పాఠకుల అభిప్రాయాలు

Total Comments: 16635

  1. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి శర్మ దంతుర్తి అభిప్రాయం:

    03/01/2017 3:38 pm

    కామేశ్వర రావుగారు

    కాళిదాసుకి కుమార సంభవం రాయడానికి ఐడియా ఎలా వచ్చిందంటారు? శివపురాణం లోంచేనా లేకపోతే ఆయన స్వంతంగా రాసాడా? రామాయణం చదివి లవకుశల గురించి వేరేగా రాసినా ఆది మొదలు రామాయణమే కదా? అలా ఆలోచిస్తే వేల్చూరి వారికి మరింత మంట ఎక్కడానికి నేనే కారణం. 🙂

    నాలిక మీద బీజాక్షరాలు రాయించుకున్నాడు కనక కాళిదాసుకి అమ్మవారంటేనూ, అయ్యవారంటేనూ భక్తి (లైలాగారు ఏమన్నా సరే! :-)) అని నా ఉద్దేశ్యం. అందువల్ల కాళిదాసు అమ్మవారినీ అయ్యవారినీ చాలా జాగ్రత్తగా చూపిస్తాడు తన శ్లోకాల్లో. మరో విషయం ఏవిటంటే శుద్ధమైన మనస్సున్న పరమేశ్వరుణ్ణి, తనని అంతటి పండితుణ్ణి చేసిన జగన్మాతనీ మామూలు మన్మధుడూ ఆయన తుఛ్ఛమైన బాణాలూ ఏవీ చేయలేవు అని చెప్పడం కోసం అలా అని ఉంటాడని నేననుకుంటున్నా. ఈ లైన్లో (కాళిదాసుకి ఐడియా ఎలా వచ్చిందో అవన్నీ అనవసరం. ఆయన ఏం రాసాడో అనేది ఒక్కటే చూడాల్సింది) అయితే వేలూరివారిదే విజయం. 🙂 ఆయన వెంఠనే లా ఆఫీసు తెరిచేయవచ్చు.

    కాళిదాసుకి మనం ఇలా కొట్టుకుంటాం అని తెలుసో తెలియదు కానీ నేను వేలూరి గారికి పురాణాల్లోంచి అవీ ఇవీ ఎత్తుకొచ్చి పురి ఎక్కిస్తానని తప్పకుండా తెలుసని అనిపిస్తోంది ఎందుకో.

  2. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి కామేశ్వరరావు అభిప్రాయం:

    03/01/2017 11:24 am

    ‘ఉద్ధతుల మధ్య పేదల కుండ తరమె’ అని మొదలుపెట్టిన వేలూరివారు ఇప్పుడు ఒక అభిమన్యు’కుమారు’నిలా, ‘బాల’చంద్రునిలా యిందరి మధ్య ఒంటరిపోరాటం చేయడం చాల ముచ్చటగా ఉంది 🙂 యుద్ధం పూలబాణాల గురించి కాబట్టి పారేది ‘రక్తి’ తప్ప ‘రక్తం’ కాదు, అంచేత యిబ్బందేమీ లేదు!

    ఇక్కడ చర్చ కాళిదాస కుమారసంభవంలో మన్మథుడు శివునిమీద బాణాన్ని విడిచాడా లేదా అనే తప్ప, మిగతా పురాణ కావ్యాల గురించి కాదు. వాటి ద్వారా కాళిదాసు శ్లోకాలని అన్వయించుకొనే మాటయితే, కాళిదాసు ప్రత్యేకత ఎలా తెలుస్తుంది? కాళిదాసు ప్రత్యేకత చూసే ఉద్దేశం లేనప్పుడు అతని రచన చదవడం అనవసరం కదా!

    కాళిదాసు చాలా అల్లరివాడు! తన తర్వాత, ఏ రెండువేల సంవత్సరాలకో యిలా ఈమాట పూల రణరంగంగా మారాలని కోరి మరీ అలా రచించాడు! 🙂

    ఆ సందర్భంలో మన్మథ రూపాన్ని వర్ణించే రెండు పద్యాలలోనూ (శివుడు కించిత్ పరిలుప్త ధైర్యుడు అయ్యే ముందూ, అయిన తర్వాత) మన్మథుడు బాణాన్ని సంధించి విడవడానికి సంసిద్ధుడై ఉన్నట్టుగానే వర్ణించాడు. విడిచిపెట్టాడని చెప్పలేదు. అంచేత అది కోరుండి, చాలా జాగ్రత్తగా కవి చేసిన పనే. కొందరు రెండవ శ్లోక వర్ణనని రెండవ బాణం విడవడానికి సిద్ధమయిన మన్మథుడు అని అన్వయించారు. కొందరు మొదటి బాణాన్ని విడిచిపెట్టనే లేదు అని అన్వయించారు.

