నమస్కారములండి.
మీరు ప్రకటించిన రోజే ఆ వ్యాసము (చిన్ని పుస్తకము) చదివి ఉన్నాను. మీ విశ్లేషణలో అన్ని రకాల కోణాలను చక్కగా మీరు నిరూపించడం ప్రతీ సారీ నన్ను ఆశ్చర్యానందాలలో ముంచివేస్తుందనడంలో ఎటువంటి రెండో అభిప్రాయం లేదు. బాగుందని చెప్పడం కన్నా ఎక్కువ వ్యాఖ్యానించగలిగే అర్హత గానీ, ప్రాచీన కావ్యాలతో పరిచయం గానీ నాకు లేకపోవడంతో నేను ఊరుకున్నాను. ఇదివరకటి మీ వ్యాసాలలో అర్థం చేసుకొనేంత పాండిత్యం లేక కొన్ని సంశయాలను ధైర్యం చేసి మీతో ప్రస్తావించడం జరిగింది.
ఈ వ్యాసంలో ఎక్కడా ఎటువంటి సంశయమూ కలుగలేదు.ప్రాచీన సాహిత్య పరిచయమూ, విమర్శనాత్మక ధోరణిలో రచనానైపుణ్యమూ ఉన్నవారు మీతో చర్చించడం చదువుతూ మురిసిపోతుంటాను. మీ రచనలను చదువకుండా వాయిదా కూడా వేయలేను. వెంటనే చదువుతూ ఉంటాను. మీ దగ్గర సాహిత్యంలో పరిశోధన చేయగలిగే భాగ్యం లేనందుకు చింతిస్తూ ఉంటాను. ఈ విధంగా ప్రాచీన కావ్యాలను వెలికి తీసి మా వంటి భాషాభిమానులకు నిధులుగా తోడి తీసి మీ విమర్శనాత్మక వ్యాసాలతో మెరుగులు దిద్ది సమకూర్చినందుకు మేము, ముందుతరాల వారు మీకు ఋణపడి ఉంటామన్న మాట తప్ప ఇంకేమీ చెప్పలేని అల్పురాలను.
మరొక్కమాట మాత్రం ప్రతీసారి మనవి చేయాలనుకుంటాను. మీ భాషాసంపత్తి ఈ కాలంలో అనన్యసామాన్యమైనదనే చెప్పుకోవాలేమో నాకు తెలిసిన పరిధిలో ఈమధ్య అప్పుడప్పుడూ మీరు జనసామాన్యమైన భాషలో వ్రాస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. కానీ నా అభ్యర్థన ఏమంటే … దయచేసి మీ ప్రత్యేకతను మీరు నిలుపుకొనవలసినది. భాష సౌందర్యాన్ని ఇంత సమర్థవంతంగా చూపించే అలవాటు మానవద్దు. అర్థం కాని పదాలు, సమాసాలు ఉన్నంత మాత్రాన పరిశోధనాభిరుచులున్నవారు కొత్త(పాత) పదాలను పరిచయం చేసుకోకుంటే ఎలా కుదురుతుంది? ఇంక అది విద్యార్థిత్వం ఎలా అవుతుంది? కాబట్టి తప్పక ఇటువంటి మంచి తెలుగునే ఇక మీదట కూడా కొనసాగించవలసినదని మనవి.
అబ్బే లేదండి. మీరు కాదు కలలోకి వచ్చేది. ఆ సైకిల్ మీద దెయ్యం వస్తుందేమో అని. అయినా మీ ఫోటో ఈమాటలో చూసాను. కలలోకి వచ్చేంత (!) గొప్పగా కనపళ్ళేదు లెండి. 🙂 ఇలా చురక అంటిస్తున్నందుకేమీ అనుకోకండేం?
ఆంజనేయ దండకం చదువుకోవడం మొహానికి విభూది రాసుకోవడం తెలుసు; బొడ్డుకి మసి రాసుకోవడం అనేది ఇంతకు ముందు విన్నట్టు లేదు. ఏమా కధ?
ఈ వ్యాసమును తొలుత పై పై చదివి మెచ్చుకోలు ప్రకటించినా ఇప్పుడే వారాంతపు ప్రణాళికగా పూర్తిగా చదివాను. ఈ వ్యాసముపై శ్రీ కామేశ్వర రావు గారి వ్యాఖ్యను ఇతర ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలను కూడా చదివాను. ఈ విశ్లేషణను వ్యాసమనడము సమంజసము కాదు. ఇది ఒక చిరుగ్రంధమే ! అద్భుతముగా నుంది. శ్రీ ఏల్చూరి మురళీధర రావు గారి విద్వత్తు తఱచు ప్రయుక్తమై యీ వయస్సులో కూడా మేధ నుత్తేజ పఱచింది. అందుబాటులో నున్న ఆంధ్రభారతి తెలుగు నిఘంటువును చాలా పర్యాయము లాశ్రయించినా వారి వాక్పటిమకు భాషాసంపత్తికి ముగ్ధుడ నయ్యాననే చెప్పుకోవాలి.
వా రుదహరించిన అన్ని పద్యాల విశ్లేషణ బాగుంది.
అంబరసీమఁ దారలు, జటాటవి మల్లెవిరుల్, భుజాంతరా
ళంబున హారసంతతు లిలాస్థలిఁ బువ్వుల వర్షముల్ ప్రసూ
నంబులు సత్కృతాంజలి ననం దగి మౌక్తికతుల్యమౌళిగం
గాంబుకణంబు లుట్టిపడ నాడెడు శంభుఁడు మిమ్ముఁ బ్రోవుతన్.
పద్యమును నేను కూడా శ్రీ భైరవభట్ల కామేశ్వర రావు గారి వలె శంభుని మౌక్తికతుల్య గంగాబుకణములే గగనసీమలో తారలు , మల్లెవిరులు, హారసంతతులు , ఇలాస్థలి పుష్పములు ,అంజలిలో ప్రసూనములైనట్లు అర్ధము చేసుకున్నాను. కాని శ్రీ ఏల్చూరి వారి వేమభూపాలుని వ్యాఖ్యావలంబనముగా నిచ్చిన వివరణ అర్ధవంతముగా నుంది. ఈ వ్యాసములో పుష్టి ఉంది. మరోసారి చదువుకోవాలి. మరో వ్యాసము వెలువడే లోపల ఒక నెల ఉందిగా !
“అంబరమున దారల్…” పద్యం గురించి:
In this poem, the poet is using a white on white palette. It is gorgeous.
This landscape painter is a nature lover. The canvas is extremely large. I will imagine as big as I can. Don’t bother to frame it. Nor hang it on your wall. This is not a calendar God. The God Siva in here is a pagan. A roamer. A primitive God.
Siva is dancing on mountain tops, slopes, and valleys – studded with flowing waterfalls, studded with flowering forests. White flowers are constantly dropping all around him, over him. Are they flower garlands over his shoulders, around his neck? Or are they twirling snakes? Who can tell?
Why is Siva dancing? Because of the beauty around him. Because he cannot contain his joy. During this joyous dance, when he brings his hands together, in rapture, in appreciation of beauty around him, flowers drop into his hands also.
Who will not go crazy with that kind of contact? That kind of a gesture from nature. So soft. So scented. So beautiful. Siva spins around himself, dances around more vigorously. More joyously.
The mighty Ganges on his head spills. There is now water all around him. Can you not see, hear, the swirling, splashing water? It’s pearliness? The white pearls and white petals. What a sensuous touch. Wouldn’t Siva be ecstatic?
When he is dancing in such ecstasy, because of the dancer’s swirling, it will appear to the dancing figure that the skies are moving. Stars in the sky are dancing. The flowering forests are dancing.
What prevents any one from imagining such a beautiful natural scene? ఏమి అడ్డం పడుతున్నది? “అనం దగు” అను ఒక్క మాట? హు. శివుడి నాట్యమెక్కడ? అనవుడు, నావుడు లాటి మాటలు ఎక్కడ? Why would I let a mere filler word like ‘అనందగు’ destroy/ alter such cosmic beauty? Why would I, the spectator, re-arrange/subjugate my entire thought, trying to accommodate, to justify, this measly word? I won’t. Not for yati. Not for prasa. Not for సూర్య గణములు, ఇంద్ర గణములు, చంద్ర గణములు, ప్రమధ గణములు. And I will not think of any prescribed ప్రార్ధనా క్రతువులు, రీతులు, నిష్ఠలు in this poem. Nor will I let any first wife, second wife, रखेल related thoughts enter this painting. No such modern, social, human pre-occupations. No. No.
