“తెలుగులో కవితావిప్లవాల స్వరూపం” గురించి రమా భరద్వాజ్ గారి వ్యాఖ్యలు ఆలోచనాత్మకాలు. ఐతే వారు ఆ గ్రంథం నుంచి ఆశిస్తున్నవి దాని పరిథిలోవి కావనుకుంటాను.
1. వారు ““రచనా సందర్భం” మారితే వచ్చే అవకాశాలనీ.. అంటే వీలూ సాలూ అంటాం తెలుగులో వాటి గురించి మాట్లాడుకుందికి ఉపకరిస్తుందేమో గానీ అది మంచి కవిత్వమా కాదా అని గుర్తించడానికి ఎందుకూ ఉపకరించదు.” అన్నారు. నాకు అర్థమైనంతవరకు ఏది మంచి కవిత్వమో ఏది కాదో గుర్తించటం కాదు ఆ పుస్తకం చేస్తున్న పని; తెలుగు కవిత్వంలో పెనుమార్పులు ఏవో, వాటి వెనక వున్న కారణాలు ఏమిటో గుర్తించటానికి ఒక సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదించి ఆ సిద్దాంతం ద్వారా వేటిని పెనుమార్పులుగా గుర్తించవచ్చో చూపించింది, అంతే.
2. మరో చోట “కవితావిప్లవాల స్వరూపాన్ని దాటి ముందుకెళ్ళవలసిన “సందర్భం” కూడా ఏనాడో వచ్చింది. నారాయణరావు గారి థియరీ భాషలో చెప్పాలీ అంటే విమర్శా సందర్భం ఏనాడో మారింది. ఆ దృష్ట్యా కవితా విప్లవాల స్వరూపం ఒక పాత పుస్తకం. ఇవాళ్టికాలపు అవసరానికి అది ఎందుకూ ఉపయోగపడదు. ” ఇక్కడ వారు వాడిన తర్కమార్గం సుగమంగా లేకపోయినా, దీన్ని నేను ఇలా అర్థం చేసుకుంటున్నాను (ఇది పెడదారైతే అసలు దారేదో తెలుసుకోవాలని వుంది): ఇది ఒక విమర్శాగ్రంథమనీ, కవిత్వానికి లాగానే విమర్శాసందర్భంలో మార్పు వల్ల విమర్శలో కొత్తవిప్లవం వచ్చిందనీ, ఈ గ్రంథం పాతవిప్లవం తాలూకుదనీ. విమర్శకు సంబంధించి అలాటి సిద్ధాంతం ఒకటి వున్నట్టు, దాని ప్రకారం ఈ పుస్తకం ఒక పాతవిప్లవంలోదని ఆ తర్వాత మరొక రచన లేదా రచనలు కొత్త విప్లవం లేదా విప్లవాలకు దారి తీసినట్టు నిరూపణ అయిందని నాకు తెలియదు; కాని ఈ చర్చ కోసం అలా జరిగిందని ఒప్పుకుందాం. అలా ఒప్పుకున్నా, ఈ పుస్తకం చదవవలసిన అవసరం తీరిపోయిందని దాన్నుంచి ఎలా నిర్ధారణ చెయ్యటం? ఇక “ఇవాళ్టికాలపు అవసరం” అనేది. ఈ అవసరం ఏమిటో ఎక్కడా స్పష్టంగా చెప్పకుండా దానికి ఇది ఎందుకూ ఉపయోగపడదు అంటే అర్థం చేసుకోవటం కష్టం. ఈ వాక్యసందర్భాన్ని బట్టి ఆ అవసరం సైతం ఏదో ఈ పుస్తకపరిథిలో లేనిదే అయుంటుందని అనిపిస్తున్నది. నాకు మూడు సాధ్యమయే అర్థాలు కనిపిస్తున్నాయి:
అ) “చాలా కొత్త విప్లవాలు వచ్చాయి, వాటిని ఈ పుస్తకం లోని సిద్ధాంతం గుర్తించలేదు”
ఆ) “ఈ పుస్తకంలో చెప్పిన కారణాలు కాకుండా కవితావిప్లవాలకి ఇంకొన్ని కొత్తకారణాలు కనుక్కున్నారు”
ఇ) “ఈ సిద్ధాంతం తప్పని నిరూపించబడింది”
వీటిలో ఏది జరిగివున్నా, అలా జరిగినట్టు నాకు తెలియదు. దయచేసి అది ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా జరిగిందో ఎవరైనా చెప్తే తెలుసుకుంటాం.
చివరగా, నేను చేసిన పాడు పనికి విమర్శకులందర్నీ విమర్శించటం ఎందుకు? (అలాగే, నన్నొక విమర్శకుడిగా లెక్క వేసినందుకు రమ గారికి థేంక్స్, నేను కాకపోయినా.)
మోహనరావు గారు ఈ పద్యం “మోహావేశం”లో భృకుటిని (కనుబొమలు) కనురెప్పలు అన్నారు అనుకుంటున్నాను !! (మోహనరావు గారు, నా శబ్దలోలతని క్షమించండి).
కంతు దిదృక్షు రూక్షుడని ఎంత సాభిప్రాయంగా అన్నారో పెద్దన గారు ! ఎదుటివాణ్ని కాల్చేసే చూపులన్నమాట. కనుబొమలు పాముల్లా ఆడటమే కాదు, ఫూత్కారాలు కూడా చేశాయి. ఔరా !!!
