మీరు సీతేతరులు గూడా ‘మరది లక్ష్మన్న’ అని అన్నారు గాబట్టి ‘లక్ష్మణ దేవర’ అన్నదాన్ని ‘మరిది లక్ష్మన్న’ కు పర్యాయముగా తీసుకోవటం సబబుగానే తోస్తోందని వివరించినా అలా అంటం లోనే ఏదో వెలితి ఉన్నట్టుగా ఉంది. ఎందుకంటే అసలు సందేహమే అది. తెలుగు సాహిత్యంలో మరొక చోట – జానపదం గానీ ఇతరత్రా గానీ – ‘దేవర’ ను మరిది అన్న అర్థంలో వాడిన సందర్భం ఉన్నట్టుగా తెలిసే దాకా [నాకు] ఇది అంతేనేమో.
ధన్యవాదాలతో
తఃతః
“సంభాషణలతో పనిలేని సాన్నిహిత్యాన్నీ, తీరికగా ఆస్వాదిస్తూ రాజ్యాధినేతల్లా
ఎదురెదురుగా కూర్చుంటాం నువ్వూ, నేను!” ఈ చివరి చరణం పై మూడు చరణాలకీ తలమానికంగా వుంది. అనుభూతి తప్ప అనటానికి మాటలురాని ఎన్నో భావాలున్నాయి. బాగా వ్రాశారు
తః తః గారు: నేనూ మొదట్లో మీలాగే ‘దేవర’ అన్నపదం మరిది అన్న అర్థంలో జానపదులు వాడలేదేమో అని సందేహపడ్డాను. అయితే, ఆ స్త్రీలపాటలను మళ్ళీ క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తే, అందులో సీత ప్రస్తావన డైరక్టుగా లేని సందర్భాలలో కూడా లక్ష్మణుడిని మరదిలక్ష్మన్నా అని ప్రస్తావించడం చూస్తే (చూ. స్త్రీల రామాయణ పాటలు, పే. 17) లక్ష్మణదేవర అన్న పదబంధాన్ని మరిది అన్న అర్థంలోనే వాడారన్న వివరణ సబబేనని నాకు తోస్తోంది.
“దేవర అన్న పదానికి ఉన్న రెండు అర్థాలలో …….. భర్త తోబుట్టువు అన్న అర్థం ఉన్న దేవర అన్న పదానికి ….. ”
నమస్తే సురేశ్ గారూ! ఈ వ్యవహారం యెంత ప్రయతించినా నాకు అర్థం అవటం లేదు.
‘దేవర’ అన్న పదం తెలుగు పదంగా తీసుకున్నట్టయితే అమాటకు ‘మరిది’ అన్న అర్థం ఉన్నది అని నిర్ద్వందంగా చెప్పినట్టుగా అనిపించలేదు. యెందుకంటే “మరిది’ [సహోదరి భర్త] అన్న అర్థంలో మీ ఉదాహరణ సంస్కృత ప్రయోగం నించి. అప్పుడు ‘లక్ష్మణ దేవర’ సంస్కృత శబ్దం అవుతుందేమో గదా. తెలుగు జానపదుల పాటకు ఇది నప్పుతుందా. దయ చేసి వివరించరా!
వేలూరి కొంత కాలంగా -అపరాధులను క్షమించే అమెరికా ప్రెసిడెంట్ మోడ్ లో ఉన్నారు. ఒక్కో కథ, కవిత చదివి -వీరిని క్షమించాలి, వారిని అర్థం చెసుకోవాలి, ఈ కథలో వారిని సానుభూతితో చూడాలి, అని ఉదారులై పోతుంటారు. వేలూరి తరుణ హృదయులు. తరచి చూస్తే, ఉదారత ఎల్ల వేళలా మంచిదే. క్షమాగుణం సర్వత్రా మంచిదే.
కాని,
” దుండగులతో పక్కమీద కులుకుతున్న శీలం నీది
అంతర్జాతీయ విపణిలో అంగాంగం తాకట్టు పెట్టిన అందం నీది ” – అనే విప్లవకవి చెఱబండ రాజు కవిత ఆయనకు ప్రార్థనా పద్యంలాగా వినిపిస్తుంది.
