సాధారణ పాఠకుడు:
చిన్న పిల్లల్లాటి వాడు. ఏది జరిగినా “శ్రీశ్రీ” కవితలో చెప్పినట్టు ఆకసమున హరివిల్లు విరిస్తే ఆశ్చర్యంతో, ఆనందంతో చప్పట్లు కొట్టేరకం. మాహాకవుల రచనకీ, మామూలువాళ్ళరచనకీ, ఆఖరుకి సినిమా పాటకీ తేడా పట్టించుకోకుండా “రసాత్మకవయిన వాక్యానికి” సాష్టాంగ పడిపోయే రకం. ఏ గ్రూపు వారు రాసేరో పట్టించుకోని రకం. అసాధారణ పాఠకులు ” ఇలాటి దిగుడు ధరల సమయంలో, మబ్బూ, వానా, మల్లెల వాసనా.. లాటి వాక్యాలని ఆనందిస్తావా?” అని గదమాయిస్తే, సిగ్గు పడిపోయే రకం. సిగ్గు పడుతూనే “బాపూ బాగా రాసేడు కదా?” అని మెలికలు తిరిగే రకం. ఎవరైనా ఆంగ్ల రచయతల్ని గానీ, పాత తెలుగు కవుల/రచయతల ని గానీ “కోట్” చేస్తే గజగజలాడీ రకం.
అసాధారణ పాఠకుడు:
గిడసబారిన సరుకిది. ఎందుకో తెలీదు కానీ “సృజనాత్మక ప్రక్రియ” ఫలానా విధంగానే వుండాలి, ఫలానా పధ్ధతిలోనే రాయాలి, ఫలానా వస్తువు గురించే అని, “రాజు-మహిషి” వర్ధనమ్మ గారి లాగ “రూల్సు” పెట్టుకున్న రకం. “రూల్సు” దాటితే, ఆ ” సృజనాత్మక ప్రక్రియ” ఎంత బాగున్నా “యాక్” అని నిర్భయంగా అని ఋజువు చెయ్యగల రకం. “సాధారణ పాఠకుల్ని” “డామినేట్” చేసే రకం. అలవోకగా వాళ్ళ వాదానికి తగ్గట్టూ ఆంగ్ల/పాత తెలుగు రచయతల్ని “కోట్” చేసి సాధారణ పాఠకుల్ని గజగజలాడించీ రకం.
ఇలాటి పరిస్తుతుల్లో “సాధారణ పాఠకుడికి” ఏదో ఒక “యార్డ్ స్టిక్” వుంటే మంచిదే గదా? మామూలు బతుకుని మరీ మామూలుగా బతుకుతూ, కుదిరినపుడు “సాహిత్య సేవనం” చేస్తూ హాయ్ హాయ్ గా బతకడానికి.
అలాకుదరదు, “త్రిక సంధి” కంఠతా రావాలి, “పదహారు పదహార్లూ” కంఠతా రావాలి, future perfect continuous tense లో కూడా “సొంత వాక్య” ప్రయోగం రావాలి అని “రూల్సు” పెడితే సాధారణ పాఠకుల గతి? సాహిత్యం గతి?
వేలూరి వారు, బహుముఖ ప్రజ్నా(స్పెల్లింగ్?) శాలీయున్నూ, బహు భాషావేత్తయున్నూ, సంస్కృతాంధ్రాంగ్లముల యందు బండితుడున్నూ, సమీక్షా చక్రవర్తీ, విమర్శకాగ్రేసరుడున్నూ, వగైరాలన్నియునూ అయుండొచ్చు. కానీ పై వ్యాసంలో ఆయన వుదహరించిన wide spectrum of కవిత్వాలు/కవితలు ఆయనని “సాధారణ పాఠకుడనే” పట్టించెస్తాయి.
I read Ravi Shankar’s ‘Prayogam’. It is in the form of childhood memoirs. They are quite interesting. The Sugar Test in those days seems to be very primitive. But a son’s anxiety towards his father’s disease is very touching. His second memoir about his servant boy is also interesting. During those days this ‘Braket’ thing was very much there particularly in the lives of poorer sections of society. Many poor people wasted their hard earned money in playing this ‘Braket’ with the hope that they will suddenly become rich. But they never fulfil their dream and lose their money.