ఆ ‘అనందగు’ ను తీసివేసి, సత్కృతాంజలిని చిందగ, అనో లేకుంటే సత్కృతాంజలి నటించగ,’ అనో ‘చలించగ’ అనో చదువుకుని, శివుని నాట్యం చూస్తాను.
The pagan Siva is dancing under the stars. I will not miss it for one word or the world.
చాలా అద్భుతమైన వ్యాసం. మురళీధరరావు గారి కృషి బహుధా ప్రశంశనీయం.
“తెలుగే సరిగా రాదు, ఇక సంస్కృతం నిల్లు” అని ముళ్ళపూడి ఓ సినిమాపాత్ర చేత అనిపించినట్టు ఏ ఏడాదికోసారో ఒక తెలుగు పద్యం చదివటానిక్కూడ తీరక లేని నాబోటి వాళ్లు సంస్కృతాంధ్ర ప్రాకృతాల్లో లోతైన పాండిత్యం అవసరమైన ఇలాటి వ్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవటమే గొప్ప విషయం. కనుక ఇందులో విషయాన్ని గురించి చర్చించే సాహసం చెయ్యను. ఐతే, ఒక పరిశోధకుడిగా నాకర్థమైంది ఇది –
1. కొన్ని పద్యాల్ని ఇదివరకు కొందరు శ్రీనాథుడి శాలివాహనసప్తశతి లోనివిగా “ఊహించారు”
2. ఇప్పుడీ వ్యాసంలో మురళీధరరావు గారు ఆ పద్యాల్ని ఒక్కొక్కటి తీసుకుని అవి అ) సప్తశతి కి చెందినవేనా? ఆ) ఐతే అవి శ్రీనాథకృతాలేనా? అని పరిశీలుస్తున్నారు.
3. ఇందుకు వారు ఎంచుకున్న మార్గం – ఒక పద్యం సప్తశతిలోదైతే దానికి హాలుడి మూలం ఒకటుండాలి. ఉంటే అదేమిటి, మూలానికీ ఈ పద్యానికీ సామ్యాలు, తేడాలు ఏమిటి అని తరచి చూసి అది సప్తశతికి చెందిందా కాదా అని నిర్ణయించటం.
4. శ్రీనాథుడిదా మరొకరిదా అని తేల్చటానికి ముఖ్యంగా శ్రీనాథుడి శైలిని, శ్రీనాథుడి ఇతర ప్రయోగాల్ని పోల్చిచూసి నిర్ణయించటం.
వీటిలో నాకు సప్తశతి పద్యాలా కావా అనే పరీక్ష సమంజసంగానే అనిపించింది. కాని శ్రీనాథుడిదా కాదా అనే పరీక్ష మాత్రం కాదు. ఐతే ఒకటి చెప్పుకోవాలి, ఇంతకు ముందు ఎంతో లబ్ధప్రతిష్టులైన పరిశోధకులు ఇంతకన్నా చాలా తక్కువ తర్కంతో కేవలం వారి ఊహలే ఆధారంగా ఇంతకన్నా పెద్ద విషయాల్నే సిద్ధాంతీకరించారు.
ఉదాహరణకి మొదటి పద్యం తీసుకుందాం –
వారణసేయ దావగొనవా నవవారిజమందుఁ దేటి క్రొ
వ్వారుచు నంట నీ వెఱుఁగవా ప్రియ హా తెఱగంటి గంటి కె
వ్వారికిఁ గెంపు రాదె తగవా మగవారల దూఱ నీ విభుం
డారసి నీ నిజం బెఱుఁగునంతకు నంతకు నోర్వు నెచ్చెలీ.
ఇందులో ఒక విషయం చాలా తేలిగ్గా గమనించవచ్చు – ప్రతిపాదం లోనూ కనిపించే (17 – 19 శతాబ్దాల మధ్య పద్యాల్లో విపరీతంగా ప్రచారంలో వున్న) శబ్దాలంకారం. తొలిపాదంలో “గొనవా నవవా”, రెండో పాదంలో “తెఱగంటి గంటి”, మూడోపాదంలో “తగవా మగవా”, నాలుగో పాదంలో “నంతకు నంతకు”. నాకు తెలిసినంతవరకు ఇది శ్రీనాథుడి శైలి కాదు, బహుశ వసుచరిత్రకు ముందు లేనిది. ఈ తర్కం ప్రకారం ఇది శ్రీనాథుడి పద్యం కానేకాదు. ఎవరో పద్దెనిమిదో శతాబ్ది కవి రాసింది.
అలాగే ఉదహరించిన వాటిలో కొన్ని పద్యాలు కథాధారితాలు కావు. అలాటప్పుడు అవి సప్తశతికి అనువాదాలని చెప్పటమే సాహసం అని నా అభిప్రాయం.
చాన్నాళ్ళుగా రాద్దామనుకుంటూ వెనకడుగు వేస్తూ వచ్చాను. మీరు ఆచార్యులు, పండితులు. ముఖ్యంగా తెలుగు చదువు చెప్పిన వారు.
మీ వ్యాసాలలో ముడి సరుకు చాలా గొప్పదయినా, అవి చదవడానికి చాలా కష్టంగా ఉంటోంది. ఒక్కోసారి మధ్యలో వదిలేయాల్సి వస్తోంది. దీనిక్కారణం మీ వ్యాసాలలో మీరు వాడే భాష. అది ఓ పట్టాన మింగుడు పడడం లేదు. సుదీర్ఘ సమాసాలూ, నోరు తిరగని సంధి ప్రయోగాలు చాలా ఇబ్బంది పెడుతున్నాయి.
ఉదాహరణకి – ఈ వ్యాసంలో ఒక చోట – ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్షకు, గమ్యమానౌపమ్యంతో తుల్యయోగితకు స్వతఃప్రమాణమై హృద్యమైన ఈ పద్యాన్ని అధర్వణ భారతం విరాటపర్వం ప్రథమాశ్వాసం లోనిదిగా నేటికొక శతాబ్ది క్రితం ముమ్మొదటిసారిగా సుగృహీతనామధేయులు శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు వెలుగులోకి తెచ్చారు.
అలాగే ఇంకోచోట: ఆశీర్నమస్క్రియావస్తునిర్దేశాదినిర్వహణపూర్వకంగా – భరత నాట్యశాస్త్రానువాదం కాబట్టి కావ్యారంభంలో నాట్యాధిష్ఠానదైవతమైన శంభుదైవతస్తుతి భావ్యమే కాని, పైని పేర్కొన్న అంబరసీమఁ దారలు … పద్యాంతంలోని ‘శంభుఁడు మిమ్ముఁ బ్రోవుతన్’ అన్న యుష్మదర్థకాశీర్వాక్యం ఇది భారతీయకావ్యం –
ఇలా ప్రతీ చోటా పాఠకుడికి (ముఖ్యంగా నాలాంటి పామరుడికి) చాలా కష్టంగా ఉంటోంది. మీరు చెప్పిన, లేవనెత్తిన అంశాలు చూస్తే చదవాలని రెండడుగులు ముందుకేస్తే, మీ వాక్యాలు పదడుగులు వెనక్కి నెట్టేస్తున్నాయి. మీ రచనల్లో సంస్కృత పదాలు ఉబ్బడిముబ్బడిగా వాడడం వలన అర్థాలు తెలీక నానా అవస్థా పడి చదవాల్సి వస్తోంది. నేను పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడి గారి వ్యాసాలూ, విశ్వనాధవారి పీఠికలూ, రాళ్ళపల్లి వారి వ్యాసాలూ ఎంతో అపురూపంగా దాచుకుని తరచు చదువుకుంటూ ఉంటాను. వారి భాషతో ఎప్పుడూ ఇబ్బంది రాలేదు. మీరా ఆ కాలం వారు కాదే? వస్తు పరంగా మీకూ ఆ స్థాయి ఉంది. తెలుగు చదివే వాళ్ళే పల్చబడి పోతున్నారని ఒక పక్క కొంతమంది గగ్గోలు పెడుతున్నారే? ఇలాంటి మంచి రచనలు కేవలం వాడే భాష వలన దూరం అయిపోతున్నాయి కదా అన్న బాధతో రాస్తున్నాను. అంతే తప్ప మరో దురుద్దేశం లేదు. మీ రచనల్లో ప్రస్తావించిన అంశాలు ఇష్టంగానే చదువుతాను. మిమ్మల్ని నొప్పిస్తే క్షమించండి.