‘వేలూరి’ ఉద్దేశంలో – ” విపరీతమైన ప్రేమ అనురాగం ఉన్న వ్యక్తే ఇటువంటి పోలికలు ధైర్యంగా చెప్పగలడు.” (చూడు: “మూడు ప్రార్థనా పద్యాలు” ఈ మాట)
That’s one hell of a topsy turvy hypothesis. – I think.
The utterly selfish, give me give me, irresponsible, సోంబేరి graffiti in this poem makes my skin crawl.
ప్రేమ, అనురాగం భాష అదేనా? దేశాన్ని తల్లిగా ఊహిస్తూ, మళ్ళీ ఆ తల్లిని వేశ్యగా ఊహిస్తూ బూతులు తిడుతున్నది, ఈ కవితలో ఉన్న వ్యక్తి -ఒక చిన్ని బాలుడు కాదు. (శైశవ క్రీడగా తల్లి స్థనాలతో ఆడుకునే చిన్ని mythological వినాయకుడు కాడు.) అసలు చిన్ని బాలుడికి తల్లి గురించి అట్టి ఘటియా ఊహలు రావు. ఆ కవితలో ఉన్నది నిజమైన దేశంలో, ఒక ఎదిగిన పౌరుడు. దేశం మట్టీ కాదు. మశానం కాదు. తల్లీ కాదు తండ్రీ కాదు. దేశం పౌరులే.
“Ask not what the country had done for you, Ask what you have done for the country” – అన్న ధోరణిలో ఆలోచించే పౌరుడు, ఈ కవి కాడు. Entitlement మరిగిన ఒక మనిషి. దేశ వ్యవహారాలలో తన బాధ్యత ఏమిటి అని ఆలోచించకుండా – కవిత్వం లో దేశాన్ని personify చేసి – అందునా ఒక స్త్రీగా, కులటగా ఊహించుకుని, నీ గమ్యం ఏమిటి తల్లీ? – అని విచారపడి పోతూ ఉంటాడు.
ఇది చదివే నాకు; తల్లి పడుపు వృత్తి చేస్తూ సంపాదించుకు వస్తుంటే, ఆ సంపాదనకోసం నోరు తెరుచుకుని ఎదురు చూసే బడితె, -వాడెలాటి కొడుకు? అతడే పని చేస్తున్నట్టు లేదేం, దుష్టపు ఊహలు ఊహిస్తూ తల్లి మీదే రాళ్ళు విసురుతూ నోరు పారేసుకోటం తప్పించి.- అన్న ఆలోచన వస్తుంది. నాకు ఈ కవి నచ్చడు.
వేలూరికి ఈ కవీ నచ్చుతాడు. తిలక్ కవీ నచ్చుతాడు. అదెలా? అది నా కర్థం కాదు.
గమనిస్తే ఈ దిగంబర కవికీ , తిలక్ కూ ఆలోచనల్లో ఎంతో తేడా ఉంది. పాఠకులు గమనించవలసినది ఆ మానవత్వపు తేడాలే. తిలక్ కథలు చదివిన వారికి సవ్యమైన ఆలోచన తెలుస్తుంది. సంస్కృతి. సంప్రదాయము , చట్టుబండలు ఆలోచనలు కావతనివి. తిలక్ కథలూ కవితలూ కొన్ని చదివాక – ఇది కథా, కవితా, ఎలాటిదీ శైలీ, అన్న మీమాంస కాదు, అతను రాసే విషయాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు పాఠకులు. ఇవ్వాలి.