మిథిలలో (నేటి బిహార్ రాష్ట్రం) 16వ శతాబ్దములో భానుకరుడు అనే సంస్కృతకవి ఉండేవాడు. భానుదత్తుడని కూడా ఇతనికి పేరు ఉంది. ఈ కవి యావద్భారతదేశములో నానారాజులను సందర్శించి మన్నన పొందాడు. ఇతడు తొమ్మిది కావ్యాలను వ్రాసినాడట. అవి – అలంకారతిలకము, కావ్యదీపిక, కుమారభార్గవీయము, గీతగౌరీపతి (ఇది ఎక్కడైనా దొరికితే చూడలని ఉంది, ఇది గీతగోవిందానికి అనుకరణ), చిత్రచంద్రిక, రసతరంగిణి, రసపారిజాతము, రసమంజరి, శృంగారదీపిక. కృష్ణరాయలు కూడా రసమంజరి అని ఒక కావ్యాన్ని వ్రాసినాడు. భానుకరుడు షేర్షా, నైజాంషా, వీరఖాన్ (రీవా రాజ్య పాలకుడైన హిందూ రాజు), శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మున్నగు రాజులను సందర్శించాడు. కృష్ణరాయలను ప్రత్యక్షముగా, వ్యంగ్యముగా ప్రశంసించాడు తన పుస్తకాలలో. రసపారిజాతమునుండి ఒక పద్యము –
ఆర్యా-
కృష్ణం సమర సతృష్ణం
దృష్టవతో భాంతి విష్టరశ్రవసః
రాజన్య జన్మమూలే
భుజమూలే పులకముకులాని
– భానుకరుడు, రసపారిజాతము
(కృష్ణరాయలు సమరాసక్తుడు, విష్ణువులా శోభతో కనిపిస్తాడు, రాజులకు మూలపురుషుడు, అతని భుజాలు పులకించిపోతున్నాయి).
పై విషయాలు శ్రీ ఈయుణ్ణి వెంకట వీరరాఘవాచార్యులు 1952 ఫిబ్రవరి భారతి పత్రికలో వ్రాసిన “కవిసార్వభౌముడు భానుకరుడు – శ్రీకృష్ణదేవరాయలు” అనే వ్యాసములో ఉన్నవి.
సోదాహరణంగా కవితా పంక్తులు ఎత్తి చూపుతూ, పదేళ్ళ కిందటి ఇంకో సంకలనంతో సందర్భానుసారంగా పోల్చుతూ సమీక్షంచడం ఎంతో పరిశీలన, ఓపిక,సహృదయంతోనే సాధ్యం. వేలూరిగారికి కృతజ్ఞతలు.
ఒకే వస్తువు ఎన్ని రకాల అనుభూతులకు అద్దంపడుతుందో ఎన్ని సార్లు చూసినా నిరంతరం ఆశ్చర్యపరుస్తూ ఉండే నిజమేమో. “తొలకరి వాన కొండల్ని తలబాధుకొని ఏడుస్తుంది”
“నిశ్శబ్దంలా వాన సుధీర్ఘమౌనానికి నిరసనలా వాన ఇవ్వాళింక తెరపిలేదు”
చదివితే,ఎదలో హర్షం కురిపించే వర్షం, ఆవేదనలు సైతం గుప్పించడం గుర్తుచేస్తుంది. వర్షమే కాదు, కామెంట్ల వర్షం అని ఇక్కడ తెలిసింది.
“కదులుతున్న ఉరికంబం నా వూరు,
సూర్యచంద్రుల్ని వెలేసిన ఆకాశం నాది”
తెలంగాణా పల్లెల దైన్యాన్ని అక్షరీకరించినట్లున్నా,మొక్కవోని స్థైర్యానికి పోరాటపటిమల పురిటిగడ్డను ప్రతిబింబించినట్టుగా లేక ఎందుకో గుచ్చుకుంది.
“ఉగ్రమైన వేసంగి గాడ్పులు ఆగ్రహించిపైబడినా అదిరి పోవకు
ఒక్కుమ్మడిగా వర్షా మేఘం వెక్కి వెక్కి రోదించినా లెక్క చేయకు”
అన్న దేవులపల్లి మాటలకు
“కదులుతున్న చైతన్యం నా వూరు,
సూర్యచంద్రులకు సైతం అవకాశం ఇచ్చిన ఆకాశం నాది” అనాలనిపిస్తుంది.
============
విధేయుడు
_శ్రీనివాస్
మీ పూర్తి పేరు, అదీ కేవలం గుర్తించడానికి వీలు కోసం, అడిగాను తప్ప వేరే వుద్దేశ్యమేమీ లేదు. మీ పూర్తి వివరాలు నేను అడగలేదు. ఈ వ్యాఖ్యల్లోనే మీ పేరున్న రెండు కామెంట్లు వచ్చాయి. పలానా అని తెలుసుకోడానికే పూర్తి పేరడిగాను. అదే నే చేసిన తప్పయితే క్షమించండి.
మారుపేర్లతో కామెంట్లు రాసేవారి ఇష్టం వారిది. అవి ఎవరైనా సులభంగానే గుర్తించగలరు. సరే, అదొదిలేద్దాం. మిమ్మల్ని వివరాలడిగి వూరికే బాధ పెట్టడం నా అభిమతం కానే కాదు.