(ఇది రాసే ముందు నాకు తెలుసున్న కనీసం పదిమందిని అడిగాక ఇది రాస్తున్నాను. మరోసారి ఇలా రాసినందుకు క్షమించేయండి.)
మీరు మంచి తెలుగు రాయలేక కాదు. వ్యాసం చివర్న మీరిచ్చిన సూచికల్లో అందరికీ అర్థమయ్యే అందమైన వాక్యమే రాసారు కదా? మరెందుకు అది వ్యాసంలో అవి తొంగిచూడడం లేదో అర్థం కావడం లేదు.
మురళీధరరావుగారూ,
సంవాదంలో విశేషింపదగినది అయినా కాకపోయినా, నాకు మీరు గురుతుల్యులే. కారణం, మీ వ్యాసాల ద్వారా అనేక విషయాలను నేను తెలుసుకోగలడం. ఈ వ్యాసం కూడా దానికి ఏమాత్రం మినహాయింపు కాదు. ఒక పద్యతాత్పర్యంతో నాకు విభేదం ఉన్నంత మాత్రాన, యిందులో మీరు పొందుపరచిన విస్తృత విషయ గౌరవాన్ని అది కించిత్తు కూడా తగ్గించదు.
ఆ గురుభావంతోనే నాకున్న కొన్ని సందేహాలను మీముందుచుతున్నాను. ధ్వనిప్రస్థానం నాకెప్పుడూ అయోమయమే! ధ్వని విషయమై మీరీ వ్యాసంలో చెప్పిన (మొదటి పద్యం వివరణలో) కొన్ని అంశాలపై మరికొంత వివరణ అర్థిస్తున్నాను.
1. “ఇది స్వతస్సిద్ధ అర్థశక్తిమూలకృత వస్తుధ్వని అని పెదకోమటిభూపాలుడు వివరించాడు. గాథాలక్షణమైన గుణీభూతవ్యంగ్యాన్ని సహృదయ హృదయాహ్లాదకరంగా ఆవిష్కరించి రసాలంకారాలను కావ్యార్థంలో అంతర్భవింపజేయగల వ్యాఖ్యాతలు ఆయన వంటివారు ఎంతోమంది ఉండరు.”
ఇది నాకు సరిగా బోధపడలేదు. గుణీభూతవ్యంగ్యం ఉన్నచోట ధ్వని ఉండదు కదా? ఇక్కడున్నది వస్తుధ్వనియా గుణీభూతవ్యంగ్యమా? ఉన్నది గుణీభూతవ్యంగ్యమైనా, పెదకోమటిభూపాలుడు దాన్ని ధ్వనిగా సమర్థించాడన్నది మీ భావమా?
2. ఇంతకీ యీ పద్యంలో ఉన్నది కేవల అలంకారమా, గుణీభూతవ్యంగ్యమా, ధ్వనియా? పద్మాన్ని ఆఘ్రాణించడం, తేటి కాటుకి గురికావడమనే వాచ్యార్థం నాయిక పరంగా ఎలానూ వివక్షితం కాదు. అంచేత నాయికపరంగా, అక్కడ ఉపపతి చేసిన దంతక్షతం అన్నది లక్ష్యార్థం అవుతుంది కదా? దాన్ని మించి అక్కడున్న వ్యంగ్యార్థం ఏమిటి? అది దేని ద్వారా కలుగుతోంది?
ఆచార్యకమూ విద్యార్థిత్వమూ సంవాదంలో పరస్పరమూ విశేషింపదగినవి కావు. ఆ మాటకు వస్తే ఉద్యోగాంతంలో వచ్చే ఆచార్య పదవికంటె ఆజీవితం ఉండే విద్యార్థిత్వమే మిన్న. అయినా, ఆచార్య పదవి నాకెలాగూ లేదు కాబట్టి ఆ ఇబ్బందీ లేదు. పదవీబోధకం గాక కేవలవృత్తిరూపమైతే ఆచార్యకం అశ్వక భిషక్పాశ గ్రామటికాదుల వంటి తద్ధితాంతంగా నాకు అనువర్తించేదే.
తెల్లవారుజామున సహృదయులైన శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు చూపిన ప్రయోగాలను చదువుకొనటం నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది. శ్రీమాన్ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యుల వారిది మరీ సొగసుగా ఉన్నది. హరిభక్తికల్పలతికను నేనిదివరకు చూచి ఉండలేదు. ఇందులోని లంకెను బట్టి పూర్వోత్తరాలలో చదువుకొంటుంటే మాధుర్యధారగా ఉన్నది. అందుకు వారికి నా ధన్యవాదాలు.
శ్రీనాథుని ప్రయోగం వంటివి ప్రసిద్ధిలో ఉన్నవే: “ముక్తాభా … జటావల్లీషు మల్లీనిభా … హరమూర్ధ్ని పాన్తు గఙ్గాపయోబిన్దవః” అని. పరమేశ్వరుని శీర్షమందలి గంగాంబుకణాలు ముత్యాల లాగానూ, జటావల్లులలో మల్లెల లాగానూ ఉన్నాయని శ్లోకం. ఆభములు, నిభములు అన్న సాదృశ్యవాచకాలు అందులో సార్థకాలుగా ఉన్నాయి. తెలుగు పద్యంలో 1. “అంబరసీమలోని తారలు అనం దగి”, 2. “జటాటవిలోని మల్లెవిరులు అనం దగి”, 3. “భుజాంతరాళంలోని హారాలు అనం దగి”, 4. “ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనం దగి”, 5. “సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనం దగి” అన్నంతవరకు ఉత్ప్రేక్షోపక్రమణిక భావ్యంగా ఉన్నది. ఆ “అనం దగి”నవి “మౌక్తికతుల్య-గంగాంబుకణాలు” కావటం వల్లనే అన్వయంలో ఇబ్బంది వస్తున్నది. జటాటవిలోని మల్లెవిరులతో పోలిక కేవలం గంగాంబుకణాలకు మాత్రమే. మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకు కాదు. మౌక్తికాలకు దానితో సంబంధం ఉండదు. భుజాంతరాళంలోని ముత్యాలహారాలతో పోలిక మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకే. కేవల గంగాంబుకణాలకు కాదు. ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాల పోలిక మళ్ళీ కేవల గంగాంబుకణాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకు వర్తింపదు.
ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు – అనకపోతే మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలతో అన్వయించి ముత్యాల జల్లు కురిసిందని చెప్పుకోవచ్చును. “ఇలాస్థలి పువ్వుల వర్షముల్” అన్నందువల్ల కవి ఆ అవకాశాన్ని ఇవ్వలేదు. ‘ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనదగిన మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణములు’ అని గాని; ‘ఇలాస్థలిపై మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణములు అనే పువ్వుల వర్షాలు’ – అని కాని చెప్పేందుకు వీలులేదు. వాక్యంలో ‘మౌక్తికతుల్యములైన’ అన్న వాచకౌపమ్యాన్ని విడిచివేసి ఏకదేశంగా ‘ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనదగిన గంగాంబుకణములు’ అని చెప్పటం అన్వయపద్ధతి కాదు. సత్కృతాంజలిలో ఉన్నవి పువ్వులు గాక ముత్యాలయితే అది మౌక్తికాంజలి కాబట్టి మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలతో అన్వయించుకోవచ్చును. “ప్రసూనంబులు సత్కృతాంజలిని” అన్నందువల్ల కవి ఆ అవకాశాన్ని ఇవ్వటం లేదు. ‘మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణాలు సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనదగి ఉన్నాయి’ – అన్నది ఎట్లాగూ అన్వయింపదు. ‘గంగాంబుకణాలు ముత్యాలు అనదగి, సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనదగి ఉన్నాయి’ అన్న ఉభయాన్వయార్థం ఆ సమాసానికి చెప్పదగినదిగా లేదు. “మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణంబులు” అన్న సమాసంలో ఒకసారి గంగాంబుకణాలను విడిచి మౌక్తికాలను, మరొకసారి మౌక్తికాలను విడిచి గంగాంబుకణాలను, ఇంకొకసారి రెండింటినీ నిలిపి మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలను చెప్పుకోవటం వ్యాకరణసమ్మతమైతే నాకూ సమ్మతమే. అయిదు దళాలలో ఉత్ప్రేక్షించి, ఒక దళంలో తుల్యత్వాన్ని చెప్పి, ‘మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలు’ అన్న సమాసంలో తుల్యత్వానికి ‘మౌక్తికములో అనదగిన గంగాంబుకణాలు’ అన్న గమ్యమానత ప్రతీయమానం అయితే అది సమర్థనీయమే. అప్పటికీ ఏకదేశాన్వయానికి సమాధానం లేదు.
శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు వ్రాసినట్లు “శివుడు నాట్యం చేస్తున్నప్పుడు అతని శిరసుపైనున్న ము-త్యా-ల్లాం-టి గం-గాం-బు-క-ణం-బు-లు ఆకాశంలో తారకల్లాగా, శివుని జడలో మల్లెపూలలాగా, ఎడదపై ముత్యాలదండలలాగా, నేలపై పడేటప్పుడు పూలవానలాగ, అతను అంజలి పట్టినప్పుడు అతను విడిచే పుష్పాంజలిలాగా ఒప్పారుతూ ఉండగా, నాట్యం చేస్తున్న శివుడు మిమ్ములను రక్షించు గాక” – అన్న తాత్పర్యం కనుపిస్తుండటం వల్లనే పద్యాన్వయంలో విరోధం ఏర్పడుతున్నది.
ఈ విరోధాన్ని పరిహరించటంకోసమే అర్ఘ్యాంజలిలో పువ్వులను, పండ్లను నిక్షేపించాలన్న వేమభూపాలుని వాక్యంతో పరమేశ్వరుని సంధ్యావనితాప్రణామరూపమైన నాట్యంలో పుష్పాంజలిలో పువ్వులను, ముక్తాఫలాలను అన్వయించుకోవలసివచ్చింది. అది శ్రీనాథుని పద్యం కావచ్చునన్న ఊహ అందువల్లనే కలిగింది. ప్రతిపాదన స్వసమర్థకం కానట్లయితే ఉపసంహరించుకోవటానికి నేనెప్పుడూ సిద్ధమే. ఔగాములను నిర్ణయింపవలసినది సహృదయులైన పాఠకులే. నేనిక చెప్పవలసినదేమీ లేదు.
నేను సాహిత్యవిద్యార్థినే తప్ప నాకు ఆచార్యకము లేదు. కాబట్టి నా అన్వయంలోని గుణదోష విచారణ పెద్దలకే వదిలిపెడతాను. అయితే శ్రీ మురళీధరరావుగారు చూపిన అభ్యంతరాలు చర్చనీయములు కాబట్టి వాటిపై నా అభిప్రాయాలు మాత్రం ఇక్కడ పంచుకుంటున్నాను.
1. “ముత్యాల వంటి అంబుకణాలు – అవి ఎంత తెల్లనివైనా ఆకాశంలో తారకల్లాగా కానరావటం లోకవిరుద్ధం; కవిసమయ విరుద్ధం.” అలాగే “ముత్యాల వంటి అంబుకణాలు జడలో మల్లెపూలలాగా గోచరించటం లోకవిరుద్ధం; కవిసమయ విరుద్ధం. తెల్లనివన్నంతమాత్రాన జలకణాలకు పువ్వులతో ఉపమానసిద్ధి లేదు.”
సంస్కృత తెలుగు సాహిత్యాలతో నా పరిచయం చాలా పరిమితం. కాబట్టి విస్తృతంగా కవిప్రయోగాలను ప్రదర్శించగల శక్తి నాకు లేదు. నాకు కనిపించిన రెండు మూడు ఉదాహరణలు మాత్రం ఇక్కడ చూపిస్తాను. ముందుగా గమనించాల్సిన ముఖ్యాంశం – ఇక్కడ పోలిక మామూలు నీళ్ళతో కాదు, గంగాజలాలతో.
పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులవారి శివతాండవ కావ్యంలోని యీ క్రింది శ్లోకాన్ని గమనించండి:
“గంగాతరంగ బిందువులతో కూడిన శివుని జటాజూటం చుక్కలు పొదిగిన సంధ్యాకాశంలా ఉన్నద”ని మొదటి రెండు పాదాల అర్థం. ఇక్కడ గంగాజలబిందువులకు నక్షత్రాలతో పోలిక గమనించవచ్చు.
ఇక గంగను మల్లెపూలమాలతో పోల్చిన ఉదాహరణలు:
కాశీఖండం పంచమాశ్వాసం 49వ పద్యం (ఇది గంగను వర్ణించే పద్యం) ఎత్తుగీతిలో శ్రీనాథుడు గంగను “మదనవైరి జటాటవీ మల్లికళిక” అన్నాడు.
శ్రీల భక్తి సిద్ధాంత సరస్వతీ ఠాకుర రచించిన “హరిభక్తకల్పలతిక” అనే గ్రంథం రెండవ స్తబకంలో (యిది గూగులు పుణ్యమా అని దొరికింది!) మూడవ శ్లోకం:
పద్యంలో కాని నా అన్వయంలో కాని యీ భావం లేదు. ఆడే శివునిపైనున్న గంగాజలశీకరాలు కొన్ని ఇలాస్థలి పై పూలవానగా కురుస్తున్నాయి. కొన్ని శివుని దోసిట పడ్డ పూలవలె ఉన్నాయి.
3. “అంబుకణాలకు ఒకసారి తారకోపమానం, ఒకసారి పుష్పోపమానం చెప్పిన తర్వాత, వేరే ఉపమానాలు తోచక మళ్ళీ మళ్ళీ పుష్పోపమానాన్ని ఎందుకు పునరుక్తం చేస్తాడు? భుజాంతరాళంలోనివి పుష్పహారాలు కావు, ముత్యాల దండలు అని చెబితే, ముత్యాల లాంటి అంబుకణాలు ముత్యాల దండల లాగా ఉన్నాయి – అని చెప్పాలి. అది వాక్యపద్ధతేనా?”
ఈ అభ్యంతరాన్ని గురించి బహుశా చర్చించి లాభం లేదు. ఇందులో ఔచిత్యానౌచిత్యాలు సహృదయవేద్యములే తప్ప హేతుపూర్వకంగా నిరూపింపదగ్గవి కావు. నాకిందులో అనౌచిత్యం కనిపించ లేదు. గంగాంబుకణాలను పూలతో పోల్చినప్పుడు, అవి – కొన్ని శివుని సిగలోపూవులుగా, కొన్ని నేలను కురిసే పూలవానగా, కొన్ని అంజలిలోని పుష్పాలుగా ఒప్పారాయని చెప్పడంలో పునరుక్తి ఏముంది. పోలిక ఒకటే అయినా స్థానాన్నిబట్టి వాటి అమరికలో మార్పు ఉంది కదా. అలాగే గంగాజలబిందువులు ముత్యాలవలె ఉన్నాయి కనుకనే అవి హరుని గళసీమలో హారాల్లా శోభిల్లాయి.
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి లక్ష్మీదేవి అభిప్రాయం:
03/09/2015 12:15 pm
నమస్కారములండి.
మీరు ప్రకటించిన రోజే ఆ వ్యాసము (చిన్ని పుస్తకము) చదివి ఉన్నాను. మీ విశ్లేషణలో అన్ని రకాల కోణాలను చక్కగా మీరు నిరూపించడం ప్రతీ సారీ నన్ను ఆశ్చర్యానందాలలో ముంచివేస్తుందనడంలో ఎటువంటి రెండో అభిప్రాయం లేదు. బాగుందని చెప్పడం కన్నా ఎక్కువ వ్యాఖ్యానించగలిగే అర్హత గానీ, ప్రాచీన కావ్యాలతో పరిచయం గానీ నాకు లేకపోవడంతో నేను ఊరుకున్నాను. ఇదివరకటి మీ వ్యాసాలలో అర్థం చేసుకొనేంత పాండిత్యం లేక కొన్ని సంశయాలను ధైర్యం చేసి మీతో ప్రస్తావించడం జరిగింది.
