చివర్నించి పైకి మూడవ పేరా – “సంస్కృత మహాభారతంలో గజముఖుడైన గణపతి ప్రస్తావన లేదు…” అన్న వాక్యంతో ఆరంభమయ్యేది – ఈ పేరాగ్రాఫ్ ఇంకా బాగానూ, వివరంగానూ, Chronological గానూ వ్రాసి ఉండాలి అని నా అభిప్రాయం.
నన్నయ, తిక్కన గారలది 11 వ శతాబ్దానికి ఈవల. వీరు తెలుగు భారతంలో గణపతిని స్తుతించకపోవడం Choice కావచ్చు. అంతకు మునుపే సంస్కృతంలో ధనంజయుని దశరూపకంలోనూ, కుందమాల నాందిలోనూ హేరంబుని ప్రస్తావన ఉంది. బాదామి చాళుక్యుల కాలంలో(7 -9 centuries) “వాతాపి” (అనగా బాదామి) లో గణపతి విగ్రహం ఉండేదని, చాళుక్యులను పల్లవులు జయించినప్పుడు, ఆ విగ్రహాన్ని తరలించుకుపోయారని కథలున్నాయి. దరిమిలా “వాతాపి గణపతిం భజే…” అన్న కీర్తన గణపతిపై ఏర్పడింది. బాదామి దగ్గర మహాకూట అనే క్షేత్రంలో ఆ ’వాతాపి’, అగస్త్యుల కథకు మూలమైన వాతాపి, ఇల్వలులనే రాక్షసుల విగ్రహాలు కూడా మహాకూట దేవాలయప్రాంగణంలో ఉన్నాయి.
చాళుక్యులకు మునుపు గాథాసప్తశతిలోనే గణపతి ప్రస్తావన ఉంది. ఈ విషయం మీరు వచ్చే సీక్వెల్ లో ఎలానూ ప్రస్తావిస్తారనుకోండి. 🙂
ఇంకొక ప్రముఖమైన శ్లోకం, పూజాదికాలలో ’శుక్లాంబరధరం…’ తరువాత చదువుతారు:
“యస్య ద్విరద వక్త్రాద్యాః పారిషద్యాః పరశ్శతం
విఘ్నం నిఘ్నంతి సతతం విష్వక్సేనం తమాశ్రయే”
(ఏనుగు ముఖం కలిగినవాడిలాంటి వారు ఓ వందమంది సేవకులుగా కొలువులో ఉన్నటువంటి విష్వక్సేనుని సదా విఘ్నాలను తప్పించడం కొరకు ఆశ్రయిస్తున్నాను)
ఈ ఏనుగు ముఖమాయన వినాయకుడేనా? అలా అయితే ఆయనను అంత చులకన చేసిన శ్లోకాన్ని ఆయన ప్రార్థన వెనుకనే భక్తిగా ఎందుకు పఠిస్తున్నారు? ఒకవేళ విఘ్ననాశకుడైన విష్వక్సేనుని కొలువులో ఉన్న ద్విరద వక్త్రుడు విఘ్నాలను తొలగించే పనిని ఇండిపెండెంట్ పోర్టుఫోలియోగా తీసుకొన్నాడా?
అవును మీరు ప్రస్తావించిన వివరం ప్రకారం అక్కడ ఉదహరించిన .. ఇక్కడ మీరు ప్రస్తావింనంట్లు ఋగ్వేద సంహిత యొక్క ద్వితీయ మండలం లోని 23వ సూక్తములో శ్లోకం ప్రకారం అది ఆ సూక్తానికి అధిదేవత ఐన బృహస్పతి/బ్రహ్మణస్పతి ని ఉద్దేశ్యించి చేసినదే. అలాగున మిగిలిన ఉదాహరణలు కూడానూ .. అంతే కాకుండా, ఈ శ్లోకాన్ని కాంటెక్శ్చువల్ ( contextual ) పరంగా ఆలోచించుకుని, ఏ పరిస్థితిలో గణపతిని ఉదహరిస్తామో అది అక్కడ అన్వయించుకుంటే, విఘ్ననాయకుని పూజించేటప్పుడు ఆ లంబోదరుడే ఇక్కడ ప్రాధాన్యం అవుతారు.. అలాగే, వేదాన్ని అధ్యయనం చెసేటప్పుడు ఆదిగా, ఈ శ్లోకాన్ని పఠించడం కూడా ఓ ఆనవాయితి.. అందువల్ల, మీరు కించిత్ సాహసం చేసి, మీ శ్రీమతిని (మీకు తెలిసిన వివరాల ద్వారా) డామినేట్ చేసారేమో అని నా అభిప్రాయం.
బాగా గుర్తుకుచేసారు. పొద్దున్నే ఆ పాట మనసులో, వంటింట్లో మా ఆవిడ గొంతులో పలుకుతూ ఉంటే హాయిగా ఉన్నది.
త్యాగరాజవైభవం బ్లాగ్స్పాట్ నుంచి:
1 – candara vadanuni – canduru varNuni. The hue of the Lord is blue-black. SrI tyAgarAja has, nowhere, mentioned the hue of the Lord is white i.e. the hue of moon. He uses the word ‘canduru bOlu mukhamu’ in the kRiti ‘ennaDu jUtunO’ – rAga kalAvati. Therefore, while ‘canduru’ may be correct, ‘varNuni’ seems to be incorrect.
