ప్రస్తుతం మా నాన్న రచనలన్నీ విరసంవారి సంపుటాల రూపంలో వస్తున్న సంగతి తెలిసినదే. అందులో అనువాదాలుండవు. అందుచేత ఆయన చేసిన అనువాదాలను పొద్దు డాట్ నెట్ లోనూ (మృతజీవులు నవల) ప్రజాసాహితి మాసపత్రికలోనూ (హిరొషిమా నవల) ధారావాహికంగా ప్రచురించే ఏర్పాట్లు చేశాను.
ఆయన Conan Doyle’s A Study in Scarlet అనువాదాన్ని నేరపరిశోధన అనే పేరుతో ప్రాణహిత డాట్ ఆర్గ్ లో వేశారుగాని తరవాత ఆ పత్రికే ఆగిపోయింది! యువలో చక్రపాణిగారు సరళానువాదం చేయించిన మాయావి వగైరా బెంగాలీ నవలలు కూడా నా దగ్గరున్నాయి.
చందమామలన్నిటిలోనూ ఉన్నవి ఆయన రచనలే కనక అవన్నీకూడా ఆయన సాహిత్యసంపుటాలలో చోటుచేసుకోవాలని కొందరు వాదిస్తారుగాని అది నాకే మరీ ‘అతి’గా అనిపించింది. కినిమా వ్యాసాలు కొన్నయినా ఆయన రచనలుగా పరిచయం చేస్తే బావుంటుందనే ఉద్దేశంతో ఈమాటకు పంపుతున్నాను.
పొద్దు లోనూ, ప్రాణహితలోనూ మా నాన్న వ్యక్తిగత విశేషాలు కొన్ని వ్యాసాలుగా రాశాను. ప్రజాకళ డాట్ ఆర్గ్ లో కూడా ఒకటి పడింది. రచయితకు ఎంతటి ప్రతిభ ఉన్నప్పటికీ వ్యక్తిగత వివరాలు పుస్తకంలో అచ్చువేసేంత ఆసక్తికరంగా ఉండకపోవచ్చు. శ్రీశ్రీ, చలంవంటివారు తమ ఆత్మకథలు రాశారు. వాటి సంగతే వేరు. మా నాన్నను ఒక సందర్భంలో ఆత్మకథ సంగతి అడిగితే తనకు చాలామంది ప్రముఖులతో చిన్నతనంనుంచీ పరిచయం ఉండేదనీ, ఆత్మకథ రాస్తే అది name-dropping లాగా ఉంటుందనీ ఆయన అన్నారు.
‘అరవయ్యేళ్ళ క్రితం ఎన్.టి.రామారావు ‘ – గురించి చదివి, చాలా ఆసక్తి కరమైన విషయాలు తెలుసుకునే అవకాశాన్ని కలిగించారు. ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాస రచనలో – రచయిత కొ.కు. సంతకాన్ని మనం చూడొచ్చు. ఉదాహరణకి షోకు రామయ్య పాత్ర మనకి కళ్ళకట్టినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాగే విశ్వనాధ వారు అక్షింతలు జల్లడం కూడా. అలాగే అప్పట్లో రామారావ్ గారి కారెక్టరైజేషన్ కూడా ఒక దృశ్యంలా కనిపిస్తుంది. నాకెప్పుడూ ఏమనిపిస్తుందంటే – జర్నలిస్ట్ ఒక సమాచారాన్ని అందచేసేటప్పుడు అందులో జీవత్వాన్ని కూడా నింప గలిగితే పాఠకుల హృదయాలలో అది సజీవమై నిలుస్తుంది కదా అని! ఈ వ్యాసం చదివాక ఆ లోటు తీరినట్టు అయింది.
మరో విషయం – ‘పేరులేని ఎడిటర్గా కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారు చందమామతోబాటు కినిమా మాసపత్రికకు కూడా చాలా ‘చాకిరీ’ చేశారు’, అనే వాక్యం నన్ను కాసేపు మౌనంగా ఆలోచింప చేసింది.
అనేక రకాల దోపిడీలలో ఇదీ ఒకటి అని అనుకోవాల్సి రావడం నిజంగా విషాదకరమే!
రోహిణీప్రసాద్ గారూ! మీ నాన్న గారి జ్ఞాపకాలతో మీరేదైనా పుస్తకం రాసారా? అలా ఐతే, అది మార్కెట్లో దొరికే అవకాశం వుంటుందా? వీలుంటే తెలియ చేయగలరు.