Ron Paul (నాయకుడిగా ఎన్నిక అవడు) ఇటీవలి రిపబ్లికన్ డిబేట్లలో -ఒక డాక్టర్గా, యుద్ధమ్లో స్వయంగా పాల్గొన్న వాడిగా – మనిషి జీవితం ఎంత విలువైనదో, పదే పదే చెప్పాడు. సంవత్సరాల తరబడి -పగ, విద్వేషాలూ, యుద్ధాలలో ఇరుక్కుని ప్రాణ నష్టం, అంగ వైకల్యం పౌరులకు జరగరాదు అని మళ్ళీ మళ్ళీ చెపుతున్నాడు. నిజంగా యుద్ధానికి పంపబడే యువకులు గమనిస్తున్నారు. ఆలోచించుకుంటున్నారు. వారు తప్పక ఆలోచించుకోవాలి. జీవించవలసిన వయసులో జీవించాలి. శృంగారం అనుభవించవల్సిన వయసులో, విడదీయబడి, విరహ కావ్యాలు రాసుకుంటే వారికేం లాభం? వికలాంగులైతే ఏంటి దారి? ఎంత పెన్షన్ ధనం ఆ లోటు తీరుస్తుంది?
కానీ, కొందరు నాయకులు, ఇప్పటికీ, యుద్ధ సైనికులు హీరోలనీ, వీరులనీ, వీర మరణాలనీ, అమరులనీ – అదో పిచ్చికవిత్వ భాష మాట్లాడుతుంటారు. తిలక్ రచనలు – అట్టి nonsensical talk and thought నుండి liberate చేస్తాయి. విభజించి ఆలోచించటాలు, నాయకులను వెర్రిగా నమ్మటాలు, తిలక్ రచయితగా మానేశాడు. యుద్ధాలు, మనుషులకు చేటని తిలక్ కు స్పష్టం.
రాజకీయ నాయకుడు అనే పాత్ర ధరించిన వాడి జీవితం, ప్రవర్తన, evolution, progression, ఎలా ఉంటుంది అన్న ఒక చక్కని study- ‘అద్దంలో జిన్నా’ అన్న రచన. జిన్నా గుండెపై రక్తపు మరకలు – Macbeth చేతులపై రక్తపు మరకలు లాగానే ఎంత కడిగినా పోవు. ఈ తిలక్ కథలు చదివాక, ఏ జిన్నాల -కోట్లు చూస్తానికి, ఊరికే దేశం మీద పడి అరిచే ‘ దిగంబర కవిత్వం’ వింటానికీ – కొందరు ప్రజలు పోరు.
ఇది కవిత్వమా? కథా? అన్న ప్రశ్న తిలక్ కధ విషయంలో, విమర్శకుడికి ఎందుకు? తోటి ప్రజలను గురించిన ఆలోచన మాని, నాయకుడి పై సానుభూతి చూపుదామా – అంటూ – ఆలోచన దారి మళ్ళించటం ఎందుకు? I am sorry. నా కర్థం కాదు. Pardon me too.
“Enough for us are fruits for food, tasty water to drink, the earth for a bed, and tree-barks for dress. I have no taste for the immodesty of the wicked, deluded by drinking the wine of wealth.” (ఈ అనువాదం Shaivam అన్న చోటు లొంచి తీశాను.)
నారాయణ బాబు గారూ – భర్తృహరి వైరాగ్య శతకం లోని 54వ శ్లోకానికి ఈ ఆంగ్లానువాదం చూడండి. గుహలలొ ఉండటం గురించి కూDA మరో శ్లొకంలొ చూడగలము.
లక్ష్మణదేవర నవ్వు గురించి తఃతః అభిప్రాయం:
05/29/2012 4:29 pm
మీరు సీతేతరులు గూడా ‘మరది లక్ష్మన్న’ అని అన్నారు గాబట్టి ‘లక్ష్మణ దేవర’ అన్నదాన్ని ‘మరిది లక్ష్మన్న’ కు పర్యాయముగా తీసుకోవటం సబబుగానే తోస్తోందని వివరించినా అలా అంటం లోనే ఏదో వెలితి ఉన్నట్టుగా ఉంది. ఎందుకంటే అసలు సందేహమే అది. తెలుగు సాహిత్యంలో మరొక చోట – జానపదం గానీ ఇతరత్రా గానీ – ‘దేవర’ ను మరిది అన్న అర్థంలో వాడిన సందర్భం ఉన్నట్టుగా తెలిసే దాకా [నాకు] ఇది అంతేనేమో.
