“ఒక ఛందములో వృత్త సంఖ్య కావలసినప్పుడు, ముందు అది ఎన్నవ ఛందమో తెలిసికోవాలి. ఉదాహరణకు అది 12వ ఛందమనుకొందాము. …” అని మొదలయ్యే పేరా మాత్రం నాకు సరిగా అర్థం కాలేదు.”-కామేశ్వరరావు
(”అరెరే, అరెరే,” క్యా హువా, ఐ ఫీల్ సో సాడ్ యార్!)
Nevermind. So Sorry! Ignore my parroting దిల్ తొ పాగల్ హై. But read the following.
కొత్త సంగీత విద్యాదర్పణము ( ఏకా సుబ్బారావుతో సమకూర్చబడినది.) 486 పేజీ – “ఈ డెబ్బది రెండు మేళకర్త రాగముల పేళ్ళ యొక్క మొదటి రెండు వర్ణములను కాదినవ, టాదినవ, పాదిపంచక, యాదృష్ట్యమను వాటియందు సదరు మేళకర్తల పేళ్ళయొక్క మొదటి యక్షర సంఖ్యను ( ఏకస్థానంబునను అనగా; మొట్టమొదట వ్రాయునట్టి సంఖ్యను ఏకస్థానమని ఎరుంగునది.) రెండవ యక్షర సంఖ్యను ( దశస్థానమందును అనగా, మొదట వ్రాయబడిన సంఖ్యకు ఎడమ వైపున మరియొక సంఖ్యనుంచుట దశస్థానమని నెరుగునది.) ఇటుల వ్రాసి చూడగా అది ఎన్నవ సంఖ్య మేళకర్త యైనదిన్ని తేటబడును. అదెట్లనిన?”
Keep reading. Look at the 72. మేళకర్తల స్వరస్థానములను తెలిపెడు పథకము on the next page (487:-)) . keep reading. Go to the next page 488.
“ఈ పథకమునందు ఉదహరించబడియున్న డెబ్బదిరెండు మేళకర్త రాగముల యొక్క స్వరస్థానములను దెలిసికొనెడిమార్గమెటువలెనంటె? అందు మొదటి గదిలో 1టో సంఖ్యగల కనకాంగి రాగము యొక్క స్వరస్థానములను దెలియవలసినపుడు సదరు రాగమునకు కుడిదిక్కునయుండు రిషభగాంధార మధ్యమమును దానికింది దిక్కున యుండు ధైవతనిషాదములను జూచినట్లయిన ఆ రాగము యొక్క స్వరస్థానములు స్పష్టముగా తెలియుచున్నది. ఇట్లే అన్నిటియందు నూహించునది.”
ఇలాంటి వ్యాసాలు, నాకు తెలిసినంతలో, తెలుగులో చాలా అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తాయి! చందో లక్షణ గ్రంథాలలో కూడా, సాధారణంగా, షట్ప్రత్యయాలు అక్షరగణాలకు మాత్రమే పరిమితం. వాటిని మాత్రాగణాలకే కాక, దేశీ ఛందస్సులో కనిపించే విశేష గణాలకు కూడా విస్తరించడం చాలా గొప్ప విషయం. ప్రత్యేకించి, ఛందస్సూ గణితమూ – రెండిటి మీదా ఆసక్తి ఉన్న నాలాంటి వాళ్ళకిది మాంచి విందుభోజనమే! మన విద్యాలయాలలో Combinatorics పాఠం Coins, Cards బదులు ఈ షట్ప్రత్యయాలను ఉదాహరణలుగా తీసుకొని చెప్పే రోజులు వస్తే ఎంత బాగుణ్ణు!
“ఒక ఛందములో వృత్త సంఖ్య కావలసినప్పుడు, ముందు అది ఎన్నవ ఛందమో తెలిసికోవాలి. ఉదాహరణకు అది 12వ ఛందమనుకొందాము. …” అని మొదలయ్యే పేరా మాత్రం నాకు సరిగా అర్థం కాలేదు.
ఎదురునడక, దేశి గణాల గురించి. వ్యాసంలో చెప్పినట్టుగా ఒక లఘువుతో మొదలుపెట్టకుండా, ఒక గురువు లేదా రెండు లఘువులతో మొదలుపెట్టి ప్రస్తారం చెయ్యడం మూలంగా చాలా వరుకూ ఎదురునడక అరికట్టబడింది. అయితే, పద్యం మొదట లఘు గురువులు రాకపోయినా (అంటే త్రిశ్రగతిలో ఎదురునడక అనుకోవచ్చా?), IIU, UU వంటి గణాలవల్ల కూడా ఎదురునడకలాంటిది వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఉదాహరణకు రెండు సగణాలు వరుసగా వేస్తే (“అరెరే, అరెరే, వయసే” లాగ), అది ఎదురునడక లాగానే ఉంటుంది కదా (ఇది చతురశ్రగతిలో ఎదురునడక అనవచ్చా?). తెలుగులో యిది కూడా చాలా వరకూ పరిహరింపబడింది. అయితే తెలుగు గణాలను ఉపయోగించి కూడా ఎదురునడక రప్పించవచ్చు. ఉదాహరణకు:
రావూరివారి పుస్తకం ప్రస్తుతం నా దగ్గర లేదు కాని, సంపత్కుమారగారి తెలుగు ఛందోవికాసం ప్రకారం, మధ్యాక్కరలో మాత్రమే సూర్యగణాలైన III, UI బదులు వేరే గణాలు నన్నయ్యగారి పద్యాలలో కనిపిస్తాయి. గగ, స గణాలే కాక, భ, జ కూడా కనిపిస్తాయి! అలాగే ఇంద్రగణాలలో కూడా తేడాలున్నాయి. అయితే అవి నడకకు ప్రత్యేకతనేమీ ఇచ్చినట్టుగా అనిపించవు. అవి లేఖక దోషాలే అయి ఉంటాయని సంపత్కుమారగారు అభిప్రాయబడ్డారు. పాదం/పాదభాగం చివర ఉండే సూర్యగణాల బదులు గగ, స గణాలు వేస్తే నడక బాగుంటుందని నేను అంగీకరిస్తాను. ఉదాహరణకు, “కవనాల వ్రాసేను నీకై – కావ్యమ్ము లల్లేను నీకై” అన్నప్పుడు మామూలు మధ్యాక్కర నడక కన్నా ధార బాగుంది. అలాగే,
అన్న “ద్విపద” పాదాలు కూడా బాగున్నాయి.