కనుమరుగై పోయిన ఈ పాటల ఆణిముత్యాల్ని ఈమాట పాఠకులకు ఆలోచనామృతాలుగా అందిస్తున్న నారాయణ రావు గారికి కృతజ్ఞతలు. చిన్నప్పటి విన్నప్పటి జ్ఞాపకాల్ని నిద్రలేపుతున్నాయి ఈ వ్యాసాలు. మా అమ్మ, పెద్దమ్మ, చిన్నమ్మలు మధ్యాన్నం కబుర్లు చెప్పుకుంటూ పనులు చేసుకుంటూ కూనిరాగాలుగా రామాయణం పాటల్ని పాడుకుంటున్న దృశ్యాలు మసకమసగ్గా గుర్తుకొస్తున్నాయి. ఊర్మిళాదేవి నిద్ర ఎన్నోసార్లు విన్న గుర్తు. ఈ సీత గడియ మాత్రం ఎప్పుడూ విన్నది కాదు.
రామాయణ కథని అన్ని కుటుంబాల నిరంతర జీవనవాహినిగా గుర్తించి, తరతరాలుగా విస్తరింప చేసింది ఆడవాళ్లే. ప్రతి స్త్రీ ఒక సీత. సీత నుంచి వాళ్లు జీవితాన్ని నేర్చుకున్నారు; షైర్యాన్నీ ధైర్యాన్నీ కుటుంబభారాన్ని అవలీలగా మోసే శక్తినీ స్ఫూర్తినీ సంపాదించుకున్నారు. సీత కష్టాల ముందు మావెంతలే అని ఎలాటి ఒడుదుడుకుల్నైనా ఎదుర్కున్నారు. సీతని ఇంట్లోని ఒక వ్యక్తిగా చూసుకున్నారు. అందుకే మగవాళ్ల రామాయణాలకీ వాళ్ల రామాయణానికీ ఎంతో దూరం.
ఏభై ఏళ్ల క్రితం వరకు పల్లెటూళ్ల ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో పిల్లలు స్కూల్ కి వెళ్లే వయసుకు వచ్చేవరకు వాళ్ల బాధ్యతలన్నీ ఇంట్లో ఆడవాళ్లే చూసేవారు. ఇంట్లో ఏ పిల్లలు ఎవరో కూడ తెలియని మగవాళ్లు ఉండేవాళ్లనటం అతిశయోక్తి కాదు. ఆ వయసులో ఆడా మగా అని లేకుండా పిల్లలందరికీ ఆడవాళ్ల వ్యాపకాల్లో ప్రవేశం ఉండేది. సంస్కృతి గురించి, మంచిచెడుల గురించి, జీవితాన్ని గురించి పిల్లలకు మౌలికమైన పునాదులు పడేది అప్పుడే, అక్కడే.
అప్పటి జీవనసరళిని ప్రతిబింబించే ఈ పాటలు ఇప్పటి తరాలకు అర్థం కావటానికి నారాయణ రావు గారి వ్యాఖ్యానం ఎంతగానో అవసరం. స్త్రీల రామాయణం పాటలన్నిటి మీదా వారు రాయాలి. రాస్తారని నా ఆకాంక్ష.
ఎప్పుడో ఆకాశవాణి హైద్రాబాద్ “భక్తి రంజని”లో ప్రసారం అయ్యిందనన్న మాట కూడా చెప్పితేనే గుర్తుకొచ్చింది- మరిచిపోయిన మధురమైన గతజన్మ స్మృతినేదో పొందినంత సంతోషం కలిగించినందుకు కృతజ్ఞతలు.
మూడవ శ్లోకంలో “మతో నైవ మేనవై” అని వినిపిస్తుంది. మతి కాదు మదం. “మదో నైవ మేనైవ మాత్సర్య భావ” అనే ఉంటుంది వినిపిస్తుంది ఎక్కడైనా. మద మాత్సర్యాలు లేవు అన్న స్థితిని వ్యక్తపరచే పదాలు.
ఆది శంకరులు చివరి ఘడియల్లో చెప్పినట్లు ప్రశస్తి పొందిన ఈ నిర్వాణ శట్కం ప్రతి శ్లోకంలో మూడు లైన్లు తాను ఏది కాదో ఏదేది కాదో చెప్పుకొని, చివరిగా మాత్రం ఆరు మార్లు అన్ని సార్లు ఒక్కటే లైన్ చెప్పడం సొంతానికి అనుభువ వాక్యమైనా అందరికి ఉపదేశ వాక్యంగా అనిపిస్తుంది. అంతటి ఉదాత్తమైన అద్వైతానుభూతి ఆనందానుభూతితో “చిదానంద రూప” అని సాగే షట్కంలో ఆనందం కన్నా ఎందుకో కొంత విచారమైన జీర వినిపించింది. చిదానందరూపున్ని నేను అన్నప్పుడు ఇంక విచారమేముంటుంది! అయినా భక్తి భావంతో పాడినందుకు సంతృప్తినే ఇచ్చింది.