ఈ వ్యాసంలో ఎక్కడా ఎటువంటి సంశయమూ కలుగలేదు.ప్రాచీన సాహిత్య పరిచయమూ, విమర్శనాత్మక ధోరణిలో రచనానైపుణ్యమూ ఉన్నవారు మీతో చర్చించడం చదువుతూ మురిసిపోతుంటాను. మీ రచనలను చదువకుండా వాయిదా కూడా వేయలేను. వెంటనే చదువుతూ ఉంటాను. మీ దగ్గర సాహిత్యంలో పరిశోధన చేయగలిగే భాగ్యం లేనందుకు చింతిస్తూ ఉంటాను. ఈ విధంగా ప్రాచీన కావ్యాలను వెలికి తీసి మా వంటి భాషాభిమానులకు నిధులుగా తోడి తీసి మీ విమర్శనాత్మక వ్యాసాలతో మెరుగులు దిద్ది సమకూర్చినందుకు మేము, ముందుతరాల వారు మీకు ఋణపడి ఉంటామన్న మాట తప్ప ఇంకేమీ చెప్పలేని అల్పురాలను.
మరొక్కమాట మాత్రం ప్రతీసారి మనవి చేయాలనుకుంటాను. మీ భాషాసంపత్తి ఈ కాలంలో అనన్యసామాన్యమైనదనే చెప్పుకోవాలేమో నాకు తెలిసిన పరిధిలో ఈమధ్య అప్పుడప్పుడూ మీరు జనసామాన్యమైన భాషలో వ్రాస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. కానీ నా అభ్యర్థన ఏమంటే … దయచేసి మీ ప్రత్యేకతను మీరు నిలుపుకొనవలసినది. భాష సౌందర్యాన్ని ఇంత సమర్థవంతంగా చూపించే అలవాటు మానవద్దు. అర్థం కాని పదాలు, సమాసాలు ఉన్నంత మాత్రాన పరిశోధనాభిరుచులున్నవారు కొత్త(పాత) పదాలను పరిచయం చేసుకోకుంటే ఎలా కుదురుతుంది? ఇంక అది విద్యార్థిత్వం ఎలా అవుతుంది? కాబట్టి తప్పక ఇటువంటి మంచి తెలుగునే ఇక మీదట కూడా కొనసాగించవలసినదని మనవి.
నమస్కారములతో…లక్ష్మీదేవి.
సై కిల్ గురించి okAnokaDu అభిప్రాయం:
03/09/2015 10:39 am
అబ్బే లేదండి. మీరు కాదు కలలోకి వచ్చేది. ఆ సైకిల్ మీద దెయ్యం వస్తుందేమో అని. అయినా మీ ఫోటో ఈమాటలో చూసాను. కలలోకి వచ్చేంత (!) గొప్పగా కనపళ్ళేదు లెండి. 🙂 ఇలా చురక అంటిస్తున్నందుకేమీ అనుకోకండేం?
ఆంజనేయ దండకం చదువుకోవడం మొహానికి విభూది రాసుకోవడం తెలుసు; బొడ్డుకి మసి రాసుకోవడం అనేది ఇంతకు ముందు విన్నట్టు లేదు. ఏమా కధ?
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి Gannavarapu Narasimha Murty అభిప్రాయం:
03/08/2015 4:46 pm
ఈ వ్యాసమును తొలుత పై పై చదివి మెచ్చుకోలు ప్రకటించినా ఇప్పుడే వారాంతపు ప్రణాళికగా పూర్తిగా చదివాను. ఈ వ్యాసముపై శ్రీ కామేశ్వర రావు గారి వ్యాఖ్యను ఇతర ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలను కూడా చదివాను. ఈ విశ్లేషణను వ్యాసమనడము సమంజసము కాదు. ఇది ఒక చిరుగ్రంధమే ! అద్భుతముగా నుంది. శ్రీ ఏల్చూరి మురళీధర రావు గారి విద్వత్తు తఱచు ప్రయుక్తమై యీ వయస్సులో కూడా మేధ నుత్తేజ పఱచింది. అందుబాటులో నున్న ఆంధ్రభారతి తెలుగు నిఘంటువును చాలా పర్యాయము లాశ్రయించినా వారి వాక్పటిమకు భాషాసంపత్తికి ముగ్ధుడ నయ్యాననే చెప్పుకోవాలి.
వా రుదహరించిన అన్ని పద్యాల విశ్లేషణ బాగుంది.
అంబరసీమఁ దారలు, జటాటవి మల్లెవిరుల్, భుజాంతరా
ళంబున హారసంతతు లిలాస్థలిఁ బువ్వుల వర్షముల్ ప్రసూ
నంబులు సత్కృతాంజలి ననం దగి మౌక్తికతుల్యమౌళిగం
గాంబుకణంబు లుట్టిపడ నాడెడు శంభుఁడు మిమ్ముఁ బ్రోవుతన్.
పద్యమును నేను కూడా శ్రీ భైరవభట్ల కామేశ్వర రావు గారి వలె శంభుని మౌక్తికతుల్య గంగాబుకణములే గగనసీమలో తారలు , మల్లెవిరులు, హారసంతతులు , ఇలాస్థలి పుష్పములు ,అంజలిలో ప్రసూనములైనట్లు అర్ధము చేసుకున్నాను. కాని శ్రీ ఏల్చూరి వారి వేమభూపాలుని వ్యాఖ్యావలంబనముగా నిచ్చిన వివరణ అర్ధవంతముగా నుంది. ఈ వ్యాసములో పుష్టి ఉంది. మరోసారి చదువుకోవాలి. మరో వ్యాసము వెలువడే లోపల ఒక నెల ఉందిగా !
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
03/07/2015 9:48 pm
“అంబరమున దారల్…” పద్యం గురించి:
In this poem, the poet is using a white on white palette. It is gorgeous.
This landscape painter is a nature lover. The canvas is extremely large. I will imagine as big as I can. Don’t bother to frame it. Nor hang it on your wall. This is not a calendar God. The God Siva in here is a pagan. A roamer. A primitive God.
Siva is dancing on mountain tops, slopes, and valleys – studded with flowing waterfalls, studded with flowering forests. White flowers are constantly dropping all around him, over him. Are they flower garlands over his shoulders, around his neck? Or are they twirling snakes? Who can tell?
Why is Siva dancing? Because of the beauty around him. Because he cannot contain his joy. During this joyous dance, when he brings his hands together, in rapture, in appreciation of beauty around him, flowers drop into his hands also.
Who will not go crazy with that kind of contact? That kind of a gesture from nature. So soft. So scented. So beautiful. Siva spins around himself, dances around more vigorously. More joyously.
The mighty Ganges on his head spills. There is now water all around him. Can you not see, hear, the swirling, splashing water? It’s pearliness? The white pearls and white petals. What a sensuous touch. Wouldn’t Siva be ecstatic?
When he is dancing in such ecstasy, because of the dancer’s swirling, it will appear to the dancing figure that the skies are moving. Stars in the sky are dancing. The flowering forests are dancing.
What prevents any one from imagining such a beautiful natural scene? ఏమి అడ్డం పడుతున్నది? “అనం దగు” అను ఒక్క మాట? హు. శివుడి నాట్యమెక్కడ? అనవుడు, నావుడు లాటి మాటలు ఎక్కడ? Why would I let a mere filler word like ‘అనందగు’ destroy/ alter such cosmic beauty? Why would I, the spectator, re-arrange/subjugate my entire thought, trying to accommodate, to justify, this measly word? I won’t. Not for yati. Not for prasa. Not for సూర్య గణములు, ఇంద్ర గణములు, చంద్ర గణములు, ప్రమధ గణములు. And I will not think of any prescribed ప్రార్ధనా క్రతువులు, రీతులు, నిష్ఠలు in this poem. Nor will I let any first wife, second wife, रखेल related thoughts enter this painting. No such modern, social, human pre-occupations. No. No.
ఆ ‘అనందగు’ ను తీసివేసి, సత్కృతాంజలిని చిందగ, అనో లేకుంటే సత్కృతాంజలి నటించగ,’ అనో ‘చలించగ’ అనో చదువుకుని, శివుని నాట్యం చూస్తాను.
The pagan Siva is dancing under the stars. I will not miss it for one word or the world.
లైలా
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి K.V.S. Ramarao అభిప్రాయం:
03/07/2015 9:01 pm
చాలా అద్భుతమైన వ్యాసం. మురళీధరరావు గారి కృషి బహుధా ప్రశంశనీయం.