అనుకున్నా ఈ పొరబాటు జరుగుతుందని. నేను వేరు. మొదటి అభిప్రాయం వెలిబుచ్చినది కృష్ణ ఎ. గారు. నేను వేరే కృష్ణ (Krishna) ని.
ఇప్పుడు చెప్పండి నా అభిప్రాయం కూడా బానే ఉందేమో. కవిత నాకూ నచ్చింది. కానీ, ఇంకేదో చెయ్యాలనిపించింది. అంతే.
బాగా రాశారు. కానీ కధ నమ్మశక్యంగా లేదు. సాహిత్యంలో అంత ఆసక్తి ఉన్న అమ్మాయి అంత ignorantగా ఉంటుందా? ఏదో పుస్తకాలు చదవడం తప్ప ఆ పిల్ల బుర్రలో ఏమీ ఉన్నట్టు కనపడదు. అంత తెలివితక్కువ పిల్లకి సాహిత్యం బోరుగా అనిపించదూ?
ఒక కవిత పాత జ్ఞాపకాల పుట్ట అని వేలూరి గారు అంటే, పాత జ్ఞాపకాలు, కాదు గాయాలు, మానిపోయాయని మన హనుమగారు ఆశిస్తున్నారు. రెండూ సహృదయంతో చెప్పినవే కాబట్టి, దేన్ని కాదనగలం?
షడ్రుచులున్నాయి అని మన వాళ్ళంటే, “లోకో భిన్న రుచిః” అని అంతకంటే ముందే అన్నారు. ఎంత మధురమైనా మోతాదెక్కువైతే మొహమెత్తిపోతుందని చుట్టున్నవాళ్లు గుర్తుచేస్తూనే ఉంటారు. ఈ రుచి బాగుంది, ఆ రుచి గొప్పది అని వెలకట్టబోతుంటే, “అన్నేసి చూడు, నన్నేసి చూడు” అన్న ఉప్పును మాత్రం ఎవ్వరు తక్కువ చేయగలరు!
రుచులు, వాసనలు అందరికీ సాధారణంగా అనుభవంలోకి వచ్చినట్లు, అన్ని కవితలు అర్థమయి, అనుభవంలోకి వస్తాయి అనలేం. పెళ్ళిచేసుకోవడం, ఇల్లుచూసుకోవడం సంగతేమోకాని, పింగళిగారెప్పుడో “భావ కవుల వలె ఎవరికి తెలియని ఏవో పాటలు పాడాలోయ్” అనేసారు. పాటలేకాదు, ఏవో కవితలు రాయాలోయ్ అని కూడా అన్వయించుకోవచ్చేమో.
కొన్ని కవితలు మిగిల్చిన జ్ఞాపకాల గురించి రెండు లైన్లు రాయాలనిపించింది.
ఎన్నో జ్ఞాపకాల నిధులున్న మనసే ఒక కోట
ఎన్నో శబ్దాలు నింపుకున్న కవితే ఒక ఫిరంగి
ఇది కూలదు
అది పేలదు!
ఏది ఏమైనా కవులూ, పాఠకులూ, పాఠకులు కానివారుతో సహా
“ఎల్లరు హాయిగ ఉండాలోయ్” అన్న పింగళిగారి కాంక్షనే ఆకాంక్షిస్తూ
===========
విధేయుడు
– Srinivas
Walter Benjamin, రాజశేఖరుడు, ఆనందవర్థనుడు, వగైరాల సాహితీ సిద్ధాంతాలని పేర్కొనేవారు తాము సాధారణ పాఠకులమంటే, ఇక “సాధారణ” అన్న మాటకి అర్థమేముంది? “Oh, Lord Venkateswara! If you are only a stone, what are we?” అని ఎక్కడో ఎవరినో అన్నది గుర్తొస్తోంది. 🙂 అల్ప విషయంగా వదిలేద్దాం.