మీరు రాసిన “భారతి, భావాంబర వీధి విశ్రుతి విహారి” అన్న ఒక్క మాట చాలు, వచన కవిత్వమైనా ఛందోబద్ధ కవిత్వమైనా ఒకటే నని. ఆ అమ్మ కృపతొ మన ఈ తెలుగు భాష రోజు రోజు క్రొత్త పుంతలు తొక్కుత్తున్నది. వాఙ్మయం నుండి ప్రబంధ కవిత్వము నుండి, గురజాడ, గిడుగు వారి నుండి, శ్రీ శ్రీ నుండి భారతి, భావాంబర వీధి విశ్రుతి విహారి! వాగర్ధావివ సంప్రుక్తౌ, వాగర్ధౌ ప్రతిపత్తయెత్ అన్నట్టు……
కినిమా పత్రిక నుంచి – 2 గురించి Rohiniprasad అభిప్రాయం:
03/12/2012 2:01 pm
దమయంతిగారూ,
మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు.
ప్రస్తుతం మా నాన్న రచనలన్నీ విరసంవారి సంపుటాల రూపంలో వస్తున్న సంగతి తెలిసినదే. అందులో అనువాదాలుండవు. అందుచేత ఆయన చేసిన అనువాదాలను పొద్దు డాట్ నెట్ లోనూ (మృతజీవులు నవల) ప్రజాసాహితి మాసపత్రికలోనూ (హిరొషిమా నవల) ధారావాహికంగా ప్రచురించే ఏర్పాట్లు చేశాను.
ఆయన Conan Doyle’s A Study in Scarlet అనువాదాన్ని నేరపరిశోధన అనే పేరుతో ప్రాణహిత డాట్ ఆర్గ్ లో వేశారుగాని తరవాత ఆ పత్రికే ఆగిపోయింది! యువలో చక్రపాణిగారు సరళానువాదం చేయించిన మాయావి వగైరా బెంగాలీ నవలలు కూడా నా దగ్గరున్నాయి.
చందమామలన్నిటిలోనూ ఉన్నవి ఆయన రచనలే కనక అవన్నీకూడా ఆయన సాహిత్యసంపుటాలలో చోటుచేసుకోవాలని కొందరు వాదిస్తారుగాని అది నాకే మరీ ‘అతి’గా అనిపించింది. కినిమా వ్యాసాలు కొన్నయినా ఆయన రచనలుగా పరిచయం చేస్తే బావుంటుందనే ఉద్దేశంతో ఈమాటకు పంపుతున్నాను.
పొద్దు లోనూ, ప్రాణహితలోనూ మా నాన్న వ్యక్తిగత విశేషాలు కొన్ని వ్యాసాలుగా రాశాను. ప్రజాకళ డాట్ ఆర్గ్ లో కూడా ఒకటి పడింది. రచయితకు ఎంతటి ప్రతిభ ఉన్నప్పటికీ వ్యక్తిగత వివరాలు పుస్తకంలో అచ్చువేసేంత ఆసక్తికరంగా ఉండకపోవచ్చు. శ్రీశ్రీ, చలంవంటివారు తమ ఆత్మకథలు రాశారు. వాటి సంగతే వేరు. మా నాన్నను ఒక సందర్భంలో ఆత్మకథ సంగతి అడిగితే తనకు చాలామంది ప్రముఖులతో చిన్నతనంనుంచీ పరిచయం ఉండేదనీ, ఆత్మకథ రాస్తే అది name-dropping లాగా ఉంటుందనీ ఆయన అన్నారు.
శివోహం! శివోహం! గురించి Padmasree అభిప్రాయం:
03/12/2012 11:03 am
Can I download this song? If so could you please tell me how to download this song?
Thank you,
Padmasree.
బిచ్చగత్తె శిశువు గురించి గన్నవరపు నరసింహ మూర్తి అభిప్రాయం:
03/11/2012 10:23 pm
రవి గారి కవిత మనోజ్ఞము.
కినిమా పత్రిక నుంచి – 2 గురించి ఆర్.దమయంతి అభిప్రాయం:
03/10/2012 11:50 pm
శ్రీ రోహిణీప్రసాద్ గారికి, నమస్తే!