    ఇక, పార్వతీదేవి చెలికత్తె మాటలను ఉత్ప్రేక్షగా పరిగణించాలే తప్ప నిజంగా భావించలేం. అక్కడకూడా, మన్మథబాణాన్ని శివుని తాకనివ్వలేదు కాళిదాసు! శివుని పరిలుప్త ధైర్యానికి మన్మథబాణం కారణం కాదని చెప్పడం కాళిదాసు ఆశయం అన్నది సుస్పష్టం. (కాళిదాసుని తుచ తప్పకుండా తన హరవిలాసంలో అనుసరించాడు శ్రీనాథుడు.)

  3. పుస్తక పరిచయం: స్వప్నసాకారం గురించి నండూరి సుందరీ నాగమణి అభిప్రాయం:

    03/01/2017 11:09 am

    గ్రంథాన్ని చాలా బాగా సమీక్షించారు సోమశంకర్ గారూ… మీ సునిశిత పరిశీలన అమోఘం. వెంటనే పుస్తకాన్ని కొని చదివేయాలన్నంత ఆసక్తి, ఉత్సుకత కలుగుతున్నాయి.

  4. శబ్దాన్ని జయించి రా! గురించి నాగలక్ష్మి అభిప్రాయం:

    03/01/2017 10:11 am

    అభినందనలు

  5. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి లక్ష్మీదేవి అభిప్రాయం:

    03/01/2017 1:25 am

    పద్యం గురించీ, అన్వయం గురించీ చెప్పేంత దాన్ని కాదు.
    కానీ పురాణాలను ఒప్పుకోని కోర్టు, అసలు పురాణాల ఆధారంగా వ్రాసిన కావ్యం గురించి విచారించడం మాత్రం ఎలా ఒప్పుకుందని సందేహం అయితే కలిగింది.

  6. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి VeluriVenkateswara Rao అభిప్రాయం:

    02/28/2017 7:22 pm

    శ్రీ మురళీధర రావు అంటే నాకెంతో గౌరవం, భయం కూడాను. చెప్పొద్దూ! ఆయన రాసిన ప్రతివాక్యానికీ నేను నిఘంటువులు, ప్రౌఢవ్యాకరణం తిరగేసుకుంటాను. ఆరకంగానన్నా ఆప్టే, మోనియర్ లని చూడటం జరుగుతుంది!

    (మురళీధర రావు ధర్మవా అని, నా మోనియర్ విలియం పేజీలు కుక్క చెవుల్లా తయారయ్యాయి!)

    అయితే అసలు విషయం:

    ఈ వివాదంలో ఆయనకూడా “పప్పులో కాలు వేసారు,” అని అనను గాని, వివాదాన్ని తిరకాసు మార్గానికి deliberateగా మళ్ళిస్తున్నారని, నిరాఘాటంగా చెప్పగలను.

    మన వివాదం కాళిదాసు రాసిన కుమారసంభవానికి సంబంధించినది. కుమారసంభవం కావ్యం. శివ పురాణం, స్కాంద పురాణం, ఇంకేదయినా పురాణం కానీయండి … అవి పురాణాలు. అంటే, అవి పసుపు రాసి భక్తిగా పూజాగృహంలో దేవుడి ముందు పెట్టుకోవలసిన గొప్ప గ్రంథాలు. ఏదన్న పండగో, పబ్బమో, సరస్వతీ పూజో, విఘ్నేశ్వర పూజో వస్తే, ఎండిన పసుపు పీకేసి, మళ్ళీ వాటికి కొత్తపసుపు రాసి దేవుడిముందు పెట్టుకోవటం ఆచారం.