వేరే చోట్ల మాత్రం నడక దెబ్బతింటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు సీసపాదం చివర రెండు సూర్యగణాలకు బదులు స-స వస్తే నడక చెడుతుంది. అలాగే ఆటవెలది, తేటగీతులలో కూడా.
మోహనగారూ,
ఇంత అరుదైన, అద్భుతమైన వ్యాసాన్ని అందించినందుకు మనఃపూర్వక అభివాదనాలు, అభినందనాలు. మీ కృషికి జోహార్లు!
పండిత మహాశయా ఇదే నా పాదాభివందన శతం, అంగీకరించి నన్ను ధన్యుని చేయ ప్రార్థన. నిజమైన పండితుల రచన చూసే భాగ్యం ఇవాళ కలిగింది. భాషలోకాని ఛందస్సులో కాని గణితంలోకాని పిపీలకం కన్న కనాకష్టమైన వాడినే ఐనా మూటి మీద ఉత్తి ఇష్టం మాత్రం ఉన్న వాణ్ణి. అలాంటి నాకు మీ వ్యాసం అర్థంకాని మాట నిజమేకాని, చూసే అదృష్టం కలిగిందనే స్పృహ పాటి కలిగిన వాడిని. గణనాధ్యాయ మనే పేరు పెట్టేసుకొని ఏదో చేసేస్తున్నాననే ఆశ లావు పీక సన్నంగాడిని. ఐనా నా పాదాభివందనాలు స్వీకరించ మని అర్థిస్తున్న ఆశాజీవిని. తెలుగుకి తగిన ఉత్కృష్టత తేగలిగిన మీ లాంటి మహోన్నతులు మరెందరో రావాలని మా నల్లనయ్యను ఇందుమూలంగా ప్రార్థిస్తున్నాను.
బల్రాజ్ సహానీ ప్రసంగ వ్యాసాన్ని బాగా అనువాదం చేశారు. సోషలిజానికి “సమాజవాదం” అని వాడినట్టున్నారు మీరు. అది చప్పున అర్ధం అయ్యేలా లేదు. “సామ్యవాదం” అని అనడానికి మీకు అభ్యంతరం ఎందుకు కలిగిందీ? అవసరం అయినప్పుడు కొత్త పదాన్ని సృshTiMచడంలో తప్పేం లేదు గానీ, ఉన్న పదం బాగానే ఉపయోగపడుతున్నప్పుడు మళ్ళీ మరో కొత్త పదం అవసరం ఎందుకూ అని.
మీరన్నది ఇవాళ నిజం. బలరాజ్ సహానీ వ్యక్తపరచిన బాధకి నలభై ఏళ్ళు గడిచాయి గాని దానికి జవాబులు మాత్రం ఏదీ ఇంకా దొరకనే లేదు. ఇప్పటికీ “జీ హుజూర్ గాళ్ళు ” అన్ని రంగాల్లోనూ ఆ రకమైన విధానం వలన మాత్రమే పైకి వస్తూ ఉన్నారు. అందువలన ఎవరన్నా పైకి రావాలీ అంటే అది వారి ప్రతిభ వల్ల కాక ఇతర మార్గాల ద్వారా మాత్రమే అన్న ఒకరకమైన ఉదాశీనతకి సమాజం బలంగా చోటిచ్చింది. ఇది అన్ని రంగాల్లోనూ అమలులో ఉంది. రాజకీయరంగం మొదలుకొని విద్యారంగం దాకా! దీని వల్ల జరిగిన నష్టం అపారమైనది ఆయా రంగాలకి సంబంధించి. మంచి నాయకులు కరువయ్యారు. మంచి టీచర్లు కరువయ్యారు. ఎవరూ బయటికి వచ్చి ఈ ధోరణులని ప్రశ్నించడానికి గానీ ఇందువలన ఉత్తరోత్తరా సమాజంలో కలిగే దుష్పరిణామాల గురించి చర్చించడానికి గానీ వేదికలన్నవి లేకుండా తుడిచేశారు. మనదగ్గర అసలు విమర్శ అన్నది లేదే ఏ రంగం లోని సంగతులని గురించి మాట్లాడడానికి అయినా? విమర్శ అనగానే ఇప్పటికీ బుజాలు తడుముకునే పరిస్థితి. ఎవరూ ముఖ్యమైన విషయాల మీద నోరు మెదపరు కదా? మహా అయితే ఎవరి డ్రాయింగు రూముల్లో వాళ్ళు వాళ్ళ లోపలి ఉక్రోషాలని వెళ్లగక్కుకోవడమే. ఇందువలన నిజంగా ఏ మార్పూ రాదు. కార్యాచరణ కావాలి. అది ముఖ్యం. కానీ ఎలా?