వేలూరి గారన్న దాంట్లో ఓ చిన్న సందేహం: “వాన ఏ రకమైన వెనకటి జ్ఞాపకాలని గుర్తుకి తెచ్చినా, కవితలో ఆఖరి చరణం మరొక కొత్త జ్ఞాపకాన్నీ నెమరుకి తెస్తుంది. అది మంచి కవితకి ఉండవలసిన లక్షణాల్లో ఒకటి.”
కొత్త జ్ఞాపకం అంటే ఇటీవలిదనా (recent memory)? మంచి కవితకి అదెందుకు ఉండాలో వివరిస్తే బావుండేది.
హార్డీ Apology లో Housman పేరు చూశాను. పోయినేడే ఆయన 1933లో కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం, “The Name and Nature of Poetry,” [1] చదివాను. కవిత్వ స్వభావం గురించి Housman చెప్పింది నాకు నచ్చింది. దీనినే రచ్చబండలో కాస్త ఘాటుగా ప్రస్తావించి, ఘర్షణ పడ్డాను. (పడిన గాయాలు అందరిలోనూ మానిపోయాయని ఆశిస్తాను.)
వేలూరి గారు పాఠకుని జ్ఞాపకాలు కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించడానికి కావలసిన పరికరం అంటే, Housman, భావోద్వేగాన్ని కలిగించడమే కవిత్వ విశేష లక్షణం అన్నాడు:
“And I think that to transfuse emotion – not to transmit thought but to set up in the reader’s sense a vibration corresponding to what was felt by the writer – is the peculiar function of poetry.”
ఉద్వేగం వేలూరి/Benjamin అన్నట్లు జ్ఞాపకాల వలనే వస్తుందనుకుందాం. అయితే ఒక సందేహం వస్తుంది. మన జ్ఞాపకాలని మనమే గుర్తు తెచ్చుకోడానికి వేరేవాళ్ళ కవిత్వం ఎందుకు? దీనికి సమాధానంగా నాకు రెండు విషయాలు గోచరిస్తాయి.
ఒకటి, కొన్ని జ్ఞాపకాలు గుప్తంగా ఉండొచ్చు; మనకంతుపట్టని అంతర్గత మానవ స్వభావానికి చెంది ఉండొచ్చు. Housman మాటల్లో;
“But in these six simple words of Milton –
Nymphs and shepherds, dance no more –
what is it that can draw tears, as I know it can, to the eyes of more readers than one? What in the world is there to cry about? Why have the mere words the physical effect of pathos when the sense of the passage is blithe and gay? I can only say, because they are poetry, and find their way to something in man which is obscure and latent, something older than the present organisation of his nature, like the patches of fen which still linger here and there in the drained lands of Cambridgeshire.”
రెండోది మనలో ఉద్వేగం కలిగించాలంటే ఆ భావాలని వ్యక్తీకరించే భాష ప్రత్యేకమైనదిగా ఉండాలి. Housman అన్నట్లు, “Poetry is not the thing said but a way of saying it.”
రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ తన వేమన ఉపన్యాసాలలో అన్నారు: “తీవ్రమైన భావములు మనుష్యులు కందరికిని కలవు, కాని ఆ భావములను బైట పెట్టవలసినప్పుడు మన కందరికిని వచ్చునది కవిత్వం గాదు; నత్తి. కొందరికది నాలుకకే అంటియుండును. మరికొందరికి వ్రాతలోను కలదు. కవులనబడే వారిలో ననేకులిట్టి నత్తివ్రాతవారే. బుద్దిమంతులైన వారి కీరెంటికిని మందొకటే; చేతనైనంతవరకు మౌనము వహించుట.”