ఇహ – అఫ్సర్ కవిత్వమంటే నాకిష్టమే! నేను ఊరిచివర లో కొన్ని కవితల్ని చాలా ఇష్టంగా చదివాను. కానీ అన్నీ కాదు; ముఖ్యంగా నినాద కవిత్వం. ఏ డొంకతిరుగుడూ లేకుండా కవితలన్నీ సూటిగా, స్పష్టంగా వుంటాయి. అనవసర భావ పటాటోపం కనిపించదు. అఫ్సర్ ఒక మంచి ఆధునిక కవనే నా అభిప్రాయం.
మీరు అమెరికన్ తెలుగు రచయితలన్న పదం నేను మొదట వాడిందిగా చెప్పారు. కాదు. అఫ్సర్ గారి కామెంటు మరోసారి చూడండి. “ఇప్పుడు అక్కడి సాహిత్య సాంద్రతని అందుకోడానికి అమెరికన్ తెలుగు రచయితలకు ఇంకో తరం పడ్తుందేమో! ” అని రాస్తే దానికి నేను స్పందించాను తప్ప ఆ ఆలోచన నా బుర్రలో పుట్టింది కాదు. ఇక్కడకి ( ప్రస్తుతానికి అమెరికా అనుకుందాం ) వలస వచ్చిన వారు అమెరికా తెలుగు రచయితలెలా అవుతారో, అదేవిధంగా అఫ్సరూ కదా అన్న భావనతో అడిగాను. ఇందులో వెటకారమూ, వెక్కిరింతా లేవు. తీరి కూర్చుని ఇతరులని బాధ పెట్టే నైజం నాకు లేదు. కానీ నా వ్యాఖ్యలు మీకలా అనిపించకపోతే మరోసారి క్షమించండి.
ఎక్కడో మొదలయిన చర్చ మరెక్కడికో పోతోంది. ఇహ నేను ఇందులోంచి తప్పుకుంటున్నాను.
షణ్ముఖం అభిప్రాయం
ఇందీవరాక్షుని వృత్తాంతం అని మాకు SSC లో పాఠం ఉండేది. అది మనుచరిత్ర లోని పంచమాశ్వాసము లోనిదని మిత్రుల ద్వారా తెలిసినది అలగే అందులో ఇంకొక పద్యం “అనినన్ కన్నులుజేవురింప ” అనే పద్యము కూడా వున్నది “ ఈ పద్యం ఎవరికైనా తెలిస్తే దయచేసి తెలియచేయమని కోరుతున్నాను.
ఇట్లు
మీ షణ్ముఖం
తప్పులు ఏమైనా ఉన్న మన్నించమని కోరిక.
నేను చర్చని తప్పు దారి పట్టించడం లేదు. అందులో అనుమానమే లేదు. అఫ్సర్ ని అమెరికా తెలుగు కవి అన్నది మీరె కదా?! ఇదిగొ ఇదీ మీ మాట:
చివరగా పదేళ్ళుగా అమెరికాలో ఉంటున్నారు కాబట్టి మీరూ అమెరికన్ తెలుగు రచయితల కోవలోకే వస్తారని నా నమ్మకం.
అమెరికన్ తెలుగు రచయిత అనే మాట మీది కూడా. కాదని ఎలా అంటారు? పైగా, ఆ “శతకోటి నమస్కారాల” వెటకారం హేమిటో నాకు అర్ధం ఆవలేదు.
అది అవతల పెట్టండి. కాని, కవిత్వ విమర్శకుడిగా మీ ఆలోచనల మీద ఇష్టం వుండబట్టే, నెను మిమ్మల్ని ఈ ప్రశ్న అడిగాను తప్ప మిమ్మల్ని గిచ్చి సంతసిద్దామని కాదు. రమా భరద్వాజ గారి లాగానె నాకూ మీ రచనలు అంటే ఇష్టమే. అఫ్సర్ గారి కవిత్వం గురించి మీ మాట వినాలన్న వుత్సుకతతో మాత్రమే అడిగాను.
నా ప్రవర అడిగారు కదా మీరు? మారుపేర్లతో రాసే అందరినీ కూడా అలా ప్రవర అడిగే సాహసం చెయ్యగలరా, మీరు గానీ, ఈమాట సంపాదకులు గాని?
గత పదేళ్ళుగా నేనూ, నా మిత్రులం ఈమాట చదివి, అందులో విషయాలు చర్చించుకునే అలావాటు చేసుకున్నాం. చదవడమే గాని, ఎప్పుడూ ఒక ముక్క రాసే సాహసం చెయ్యలేకపొయాము. ఇప్పుడు ఈమాటలో కామెంటడానికి అర్హత ఏమిటో ఇక్కడ కొందరి వ్యాఖ్యలు చదవిన తరవాతే తెలిసింది. అంతకు ముందు ఈమాట లో ఒక్క అక్షరం పడ్డా కళ్ళకి అద్దుకుని చదువుకునే వాళ్ళం నేనూ, నా నిజామాబాద్ మిత్రులం! అలాంటిది, ఇప్పుడు ఈ రాతలకి అర్ధమే లేని స్థితి వచ్చే సరికి బాధ పడి, ఇక తప్పని సరయి రాస్తున్నాను.