ప్రచార సాధనాలన్నీ సంపూర్తిగా వ్యాపారమయంగా పనిచేస్తున్న పరిస్థితి ఇవాళ ఉంది. దృశ్య మాధ్యమాలు ఎంతగా కలుషితమైపోయాయీ అంటే అస్సలు వాటి ధోరణి మీద బలమైన విమర్శ అన్నదే బయట లేకుండా పోయింది. అయితే మీరు టీవీ లలో వాళ్ళు చూపించే చెత్తని అయినా చూడాలి. లేదా టీవీని కట్టేసుకోవాలి. మినహా మరో వేదిక అన్నదే లేదు. ఇదంతా ఒక గూడుపుఠాణీ అన్నమాట! విశ్వవిద్యాలయాలలో మంచి టీచర్లు లేరివాళ. ప్రతీ వాళ్ళు వాళ్ళ మాట వినేవాళ్ళనే జాగ్రత్త గా ఎంపిక చేసుకోవడంతో అవి గ్రూపు రాజకీయాలకి ఆలవాలమయ్యాయే తప్ప అక్కడ విద్యావేత్త అనే పేరుకి తగిన వాళ్ళు నిజంగా చాలా శాఖల్లో కరువయ్యారు. ఇవన్నీ అందరికీ తెలిసిన విషయాలే! అయినా పరిస్థితి ఎందుకని మారలేదు? ఎందుకని అంటే ఇటువంటి వాటిని తెచ్చిపెట్టిన వాళ్ళు నిజంగా చదువుకున్నవాళ్ళే కావడం వలన! ఒక ప్రతిభావంతుడు మరొక ప్రతిభావంతుడిని ఒప్పుకోగల సంయమనం కలిగిన వారు కాకపోవడం! చాలా విచారించవలసిన విషయాలివి. ఒక జాతికీ ఒక భాషకీ అపకారం చేసిన వారు మొదటగా ఆయా ప్రాంతాలలో చదువుకున్న వారే చాలాసార్లు. అన్ని చోట్లా ఇదే పరిస్థితి. పైరవీలు చేసుకోవడాన్ని భారతీయ నాగరికతలో ఒక భాగం చేసేసారు. అవి చేసుకోగలిగిన వాళ్ళకే అన్ని అవకాశాలు దక్కేలా చేసారు. స్వతంత్రతా స్వభావాన్ని వ్యక్తులలో అణిచేయడానికి ఎన్ని రకాలుగా చేయడానికి వీలుందో అన్నీ చేయగలిగేరు “ఇది ఇంతే మారదు. ఇలా తప్ప మరింక ఎలాగా కూడా పదవి గానీ .. ఉద్యోగం గానీ రాదనే” బలమైన అభిప్రాయానికి యువత వచ్చేలా చేసారు. అధిక సంఖ్యాకులలో వ్యవస్థ మారగలదనే నమ్మకాన్ని సమూలంగా తీసేసారు. ఇది ఇంతే ఇలాగే ఉంటుంది అన్న నిరాశని చదువుకున్న వాళ్లలో ఆ సమాజం కలిగించడం కన్నా దారుణమైన విషయం మరొకటి ఉండబోదు. అందుకు తమ వంతు పాత్ర పోషించిన వారంతా ఇందుకు బాధ్యులే! అయితే వాటి గురించి మాట్లాడే వారు లేరు. మాట్లాడగల చోట్లు నిజంగా లేవు. వార్తా పత్రికలు ఇవాళ రాజకీయనాయకుల కనుసన్నలలో నడవడానికి అలవాటుపడ్డాయి. ప్రజాస్వామ్యానికి ఇంతకన్నా గొడ్దలిపెట్టు ఇంకేముంటుందీ? అయినా మనమందరం బయటికి మాత్రం ప్రజాస్వామ్య దేశాలుగా చెప్పుకుంటూంటాం ! నేతి బీరకాయలోని నేయి లాగా అది ఎప్పుడూ పేరులో మాత్రమే ఉంటుంది. ఏ వ్యవస్థా ఎక్కడా నిజంగా “అర్హత గల వ్యక్తుల మీద” ఆధారపడి పని చేయాలని అనుకున్నట్టుగా కనబడదే?
పైగా నిజంగా ధర్మాగ్రహం అయినా రాని ఒక అచేతనమైన స్థితి లోకి ఒక జడత్వం లోకి ప్రజలు వెళ్ళిపోవడం ఇంకా ప్రమాదం కదా? ఆ ప్రమాదాన్ని అయినా తగిన విమర్శ ద్వారా, విషయాలని చర్చ చేయడం ద్వారా మార్చుకునే ప్రయత్నం అయినా చేయాల్సి ఉంది. బలరాజ్ సహానీ బాధ, ఆయన కోరికని గురించి కనీశం ఆలోచించవలసిన బరువూ బాధ్యతా విద్యావంతుల మీద ఇప్పటికైనా ఉండాలి అని నేను ఒక ఆశతో అనుకుంటాను.