(1929లో కన్నా ఇప్పుడు కవుల్లో నత్తి ఎక్కువయిందా?:-))
పైదీ, వేలూరి గారన్నదీ నాకు చాలావరకు సమ్మతమే. కాని నేనిది రాయడానికి కారణం, ఆధునికులు ఇదంతా పాత చింతకాయపచ్చడి, అని కొట్టిపారేస్తారేమోనని. మన ప్రముఖ కవి ఇస్మాయిల్ మాటల్లో [2]:
“మనః ప్రపంచంలోనూ, బహిః ప్రపంచం లోనూ ఏక కాలం లో కవి చేసే ఎక్స్ ప్లొరేషనే కవిత్వం. అందరికీ తెలిసిందాన్నే అందంగా చెప్పడం కాదన్నమాట కవిత్వం. ఇది సంప్రదాయవాదులిచ్చిన నిర్వచనం. దీన్ని ఆధునికులు ఒప్పుకోరు. కవిత్వం ఎక్స్ ప్లొరేషన్ కనక, కొత్త సత్యాలని ఆవిష్కరిస్తుందని వీళ్ళంటారు. అందుకే, అస్పష్టం అనే ఫిర్యాదు ఆధునిక కవిత్వం గురించి అప్పుడప్పుడూ వినిపిస్తూ ఉంటుంది. అస్పష్టమంటే కొత్త అని అర్థం చేసుకోవాలి, చదువరికి ఇంతవరకూ అనుభవంలోకి రాని విషయమన్న మాట.”
మో ఆధునిక కవి. ఆయన కవిత్వం అస్పష్ట పాకమా? లేక మనకింతవరకూ అనుభవంలోకి రాని సరికొత్త పాకమా?
ఎప్పటికైనా మో “కవిత్వం అంతరాంతర జ్యోతిస్సీమల్ని బహిర్గతం” చేస్తుందని నా ఆశ. అప్పటిదాకా “శాంతి ఒక్కొక్క బొట్టూ పడ్తుంది వేకువ కళ్ళల్లోంచి. కట్టేసిన కన్నీటి మేలిముసుగు కుళాయిల్లోంచి.” అన్న నిరాకారుణ్ణి “లైఫ్ బాయ్ సబ్బుతో కడిగిన గ్లాసులో తాగిన చవకరకం జిన్ అండ్ టానిక్” తో పోల్చడం మాత్రం అన్యాయమే!
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “The Name and Nature of Poetry and Other Selected Prose,” by AE Housman. Cambridge University Press, 1961.
Amazing ..i don’t have any words to express …Masterpiece . Please look forward to a dedicated site http://www.mahanatisavitri.com. Currently it is under construction. Srinivas, will you be able to send this file so that I can upload it on site. This site a tribute to savitri from all fans. Request you to forward any information & material to my email id naanil07@gmail.com. Your cooperation is required to make it successful . Thanks a ton in advance.
నాకెప్పుడూ ఒక ఆలోచన: ఒక పాట దాదాపు 250 ఏళ్ళు కాలపు పరీక్షకు నిలిచి ఉన్నదంటే, ఆ పాట లో ఎంత ఆత్మ నిండి ఉన్నదో కదా !
అంత లోతైన ఆత్మ దైవికమైనదంటే ఆశ్చర్యమేముంది? మరో సారి మీ ద్వారా ఆ సంగీత సాగర విహార పరమ హంసకు శరీరమంతా చెవులవ్వగా ప్రణామాలు.
సువర్ణభూమిలో … గురించి tavva obul reddy అభిప్రాయం:
11/25/2008 9:00 am
కవితలు చక్కగా ఉన్నాయి.
