నాకు నేను 8వ తరగతి చదువుచున్నప్పటి (1963) తెలుగు పుస్తములోని ఒక పద్యము జ్ఞాపకమునకు వచ్చుచున్నది.
“నలుగురు నంగనాచి గహనాలకుగాంతునిగెంటి ఇంటిలో గులుకుచు కూరుచున్నదటంచురందురని రవంతయేని చింతిలుకుము తల్లి”
ఈ సన్నివేశము: లక్ష్మణుడు అన్నగారితొ కలిసి అడవులకు వేళ్ళును.ఊర్మిళాదేవి ఒక్కటే అయోధ్యలో బాధపడు సమయములొ కవి ఆమెను అనునయించుచూ ఈ పద్యమును వ్రాశారు. దీనిని వ్రాసిన కవి, కావ్యము పేరు, ఆ కావ్యము ఎచ్చట దొరుకునో చెప్పగలరని నా సవినయ ప్రార్థన. బెంగళూరు (కర్నాటక)లో తెలుగు పుస్తకములు దొరుకుట దుర్లభము.
కన్నెవాన గురించి ఆర్.దమయంతి. అభిప్రాయం:
01/06/2012 3:05 am
‘మా ఇంటిచూరు నీటితీగవే ‘ ‘ ఆకుచెంపపై మెరిసి’ ఈ గీతం లో నాకివి నచ్చాయి.
అభినందనలు.
ఆర్.దమయంతి.
ఖమాజ్/ ఖమాచ్/ కమాస్ రాగం గురించి Rohiniprasad అభిప్రాయం:
01/06/2012 1:05 am
రమానాథ్ గారూ,
హిందుస్తానీ గాయకులలో అగ్రగణ్యుడైన బడేగులామలీ పాడిన ఖమాజ్కన్నా ఆయన తమ్ముడు పాడినదే నాకు చాలా ఇష్టం. నాకు నెట్లో దొరకలేదుగాని గిరిజాదేవి పాడిన సాజన్ బిన మోరా అనే పూరబీ అగ్ ఠుమ్రీకూడా బావుంటుంది.
మేలుకోవయ్యా అనే పాట కమాస్ ఆధారంగా చేసినదే అయినా అందులో కలావతీ (వలజి) పోకడలుకూడా స్పష్టంగా వినిపిస్తాయి కనక నేను ఉదహరించలేదు. ఒకే రాగంమీద ఆధారపడ్డ ట్యూన్లు చెయ్యాలనే పట్టింపు సినిమావాళ్ళకు ఉండదు కనక రాగపరిచయం చెయ్యడానికి ఉదాహరణలు జాగ్రత్తగా ఎంపిక చెయ్యాలి.
నాకు నచ్చిన పద్యం: అర్జునుడి ఎత్తిపొడుపు గురించి nagamurali అభిప్రాయం:
01/05/2012 10:50 pm
ఇవే ప్రశ్నలకి నాకు పెద్దలు చెప్పిన సమాధానాలు –
1. ఆ కాలంలో వాళ్ళు ఏం చేసినా ఓ పద్ధతి ప్రకారమే చేసేవాళ్ళు, ప్రాణాలకన్నా పద్ధతికే ఎక్కువ విలువ ఇచ్చేవారు. పద్ధతి లేకుండా ప్రవర్తించేవాళ్ళని చాలా నీచంగా చూసేవాళ్ళు. ఆ పద్ధతినే ధర్మం అని పిలిచేవారు. గోగ్రహణ ఘట్టంలోని యుద్ధం పరిమిత యుద్ధం. ఆ పరిమితిని దాటడం పద్ధతి కాదు.
2. కర్ణుడు అర్జునుడికి సరివీరుడు కాడు. కానీ అతనికి అర్జునుడి మీద, పాండవులమీద ఉన్న తీవ్రమైన ‘కసి’ కొన్నిసార్లు ఒక ‘ఎడ్జ్’ ని ఇచ్చేది. ఇద్దరు ఆటగాళ్ళు ఇంచుమించు సమాన స్థాయివాళ్ళైనా, ఎక్కువ కసితో ఆడేవాడు ఒక్కోసారి పైచేయి సాధిస్తాడు. అందుకే కర్ణుణ్ణి చంపడానికి అంత కష్టపడాల్సి వచ్చింది.
మహాకవి తెనాలి రామకృష్ణుని ‘పాండురంగ మాహాత్మ్యము’ గురించి Balantrapu Venkata Ramana అభిప్రాయం:
01/05/2012 2:08 pm
రమ గారు, అరుణాచలగారు – చాలా చాలా కృతజ్ఞతాభివందనాలు. నా ఈ చిరు ప్రయత్నం మీకు నచ్చినందుకు నాకు ఎంతో సంతోషంగా ఉంది.