సంపాదకులకి,
ఆ ఫొటోలో నేదునూరి కృష్ణ మూర్తి గారి పక్కన ఉన్నది సద్గురు కందుకూరు శివానంద మూర్తి అని తెలుసు నాకు. కానీ ఏదో పరధ్యానంగా సచ్చిదానందమూర్తి అని రాసినట్టున్నాను. అది దొర్లిన పొరపాటే! క్షమించి ఆ తప్పుని సవరించండి.
శ్రీ విన్నకోట రవిశంకర్ గారి కవితా సంకలనం చాలా గొప్పగా ఉంటుంది. ఈ సంకలన సమీక్ష చక్కగా ఉంది. రవి శంకర్ గారి రచన లాగానే ఇది కూడా ఇంచుమించు సమగ్రం గానే ఉంది. ధన్యవాదాలు.
బ్రహ్మానందం గారు, చాల బాగుంది ఈ వ్యాసం. అబ్బ, బలరాజ్ సాహనీ ఎంత మంచి నటుడో? అతని దో బీఘా జమీన్ (సలిల్ చౌదరి మొదటి హిందీ చిత్రం), కాబూలివాలా, అనురాధ (నాయికగా లీలా నాయుడు, రవిశంకర్ సంగీతం) వంటి చిత్రాలను ఎన్ని మారులైన చూడవచ్చును. గొప్ప కవి, భావుకుడు. వ్యాసములో ఉదహరించబడిన నందలాల్ బోస్ గాంధీ చిత్రాన్ని యిక్కడ చూడ వీలగును. విధేయుడు – మోహన
మోహన గారు ఛందస్సు పుస్తకం చిత్తుప్రతి అంద జేస్తే దేశీబుక్స్ ద్వారా ప్రచురించడానికి మేము సర్వదా సిద్ధం.
బ్రౌన్ అవార్డు లో భాగంగా ఇది మా ప్రణాళిక లో చాలా కాలంగా ఉన్నది.
శారద గారూ! మన్రో గారి కధకి మీ అనువాదం బాగుంది. నవ్వు తెప్పించింది కధ . “సాకి” కధలో హాస్యం బాగుంది. ముఖ్యంగా మనం అలాంటి పరిస్థితిని ఊహించినప్పుడు కలిగే situational comedy బాగుంటుంది. ఇలాంటి హాస్యం మనకి అప్పారావు గారి రచనల్లో కనిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషులో ఆస్కార్ వైల్డ్ వంటి రచనల్లోనూ కనిపిస్తుంది. హారర్ విషయంలో మపాసా కధలు ఒక తరహా. కల్పనలో ఊహలో మార్కజ్ కధలు ఇలాంటివి మరొక తరహా!!
ఇది నిజానికి హారర్ కధ కాదు. ఆ పదిహేనేళ్ల అమ్మాయి ఆ వచ్చిన కొత్తవ్యక్తి ని ఆట పట్టించిందని అర్ధం అవుతూనే ఉన్నా మన్రో ఎక్కడా దాన్ని వాచ్యంగా చెప్పకపోవడమే ఈ కధలోని గడుసుదనం అంతా 🙂 తెలుగు కధకులు ఎక్కువమంది మరీ “రియలిజం” లో కూరుకుపోయి ఊహకి తిలోదకాలిచ్చేసారు. మనకి కధ అంటే వట్టి సోషల్ థీం. అందువలన తెలుగు కధని చదవడమే చాలాసార్లు విసుగు . చదవాలంటే మళ్ళీ కాశీమజిలీ కధల్ని చదువుకోవాల్సిందే!
నాకు “కొవ్వుపుంజి” కధలో లాగే ఇందులోనూ మీ తెలుగు అనువాదపు సరళి నచ్చింది. మీరు ప్రపంచంలో పేరెన్నికగన్న మంచి కధల్ని, లేదా మీకు నచ్చిన కధల్నైనా సరే ఎంచుకుని వాటి తెలుగు అనువాదాల్ని ఒక సంకలనంగా తెస్తే బాగుంటుందని అనిపించింది. చాలామంది అనువాదాలు ఏమంతగా చదివించవు. మీ అనువాదం చదివిస్తుంది హాయిగా! అందుకూ!
ఛందస్సులో గణితాంశములు గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
09/03/2012 9:59 pm
“ఒక ఛందములో వృత్త సంఖ్య కావలసినప్పుడు, ముందు అది ఎన్నవ ఛందమో తెలిసికోవాలి. ఉదాహరణకు అది 12వ ఛందమనుకొందాము. …” అని మొదలయ్యే పేరా మాత్రం నాకు సరిగా అర్థం కాలేదు.”-కామేశ్వరరావు
(”అరెరే, అరెరే,” క్యా హువా, ఐ ఫీల్ సో సాడ్ యార్!)
Nevermind. So Sorry! Ignore my parroting దిల్ తొ పాగల్ హై. But read the following.