నేనొక సాధారణ పాఠకుణ్ణి గురించి baabjeelu అభిప్రాయం:
11/25/2008 8:42 am
సాధారణ పాఠకుడు:
చిన్న పిల్లల్లాటి వాడు. ఏది జరిగినా “శ్రీశ్రీ” కవితలో చెప్పినట్టు ఆకసమున హరివిల్లు విరిస్తే ఆశ్చర్యంతో, ఆనందంతో చప్పట్లు కొట్టేరకం. మాహాకవుల రచనకీ, మామూలువాళ్ళరచనకీ, ఆఖరుకి సినిమా పాటకీ తేడా పట్టించుకోకుండా “రసాత్మకవయిన వాక్యానికి” సాష్టాంగ పడిపోయే రకం. ఏ గ్రూపు వారు రాసేరో పట్టించుకోని రకం. అసాధారణ పాఠకులు ” ఇలాటి దిగుడు ధరల సమయంలో, మబ్బూ, వానా, మల్లెల వాసనా.. లాటి వాక్యాలని ఆనందిస్తావా?” అని గదమాయిస్తే, సిగ్గు పడిపోయే రకం. సిగ్గు పడుతూనే “బాపూ బాగా రాసేడు కదా?” అని మెలికలు తిరిగే రకం. ఎవరైనా ఆంగ్ల రచయతల్ని గానీ, పాత తెలుగు కవుల/రచయతల ని గానీ “కోట్” చేస్తే గజగజలాడీ రకం.
అసాధారణ పాఠకుడు:
గిడసబారిన సరుకిది. ఎందుకో తెలీదు కానీ “సృజనాత్మక ప్రక్రియ” ఫలానా విధంగానే వుండాలి, ఫలానా పధ్ధతిలోనే రాయాలి, ఫలానా వస్తువు గురించే అని, “రాజు-మహిషి” వర్ధనమ్మ గారి లాగ “రూల్సు” పెట్టుకున్న రకం. “రూల్సు” దాటితే, ఆ ” సృజనాత్మక ప్రక్రియ” ఎంత బాగున్నా “యాక్” అని నిర్భయంగా అని ఋజువు చెయ్యగల రకం. “సాధారణ పాఠకుల్ని” “డామినేట్” చేసే రకం. అలవోకగా వాళ్ళ వాదానికి తగ్గట్టూ ఆంగ్ల/పాత తెలుగు రచయతల్ని “కోట్” చేసి సాధారణ పాఠకుల్ని గజగజలాడించీ రకం.
ఇలాటి పరిస్తుతుల్లో “సాధారణ పాఠకుడికి” ఏదో ఒక “యార్డ్ స్టిక్” వుంటే మంచిదే గదా? మామూలు బతుకుని మరీ మామూలుగా బతుకుతూ, కుదిరినపుడు “సాహిత్య సేవనం” చేస్తూ హాయ్ హాయ్ గా బతకడానికి.
అలాకుదరదు, “త్రిక సంధి” కంఠతా రావాలి, “పదహారు పదహార్లూ” కంఠతా రావాలి, future perfect continuous tense లో కూడా “సొంత వాక్య” ప్రయోగం రావాలి అని “రూల్సు” పెడితే సాధారణ పాఠకుల గతి? సాహిత్యం గతి?
వేలూరి వారు, బహుముఖ ప్రజ్నా(స్పెల్లింగ్?) శాలీయున్నూ, బహు భాషావేత్తయున్నూ, సంస్కృతాంధ్రాంగ్లముల యందు బండితుడున్నూ, సమీక్షా చక్రవర్తీ, విమర్శకాగ్రేసరుడున్నూ, వగైరాలన్నియునూ అయుండొచ్చు. కానీ పై వ్యాసంలో ఆయన వుదహరించిన wide spectrum of కవిత్వాలు/కవితలు ఆయనని “సాధారణ పాఠకుడనే” పట్టించెస్తాయి.
మూడు జ్ఞాపకాలు గురించి Naveen అభిప్రాయం:
11/25/2008 5:54 am
I read Ravi Shankar’s ‘Prayogam’. It is in the form of childhood memoirs. They are quite interesting. The Sugar Test in those days seems to be very primitive. But a son’s anxiety towards his father’s disease is very touching. His second memoir about his servant boy is also interesting. During those days this ‘Braket’ thing was very much there particularly in the lives of poorer sections of society. Many poor people wasted their hard earned money in playing this ‘Braket’ with the hope that they will suddenly become rich. But they never fulfil their dream and lose their money.
మధ్యాహ్నం వేళ ఊళ్ళోకి గురించి Krishna అభిప్రాయం:
11/24/2008 11:57 pm
అనుకున్నా ఈ పొరబాటు జరుగుతుందని. నేను వేరు. మొదటి అభిప్రాయం వెలిబుచ్చినది కృష్ణ ఎ. గారు. నేను వేరే కృష్ణ (Krishna) ని.