ధన్యవాదాలతో
తఃతః
తేనీటి సమయం గురించి శశిధర్ పింగళి అభిప్రాయం:
05/28/2012 1:55 pm
“సంభాషణలతో పనిలేని సాన్నిహిత్యాన్నీ, తీరికగా ఆస్వాదిస్తూ రాజ్యాధినేతల్లా
ఎదురెదురుగా కూర్చుంటాం నువ్వూ, నేను!” ఈ చివరి చరణం పై మూడు చరణాలకీ తలమానికంగా వుంది. అనుభూతి తప్ప అనటానికి మాటలురాని ఎన్నో భావాలున్నాయి. బాగా వ్రాశారు
లక్ష్మణదేవర నవ్వు గురించి సురేశ్ కొలిచాల అభిప్రాయం:
05/27/2012 8:24 pm
తః తః గారు: నేనూ మొదట్లో మీలాగే ‘దేవర’ అన్నపదం మరిది అన్న అర్థంలో జానపదులు వాడలేదేమో అని సందేహపడ్డాను. అయితే, ఆ స్త్రీలపాటలను మళ్ళీ క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తే, అందులో సీత ప్రస్తావన డైరక్టుగా లేని సందర్భాలలో కూడా లక్ష్మణుడిని మరదిలక్ష్మన్నా అని ప్రస్తావించడం చూస్తే (చూ. స్త్రీల రామాయణ పాటలు, పే. 17) లక్ష్మణదేవర అన్న పదబంధాన్ని మరిది అన్న అర్థంలోనే వాడారన్న వివరణ సబబేనని నాకు తోస్తోంది.
లక్ష్మణదేవర నవ్వు గురించి తః తః అభిప్రాయం:
05/26/2012 2:34 pm
నమస్తే సురేశ్ గారూ! ఈ వ్యవహారం యెంత ప్రయతించినా నాకు అర్థం అవటం లేదు.
‘దేవర’ అన్న పదం తెలుగు పదంగా తీసుకున్నట్టయితే అమాటకు ‘మరిది’ అన్న అర్థం ఉన్నది అని నిర్ద్వందంగా చెప్పినట్టుగా అనిపించలేదు. యెందుకంటే “మరిది’ [సహోదరి భర్త] అన్న అర్థంలో మీ ఉదాహరణ సంస్కృత ప్రయోగం నించి. అప్పుడు ‘లక్ష్మణ దేవర’ సంస్కృత శబ్దం అవుతుందేమో గదా. తెలుగు జానపదుల పాటకు ఇది నప్పుతుందా. దయ చేసి వివరించరా!
తః తః
తేనీటి సమయం గురించి Seetha Kumari అభిప్రాయం:
05/24/2012 10:48 pm
మాకూ ఇవన్నీ తటస్సిస్తాయి. కానీ మేము అంత బాగా అనుభవించమా?? ఏమో మరి. ఎందుకు మేము కూడా వ్రాయలేము ఇలా? అందంగా? 🙁
చందవరం, ప్రకాశం జిల్లా గురించి Seetha Kumari అభిప్రాయం:
05/24/2012 10:44 pm
అలా ఎక్కడికో తీసుకుపోతాండీ …ప్రతీ చిన్న విషయాన్నీ ఎంతో చక్కగా చెబుతారు సుమా…I throughly enjoy reading your poem…
మలిపలుకు గురించి a.satyanarayana అభిప్రాయం:
05/24/2012 9:03 pm
మాటలు రావడం లేదు
మనసు మూగబోయింది
నిద్రపోతు జాతి గురించి a.satyanarayana అభిప్రాయం:
05/24/2012 8:44 pm
సమాజం మీద సంధించిన అక్షర బాణం
అల్పుల హృదయాల పై నిలిచి ఆలపించిన కవితా గానం.