“తెలుగే సరిగా రాదు, ఇక సంస్కృతం నిల్లు” అని ముళ్ళపూడి ఓ సినిమాపాత్ర చేత అనిపించినట్టు ఏ ఏడాదికోసారో ఒక తెలుగు పద్యం చదివటానిక్కూడ తీరక లేని నాబోటి వాళ్లు సంస్కృతాంధ్ర ప్రాకృతాల్లో లోతైన పాండిత్యం అవసరమైన ఇలాటి వ్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవటమే గొప్ప విషయం. కనుక ఇందులో విషయాన్ని గురించి చర్చించే సాహసం చెయ్యను. ఐతే, ఒక పరిశోధకుడిగా నాకర్థమైంది ఇది –
1. కొన్ని పద్యాల్ని ఇదివరకు కొందరు శ్రీనాథుడి శాలివాహనసప్తశతి లోనివిగా “ఊహించారు”
2. ఇప్పుడీ వ్యాసంలో మురళీధరరావు గారు ఆ పద్యాల్ని ఒక్కొక్కటి తీసుకుని అవి అ) సప్తశతి కి చెందినవేనా? ఆ) ఐతే అవి శ్రీనాథకృతాలేనా? అని పరిశీలుస్తున్నారు.
3. ఇందుకు వారు ఎంచుకున్న మార్గం – ఒక పద్యం సప్తశతిలోదైతే దానికి హాలుడి మూలం ఒకటుండాలి. ఉంటే అదేమిటి, మూలానికీ ఈ పద్యానికీ సామ్యాలు, తేడాలు ఏమిటి అని తరచి చూసి అది సప్తశతికి చెందిందా కాదా అని నిర్ణయించటం.
4. శ్రీనాథుడిదా మరొకరిదా అని తేల్చటానికి ముఖ్యంగా శ్రీనాథుడి శైలిని, శ్రీనాథుడి ఇతర ప్రయోగాల్ని పోల్చిచూసి నిర్ణయించటం.
వీటిలో నాకు సప్తశతి పద్యాలా కావా అనే పరీక్ష సమంజసంగానే అనిపించింది. కాని శ్రీనాథుడిదా కాదా అనే పరీక్ష మాత్రం కాదు. ఐతే ఒకటి చెప్పుకోవాలి, ఇంతకు ముందు ఎంతో లబ్ధప్రతిష్టులైన పరిశోధకులు ఇంతకన్నా చాలా తక్కువ తర్కంతో కేవలం వారి ఊహలే ఆధారంగా ఇంతకన్నా పెద్ద విషయాల్నే సిద్ధాంతీకరించారు.
ఉదాహరణకి మొదటి పద్యం తీసుకుందాం –
వారణసేయ దావగొనవా నవవారిజమందుఁ దేటి క్రొ
వ్వారుచు నంట నీ వెఱుఁగవా ప్రియ హా తెఱగంటి గంటి కె
వ్వారికిఁ గెంపు రాదె తగవా మగవారల దూఱ నీ విభుం
డారసి నీ నిజం బెఱుఁగునంతకు నంతకు నోర్వు నెచ్చెలీ.
ఇందులో ఒక విషయం చాలా తేలిగ్గా గమనించవచ్చు – ప్రతిపాదం లోనూ కనిపించే (17 – 19 శతాబ్దాల మధ్య పద్యాల్లో విపరీతంగా ప్రచారంలో వున్న) శబ్దాలంకారం. తొలిపాదంలో “గొనవా నవవా”, రెండో పాదంలో “తెఱగంటి గంటి”, మూడోపాదంలో “తగవా మగవా”, నాలుగో పాదంలో “నంతకు నంతకు”. నాకు తెలిసినంతవరకు ఇది శ్రీనాథుడి శైలి కాదు, బహుశ వసుచరిత్రకు ముందు లేనిది. ఈ తర్కం ప్రకారం ఇది శ్రీనాథుడి పద్యం కానేకాదు. ఎవరో పద్దెనిమిదో శతాబ్ది కవి రాసింది.
అలాగే ఉదహరించిన వాటిలో కొన్ని పద్యాలు కథాధారితాలు కావు. అలాటప్పుడు అవి సప్తశతికి అనువాదాలని చెప్పటమే సాహసం అని నా అభిప్రాయం.
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి Sai Brahmanandam Gorti అభిప్రాయం:
03/07/2015 8:58 pm
మురళీధరరావు గారికి నమస్కారాలతో –
చాన్నాళ్ళుగా రాద్దామనుకుంటూ వెనకడుగు వేస్తూ వచ్చాను. మీరు ఆచార్యులు, పండితులు. ముఖ్యంగా తెలుగు చదువు చెప్పిన వారు.
మీ వ్యాసాలలో ముడి సరుకు చాలా గొప్పదయినా, అవి చదవడానికి చాలా కష్టంగా ఉంటోంది. ఒక్కోసారి మధ్యలో వదిలేయాల్సి వస్తోంది. దీనిక్కారణం మీ వ్యాసాలలో మీరు వాడే భాష. అది ఓ పట్టాన మింగుడు పడడం లేదు. సుదీర్ఘ సమాసాలూ, నోరు తిరగని సంధి ప్రయోగాలు చాలా ఇబ్బంది పెడుతున్నాయి.
ఉదాహరణకి – ఈ వ్యాసంలో ఒక చోట – ఉపాత్తగుణనిమిత్తజాతిభావస్వరూపోత్ప్రేక్షకు, గమ్యమానౌపమ్యంతో తుల్యయోగితకు స్వతఃప్రమాణమై హృద్యమైన ఈ పద్యాన్ని అధర్వణ భారతం విరాటపర్వం ప్రథమాశ్వాసం లోనిదిగా నేటికొక శతాబ్ది క్రితం ముమ్మొదటిసారిగా సుగృహీతనామధేయులు శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు వెలుగులోకి తెచ్చారు.
అలాగే ఇంకోచోట: ఆశీర్నమస్క్రియావస్తునిర్దేశాదినిర్వహణపూర్వకంగా – భరత నాట్యశాస్త్రానువాదం కాబట్టి కావ్యారంభంలో నాట్యాధిష్ఠానదైవతమైన శంభుదైవతస్తుతి భావ్యమే కాని, పైని పేర్కొన్న అంబరసీమఁ దారలు … పద్యాంతంలోని ‘శంభుఁడు మిమ్ముఁ బ్రోవుతన్’ అన్న యుష్మదర్థకాశీర్వాక్యం ఇది భారతీయకావ్యం –
ఇలా ప్రతీ చోటా పాఠకుడికి (ముఖ్యంగా నాలాంటి పామరుడికి) చాలా కష్టంగా ఉంటోంది. మీరు చెప్పిన, లేవనెత్తిన అంశాలు చూస్తే చదవాలని రెండడుగులు ముందుకేస్తే, మీ వాక్యాలు పదడుగులు వెనక్కి నెట్టేస్తున్నాయి. మీ రచనల్లో సంస్కృత పదాలు ఉబ్బడిముబ్బడిగా వాడడం వలన అర్థాలు తెలీక నానా అవస్థా పడి చదవాల్సి వస్తోంది. నేను పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడి గారి వ్యాసాలూ, విశ్వనాధవారి పీఠికలూ, రాళ్ళపల్లి వారి వ్యాసాలూ ఎంతో అపురూపంగా దాచుకుని తరచు చదువుకుంటూ ఉంటాను. వారి భాషతో ఎప్పుడూ ఇబ్బంది రాలేదు. మీరా ఆ కాలం వారు కాదే? వస్తు పరంగా మీకూ ఆ స్థాయి ఉంది. తెలుగు చదివే వాళ్ళే పల్చబడి పోతున్నారని ఒక పక్క కొంతమంది గగ్గోలు పెడుతున్నారే? ఇలాంటి మంచి రచనలు కేవలం వాడే భాష వలన దూరం అయిపోతున్నాయి కదా అన్న బాధతో రాస్తున్నాను. అంతే తప్ప మరో దురుద్దేశం లేదు. మీ రచనల్లో ప్రస్తావించిన అంశాలు ఇష్టంగానే చదువుతాను. మిమ్మల్ని నొప్పిస్తే క్షమించండి.
(ఇది రాసే ముందు నాకు తెలుసున్న కనీసం పదిమందిని అడిగాక ఇది రాస్తున్నాను. మరోసారి ఇలా రాసినందుకు క్షమించేయండి.)