ఇప్పుడు చెప్పండి నా అభిప్రాయం కూడా బానే ఉందేమో. కవిత నాకూ నచ్చింది. కానీ, ఇంకేదో చెయ్యాలనిపించింది. అంతే.
కుతంత్రం గురించి Manjula అభిప్రాయం:
11/24/2008 3:56 pm
బాగా రాశారు. కానీ కధ నమ్మశక్యంగా లేదు. సాహిత్యంలో అంత ఆసక్తి ఉన్న అమ్మాయి అంత ignorantగా ఉంటుందా? ఏదో పుస్తకాలు చదవడం తప్ప ఆ పిల్ల బుర్రలో ఏమీ ఉన్నట్టు కనపడదు. అంత తెలివితక్కువ పిల్లకి సాహిత్యం బోరుగా అనిపించదూ?
నేనొక సాధారణ పాఠకుణ్ణి గురించి Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
11/24/2008 8:52 am
ఒక కవిత పాత జ్ఞాపకాల పుట్ట అని వేలూరి గారు అంటే, పాత జ్ఞాపకాలు, కాదు గాయాలు, మానిపోయాయని మన హనుమగారు ఆశిస్తున్నారు. రెండూ సహృదయంతో చెప్పినవే కాబట్టి, దేన్ని కాదనగలం?
షడ్రుచులున్నాయి అని మన వాళ్ళంటే, “లోకో భిన్న రుచిః” అని అంతకంటే ముందే అన్నారు. ఎంత మధురమైనా మోతాదెక్కువైతే మొహమెత్తిపోతుందని చుట్టున్నవాళ్లు గుర్తుచేస్తూనే ఉంటారు. ఈ రుచి బాగుంది, ఆ రుచి గొప్పది అని వెలకట్టబోతుంటే, “అన్నేసి చూడు, నన్నేసి చూడు” అన్న ఉప్పును మాత్రం ఎవ్వరు తక్కువ చేయగలరు!
రుచులు, వాసనలు అందరికీ సాధారణంగా అనుభవంలోకి వచ్చినట్లు, అన్ని కవితలు అర్థమయి, అనుభవంలోకి వస్తాయి అనలేం. పెళ్ళిచేసుకోవడం, ఇల్లుచూసుకోవడం సంగతేమోకాని, పింగళిగారెప్పుడో “భావ కవుల వలె ఎవరికి తెలియని ఏవో పాటలు పాడాలోయ్” అనేసారు. పాటలేకాదు, ఏవో కవితలు రాయాలోయ్ అని కూడా అన్వయించుకోవచ్చేమో.
కొన్ని కవితలు మిగిల్చిన జ్ఞాపకాల గురించి రెండు లైన్లు రాయాలనిపించింది.
ఎన్నో జ్ఞాపకాల నిధులున్న మనసే ఒక కోట
ఎన్నో శబ్దాలు నింపుకున్న కవితే ఒక ఫిరంగి
ఇది కూలదు
అది పేలదు!
ఏది ఏమైనా కవులూ, పాఠకులూ, పాఠకులు కానివారుతో సహా
“ఎల్లరు హాయిగ ఉండాలోయ్” అన్న పింగళిగారి కాంక్షనే ఆకాంక్షిస్తూ
===========
విధేయుడు
– Srinivas
జనరంజని: మహానటి సావిత్రి గురించి Anil Kumar అభిప్రాయం:
11/24/2008 6:57 am
Apologies its http://www.mahanatisavitri.co.in not http://www.mahanatisavitri.com
నేనొక సాధారణ పాఠకుణ్ణి గురించి కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
11/23/2008 9:40 pm
“కవిత్వం ఒక ఆల్కెమీ”
Walter Benjamin, రాజశేఖరుడు, ఆనందవర్థనుడు, వగైరాల సాహితీ సిద్ధాంతాలని పేర్కొనేవారు తాము సాధారణ పాఠకులమంటే, ఇక “సాధారణ” అన్న మాటకి అర్థమేముంది? “Oh, Lord Venkateswara! If you are only a stone, what are we?” అని ఎక్కడో ఎవరినో అన్నది గుర్తొస్తోంది. 🙂 అల్ప విషయంగా వదిలేద్దాం.