అద్దంలో జిన్నా: కథ నచ్చిన కారణం గురించి lyla yerneni అభిప్రాయం:
05/24/2012 3:19 pm
వేలూరి కొంత కాలంగా -అపరాధులను క్షమించే అమెరికా ప్రెసిడెంట్ మోడ్ లో ఉన్నారు. ఒక్కో కథ, కవిత చదివి -వీరిని క్షమించాలి, వారిని అర్థం చెసుకోవాలి, ఈ కథలో వారిని సానుభూతితో చూడాలి, అని ఉదారులై పోతుంటారు. వేలూరి తరుణ హృదయులు. తరచి చూస్తే, ఉదారత ఎల్ల వేళలా మంచిదే. క్షమాగుణం సర్వత్రా మంచిదే.
కాని,
” దుండగులతో పక్కమీద కులుకుతున్న శీలం నీది
అంతర్జాతీయ విపణిలో అంగాంగం తాకట్టు పెట్టిన అందం నీది ” – అనే విప్లవకవి చెఱబండ రాజు కవిత ఆయనకు ప్రార్థనా పద్యంలాగా వినిపిస్తుంది.
‘వేలూరి’ ఉద్దేశంలో – ” విపరీతమైన ప్రేమ అనురాగం ఉన్న వ్యక్తే ఇటువంటి పోలికలు ధైర్యంగా చెప్పగలడు.” (చూడు: “మూడు ప్రార్థనా పద్యాలు” ఈ మాట)
That’s one hell of a topsy turvy hypothesis. – I think.
The utterly selfish, give me give me, irresponsible, సోంబేరి graffiti in this poem makes my skin crawl.
ప్రేమ, అనురాగం భాష అదేనా? దేశాన్ని తల్లిగా ఊహిస్తూ, మళ్ళీ ఆ తల్లిని వేశ్యగా ఊహిస్తూ బూతులు తిడుతున్నది, ఈ కవితలో ఉన్న వ్యక్తి -ఒక చిన్ని బాలుడు కాదు. (శైశవ క్రీడగా తల్లి స్థనాలతో ఆడుకునే చిన్ని mythological వినాయకుడు కాడు.) అసలు చిన్ని బాలుడికి తల్లి గురించి అట్టి ఘటియా ఊహలు రావు. ఆ కవితలో ఉన్నది నిజమైన దేశంలో, ఒక ఎదిగిన పౌరుడు. దేశం మట్టీ కాదు. మశానం కాదు. తల్లీ కాదు తండ్రీ కాదు. దేశం పౌరులే.
“Ask not what the country had done for you, Ask what you have done for the country” – అన్న ధోరణిలో ఆలోచించే పౌరుడు, ఈ కవి కాడు. Entitlement మరిగిన ఒక మనిషి. దేశ వ్యవహారాలలో తన బాధ్యత ఏమిటి అని ఆలోచించకుండా – కవిత్వం లో దేశాన్ని personify చేసి – అందునా ఒక స్త్రీగా, కులటగా ఊహించుకుని, నీ గమ్యం ఏమిటి తల్లీ? – అని విచారపడి పోతూ ఉంటాడు.
ఇది చదివే నాకు; తల్లి పడుపు వృత్తి చేస్తూ సంపాదించుకు వస్తుంటే, ఆ సంపాదనకోసం నోరు తెరుచుకుని ఎదురు చూసే బడితె, -వాడెలాటి కొడుకు? అతడే పని చేస్తున్నట్టు లేదేం, దుష్టపు ఊహలు ఊహిస్తూ తల్లి మీదే రాళ్ళు విసురుతూ నోరు పారేసుకోటం తప్పించి.- అన్న ఆలోచన వస్తుంది. నాకు ఈ కవి నచ్చడు.
వేలూరికి ఈ కవీ నచ్చుతాడు. తిలక్ కవీ నచ్చుతాడు. అదెలా? అది నా కర్థం కాదు.
గమనిస్తే ఈ దిగంబర కవికీ , తిలక్ కూ ఆలోచనల్లో ఎంతో తేడా ఉంది. పాఠకులు గమనించవలసినది ఆ మానవత్వపు తేడాలే. తిలక్ కథలు చదివిన వారికి సవ్యమైన ఆలోచన తెలుస్తుంది. సంస్కృతి. సంప్రదాయము , చట్టుబండలు ఆలోచనలు కావతనివి. తిలక్ కథలూ కవితలూ కొన్ని చదివాక – ఇది కథా, కవితా, ఎలాటిదీ శైలీ, అన్న మీమాంస కాదు, అతను రాసే విషయాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు పాఠకులు. ఇవ్వాలి.