‘అరవయ్యేళ్ళ క్రితం ఎన్.టి.రామారావు ‘ – గురించి చదివి, చాలా ఆసక్తి కరమైన విషయాలు తెలుసుకునే అవకాశాన్ని కలిగించారు. ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాస రచనలో – రచయిత కొ.కు. సంతకాన్ని మనం చూడొచ్చు. ఉదాహరణకి షోకు రామయ్య పాత్ర మనకి కళ్ళకట్టినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాగే విశ్వనాధ వారు అక్షింతలు జల్లడం కూడా. అలాగే అప్పట్లో రామారావ్ గారి కారెక్టరైజేషన్ కూడా ఒక దృశ్యంలా కనిపిస్తుంది. నాకెప్పుడూ ఏమనిపిస్తుందంటే – జర్నలిస్ట్ ఒక సమాచారాన్ని అందచేసేటప్పుడు అందులో జీవత్వాన్ని కూడా నింప గలిగితే పాఠకుల హృదయాలలో అది సజీవమై నిలుస్తుంది కదా అని! ఈ వ్యాసం చదివాక ఆ లోటు తీరినట్టు అయింది.
మరో విషయం – ‘పేరులేని ఎడిటర్గా కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారు చందమామతోబాటు కినిమా మాసపత్రికకు కూడా చాలా ‘చాకిరీ’ చేశారు’, అనే వాక్యం నన్ను కాసేపు మౌనంగా ఆలోచింప చేసింది.
అనేక రకాల దోపిడీలలో ఇదీ ఒకటి అని అనుకోవాల్సి రావడం నిజంగా విషాదకరమే!
రోహిణీప్రసాద్ గారూ! మీ నాన్న గారి జ్ఞాపకాలతో మీరేదైనా పుస్తకం రాసారా? అలా ఐతే, అది మార్కెట్లో దొరికే అవకాశం వుంటుందా? వీలుంటే తెలియ చేయగలరు.
అభినందనలతో-
ఆర్.దమయంతి.
చిరునవ్వుగాది గురించి తఃతః అభిప్రాయం:
03/10/2012 10:31 am
మోహన గారూ
ధన్యవాదాలు
నమస్కారాలతొ
తఃతః
బహుముఖప్రతిభాశాలి రావి కొండలరావు గురించి Rohiniprasad అభిప్రాయం:
03/10/2012 10:10 am
రావి కొండలరావు గారికి ఈరోజు భార్యావియోగం కలిగింది. ఆయనకు సంతాపం తెలియజేశాము.
కోనసీమ కథలు: పిండంతే నిప్పటి గురించి adviatam అభిప్రాయం:
03/09/2012 5:14 pm
చదివిన చాలా రోజుల వరకు మర్చి పోవడం కష్టం. ఏదో తృప్తి కలుగుతుంది అండి ఇలాంటి రచనలు చదివినప్పుడు.
సీత గడియ గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
03/09/2012 5:10 pm
కనుమరుగై పోయిన ఈ పాటల ఆణిముత్యాల్ని ఈమాట పాఠకులకు ఆలోచనామృతాలుగా అందిస్తున్న నారాయణ రావు గారికి కృతజ్ఞతలు. చిన్నప్పటి విన్నప్పటి జ్ఞాపకాల్ని నిద్రలేపుతున్నాయి ఈ వ్యాసాలు. మా అమ్మ, పెద్దమ్మ, చిన్నమ్మలు మధ్యాన్నం కబుర్లు చెప్పుకుంటూ పనులు చేసుకుంటూ కూనిరాగాలుగా రామాయణం పాటల్ని పాడుకుంటున్న దృశ్యాలు మసకమసగ్గా గుర్తుకొస్తున్నాయి. ఊర్మిళాదేవి నిద్ర ఎన్నోసార్లు విన్న గుర్తు. ఈ సీత గడియ మాత్రం ఎప్పుడూ విన్నది కాదు.
రామాయణ కథని అన్ని కుటుంబాల నిరంతర జీవనవాహినిగా గుర్తించి, తరతరాలుగా విస్తరింప చేసింది ఆడవాళ్లే. ప్రతి స్త్రీ ఒక సీత. సీత నుంచి వాళ్లు జీవితాన్ని నేర్చుకున్నారు; షైర్యాన్నీ ధైర్యాన్నీ కుటుంబభారాన్ని అవలీలగా మోసే శక్తినీ స్ఫూర్తినీ సంపాదించుకున్నారు. సీత కష్టాల ముందు మావెంతలే అని ఎలాటి ఒడుదుడుకుల్నైనా ఎదుర్కున్నారు. సీతని ఇంట్లోని ఒక వ్యక్తిగా చూసుకున్నారు. అందుకే మగవాళ్ల రామాయణాలకీ వాళ్ల రామాయణానికీ ఎంతో దూరం.