మీరు మంచి తెలుగు రాయలేక కాదు. వ్యాసం చివర్న మీరిచ్చిన సూచికల్లో అందరికీ అర్థమయ్యే అందమైన వాక్యమే రాసారు కదా? మరెందుకు అది వ్యాసంలో అవి తొంగిచూడడం లేదో అర్థం కావడం లేదు.
నమస్కారాలతో –
బ్రహ్మానందం గొర్తి.
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి కామేశ్వరావు అభిప్రాయం:
03/07/2015 9:53 am
మురళీధరరావుగారూ,
సంవాదంలో విశేషింపదగినది అయినా కాకపోయినా, నాకు మీరు గురుతుల్యులే. కారణం, మీ వ్యాసాల ద్వారా అనేక విషయాలను నేను తెలుసుకోగలడం. ఈ వ్యాసం కూడా దానికి ఏమాత్రం మినహాయింపు కాదు. ఒక పద్యతాత్పర్యంతో నాకు విభేదం ఉన్నంత మాత్రాన, యిందులో మీరు పొందుపరచిన విస్తృత విషయ గౌరవాన్ని అది కించిత్తు కూడా తగ్గించదు.
ఆ గురుభావంతోనే నాకున్న కొన్ని సందేహాలను మీముందుచుతున్నాను. ధ్వనిప్రస్థానం నాకెప్పుడూ అయోమయమే! ధ్వని విషయమై మీరీ వ్యాసంలో చెప్పిన (మొదటి పద్యం వివరణలో) కొన్ని అంశాలపై మరికొంత వివరణ అర్థిస్తున్నాను.
1. “ఇది స్వతస్సిద్ధ అర్థశక్తిమూలకృత వస్తుధ్వని అని పెదకోమటిభూపాలుడు వివరించాడు. గాథాలక్షణమైన గుణీభూతవ్యంగ్యాన్ని సహృదయ హృదయాహ్లాదకరంగా ఆవిష్కరించి రసాలంకారాలను కావ్యార్థంలో అంతర్భవింపజేయగల వ్యాఖ్యాతలు ఆయన వంటివారు ఎంతోమంది ఉండరు.”
ఇది నాకు సరిగా బోధపడలేదు. గుణీభూతవ్యంగ్యం ఉన్నచోట ధ్వని ఉండదు కదా? ఇక్కడున్నది వస్తుధ్వనియా గుణీభూతవ్యంగ్యమా? ఉన్నది గుణీభూతవ్యంగ్యమైనా, పెదకోమటిభూపాలుడు దాన్ని ధ్వనిగా సమర్థించాడన్నది మీ భావమా?
2. ఇంతకీ యీ పద్యంలో ఉన్నది కేవల అలంకారమా, గుణీభూతవ్యంగ్యమా, ధ్వనియా? పద్మాన్ని ఆఘ్రాణించడం, తేటి కాటుకి గురికావడమనే వాచ్యార్థం నాయిక పరంగా ఎలానూ వివక్షితం కాదు. అంచేత నాయికపరంగా, అక్కడ ఉపపతి చేసిన దంతక్షతం అన్నది లక్ష్యార్థం అవుతుంది కదా? దాన్ని మించి అక్కడున్న వ్యంగ్యార్థం ఏమిటి? అది దేని ద్వారా కలుగుతోంది?
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి డా. తాడేపల్లి పతంజలి అభిప్రాయం:
03/07/2015 7:48 am
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన ”వ్యాసాన్ని చదివాను.
అసలు ఈ మధ్య కాలంలో ఇటువంటి కండ కలిగిన వ్యాసాలు చాలా తక్కువ వస్తున్నాయి.
వారణసేయఁ దావిగొనవా… పద్యాన్ని వారు శ్రీ నాథకృతముగా నిర్థారించిన తీరు బాగుంది.
ఈ సందర్భములో ఈ శ్లోకానికి రాళ్లపల్లి వారి ఈ అనువాద పద్యము కూడా గుర్తుకు వచ్చింది.
ఎవరి కలుక గలుగదే ప్రియురాలి కె
మ్మోవి కాటుగన్న? ముగుద! తేంట్లు
ముసరియున్న తమ్మి మూరుకొంటివి వల
దన్న వినక! సైపవమ్మ యిపుడు.
అరుదైన ప్రయోగాలతో, ప్రతిపాదనలతో వ్యాసాన్ని వివేచించిన మురళీధరరావుగారికి, ప్రచురించిన మీకు ధన్యవాదములు.
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి ఏల్చూరి మురళీధరరావు అభిప్రాయం:
03/07/2015 2:17 am
ఆచార్యకమూ విద్యార్థిత్వమూ సంవాదంలో పరస్పరమూ విశేషింపదగినవి కావు. ఆ మాటకు వస్తే ఉద్యోగాంతంలో వచ్చే ఆచార్య పదవికంటె ఆజీవితం ఉండే విద్యార్థిత్వమే మిన్న. అయినా, ఆచార్య పదవి నాకెలాగూ లేదు కాబట్టి ఆ ఇబ్బందీ లేదు. పదవీబోధకం గాక కేవలవృత్తిరూపమైతే ఆచార్యకం అశ్వక భిషక్పాశ గ్రామటికాదుల వంటి తద్ధితాంతంగా నాకు అనువర్తించేదే.
తెల్లవారుజామున సహృదయులైన శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు చూపిన ప్రయోగాలను చదువుకొనటం నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది. శ్రీమాన్ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యుల వారిది మరీ సొగసుగా ఉన్నది. హరిభక్తికల్పలతికను నేనిదివరకు చూచి ఉండలేదు. ఇందులోని లంకెను బట్టి పూర్వోత్తరాలలో చదువుకొంటుంటే మాధుర్యధారగా ఉన్నది. అందుకు వారికి నా ధన్యవాదాలు.
శ్రీనాథుని ప్రయోగం వంటివి ప్రసిద్ధిలో ఉన్నవే: “ముక్తాభా … జటావల్లీషు మల్లీనిభా … హరమూర్ధ్ని పాన్తు గఙ్గాపయోబిన్దవః” అని. పరమేశ్వరుని శీర్షమందలి గంగాంబుకణాలు ముత్యాల లాగానూ, జటావల్లులలో మల్లెల లాగానూ ఉన్నాయని శ్లోకం. ఆభములు, నిభములు అన్న సాదృశ్యవాచకాలు అందులో సార్థకాలుగా ఉన్నాయి. తెలుగు పద్యంలో 1. “అంబరసీమలోని తారలు అనం దగి”, 2. “జటాటవిలోని మల్లెవిరులు అనం దగి”, 3. “భుజాంతరాళంలోని హారాలు అనం దగి”, 4. “ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనం దగి”, 5. “సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనం దగి” అన్నంతవరకు ఉత్ప్రేక్షోపక్రమణిక భావ్యంగా ఉన్నది. ఆ “అనం దగి”నవి “మౌక్తికతుల్య-గంగాంబుకణాలు” కావటం వల్లనే అన్వయంలో ఇబ్బంది వస్తున్నది. జటాటవిలోని మల్లెవిరులతో పోలిక కేవలం గంగాంబుకణాలకు మాత్రమే. మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకు కాదు. మౌక్తికాలకు దానితో సంబంధం ఉండదు. భుజాంతరాళంలోని ముత్యాలహారాలతో పోలిక మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకే. కేవల గంగాంబుకణాలకు కాదు. ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాల పోలిక మళ్ళీ కేవల గంగాంబుకణాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలకు వర్తింపదు.
ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు – అనకపోతే మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలతో అన్వయించి ముత్యాల జల్లు కురిసిందని చెప్పుకోవచ్చును. “ఇలాస్థలి పువ్వుల వర్షముల్” అన్నందువల్ల కవి ఆ అవకాశాన్ని ఇవ్వలేదు. ‘ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనదగిన మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణములు’ అని గాని; ‘ఇలాస్థలిపై మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణములు అనే పువ్వుల వర్షాలు’ – అని కాని చెప్పేందుకు వీలులేదు. వాక్యంలో ‘మౌక్తికతుల్యములైన’ అన్న వాచకౌపమ్యాన్ని విడిచివేసి ఏకదేశంగా ‘ఇలాస్థలిపై పువ్వుల వర్షాలు అనదగిన గంగాంబుకణములు’ అని చెప్పటం అన్వయపద్ధతి కాదు. సత్కృతాంజలిలో ఉన్నవి పువ్వులు గాక ముత్యాలయితే అది మౌక్తికాంజలి కాబట్టి మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలతో అన్వయించుకోవచ్చును. “ప్రసూనంబులు సత్కృతాంజలిని” అన్నందువల్ల కవి ఆ అవకాశాన్ని ఇవ్వటం లేదు. ‘మౌక్తికతుల్యములైన గంగాంబుకణాలు సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనదగి ఉన్నాయి’ – అన్నది ఎట్లాగూ అన్వయింపదు. ‘గంగాంబుకణాలు ముత్యాలు అనదగి, సత్కృతాంజలిలోని పువ్వులు అనదగి ఉన్నాయి’ అన్న ఉభయాన్వయార్థం ఆ సమాసానికి చెప్పదగినదిగా లేదు. “మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణంబులు” అన్న సమాసంలో ఒకసారి గంగాంబుకణాలను విడిచి మౌక్తికాలను, మరొకసారి మౌక్తికాలను విడిచి గంగాంబుకణాలను, ఇంకొకసారి రెండింటినీ నిలిపి మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలను చెప్పుకోవటం వ్యాకరణసమ్మతమైతే నాకూ సమ్మతమే. అయిదు దళాలలో ఉత్ప్రేక్షించి, ఒక దళంలో తుల్యత్వాన్ని చెప్పి, ‘మౌక్తికతుల్యగంగాంబుకణాలు’ అన్న సమాసంలో తుల్యత్వానికి ‘మౌక్తికములో అనదగిన గంగాంబుకణాలు’ అన్న గమ్యమానత ప్రతీయమానం అయితే అది సమర్థనీయమే. అప్పటికీ ఏకదేశాన్వయానికి సమాధానం లేదు.
శ్రీ కామేశ్వరరావు గారు వ్రాసినట్లు “శివుడు నాట్యం చేస్తున్నప్పుడు అతని శిరసుపైనున్న ము-త్యా-ల్లాం-టి గం-గాం-బు-క-ణం-బు-లు ఆకాశంలో తారకల్లాగా, శివుని జడలో మల్లెపూలలాగా, ఎడదపై ముత్యాలదండలలాగా, నేలపై పడేటప్పుడు పూలవానలాగ, అతను అంజలి పట్టినప్పుడు అతను విడిచే పుష్పాంజలిలాగా ఒప్పారుతూ ఉండగా, నాట్యం చేస్తున్న శివుడు మిమ్ములను రక్షించు గాక” – అన్న తాత్పర్యం కనుపిస్తుండటం వల్లనే పద్యాన్వయంలో విరోధం ఏర్పడుతున్నది.
ఈ విరోధాన్ని పరిహరించటంకోసమే అర్ఘ్యాంజలిలో పువ్వులను, పండ్లను నిక్షేపించాలన్న వేమభూపాలుని వాక్యంతో పరమేశ్వరుని సంధ్యావనితాప్రణామరూపమైన నాట్యంలో పుష్పాంజలిలో పువ్వులను, ముక్తాఫలాలను అన్వయించుకోవలసివచ్చింది. అది శ్రీనాథుని పద్యం కావచ్చునన్న ఊహ అందువల్లనే కలిగింది. ప్రతిపాదన స్వసమర్థకం కానట్లయితే ఉపసంహరించుకోవటానికి నేనెప్పుడూ సిద్ధమే. ఔగాములను నిర్ణయింపవలసినది సహృదయులైన పాఠకులే. నేనిక చెప్పవలసినదేమీ లేదు.
శ్రీనాథుని శాలివాహన సప్తశతి: తథ్యమిథ్యావివేచన గురించి కామేశ్వరావు అభిప్రాయం:
03/06/2015 2:05 pm
నేను సాహిత్యవిద్యార్థినే తప్ప నాకు ఆచార్యకము లేదు. కాబట్టి నా అన్వయంలోని గుణదోష విచారణ పెద్దలకే వదిలిపెడతాను. అయితే శ్రీ మురళీధరరావుగారు చూపిన అభ్యంతరాలు చర్చనీయములు కాబట్టి వాటిపై నా అభిప్రాయాలు మాత్రం ఇక్కడ పంచుకుంటున్నాను.
సంస్కృత తెలుగు సాహిత్యాలతో నా పరిచయం చాలా పరిమితం. కాబట్టి విస్తృతంగా కవిప్రయోగాలను ప్రదర్శించగల శక్తి నాకు లేదు. నాకు కనిపించిన రెండు మూడు ఉదాహరణలు మాత్రం ఇక్కడ చూపిస్తాను. ముందుగా గమనించాల్సిన ముఖ్యాంశం – ఇక్కడ పోలిక మామూలు నీళ్ళతో కాదు, గంగాజలాలతో.
పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులవారి శివతాండవ కావ్యంలోని యీ క్రింది శ్లోకాన్ని గమనించండి:
గంగాతరంగకణసంగ వికాసిజూటం
సంధ్యాంతరిక్ష మివతారకితం దధానః
నృత్యత్పదాగ్ర పరికల్పిత వేదజాతః
కుర్యాద్దయాం త్రిభువనాలయదీపఏషః
“గంగాతరంగ బిందువులతో కూడిన శివుని జటాజూటం చుక్కలు పొదిగిన సంధ్యాకాశంలా ఉన్నద”ని మొదటి రెండు పాదాల అర్థం. ఇక్కడ గంగాజలబిందువులకు నక్షత్రాలతో పోలిక గమనించవచ్చు.
ఇక గంగను మల్లెపూలమాలతో పోల్చిన ఉదాహరణలు:
కాశీఖండం పంచమాశ్వాసం 49వ పద్యం (ఇది గంగను వర్ణించే పద్యం) ఎత్తుగీతిలో శ్రీనాథుడు గంగను “మదనవైరి జటాటవీ మల్లికళిక” అన్నాడు.
శ్రీల భక్తి సిద్ధాంత సరస్వతీ ఠాకుర రచించిన “హరిభక్తకల్పలతిక” అనే గ్రంథం రెండవ స్తబకంలో (యిది గూగులు పుణ్యమా అని దొరికింది!) మూడవ శ్లోకం:
ఆనంద నిర్బరమయీం అరవింద నాభ
పాదారవింద మకరందమయ ప్రవాహాం
తం కృష్ణభక్తిమివ మూర్తిమతీం స్రవంతీం
వందే మహేశ్వరశిరోరుహకుందమాలాం
ఇక్కడ కూడా చివరి పాదంలో గంగను మహేశ్వరుని శిరసుపైని మొల్లమాలగా వర్ణించడం జరిగింది.
గంగకు మల్లెమొగ్గతో, మొల్లమాలతో పోలిక ఉన్నప్పుడు గంగాజలాలను మల్లెపూలతో పోల్చడంలో అభ్యంతరం ఉండకూడదు కదా.
పద్యంలో కాని నా అన్వయంలో కాని యీ భావం లేదు. ఆడే శివునిపైనున్న గంగాజలశీకరాలు కొన్ని ఇలాస్థలి పై పూలవానగా కురుస్తున్నాయి. కొన్ని శివుని దోసిట పడ్డ పూలవలె ఉన్నాయి.
ఈ అభ్యంతరాన్ని గురించి బహుశా చర్చించి లాభం లేదు. ఇందులో ఔచిత్యానౌచిత్యాలు సహృదయవేద్యములే తప్ప హేతుపూర్వకంగా నిరూపింపదగ్గవి కావు. నాకిందులో అనౌచిత్యం కనిపించ లేదు. గంగాంబుకణాలను పూలతో పోల్చినప్పుడు, అవి – కొన్ని శివుని సిగలోపూవులుగా, కొన్ని నేలను కురిసే పూలవానగా, కొన్ని అంజలిలోని పుష్పాలుగా ఒప్పారాయని చెప్పడంలో పునరుక్తి ఏముంది. పోలిక ఒకటే అయినా స్థానాన్నిబట్టి వాటి అమరికలో మార్పు ఉంది కదా. అలాగే గంగాజలబిందువులు ముత్యాలవలె ఉన్నాయి కనుకనే అవి హరుని గళసీమలో హారాల్లా శోభిల్లాయి.