Ron Paul (నాయకుడిగా ఎన్నిక అవడు) ఇటీవలి రిపబ్లికన్ డిబేట్లలో -ఒక డాక్టర్గా, యుద్ధమ్లో స్వయంగా పాల్గొన్న వాడిగా – మనిషి జీవితం ఎంత విలువైనదో, పదే పదే చెప్పాడు. సంవత్సరాల తరబడి -పగ, విద్వేషాలూ, యుద్ధాలలో ఇరుక్కుని ప్రాణ నష్టం, అంగ వైకల్యం పౌరులకు జరగరాదు అని మళ్ళీ మళ్ళీ చెపుతున్నాడు. నిజంగా యుద్ధానికి పంపబడే యువకులు గమనిస్తున్నారు. ఆలోచించుకుంటున్నారు. వారు తప్పక ఆలోచించుకోవాలి. జీవించవలసిన వయసులో జీవించాలి. శృంగారం అనుభవించవల్సిన వయసులో, విడదీయబడి, విరహ కావ్యాలు రాసుకుంటే వారికేం లాభం? వికలాంగులైతే ఏంటి దారి? ఎంత పెన్షన్ ధనం ఆ లోటు తీరుస్తుంది?
కానీ, కొందరు నాయకులు, ఇప్పటికీ, యుద్ధ సైనికులు హీరోలనీ, వీరులనీ, వీర మరణాలనీ, అమరులనీ – అదో పిచ్చికవిత్వ భాష మాట్లాడుతుంటారు. తిలక్ రచనలు – అట్టి nonsensical talk and thought నుండి liberate చేస్తాయి. విభజించి ఆలోచించటాలు, నాయకులను వెర్రిగా నమ్మటాలు, తిలక్ రచయితగా మానేశాడు. యుద్ధాలు, మనుషులకు చేటని తిలక్ కు స్పష్టం.
రాజకీయ నాయకుడు అనే పాత్ర ధరించిన వాడి జీవితం, ప్రవర్తన, evolution, progression, ఎలా ఉంటుంది అన్న ఒక చక్కని study- ‘అద్దంలో జిన్నా’ అన్న రచన. జిన్నా గుండెపై రక్తపు మరకలు – Macbeth చేతులపై రక్తపు మరకలు లాగానే ఎంత కడిగినా పోవు. ఈ తిలక్ కథలు చదివాక, ఏ జిన్నాల -కోట్లు చూస్తానికి, ఊరికే దేశం మీద పడి అరిచే ‘ దిగంబర కవిత్వం’ వింటానికీ – కొందరు ప్రజలు పోరు.
ఇది కవిత్వమా? కథా? అన్న ప్రశ్న తిలక్ కధ విషయంలో, విమర్శకుడికి ఎందుకు? తోటి ప్రజలను గురించిన ఆలోచన మాని, నాయకుడి పై సానుభూతి చూపుదామా – అంటూ – ఆలోచన దారి మళ్ళించటం ఎందుకు? I am sorry. నా కర్థం కాదు. Pardon me too.
లైలా
నాకు నచ్చిన పద్యం: పోతనామాత్యుని జీవన దృక్పథం గురించి తః తః అభిప్రాయం:
05/24/2012 2:29 pm
“Enough for us are fruits for food, tasty water to drink, the earth for a bed, and tree-barks for dress. I have no taste for the immodesty of the wicked, deluded by drinking the wine of wealth.” (ఈ అనువాదం Shaivam అన్న చోటు లొంచి తీశాను.)
నారాయణ బాబు గారూ – భర్తృహరి వైరాగ్య శతకం లోని 54వ శ్లోకానికి ఈ ఆంగ్లానువాదం చూడండి. గుహలలొ ఉండటం గురించి కూDA మరో శ్లొకంలొ చూడగలము.
మిత్రుడు
తః తః