వేలూరి గారన్న దాంట్లో ఓ చిన్న సందేహం: “వాన ఏ రకమైన వెనకటి జ్ఞాపకాలని గుర్తుకి తెచ్చినా, కవితలో ఆఖరి చరణం మరొక కొత్త జ్ఞాపకాన్నీ నెమరుకి తెస్తుంది. అది మంచి కవితకి ఉండవలసిన లక్షణాల్లో ఒకటి.”
కొత్త జ్ఞాపకం అంటే ఇటీవలిదనా (recent memory)? మంచి కవితకి అదెందుకు ఉండాలో వివరిస్తే బావుండేది.
హార్డీ Apology లో Housman పేరు చూశాను. పోయినేడే ఆయన 1933లో కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం, “The Name and Nature of Poetry,” [1] చదివాను. కవిత్వ స్వభావం గురించి Housman చెప్పింది నాకు నచ్చింది. దీనినే రచ్చబండలో కాస్త ఘాటుగా ప్రస్తావించి, ఘర్షణ పడ్డాను. (పడిన గాయాలు అందరిలోనూ మానిపోయాయని ఆశిస్తాను.)
వేలూరి గారు పాఠకుని జ్ఞాపకాలు కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించడానికి కావలసిన పరికరం అంటే, Housman, భావోద్వేగాన్ని కలిగించడమే కవిత్వ విశేష లక్షణం అన్నాడు:
“And I think that to transfuse emotion – not to transmit thought but to set up in the reader’s sense a vibration corresponding to what was felt by the writer – is the peculiar function of poetry.”
ఉద్వేగం వేలూరి/Benjamin అన్నట్లు జ్ఞాపకాల వలనే వస్తుందనుకుందాం. అయితే ఒక సందేహం వస్తుంది. మన జ్ఞాపకాలని మనమే గుర్తు తెచ్చుకోడానికి వేరేవాళ్ళ కవిత్వం ఎందుకు? దీనికి సమాధానంగా నాకు రెండు విషయాలు గోచరిస్తాయి.
ఒకటి, కొన్ని జ్ఞాపకాలు గుప్తంగా ఉండొచ్చు; మనకంతుపట్టని అంతర్గత మానవ స్వభావానికి చెంది ఉండొచ్చు. Housman మాటల్లో;
“But in these six simple words of Milton –
Nymphs and shepherds, dance no more –
what is it that can draw tears, as I know it can, to the eyes of more readers than one? What in the world is there to cry about? Why have the mere words the physical effect of pathos when the sense of the passage is blithe and gay? I can only say, because they are poetry, and find their way to something in man which is obscure and latent, something older than the present organisation of his nature, like the patches of fen which still linger here and there in the drained lands of Cambridgeshire.”
రెండోది మనలో ఉద్వేగం కలిగించాలంటే ఆ భావాలని వ్యక్తీకరించే భాష ప్రత్యేకమైనదిగా ఉండాలి. Housman అన్నట్లు, “Poetry is not the thing said but a way of saying it.”
రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ తన వేమన ఉపన్యాసాలలో అన్నారు: “తీవ్రమైన భావములు మనుష్యులు కందరికిని కలవు, కాని ఆ భావములను బైట పెట్టవలసినప్పుడు మన కందరికిని వచ్చునది కవిత్వం గాదు; నత్తి. కొందరికది నాలుకకే అంటియుండును. మరికొందరికి వ్రాతలోను కలదు. కవులనబడే వారిలో ననేకులిట్టి నత్తివ్రాతవారే. బుద్దిమంతులైన వారి కీరెంటికిని మందొకటే; చేతనైనంతవరకు మౌనము వహించుట.”