ఏభై ఏళ్ల క్రితం వరకు పల్లెటూళ్ల ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో పిల్లలు స్కూల్ కి వెళ్లే వయసుకు వచ్చేవరకు వాళ్ల బాధ్యతలన్నీ ఇంట్లో ఆడవాళ్లే చూసేవారు. ఇంట్లో ఏ పిల్లలు ఎవరో కూడ తెలియని మగవాళ్లు ఉండేవాళ్లనటం అతిశయోక్తి కాదు. ఆ వయసులో ఆడా మగా అని లేకుండా పిల్లలందరికీ ఆడవాళ్ల వ్యాపకాల్లో ప్రవేశం ఉండేది. సంస్కృతి గురించి, మంచిచెడుల గురించి, జీవితాన్ని గురించి పిల్లలకు మౌలికమైన పునాదులు పడేది అప్పుడే, అక్కడే.
అప్పటి జీవనసరళిని ప్రతిబింబించే ఈ పాటలు ఇప్పటి తరాలకు అర్థం కావటానికి నారాయణ రావు గారి వ్యాఖ్యానం ఎంతగానో అవసరం. స్త్రీల రామాయణం పాటలన్నిటి మీదా వారు రాయాలి. రాస్తారని నా ఆకాంక్ష.
శివోహం! శివోహం! గురించి Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
03/09/2012 1:43 pm
ఎప్పుడో ఆకాశవాణి హైద్రాబాద్ “భక్తి రంజని”లో ప్రసారం అయ్యిందనన్న మాట కూడా చెప్పితేనే గుర్తుకొచ్చింది- మరిచిపోయిన మధురమైన గతజన్మ స్మృతినేదో పొందినంత సంతోషం కలిగించినందుకు కృతజ్ఞతలు.
మూడవ శ్లోకంలో “మతో నైవ మేనవై” అని వినిపిస్తుంది. మతి కాదు మదం. “మదో నైవ మేనైవ మాత్సర్య భావ” అనే ఉంటుంది వినిపిస్తుంది ఎక్కడైనా. మద మాత్సర్యాలు లేవు అన్న స్థితిని వ్యక్తపరచే పదాలు.
ఆది శంకరులు చివరి ఘడియల్లో చెప్పినట్లు ప్రశస్తి పొందిన ఈ నిర్వాణ శట్కం ప్రతి శ్లోకంలో మూడు లైన్లు తాను ఏది కాదో ఏదేది కాదో చెప్పుకొని, చివరిగా మాత్రం ఆరు మార్లు అన్ని సార్లు ఒక్కటే లైన్ చెప్పడం సొంతానికి అనుభువ వాక్యమైనా అందరికి ఉపదేశ వాక్యంగా అనిపిస్తుంది. అంతటి ఉదాత్తమైన అద్వైతానుభూతి ఆనందానుభూతితో “చిదానంద రూప” అని సాగే షట్కంలో ఆనందం కన్నా ఎందుకో కొంత విచారమైన జీర వినిపించింది. చిదానందరూపున్ని నేను అన్నప్పుడు ఇంక విచారమేముంటుంది! అయినా భక్తి భావంతో పాడినందుకు సంతృప్తినే ఇచ్చింది.
విధేయుడు
_శ్రీనివాస్
తడిస్తే కదా తెలిసేది! గురించి Venkateswara Rao .D అభిప్రాయం:
03/09/2012 11:25 am
గన్నవరపు నరసింహమూర్తి గారు,
మీరు రాసిన “భారతి, భావాంబర వీధి విశ్రుతి విహారి” అన్న ఒక్క మాట చాలు, వచన కవిత్వమైనా ఛందోబద్ధ కవిత్వమైనా ఒకటే నని. ఆ అమ్మ కృపతొ మన ఈ తెలుగు భాష రోజు రోజు క్రొత్త పుంతలు తొక్కుత్తున్నది. వాఙ్మయం నుండి ప్రబంధ కవిత్వము నుండి, గురజాడ, గిడుగు వారి నుండి, శ్రీ శ్రీ నుండి భారతి, భావాంబర వీధి విశ్రుతి విహారి! వాగర్ధావివ సంప్రుక్తౌ, వాగర్ధౌ ప్రతిపత్తయెత్ అన్నట్టు……