    కావ్య వివాదంలో పురాణప్రసక్తి తేవటం ఏ కోర్టూ ఒప్పుకోదు. ఎంత చవట దక్షిణాది అమెరికన్ జడ్జీ అయినా సరే, సాక్ష్యంగా పురాణాలు వల్లించటం ఒప్పుకోడు/ ఒప్పుకోదు. ఒకవేళ Defense Lawyer object చెయ్యకపోయినా, జడ్జీ గారే పురాణాలని సాక్ష్యాధారాలుగా తీసుకోరావటం “అప్రస్తుతం,” irrelevant అని అంటారు.

    కుమారసంభవంలో మన్మధుడు శివుడిపై బాణం వేసినట్టు రుజువు లేదు. That is a FACT.

    అయితే, మురళీధర రావు ప్రస్తుతించిన కాళే వ్యాఖ్యాన గ్రంథం, అమరుకోశం వివరణా నేనూ తిరగేసి చూసాను. కాళే కూడా మన్మథుడు బాణం వేసాడని ఘంటాపథంగా చెప్పలేదు. ఆయన వ్యాఖ్యానంలో ఊహించుకున్న మాటలు రాసాడు. అంతే. కాళే అంటే నాకూ చాలా గౌరవం. (అయితే, ఆయన పుస్తకాలు అచ్చు వేసిన ప్రచురణకర్తలంటే నాకు చాలా అసహ్యం. ఆ విషయం ప్రస్తుత వాదనకి అప్రస్తుతం!)

    I rest my case.

    వేలూరి వేంకటేశ్వర రావు వ్రాలు.

  7. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:

    02/28/2017 3:08 pm

    శ్రీ నాగమురళి గారు “క్రోధం ప్రభో సంహర! సంహ! రేతి” అని ఉదాహరించిన శ్లోకభాగాన్ని బట్టి ఔచిత్యవిచారచర్చలో క్షేమేంద్రుడు నామౌచిత్యానికి ప్రత్యుదాహరణగా ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరించిన భాగం గుర్తుకు వచ్చింది.

    “అత్ర పశ్యతో భగవతం త్రినేత్రస్య స్మరశరనిపాతక్షోభో వర్ణ్యమానే” అని క్షేమేంద్రుడు.

    “ఇందు సంహారావసరమున రుద్రదేవునకు భవ నామ ముచితముగ లేదు. ఈ పద్యమునందు భగవాన్ త్రినేత్రుడు చూచుచుండగా స్మరశరనిపాతక్షోభము వర్ణ్యమానముగా నున్నది.”

    అని శ్రీ జమ్ములమడక మాధవరామశర్మ గారి అనువాదం.

    స్మరశరనిపాతం జరిగినదనే క్షేమేంద్రుని దృష్టి.

    సప్రశ్రయంగా,
    ఏల్చూరి మురళీధరరావు

  8. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:

    02/28/2017 2:06 pm

    ౧. వ్యాసకర్త, వ్యాఖ్యాకర్త అనుద్ధతులై ఐకకంఠ్యాన్ని భజించటం మాటెలా ఉన్నా – నన్నెచోడుని పద్యంలోని కల్పన దోషభూయిష్ఠమని, రసహీనమని, అందులో అన్వయం సరిగా లేదన్నది విమర్శనీయాంశం. “అడరు నవాంబుధారలు” అన్న (http://eemaata.com/em/issues/200811/1345.html#comment-117652) పద్యం వద్ద కూడా అదే విమర్శనీయాంశం.

    ౨. ఇక, మన్మథుని బాణప్రయోగవిషయం: శివ స్కాందాది పురాణములలో పరమశివునిపై మన్మథబాణప్రయోగం జరిగిందనే ఉన్నది. ముందుగా మన్మథుడు హర్షణము అనే బాణాన్ని ప్రయోగించి పరమశివుని మనస్సులో హర్షాంకురాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. “మదనః ప్రథమం హర్షణేన తు, బాణేన హర్షయామాస పార్శ్వస్థం చన్ద్రశేఖరమ్”. అప్పుడు మన్మథప్రభావం వల్ల “శృఙ్గారై శ్చ భావై సహితా” అయిన పార్వతి వసంతునితోపాటు ఏతెంచిన మన్మథునికి తోడ్పడేందుకు వచ్చినట్లుగా పరమశివుని సన్నిధికి వచ్చింది. ఆ అదను చూసి మన్మథుడు అమోఘమైన తన పుష్పశరాన్ని ప్రయోగించాడు. “కామః స్థితోఽన్తరిక్షే స ధృత్వా తత్సశరం ధనుః, చిక్షేపాస్త్రం దుర్నివార మమోఘం శఙ్కరే” – అని శివపురాణం. అమోఘమైన ఆ అస్త్రం పరమశివుని ముందు మోఘమైపోయింది.