అయినా మీరు అడిగారు కాబట్టి, మీ మీది గౌరవంతో ఇదీ నా ప్రవర. నా పేరు శ్రీనివాసాచార్యులు కందాళం. నేను ఒక కాలేజీ లెక్చరర్ని. సాహితీ చైతన్య స్రవంతి సభ్యుడిని. ఈమాట పాఠకుడిని అని చెప్పుకోవడం నాకు ఒక ఇష్టం. నేను నా విద్యార్ధులకి కూడా ఈ వెబ్ పత్రిక గురించి చెబుతూ వుంటాను. కవిత్వం రాయను కాని ఇష్టంగా చదువుతాను, విద్యార్ధులకి వినిపిస్తాను. నా చిరునామా ఇతర వివరాలు కూడా కావాలా?
[Post edited – Eds.]
[ఈమాటలో కామెంట్లు అసభ్యంగా ఉంటున్నాయని బాధపడుతూనే, వ్యక్తిగత దూషణలకి పూనుకోడంలో అంతరార్థం మాకు అంతుపట్టడం లేదు. దయచేసి ఎవరికి వారు, వారి కామెంట్లను నియంత్రించుకోండి. – సం.]
మనిషి ఎదుగుదలలో సాహిత్యం పాత్ర over rated అన్న నా నమ్మకాన్ని సాహిత్యంపై చర్చలెప్పుడూ బలపరుస్తూనే ఉంటాయి. ఈ విసుర్లూ, కసుర్లూ, “ఆహా! ఏం కొట్టాను దెబ్బ”లూ (దీన్ని కూడా 🙂 పక్కన పెట్టేసి సామరస్యంగా చర్చించుకోలేమా? వ్యక్తుల్ని వదిలేసి విషయం మీద దృష్టి పెట్టలేమా?
మంచి కవిత్వానికి అందరూ వొప్పుకునే ఒక నిర్వచనముందా? మంచి కవిత్వమేదో గుర్తించడానికి ఆ నిర్వచనం తెలిసి ఉండాలా? ఏది మంచికవిత్వమో సాహిత్య పూర్వాపరాలు తెలిసినవారు నిర్ణయిస్తారా? అంత తేలిగ్గా మంచికవిత్వమేదో నిర్ణయించగలిగినప్పుడు కవిత్వానికంతా గ్రేడింగు చేస్తే కొత్త పాఠకులకు పని సులువు కాదా? ఈ కొలబద్దలేవీ లేవు, మనసును తాకిందే కవిత అనుకున్నప్పుడు ఒకరి కవిత్వం మరొకరికకవిత్వమవుతుందనీ అంగీకరించక తప్పదు కదా? ఎవరి అభిప్రాయాల్ని వాళ్ళు వెలిబుచ్చుకోగలం కానీ భిన్న మనస్తత్వాలూ, జీవితానుభవాలూ గల ఇంతమంది ఏకాభిప్రాయానికి రావాలని ఎలా అనుకోగలం? ఒక కవిత నచ్చితే ఎందుకు నచ్చిందో చెప్పడం, లేదా చెప్పలేకపోయినప్పుడు బావుందని మాత్రం చెప్పడం, నచ్చనప్పుడు ఎందుకు నచ్చలేదో చెప్పడం మాత్రమే కదా మనం చేయవలసింది? రుజువులేవీ లేనప్పుడు అభిప్రాయాల్ని సార్వజనీన సత్యాలుగా ఎందుకు చలామణీ చేయాలని చూడడం?
మరొక్క విషయం. అమెరికా తెలుగు వారూ, ఆంధ్రా తెలుగు వారూ అంటూ ఎవరూ ప్రత్యేకంగా లేరు. ఉన్న అందరూ వలస వచ్చిన తెలుగువారే! వాళ్ళే ఏం చేసినా, రాతలయినా, కోతలయినా! మా పిల్లల తరం అంటారా? రాసే నాలుగు ముక్కలూ చక్కగా ఇంగ్లీషులో రాసుకుంటారు. మొదట్లో మా పోరు పడలేక కాస్త తెలుగులో నాలుగు మాటలు కెలికినా, పెళ్ళయ్యాక అవి కూడా ఎగిరిపోతాయి.
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
07/13/2010 2:43 pm
“తెలుగులో కవితావిప్లవాల స్వరూపం” గురించి రమా భరద్వాజ్ గారి వ్యాఖ్యలు ఆలోచనాత్మకాలు. ఐతే వారు ఆ గ్రంథం నుంచి ఆశిస్తున్నవి దాని పరిథిలోవి కావనుకుంటాను.
1. వారు ““రచనా సందర్భం” మారితే వచ్చే అవకాశాలనీ.. అంటే వీలూ సాలూ అంటాం తెలుగులో వాటి గురించి మాట్లాడుకుందికి ఉపకరిస్తుందేమో గానీ అది మంచి కవిత్వమా కాదా అని గుర్తించడానికి ఎందుకూ ఉపకరించదు.” అన్నారు. నాకు అర్థమైనంతవరకు ఏది మంచి కవిత్వమో ఏది కాదో గుర్తించటం కాదు ఆ పుస్తకం చేస్తున్న పని; తెలుగు కవిత్వంలో పెనుమార్పులు ఏవో, వాటి వెనక వున్న కారణాలు ఏమిటో గుర్తించటానికి ఒక సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదించి ఆ సిద్దాంతం ద్వారా వేటిని పెనుమార్పులుగా గుర్తించవచ్చో చూపించింది, అంతే.