కొత్త సంగీత విద్యాదర్పణము ( ఏకా సుబ్బారావుతో సమకూర్చబడినది.) 486 పేజీ – “ఈ డెబ్బది రెండు మేళకర్త రాగముల పేళ్ళ యొక్క మొదటి రెండు వర్ణములను కాదినవ, టాదినవ, పాదిపంచక, యాదృష్ట్యమను వాటియందు సదరు మేళకర్తల పేళ్ళయొక్క మొదటి యక్షర సంఖ్యను ( ఏకస్థానంబునను అనగా; మొట్టమొదట వ్రాయునట్టి సంఖ్యను ఏకస్థానమని ఎరుంగునది.) రెండవ యక్షర సంఖ్యను ( దశస్థానమందును అనగా, మొదట వ్రాయబడిన సంఖ్యకు ఎడమ వైపున మరియొక సంఖ్యనుంచుట దశస్థానమని నెరుగునది.) ఇటుల వ్రాసి చూడగా అది ఎన్నవ సంఖ్య మేళకర్త యైనదిన్ని తేటబడును. అదెట్లనిన?”
Keep reading. Look at the 72. మేళకర్తల స్వరస్థానములను తెలిపెడు పథకము on the next page (487:-)) . keep reading. Go to the next page 488.
“ఈ పథకమునందు ఉదహరించబడియున్న డెబ్బదిరెండు మేళకర్త రాగముల యొక్క స్వరస్థానములను దెలిసికొనెడిమార్గమెటువలెనంటె? అందు మొదటి గదిలో 1టో సంఖ్యగల కనకాంగి రాగము యొక్క స్వరస్థానములను దెలియవలసినపుడు సదరు రాగమునకు కుడిదిక్కునయుండు రిషభగాంధార మధ్యమమును దానికింది దిక్కున యుండు ధైవతనిషాదములను జూచినట్లయిన ఆ రాగము యొక్క స్వరస్థానములు స్పష్టముగా తెలియుచున్నది. ఇట్లే అన్నిటియందు నూహించునది.”
Keep reading until the end of page 515.
Hope that makes it clear. Happy Labor Day!
లైలా
ఛందస్సులో గణితాంశములు గురించి కామేశ్వరరావు అభిప్రాయం:
09/03/2012 1:35 pm
ఇలాంటి వ్యాసాలు, నాకు తెలిసినంతలో, తెలుగులో చాలా అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తాయి! చందో లక్షణ గ్రంథాలలో కూడా, సాధారణంగా, షట్ప్రత్యయాలు అక్షరగణాలకు మాత్రమే పరిమితం. వాటిని మాత్రాగణాలకే కాక, దేశీ ఛందస్సులో కనిపించే విశేష గణాలకు కూడా విస్తరించడం చాలా గొప్ప విషయం. ప్రత్యేకించి, ఛందస్సూ గణితమూ – రెండిటి మీదా ఆసక్తి ఉన్న నాలాంటి వాళ్ళకిది మాంచి విందుభోజనమే! మన విద్యాలయాలలో Combinatorics పాఠం Coins, Cards బదులు ఈ షట్ప్రత్యయాలను ఉదాహరణలుగా తీసుకొని చెప్పే రోజులు వస్తే ఎంత బాగుణ్ణు!
“ఒక ఛందములో వృత్త సంఖ్య కావలసినప్పుడు, ముందు అది ఎన్నవ ఛందమో తెలిసికోవాలి. ఉదాహరణకు అది 12వ ఛందమనుకొందాము. …” అని మొదలయ్యే పేరా మాత్రం నాకు సరిగా అర్థం కాలేదు.
ఎదురునడక, దేశి గణాల గురించి. వ్యాసంలో చెప్పినట్టుగా ఒక లఘువుతో మొదలుపెట్టకుండా, ఒక గురువు లేదా రెండు లఘువులతో మొదలుపెట్టి ప్రస్తారం చెయ్యడం మూలంగా చాలా వరుకూ ఎదురునడక అరికట్టబడింది. అయితే, పద్యం మొదట లఘు గురువులు రాకపోయినా (అంటే త్రిశ్రగతిలో ఎదురునడక అనుకోవచ్చా?), IIU, UU వంటి గణాలవల్ల కూడా ఎదురునడకలాంటిది వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఉదాహరణకు రెండు సగణాలు వరుసగా వేస్తే (“అరెరే, అరెరే, వయసే” లాగ), అది ఎదురునడక లాగానే ఉంటుంది కదా (ఇది చతురశ్రగతిలో ఎదురునడక అనవచ్చా?). తెలుగులో యిది కూడా చాలా వరకూ పరిహరింపబడింది. అయితే తెలుగు గణాలను ఉపయోగించి కూడా ఎదురునడక రప్పించవచ్చు. ఉదాహరణకు:
ఎదలో పదేపదే మెదిలే వ్యథే కథై
ఇదిగో బయల్పడే నిపుడు చూడు
అన్నది అచ్చమైన సీసపద్య పాదం!
రావూరివారి పుస్తకం ప్రస్తుతం నా దగ్గర లేదు కాని, సంపత్కుమారగారి తెలుగు ఛందోవికాసం ప్రకారం, మధ్యాక్కరలో మాత్రమే సూర్యగణాలైన III, UI బదులు వేరే గణాలు నన్నయ్యగారి పద్యాలలో కనిపిస్తాయి. గగ, స గణాలే కాక, భ, జ కూడా కనిపిస్తాయి! అలాగే ఇంద్రగణాలలో కూడా తేడాలున్నాయి. అయితే అవి నడకకు ప్రత్యేకతనేమీ ఇచ్చినట్టుగా అనిపించవు. అవి లేఖక దోషాలే అయి ఉంటాయని సంపత్కుమారగారు అభిప్రాయబడ్డారు. పాదం/పాదభాగం చివర ఉండే సూర్యగణాల బదులు గగ, స గణాలు వేస్తే నడక బాగుంటుందని నేను అంగీకరిస్తాను. ఉదాహరణకు, “కవనాల వ్రాసేను నీకై – కావ్యమ్ము లల్లేను నీకై” అన్నప్పుడు మామూలు మధ్యాక్కర నడక కన్నా ధార బాగుంది. అలాగే,
ఎందుకే తహతహ – యెందుకే హృదిలో
ఎందుకే చెప్పవే – యెవ్వరే మదిలో
అన్న “ద్విపద” పాదాలు కూడా బాగున్నాయి.