    స్కాందపురాణంలోని కథ ఇది: మన్మథుడు తన వింటికి ఐదు బాణాలను ఏకోన్ముఖంగా ఎక్కుపెట్టి – “యావచ్ఛివం వేద్ధుకామః శరేణ” ప్రయోగింపబోయాడు. అంతలో “తావద్యాతా గిరిజా విశ్వమాతా” – పార్వతి చెలికత్తెలతో అక్కడికి వచ్చింది. పూజార్థమై పరమేశ్వరుని కంఠసీమను పుష్పమాలతో అలంకరించింది. ఆ అదను చూసి మన్మథుడు మోహనమనే తన అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. “తావద్విద్ధః శరేణైవ మోహనాఖ్యేన చ త్వరాత్, విధ్యమాన స్తదా శమ్భుః శనై రున్మీల్య లోచనే” – తత్ఫలంగా ఉన్మీలితనేత్రుడైన పరమశివుడు ధ్యానసమాధి నుంచి మేల్కాంచి, పార్వతి ముఖాన్ని చూశాడు.

    కాళిదాసు వర్ణన ఈ రెండింటికి అనురూపంగానే ఉన్నది. ఆయన పౌరాణికవర్ణనలను చూడలేదనుకోలేము. పార్వతి పరమేశ్వరుని సన్నిధానంలో ఉండటం వల్ల అదే తరుణమని భావించి, మన్మథుడు వింటిని ఆయనపై గురిపెట్టి, పలుమార్లు వింటినారిని “ఆమమర్శ” = తాకుతూ సిద్ధంగా ఉన్నాడు (3-64). పార్వతి “మన్దాకినీపుష్పబీజమాల”ను ఆయనకు కానుకగా ఇచ్చింది (3-65). ఆ క్షణాననే సర్వజనులను సమ్మోహింపజేయగలిగినదని పేరుపొందిన తన సంమోహనమనే బాణాన్ని ధనుస్సుకు సంధించాడు. “హరస్తు కిఞ్చిత్పరిలుప్తధైర్యః” అన్న దళం ఆ బాణప్రయోగం జరిగినదనే సూచిస్తున్నది. అందుచేతనే ఆయన తన ఇంద్రియక్షోభమును, మనోవికారాన్ని అణచుకోవలసివచ్చింది. స్కాందపురాణంలోని మోహనబాణమే కాళిదాసీయంలో “సంమోహనం నామ చ పుష్పధన్వా, ధను ష్యమోఘం సమధత్త బాణమ్” (3-66) అని ఉన్నది.
    మహావిద్వాంసులు శ్రీ మోరేశ్వర్ రామచంద్ర కాళే గారు తమ కుమారసంభవ వ్యాఖ్యలో అమరకోశంలోని మన్మథబాణపంచకశ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తూ ఈ “సంమోహనం నామ” అన్న ప్రయోగవిషయాన్ని వివరించిన తీరుకూడా పరిశీలనీయం:

    సంమోహనం – One of the five arrows of Kma, సంమోహన స్తాపనశ్చ శోషణః స్తమ్భన స్తథా, ఉన్మాదన శ్చ కామస్య పఞ్చ బాణాః ప్రకీర్తితాః ౹౹ చ చ – shows that the two actions were in succession. ధనుష్యమోఘం &c. Cf. Rag. III. 53.

    అని.

    ౩. మన దృష్టిలో ఔచిత్యానౌచిత్యముల సంగతెలా ఉన్నా, గంగను పరమశివుని పత్నిగా వర్ణించటం పురాణములలోనూ, కావ్యాలలోనూ ఉన్నదే.