2. మరో చోట “కవితావిప్లవాల స్వరూపాన్ని దాటి ముందుకెళ్ళవలసిన “సందర్భం” కూడా ఏనాడో వచ్చింది. నారాయణరావు గారి థియరీ భాషలో చెప్పాలీ అంటే విమర్శా సందర్భం ఏనాడో మారింది. ఆ దృష్ట్యా కవితా విప్లవాల స్వరూపం ఒక పాత పుస్తకం. ఇవాళ్టికాలపు అవసరానికి అది ఎందుకూ ఉపయోగపడదు. ” ఇక్కడ వారు వాడిన తర్కమార్గం సుగమంగా లేకపోయినా, దీన్ని నేను ఇలా అర్థం చేసుకుంటున్నాను (ఇది పెడదారైతే అసలు దారేదో తెలుసుకోవాలని వుంది): ఇది ఒక విమర్శాగ్రంథమనీ, కవిత్వానికి లాగానే విమర్శాసందర్భంలో మార్పు వల్ల విమర్శలో కొత్తవిప్లవం వచ్చిందనీ, ఈ గ్రంథం పాతవిప్లవం తాలూకుదనీ. విమర్శకు సంబంధించి అలాటి సిద్ధాంతం ఒకటి వున్నట్టు, దాని ప్రకారం ఈ పుస్తకం ఒక పాతవిప్లవంలోదని ఆ తర్వాత మరొక రచన లేదా రచనలు కొత్త విప్లవం లేదా విప్లవాలకు దారి తీసినట్టు నిరూపణ అయిందని నాకు తెలియదు; కాని ఈ చర్చ కోసం అలా జరిగిందని ఒప్పుకుందాం. అలా ఒప్పుకున్నా, ఈ పుస్తకం చదవవలసిన అవసరం తీరిపోయిందని దాన్నుంచి ఎలా నిర్ధారణ చెయ్యటం? ఇక “ఇవాళ్టికాలపు అవసరం” అనేది. ఈ అవసరం ఏమిటో ఎక్కడా స్పష్టంగా చెప్పకుండా దానికి ఇది ఎందుకూ ఉపయోగపడదు అంటే అర్థం చేసుకోవటం కష్టం. ఈ వాక్యసందర్భాన్ని బట్టి ఆ అవసరం సైతం ఏదో ఈ పుస్తకపరిథిలో లేనిదే అయుంటుందని అనిపిస్తున్నది. నాకు మూడు సాధ్యమయే అర్థాలు కనిపిస్తున్నాయి:
అ) “చాలా కొత్త విప్లవాలు వచ్చాయి, వాటిని ఈ పుస్తకం లోని సిద్ధాంతం గుర్తించలేదు”
ఆ) “ఈ పుస్తకంలో చెప్పిన కారణాలు కాకుండా కవితావిప్లవాలకి ఇంకొన్ని కొత్తకారణాలు కనుక్కున్నారు”
ఇ) “ఈ సిద్ధాంతం తప్పని నిరూపించబడింది”
వీటిలో ఏది జరిగివున్నా, అలా జరిగినట్టు నాకు తెలియదు. దయచేసి అది ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా జరిగిందో ఎవరైనా చెప్తే తెలుసుకుంటాం.
చివరగా, నేను చేసిన పాడు పనికి విమర్శకులందర్నీ విమర్శించటం ఎందుకు? (అలాగే, నన్నొక విమర్శకుడిగా లెక్క వేసినందుకు రమ గారికి థేంక్స్, నేను కాకపోయినా.)
మనుచరిత్ర – ద్వితీయాశ్వాసము గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
07/13/2010 1:53 pm
మోహనరావు గారు ఈ పద్యం “మోహావేశం”లో భృకుటిని (కనుబొమలు) కనురెప్పలు అన్నారు అనుకుంటున్నాను !! (మోహనరావు గారు, నా శబ్దలోలతని క్షమించండి).
కంతు దిదృక్షు రూక్షుడని ఎంత సాభిప్రాయంగా అన్నారో పెద్దన గారు ! ఎదుటివాణ్ని కాల్చేసే చూపులన్నమాట. కనుబొమలు పాముల్లా ఆడటమే కాదు, ఫూత్కారాలు కూడా చేశాయి. ఔరా !!!
శ్రీకృష్ణదేవరాయలు – ఆంధ్రేతర సాహిత్యము గురించి mOhana అభిప్రాయం:
07/13/2010 12:58 pm
మిథిలలో (నేటి బిహార్ రాష్ట్రం) 16వ శతాబ్దములో భానుకరుడు అనే సంస్కృతకవి ఉండేవాడు. భానుదత్తుడని కూడా ఇతనికి పేరు ఉంది. ఈ కవి యావద్భారతదేశములో నానారాజులను సందర్శించి మన్నన పొందాడు. ఇతడు తొమ్మిది కావ్యాలను వ్రాసినాడట. అవి – అలంకారతిలకము, కావ్యదీపిక, కుమారభార్గవీయము, గీతగౌరీపతి (ఇది ఎక్కడైనా దొరికితే చూడలని ఉంది, ఇది గీతగోవిందానికి అనుకరణ), చిత్రచంద్రిక, రసతరంగిణి, రసపారిజాతము, రసమంజరి, శృంగారదీపిక. కృష్ణరాయలు కూడా రసమంజరి అని ఒక కావ్యాన్ని వ్రాసినాడు. భానుకరుడు షేర్షా, నైజాంషా, వీరఖాన్ (రీవా రాజ్య పాలకుడైన హిందూ రాజు), శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మున్నగు రాజులను సందర్శించాడు. కృష్ణరాయలను ప్రత్యక్షముగా, వ్యంగ్యముగా ప్రశంసించాడు తన పుస్తకాలలో. రసపారిజాతమునుండి ఒక పద్యము –
ఆర్యా-
కృష్ణం సమర సతృష్ణం
దృష్టవతో భాంతి విష్టరశ్రవసః
రాజన్య జన్మమూలే
భుజమూలే పులకముకులాని
– భానుకరుడు, రసపారిజాతము
(కృష్ణరాయలు సమరాసక్తుడు, విష్ణువులా శోభతో కనిపిస్తాడు, రాజులకు మూలపురుషుడు, అతని భుజాలు పులకించిపోతున్నాయి).