వేరే చోట్ల మాత్రం నడక దెబ్బతింటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు సీసపాదం చివర రెండు సూర్యగణాలకు బదులు స-స వస్తే నడక చెడుతుంది. అలాగే ఆటవెలది, తేటగీతులలో కూడా.
మోహనగారూ,
ఇంత అరుదైన, అద్భుతమైన వ్యాసాన్ని అందించినందుకు మనఃపూర్వక అభివాదనాలు, అభినందనాలు. మీ కృషికి జోహార్లు!
ఛందస్సులో గణితాంశములు గురించి ఊ. సాంబశివ రావు అభిప్రాయం:
09/03/2012 1:32 pm
పండిత మహాశయా ఇదే నా పాదాభివందన శతం, అంగీకరించి నన్ను ధన్యుని చేయ ప్రార్థన. నిజమైన పండితుల రచన చూసే భాగ్యం ఇవాళ కలిగింది. భాషలోకాని ఛందస్సులో కాని గణితంలోకాని పిపీలకం కన్న కనాకష్టమైన వాడినే ఐనా మూటి మీద ఉత్తి ఇష్టం మాత్రం ఉన్న వాణ్ణి. అలాంటి నాకు మీ వ్యాసం అర్థంకాని మాట నిజమేకాని, చూసే అదృష్టం కలిగిందనే స్పృహ పాటి కలిగిన వాడిని. గణనాధ్యాయ మనే పేరు పెట్టేసుకొని ఏదో చేసేస్తున్నాననే ఆశ లావు పీక సన్నంగాడిని. ఐనా నా పాదాభివందనాలు స్వీకరించ మని అర్థిస్తున్న ఆశాజీవిని. తెలుగుకి తగిన ఉత్కృష్టత తేగలిగిన మీ లాంటి మహోన్నతులు మరెందరో రావాలని మా నల్లనయ్యను ఇందుమూలంగా ప్రార్థిస్తున్నాను.
నా కోరిక, నా ప్రార్థన గురించి rama bharadwaj అభిప్రాయం:
09/02/2012 2:44 pm
బ్రహ్మానందంగారూ!
బల్రాజ్ సహానీ ప్రసంగ వ్యాసాన్ని బాగా అనువాదం చేశారు. సోషలిజానికి “సమాజవాదం” అని వాడినట్టున్నారు మీరు. అది చప్పున అర్ధం అయ్యేలా లేదు. “సామ్యవాదం” అని అనడానికి మీకు అభ్యంతరం ఎందుకు కలిగిందీ? అవసరం అయినప్పుడు కొత్త పదాన్ని సృshTiMచడంలో తప్పేం లేదు గానీ, ఉన్న పదం బాగానే ఉపయోగపడుతున్నప్పుడు మళ్ళీ మరో కొత్త పదం అవసరం ఎందుకూ అని.
మీరన్నది ఇవాళ నిజం. బలరాజ్ సహానీ వ్యక్తపరచిన బాధకి నలభై ఏళ్ళు గడిచాయి గాని దానికి జవాబులు మాత్రం ఏదీ ఇంకా దొరకనే లేదు. ఇప్పటికీ “జీ హుజూర్ గాళ్ళు ” అన్ని రంగాల్లోనూ ఆ రకమైన విధానం వలన మాత్రమే పైకి వస్తూ ఉన్నారు. అందువలన ఎవరన్నా పైకి రావాలీ అంటే అది వారి ప్రతిభ వల్ల కాక ఇతర మార్గాల ద్వారా మాత్రమే అన్న ఒకరకమైన ఉదాశీనతకి సమాజం బలంగా చోటిచ్చింది. ఇది అన్ని రంగాల్లోనూ అమలులో ఉంది. రాజకీయరంగం మొదలుకొని విద్యారంగం దాకా! దీని వల్ల జరిగిన నష్టం అపారమైనది ఆయా రంగాలకి సంబంధించి. మంచి నాయకులు కరువయ్యారు. మంచి టీచర్లు కరువయ్యారు. ఎవరూ బయటికి వచ్చి ఈ ధోరణులని ప్రశ్నించడానికి గానీ ఇందువలన ఉత్తరోత్తరా సమాజంలో కలిగే దుష్పరిణామాల గురించి చర్చించడానికి గానీ వేదికలన్నవి లేకుండా తుడిచేశారు. మనదగ్గర అసలు విమర్శ అన్నది లేదే ఏ రంగం లోని సంగతులని గురించి మాట్లాడడానికి అయినా? విమర్శ అనగానే ఇప్పటికీ బుజాలు తడుముకునే పరిస్థితి. ఎవరూ ముఖ్యమైన విషయాల మీద నోరు మెదపరు కదా? మహా అయితే ఎవరి డ్రాయింగు రూముల్లో వాళ్ళు వాళ్ళ లోపలి ఉక్రోషాలని వెళ్లగక్కుకోవడమే. ఇందువలన నిజంగా ఏ మార్పూ రాదు. కార్యాచరణ కావాలి. అది ముఖ్యం. కానీ ఎలా?