(1929లో కన్నా ఇప్పుడు కవుల్లో నత్తి ఎక్కువయిందా?:-))
పైదీ, వేలూరి గారన్నదీ నాకు చాలావరకు సమ్మతమే. కాని నేనిది రాయడానికి కారణం, ఆధునికులు ఇదంతా పాత చింతకాయపచ్చడి, అని కొట్టిపారేస్తారేమోనని. మన ప్రముఖ కవి ఇస్మాయిల్ మాటల్లో [2]:
“మనః ప్రపంచంలోనూ, బహిః ప్రపంచం లోనూ ఏక కాలం లో కవి చేసే ఎక్స్ ప్లొరేషనే కవిత్వం. అందరికీ తెలిసిందాన్నే అందంగా చెప్పడం కాదన్నమాట కవిత్వం. ఇది సంప్రదాయవాదులిచ్చిన నిర్వచనం. దీన్ని ఆధునికులు ఒప్పుకోరు. కవిత్వం ఎక్స్ ప్లొరేషన్ కనక, కొత్త సత్యాలని ఆవిష్కరిస్తుందని వీళ్ళంటారు. అందుకే, అస్పష్టం అనే ఫిర్యాదు ఆధునిక కవిత్వం గురించి అప్పుడప్పుడూ వినిపిస్తూ ఉంటుంది. అస్పష్టమంటే కొత్త అని అర్థం చేసుకోవాలి, చదువరికి ఇంతవరకూ అనుభవంలోకి రాని విషయమన్న మాట.”
మో ఆధునిక కవి. ఆయన కవిత్వం అస్పష్ట పాకమా? లేక మనకింతవరకూ అనుభవంలోకి రాని సరికొత్త పాకమా?
ఎప్పటికైనా మో “కవిత్వం అంతరాంతర జ్యోతిస్సీమల్ని బహిర్గతం” చేస్తుందని నా ఆశ. అప్పటిదాకా “శాంతి ఒక్కొక్క బొట్టూ పడ్తుంది వేకువ కళ్ళల్లోంచి. కట్టేసిన కన్నీటి మేలిముసుగు కుళాయిల్లోంచి.” అన్న నిరాకారుణ్ణి “లైఫ్ బాయ్ సబ్బుతో కడిగిన గ్లాసులో తాగిన చవకరకం జిన్ అండ్ టానిక్” తో పోల్చడం మాత్రం అన్యాయమే!
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
[1] “The Name and Nature of Poetry and Other Selected Prose,” by AE Housman. Cambridge University Press, 1961.
[2] “కవితా విహంగానికి స్వేచ్ఛ ఊపిరి,” అన్న ఇస్మాయిల్ 1981 వ్యాసం. “కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం,” నుండి.
జనరంజని: మహానటి సావిత్రి గురించి Anil Kumar అభిప్రాయం:
11/23/2008 12:45 pm
Amazing ..i don’t have any words to express …Masterpiece . Please look forward to a dedicated site http://www.mahanatisavitri.com. Currently it is under construction. Srinivas, will you be able to send this file so that I can upload it on site. This site a tribute to savitri from all fans. Request you to forward any information & material to my email id naanil07@gmail.com. Your cooperation is required to make it successful . Thanks a ton in advance.
మనకు తెలియని మన త్యాగరాజు – 2 గురించి నరేంద్ర భాస్కర్ S.P. అభిప్రాయం:
11/23/2008 2:53 am
ఒక మహా కళా కారుని గూర్చి సమగ్రమైన వ్యాసం రాశారు.
నాకెప్పుడూ ఒక ఆలోచన: ఒక పాట దాదాపు 250 ఏళ్ళు కాలపు పరీక్షకు నిలిచి ఉన్నదంటే, ఆ పాట లో ఎంత ఆత్మ నిండి ఉన్నదో కదా !
అంత లోతైన ఆత్మ దైవికమైనదంటే ఆశ్చర్యమేముంది? మరో సారి మీ ద్వారా ఆ సంగీత సాగర విహార పరమ హంసకు శరీరమంతా చెవులవ్వగా ప్రణామాలు.