పై విషయాలు శ్రీ ఈయుణ్ణి వెంకట వీరరాఘవాచార్యులు 1952 ఫిబ్రవరి భారతి పత్రికలో వ్రాసిన “కవిసార్వభౌముడు భానుకరుడు – శ్రీకృష్ణదేవరాయలు” అనే వ్యాసములో ఉన్నవి.
విధేయుడు – మోహన
మనుచరిత్ర – ద్వితీయాశ్వాసము గురించి mOhana అభిప్రాయం:
07/13/2010 12:01 pm
అనినన్ గన్నులు జేవుఱింప, నధరం బల్లాడ, వేల్లత్పునః
పునరుద్యద్భ్రుకుటీ-భుజంగ-యుగళీ-ఫూత్కార-ఘోరానిలం-
బున నూర్పుల్ నిగుడన్, లలాటఫలకంబందంద ఘర్మాంబువుల్
చినుకన్, గంతు-దిదృక్షు-రూక్ష-నయన-క్ష్వేళా-కరాళ-ధ్వనిన్
– అల్లసాని పెద్దన, మనుచరిత్రము, 5.18
కన్నులు కెంపు రంగయ్యాయి, పెదవులు వణకాయి, ఎగురుచున్న రెప్పలనే పాములు బుసలుకొట్టగా వచ్చే విషవాయువులలా నిట్టూర్పు విడుస్తున్నాడు, నుదుటిపైన అక్కడక్కడ చెమట బిందువులు కనబడుతున్నాయి, మన్మథుడిని వాడియైన దృక్కులతో చూసిన శివుడిలా సింహ భయంకరమైన కంఠముతో మాట్లాడడానికి ప్రారంభించాడు.
విధేయుడు – మోహన
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
07/13/2010 11:09 am
సోదాహరణంగా కవితా పంక్తులు ఎత్తి చూపుతూ, పదేళ్ళ కిందటి ఇంకో సంకలనంతో సందర్భానుసారంగా పోల్చుతూ సమీక్షంచడం ఎంతో పరిశీలన, ఓపిక,సహృదయంతోనే సాధ్యం. వేలూరిగారికి కృతజ్ఞతలు.
ఒకే వస్తువు ఎన్ని రకాల అనుభూతులకు అద్దంపడుతుందో ఎన్ని సార్లు చూసినా నిరంతరం ఆశ్చర్యపరుస్తూ ఉండే నిజమేమో.
“తొలకరి వాన కొండల్ని తలబాధుకొని ఏడుస్తుంది”
“నిశ్శబ్దంలా వాన సుధీర్ఘమౌనానికి నిరసనలా వాన ఇవ్వాళింక తెరపిలేదు”
చదివితే,ఎదలో హర్షం కురిపించే వర్షం, ఆవేదనలు సైతం గుప్పించడం గుర్తుచేస్తుంది. వర్షమే కాదు, కామెంట్ల వర్షం అని ఇక్కడ తెలిసింది.
“కదులుతున్న ఉరికంబం నా వూరు,
సూర్యచంద్రుల్ని వెలేసిన ఆకాశం నాది”
తెలంగాణా పల్లెల దైన్యాన్ని అక్షరీకరించినట్లున్నా,మొక్కవోని స్థైర్యానికి పోరాటపటిమల పురిటిగడ్డను ప్రతిబింబించినట్టుగా లేక ఎందుకో గుచ్చుకుంది.
“ఉగ్రమైన వేసంగి గాడ్పులు ఆగ్రహించిపైబడినా అదిరి పోవకు
ఒక్కుమ్మడిగా వర్షా మేఘం వెక్కి వెక్కి రోదించినా లెక్క చేయకు”
అన్న దేవులపల్లి మాటలకు
“కదులుతున్న చైతన్యం నా వూరు,
సూర్యచంద్రులకు సైతం అవకాశం ఇచ్చిన ఆకాశం నాది” అనాలనిపిస్తుంది.
============
విధేయుడు
_శ్రీనివాస్
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి Brahmanandam Gorti అభిప్రాయం:
07/13/2010 10:31 am
శ్రీనివాస్ కందాళం గారూ,
మీ పూర్తి పేరు, అదీ కేవలం గుర్తించడానికి వీలు కోసం, అడిగాను తప్ప వేరే వుద్దేశ్యమేమీ లేదు. మీ పూర్తి వివరాలు నేను అడగలేదు. ఈ వ్యాఖ్యల్లోనే మీ పేరున్న రెండు కామెంట్లు వచ్చాయి. పలానా అని తెలుసుకోడానికే పూర్తి పేరడిగాను. అదే నే చేసిన తప్పయితే క్షమించండి.