ప్రచార సాధనాలన్నీ సంపూర్తిగా వ్యాపారమయంగా పనిచేస్తున్న పరిస్థితి ఇవాళ ఉంది. దృశ్య మాధ్యమాలు ఎంతగా కలుషితమైపోయాయీ అంటే అస్సలు వాటి ధోరణి మీద బలమైన విమర్శ అన్నదే బయట లేకుండా పోయింది. అయితే మీరు టీవీ లలో వాళ్ళు చూపించే చెత్తని అయినా చూడాలి. లేదా టీవీని కట్టేసుకోవాలి. మినహా మరో వేదిక అన్నదే లేదు. ఇదంతా ఒక గూడుపుఠాణీ అన్నమాట! విశ్వవిద్యాలయాలలో మంచి టీచర్లు లేరివాళ. ప్రతీ వాళ్ళు వాళ్ళ మాట వినేవాళ్ళనే జాగ్రత్త గా ఎంపిక చేసుకోవడంతో అవి గ్రూపు రాజకీయాలకి ఆలవాలమయ్యాయే తప్ప అక్కడ విద్యావేత్త అనే పేరుకి తగిన వాళ్ళు నిజంగా చాలా శాఖల్లో కరువయ్యారు. ఇవన్నీ అందరికీ తెలిసిన విషయాలే! అయినా పరిస్థితి ఎందుకని మారలేదు? ఎందుకని అంటే ఇటువంటి వాటిని తెచ్చిపెట్టిన వాళ్ళు నిజంగా చదువుకున్నవాళ్ళే కావడం వలన! ఒక ప్రతిభావంతుడు మరొక ప్రతిభావంతుడిని ఒప్పుకోగల సంయమనం కలిగిన వారు కాకపోవడం! చాలా విచారించవలసిన విషయాలివి. ఒక జాతికీ ఒక భాషకీ అపకారం చేసిన వారు మొదటగా ఆయా ప్రాంతాలలో చదువుకున్న వారే చాలాసార్లు. అన్ని చోట్లా ఇదే పరిస్థితి. పైరవీలు చేసుకోవడాన్ని భారతీయ నాగరికతలో ఒక భాగం చేసేసారు. అవి చేసుకోగలిగిన వాళ్ళకే అన్ని అవకాశాలు దక్కేలా చేసారు. స్వతంత్రతా స్వభావాన్ని వ్యక్తులలో అణిచేయడానికి ఎన్ని రకాలుగా చేయడానికి వీలుందో అన్నీ చేయగలిగేరు “ఇది ఇంతే మారదు. ఇలా తప్ప మరింక ఎలాగా కూడా పదవి గానీ .. ఉద్యోగం గానీ రాదనే” బలమైన అభిప్రాయానికి యువత వచ్చేలా చేసారు. అధిక సంఖ్యాకులలో వ్యవస్థ మారగలదనే నమ్మకాన్ని సమూలంగా తీసేసారు. ఇది ఇంతే ఇలాగే ఉంటుంది అన్న నిరాశని చదువుకున్న వాళ్లలో ఆ సమాజం కలిగించడం కన్నా దారుణమైన విషయం మరొకటి ఉండబోదు. అందుకు తమ వంతు పాత్ర పోషించిన వారంతా ఇందుకు బాధ్యులే! అయితే వాటి గురించి మాట్లాడే వారు లేరు. మాట్లాడగల చోట్లు నిజంగా లేవు. వార్తా పత్రికలు ఇవాళ రాజకీయనాయకుల కనుసన్నలలో నడవడానికి అలవాటుపడ్డాయి. ప్రజాస్వామ్యానికి ఇంతకన్నా గొడ్దలిపెట్టు ఇంకేముంటుందీ? అయినా మనమందరం బయటికి మాత్రం ప్రజాస్వామ్య దేశాలుగా చెప్పుకుంటూంటాం ! నేతి బీరకాయలోని నేయి లాగా అది ఎప్పుడూ పేరులో మాత్రమే ఉంటుంది. ఏ వ్యవస్థా ఎక్కడా నిజంగా “అర్హత గల వ్యక్తుల మీద” ఆధారపడి పని చేయాలని అనుకున్నట్టుగా కనబడదే?
పైగా నిజంగా ధర్మాగ్రహం అయినా రాని ఒక అచేతనమైన స్థితి లోకి ఒక జడత్వం లోకి ప్రజలు వెళ్ళిపోవడం ఇంకా ప్రమాదం కదా? ఆ ప్రమాదాన్ని అయినా తగిన విమర్శ ద్వారా, విషయాలని చర్చ చేయడం ద్వారా మార్చుకునే ప్రయత్నం అయినా చేయాల్సి ఉంది. బలరాజ్ సహానీ బాధ, ఆయన కోరికని గురించి కనీశం ఆలోచించవలసిన బరువూ బాధ్యతా విద్యావంతుల మీద ఇప్పటికైనా ఉండాలి అని నేను ఒక ఆశతో అనుకుంటాను.
రమ.