    సీ. ధారుణీగవికి రత్నమయౌషధంబులు చేఁపు పుట్టించిన క్రేఁపుఁగుఱ్ఱ
    కఱకంఠునకుఁ గాళ్ళుగడిగి గౌరీకన్య ధారవోసిన మహాదానపరుఁడు
    మౌనికోటికి నెల్ల మన్నింపఁదగిన మేనామానినికిఁ బ్రాణనాయకుండు
    తన కూఁతుసవతి మందాకినీనదికి నాధారమై నిలిచిన తగవులాఁడు … (వరాహ పురాణం (10-48)

    “గంగం దాల్చితి వుత్తమాంగమున, నం గైకోలు గావించి త
    ర్ధాంగీకార” మనం, “బురంధ్రి! నిను వామాంగంబునం దాల్పనే
    శృంగారోన్నతిఁ జూడు!” మంచు గిరిజన్ శీర్షాపగాబింబిత
    స్వాంగానందితఁ జేయు శంభుఁడు గృతిస్వామిం గృపం బ్రోచుతన్. (కావ్యా. 1-5)

    “ఆ మందాకిని మౌళిఁ బూని, నను నర్ధాంగీకృతం జేసి తౌ
    నౌ మేల్మే” లని యార్య యల్గఁ, బ్రణతుండై తత్పదాంభోజయో
    గామర్షంబున గంగయు న్మొఱయఁ, జూడాభోగసమ్యక్క్రియా
    సామర్థ్యంబున వేఁడు శంభుఁడు గృతిస్వామిం గృపం బ్రోచుతన్. (వసు. 1-5)

    ౪. “అనన్యభాజం పతి మాప్నుహీతి” అన్న వాక్యానికి శ్రీ నాగమురళి గారి అన్వయమూ చమత్కారంగానే ఉన్నది. ముఖే ముఖే సరస్వతీ. “అన్యాం న భజతీతి త మనన్యభాజమ్” అని మల్లినాథ సూరి.

    సప్రశ్రయంగా,
    ఏల్చూరి మురళీధరరావు

  9. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి నాగమురళి అభిప్రాయం:

    02/28/2017 10:16 am

    ఇప్పుడే గుర్తొచ్చింది. పార్వతి చెలికత్తె ఇచ్చిన సాక్ష్యం, చెల్లుతుందో చెల్లదో..

    అసహ్య హుంకార నివర్తిత: పురా
    పురారిమప్త్రాప్త ముఖ: శిలీముఖ:
    ఇమాం హృది వ్యాయతపాతమక్షిణోత్
    విశీర్ణ మూర్తేరపి పుష్పధన్వన:||

    మన్మథుడు బాణం వేసేడు. కానీ శివుడి హుంకారానికి అది మరలిపోయింది. పోతూ, పోతూ పార్వతి హృదయంలో గాయం చేసి పోయింది.

  10. నాకు నచ్చిన పద్యం: కవిరాజశిఖామణి కవిత్వశక్తి గురించి శర్మ దంతుర్తి అభిప్రాయం:

    02/28/2017 8:45 am

    If you believe like all other Hindus do, I have some historical truth to reveal to you. Kolachala Mallinatha was reborn as Kolachala Suresh, again in

    ఆగండాగండి. Not so fast. 🙂 When I quoted Siva Puranam, it is irrelevant, extraneous and all but then you can just pull up the Hindu dharma/religion and say he was reborn and it should be accepted. Hmmm.. నేను ఏమైనా అంటే నా కేసు డిస్ మిస్సుడు! లైలా గారు ఏదైనా అంటే ఆవిడది డబాయింపు. హన్నన్నా.. మీరు ఉజ్జోగం మానేసి ఈ మద్దిన లాయర్ ప్రాక్టీసు మొదలెడదావనుకుంటున్నారేటి గురువు గారు? అలాగైతే అది పెద్దగా “లా”గదని నాకనిపిస్తోంది. వేరే మరోటి చూడరాదూ? 🙂

    అన్నట్టు, కొలచల సురేష్ అంటే మన ఈమాటవారే అనిపించింది లెండి ఓ క్షణం. LOL.

    LailA garu: So you think even in the times of Kalidasa these editors flexed their muscles? I meant to ask if the poor writers were never more than 5 feet away from editors who were very interested to do the “అంగవ్రాతములో చికిత్సకుడు దుష్టాంగంబు… ” And oftentimes it is the దుష్టాంగంబు that makes writing better Huh?