మారుపేర్లతో కామెంట్లు రాసేవారి ఇష్టం వారిది. అవి ఎవరైనా సులభంగానే గుర్తించగలరు. సరే, అదొదిలేద్దాం. మిమ్మల్ని వివరాలడిగి వూరికే బాధ పెట్టడం నా అభిమతం కానే కాదు.
ఇహ – అఫ్సర్ కవిత్వమంటే నాకిష్టమే! నేను ఊరిచివర లో కొన్ని కవితల్ని చాలా ఇష్టంగా చదివాను. కానీ అన్నీ కాదు; ముఖ్యంగా నినాద కవిత్వం. ఏ డొంకతిరుగుడూ లేకుండా కవితలన్నీ సూటిగా, స్పష్టంగా వుంటాయి. అనవసర భావ పటాటోపం కనిపించదు. అఫ్సర్ ఒక మంచి ఆధునిక కవనే నా అభిప్రాయం.
మీరు అమెరికన్ తెలుగు రచయితలన్న పదం నేను మొదట వాడిందిగా చెప్పారు. కాదు. అఫ్సర్ గారి కామెంటు మరోసారి చూడండి.
“ఇప్పుడు అక్కడి సాహిత్య సాంద్రతని అందుకోడానికి అమెరికన్ తెలుగు రచయితలకు ఇంకో తరం పడ్తుందేమో! ” అని రాస్తే దానికి నేను స్పందించాను తప్ప ఆ ఆలోచన నా బుర్రలో పుట్టింది కాదు. ఇక్కడకి ( ప్రస్తుతానికి అమెరికా అనుకుందాం ) వలస వచ్చిన వారు అమెరికా తెలుగు రచయితలెలా అవుతారో, అదేవిధంగా అఫ్సరూ కదా అన్న భావనతో అడిగాను. ఇందులో వెటకారమూ, వెక్కిరింతా లేవు. తీరి కూర్చుని ఇతరులని బాధ పెట్టే నైజం నాకు లేదు. కానీ నా వ్యాఖ్యలు మీకలా అనిపించకపోతే మరోసారి క్షమించండి.
ఎక్కడో మొదలయిన చర్చ మరెక్కడికో పోతోంది. ఇహ నేను ఇందులోంచి తప్పుకుంటున్నాను.
సెలవ్
-బ్రహ్మానందం.
మనుచరిత్ర – ద్వితీయాశ్వాసము గురించి shanmukham అభిప్రాయం:
07/13/2010 5:37 am
షణ్ముఖం అభిప్రాయం
ఇందీవరాక్షుని వృత్తాంతం అని మాకు SSC లో పాఠం ఉండేది. అది మనుచరిత్ర లోని పంచమాశ్వాసము లోనిదని మిత్రుల ద్వారా తెలిసినది అలగే అందులో ఇంకొక పద్యం “అనినన్ కన్నులుజేవురింప ” అనే పద్యము కూడా వున్నది “ ఈ పద్యం ఎవరికైనా తెలిస్తే దయచేసి తెలియచేయమని కోరుతున్నాను.
ఇట్లు
మీ షణ్ముఖం
తప్పులు ఏమైనా ఉన్న మన్నించమని కోరిక.
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి srinivas kandaalam అభిప్రాయం:
07/12/2010 10:09 pm
బ్రహ్మానందం గారు:
నేను చర్చని తప్పు దారి పట్టించడం లేదు. అందులో అనుమానమే లేదు. అఫ్సర్ ని అమెరికా తెలుగు కవి అన్నది మీరె కదా?! ఇదిగొ ఇదీ మీ మాట:
చివరగా పదేళ్ళుగా అమెరికాలో ఉంటున్నారు కాబట్టి మీరూ అమెరికన్ తెలుగు రచయితల కోవలోకే వస్తారని నా నమ్మకం.
అమెరికన్ తెలుగు రచయిత అనే మాట మీది కూడా. కాదని ఎలా అంటారు? పైగా, ఆ “శతకోటి నమస్కారాల” వెటకారం హేమిటో నాకు అర్ధం ఆవలేదు.
అది అవతల పెట్టండి. కాని, కవిత్వ విమర్శకుడిగా మీ ఆలోచనల మీద ఇష్టం వుండబట్టే, నెను మిమ్మల్ని ఈ ప్రశ్న అడిగాను తప్ప మిమ్మల్ని గిచ్చి సంతసిద్దామని కాదు. రమా భరద్వాజ గారి లాగానె నాకూ మీ రచనలు అంటే ఇష్టమే. అఫ్సర్ గారి కవిత్వం గురించి మీ మాట వినాలన్న వుత్సుకతతో మాత్రమే అడిగాను.
నా ప్రవర అడిగారు కదా మీరు? మారుపేర్లతో రాసే అందరినీ కూడా అలా ప్రవర అడిగే సాహసం చెయ్యగలరా, మీరు గానీ, ఈమాట సంపాదకులు గాని?