గానవిద్యా వారిధి: డా. శ్రీపాద పినాకపాణి గురించి rama bharadwaj అభిప్రాయం:
09/02/2012 1:16 pm
సంపాదకులకి,
ఆ ఫొటోలో నేదునూరి కృష్ణ మూర్తి గారి పక్కన ఉన్నది సద్గురు కందుకూరు శివానంద మూర్తి అని తెలుసు నాకు. కానీ ఏదో పరధ్యానంగా సచ్చిదానందమూర్తి అని రాసినట్టున్నాను. అది దొర్లిన పొరపాటే! క్షమించి ఆ తప్పుని సవరించండి.
రమ .
విన్నకోట రవిశంకర్ ‘రెండోపాత్ర’: ఒక పరిచయం గురించి G.Girija Manohara Babu అభిప్రాయం:
09/02/2012 10:09 am
శ్రీ విన్నకోట రవిశంకర్ గారి కవితా సంకలనం చాలా గొప్పగా ఉంటుంది. ఈ సంకలన సమీక్ష చక్కగా ఉంది. రవి శంకర్ గారి రచన లాగానే ఇది కూడా ఇంచుమించు సమగ్రం గానే ఉంది. ధన్యవాదాలు.
జి. గిరిజా మనోహర బాబు
గానవిద్యా వారిధి: డా. శ్రీపాద పినాకపాణి గురించి రవిశంకర్ అభిప్రాయం:
09/02/2012 10:06 am
వ్యాసం బాగుంది. పైన చెప్పిన ఫొటోలో నేదునూరిగారితో ఉన్నది సద్గురు కందుకూరి శివానందమూర్తిగారు.
నా కోరిక, నా ప్రార్థన గురించి మోహన అభిప్రాయం:
09/02/2012 9:37 am
బ్రహ్మానందం గారు, చాల బాగుంది ఈ వ్యాసం. అబ్బ, బలరాజ్ సాహనీ ఎంత మంచి నటుడో? అతని దో బీఘా జమీన్ (సలిల్ చౌదరి మొదటి హిందీ చిత్రం), కాబూలివాలా, అనురాధ (నాయికగా లీలా నాయుడు, రవిశంకర్ సంగీతం) వంటి చిత్రాలను ఎన్ని మారులైన చూడవచ్చును. గొప్ప కవి, భావుకుడు. వ్యాసములో ఉదహరించబడిన నందలాల్ బోస్ గాంధీ చిత్రాన్ని యిక్కడ చూడ వీలగును. విధేయుడు – మోహన
ఛందస్సులో గణితాంశములు గురించి తమ్మినేని యదుకుల భూషణ్. అభిప్రాయం:
09/02/2012 8:19 am
మోహన గారు ఛందస్సు పుస్తకం చిత్తుప్రతి అంద జేస్తే దేశీబుక్స్ ద్వారా ప్రచురించడానికి మేము సర్వదా సిద్ధం.
బ్రౌన్ అవార్డు లో భాగంగా ఇది మా ప్రణాళిక లో చాలా కాలంగా ఉన్నది.
తమ్మినేని యదుకుల భూషణ్.
కిటికీ గురించి rama bharadwaj అభిప్రాయం:
09/02/2012 1:25 am
శారద గారూ! మన్రో గారి కధకి మీ అనువాదం బాగుంది. నవ్వు తెప్పించింది కధ . “సాకి” కధలో హాస్యం బాగుంది. ముఖ్యంగా మనం అలాంటి పరిస్థితిని ఊహించినప్పుడు కలిగే situational comedy బాగుంటుంది. ఇలాంటి హాస్యం మనకి అప్పారావు గారి రచనల్లో కనిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషులో ఆస్కార్ వైల్డ్ వంటి రచనల్లోనూ కనిపిస్తుంది. హారర్ విషయంలో మపాసా కధలు ఒక తరహా. కల్పనలో ఊహలో మార్కజ్ కధలు ఇలాంటివి మరొక తరహా!!
ఇది నిజానికి హారర్ కధ కాదు. ఆ పదిహేనేళ్ల అమ్మాయి ఆ వచ్చిన కొత్తవ్యక్తి ని ఆట పట్టించిందని అర్ధం అవుతూనే ఉన్నా మన్రో ఎక్కడా దాన్ని వాచ్యంగా చెప్పకపోవడమే ఈ కధలోని గడుసుదనం అంతా 🙂 తెలుగు కధకులు ఎక్కువమంది మరీ “రియలిజం” లో కూరుకుపోయి ఊహకి తిలోదకాలిచ్చేసారు. మనకి కధ అంటే వట్టి సోషల్ థీం. అందువలన తెలుగు కధని చదవడమే చాలాసార్లు విసుగు . చదవాలంటే మళ్ళీ కాశీమజిలీ కధల్ని చదువుకోవాల్సిందే!
నాకు “కొవ్వుపుంజి” కధలో లాగే ఇందులోనూ మీ తెలుగు అనువాదపు సరళి నచ్చింది. మీరు ప్రపంచంలో పేరెన్నికగన్న మంచి కధల్ని, లేదా మీకు నచ్చిన కధల్నైనా సరే ఎంచుకుని వాటి తెలుగు అనువాదాల్ని ఒక సంకలనంగా తెస్తే బాగుంటుందని అనిపించింది. చాలామంది అనువాదాలు ఏమంతగా చదివించవు. మీ అనువాదం చదివిస్తుంది హాయిగా! అందుకూ!
రమ.