గత పదేళ్ళుగా నేనూ, నా మిత్రులం ఈమాట చదివి, అందులో విషయాలు చర్చించుకునే అలావాటు చేసుకున్నాం. చదవడమే గాని, ఎప్పుడూ ఒక ముక్క రాసే సాహసం చెయ్యలేకపొయాము. ఇప్పుడు ఈమాటలో కామెంటడానికి అర్హత ఏమిటో ఇక్కడ కొందరి వ్యాఖ్యలు చదవిన తరవాతే తెలిసింది. అంతకు ముందు ఈమాట లో ఒక్క అక్షరం పడ్డా కళ్ళకి అద్దుకుని చదువుకునే వాళ్ళం నేనూ, నా నిజామాబాద్ మిత్రులం! అలాంటిది, ఇప్పుడు ఈ రాతలకి అర్ధమే లేని స్థితి వచ్చే సరికి బాధ పడి, ఇక తప్పని సరయి రాస్తున్నాను.
అయినా మీరు అడిగారు కాబట్టి, మీ మీది గౌరవంతో ఇదీ నా ప్రవర. నా పేరు శ్రీనివాసాచార్యులు కందాళం. నేను ఒక కాలేజీ లెక్చరర్ని. సాహితీ చైతన్య స్రవంతి సభ్యుడిని. ఈమాట పాఠకుడిని అని చెప్పుకోవడం నాకు ఒక ఇష్టం. నేను నా విద్యార్ధులకి కూడా ఈ వెబ్ పత్రిక గురించి చెబుతూ వుంటాను. కవిత్వం రాయను కాని ఇష్టంగా చదువుతాను, విద్యార్ధులకి వినిపిస్తాను. నా చిరునామా ఇతర వివరాలు కూడా కావాలా?
[Post edited – Eds.]
[ఈమాటలో కామెంట్లు అసభ్యంగా ఉంటున్నాయని బాధపడుతూనే, వ్యక్తిగత దూషణలకి పూనుకోడంలో అంతరార్థం మాకు అంతుపట్టడం లేదు. దయచేసి ఎవరికి వారు, వారి కామెంట్లను నియంత్రించుకోండి. – సం.]
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి Srinivas Chilakapati అభిప్రాయం:
07/12/2010 5:26 pm
మనిషి ఎదుగుదలలో సాహిత్యం పాత్ర over rated అన్న నా నమ్మకాన్ని సాహిత్యంపై చర్చలెప్పుడూ బలపరుస్తూనే ఉంటాయి. ఈ విసుర్లూ, కసుర్లూ, “ఆహా! ఏం కొట్టాను దెబ్బ”లూ (దీన్ని కూడా 🙂 పక్కన పెట్టేసి సామరస్యంగా చర్చించుకోలేమా? వ్యక్తుల్ని వదిలేసి విషయం మీద దృష్టి పెట్టలేమా?
మంచి కవిత్వానికి అందరూ వొప్పుకునే ఒక నిర్వచనముందా? మంచి కవిత్వమేదో గుర్తించడానికి ఆ నిర్వచనం తెలిసి ఉండాలా? ఏది మంచికవిత్వమో సాహిత్య పూర్వాపరాలు తెలిసినవారు నిర్ణయిస్తారా? అంత తేలిగ్గా మంచికవిత్వమేదో నిర్ణయించగలిగినప్పుడు కవిత్వానికంతా గ్రేడింగు చేస్తే కొత్త పాఠకులకు పని సులువు కాదా? ఈ కొలబద్దలేవీ లేవు, మనసును తాకిందే కవిత అనుకున్నప్పుడు ఒకరి కవిత్వం మరొకరికకవిత్వమవుతుందనీ అంగీకరించక తప్పదు కదా? ఎవరి అభిప్రాయాల్ని వాళ్ళు వెలిబుచ్చుకోగలం కానీ భిన్న మనస్తత్వాలూ, జీవితానుభవాలూ గల ఇంతమంది ఏకాభిప్రాయానికి రావాలని ఎలా అనుకోగలం? ఒక కవిత నచ్చితే ఎందుకు నచ్చిందో చెప్పడం, లేదా చెప్పలేకపోయినప్పుడు బావుందని మాత్రం చెప్పడం, నచ్చనప్పుడు ఎందుకు నచ్చలేదో చెప్పడం మాత్రమే కదా మనం చేయవలసింది? రుజువులేవీ లేనప్పుడు అభిప్రాయాల్ని సార్వజనీన సత్యాలుగా ఎందుకు చలామణీ చేయాలని చూడడం?
-ఇంకో శ్రీనివాస్
ఊరి చివర – అఫ్సర్ కవితల సంకలనం గురించి Brahmanandam Gorti అభిప్రాయం:
07/12/2010 11:53 am
మరొక్క విషయం. అమెరికా తెలుగు వారూ, ఆంధ్రా తెలుగు వారూ అంటూ ఎవరూ ప్రత్యేకంగా లేరు. ఉన్న అందరూ వలస వచ్చిన తెలుగువారే! వాళ్ళే ఏం చేసినా, రాతలయినా, కోతలయినా! మా పిల్లల తరం అంటారా? రాసే నాలుగు ముక్కలూ చక్కగా ఇంగ్లీషులో రాసుకుంటారు. మొదట్లో మా పోరు పడలేక కాస్త తెలుగులో నాలుగు మాటలు కెలికినా, పెళ్ళయ్యాక అవి కూడా ఎగిరిపోతాయి.