“నువ్వు స్వర్ణకమలం సినిమా చూశావు కదా? అందులో శ్రీలక్ష్మి వినాయకుని పటానికి హారతి పడుతూ- శ్రీ ఆంజనేయం, ప్రసన్నాంజనేయం అంటూ ఆంజనేయ దండకం చదువుతుంది గుర్తుందా? అది గుర్తుకు వచ్చి నవ్వుతున్నాను.”’
రచన : కాకర్ల త్యాగబ్రహ్మం
రాగం : కనకాంగి ,తాళం : ఆది
శ్రీ గణ నాథం భజామ్యహం
శ్రీకరం చింతితార్థ.ఫలదం (శ్రీ)
శ్రీ గురు గుహాగ్రజం అగ్ర పూజ్యం
శ్రీ కంఠాత్మజం శ్రిత సామ్రాజ్యం (శ్రీ)
రంజిత నాటక రంగ తోషణం
శింజిత వర మణి-మయ భూషణం
1ఆంజనేయావతారం సుభాషణం
కుంజర ముఖం త్యాగరాజ పోషణం (శ్రీ)
నమస్కారాల తో
తః తః
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి imdrakanti pinakapani అభిప్రాయం:
09/04/2017 1:33 am
శశివర్ణం ఎలా కుదుర్తుంది విష్ణువుకి? నీలవర్ణం అనాలి కదా.
“కృతే నారాయణో శ్వేత:” అనే పాఠం గూడా కొందరు పణ్డితులు సప్లై చేశారు. కృత యుగంలో విష్ణువు తెల్లని వాడట
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి రవి అభిప్రాయం:
09/04/2017 1:06 am
చివర్నించి పైకి మూడవ పేరా – “సంస్కృత మహాభారతంలో గజముఖుడైన గణపతి ప్రస్తావన లేదు…” అన్న వాక్యంతో ఆరంభమయ్యేది – ఈ పేరాగ్రాఫ్ ఇంకా బాగానూ, వివరంగానూ, Chronological గానూ వ్రాసి ఉండాలి అని నా అభిప్రాయం.
నన్నయ, తిక్కన గారలది 11 వ శతాబ్దానికి ఈవల. వీరు తెలుగు భారతంలో గణపతిని స్తుతించకపోవడం Choice కావచ్చు. అంతకు మునుపే సంస్కృతంలో ధనంజయుని దశరూపకంలోనూ, కుందమాల నాందిలోనూ హేరంబుని ప్రస్తావన ఉంది. బాదామి చాళుక్యుల కాలంలో(7 -9 centuries) “వాతాపి” (అనగా బాదామి) లో గణపతి విగ్రహం ఉండేదని, చాళుక్యులను పల్లవులు జయించినప్పుడు, ఆ విగ్రహాన్ని తరలించుకుపోయారని కథలున్నాయి. దరిమిలా “వాతాపి గణపతిం భజే…” అన్న కీర్తన గణపతిపై ఏర్పడింది. బాదామి దగ్గర మహాకూట అనే క్షేత్రంలో ఆ ’వాతాపి’, అగస్త్యుల కథకు మూలమైన వాతాపి, ఇల్వలులనే రాక్షసుల విగ్రహాలు కూడా మహాకూట దేవాలయప్రాంగణంలో ఉన్నాయి.
చాళుక్యులకు మునుపు గాథాసప్తశతిలోనే గణపతి ప్రస్తావన ఉంది. ఈ విషయం మీరు వచ్చే సీక్వెల్ లో ఎలానూ ప్రస్తావిస్తారనుకోండి. 🙂
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి చంద్ర మోహన్ అభిప్రాయం:
09/03/2017 10:59 pm
ఇంకొక ప్రముఖమైన శ్లోకం, పూజాదికాలలో ’శుక్లాంబరధరం…’ తరువాత చదువుతారు:
“యస్య ద్విరద వక్త్రాద్యాః పారిషద్యాః పరశ్శతం
విఘ్నం నిఘ్నంతి సతతం విష్వక్సేనం తమాశ్రయే”
(ఏనుగు ముఖం కలిగినవాడిలాంటి వారు ఓ వందమంది సేవకులుగా కొలువులో ఉన్నటువంటి విష్వక్సేనుని సదా విఘ్నాలను తప్పించడం కొరకు ఆశ్రయిస్తున్నాను)
ఈ ఏనుగు ముఖమాయన వినాయకుడేనా? అలా అయితే ఆయనను అంత చులకన చేసిన శ్లోకాన్ని ఆయన ప్రార్థన వెనుకనే భక్తిగా ఎందుకు పఠిస్తున్నారు? ఒకవేళ విఘ్ననాశకుడైన విష్వక్సేనుని కొలువులో ఉన్న ద్విరద వక్త్రుడు విఘ్నాలను తొలగించే పనిని ఇండిపెండెంట్ పోర్టుఫోలియోగా తీసుకొన్నాడా?
రైలు అమ్మాయి గురించి కె.కె. రామయ్య అభిప్రాయం:
09/03/2017 9:50 pm
అవినేని భాస్కర్ గారూ! వన్ మోర్ ప్లీస్ (ఇన్నుం ఒన్ను, ధయవు సెయ్దు)
Avineni Bhaskar garu “One more, please” ( innum onnu, dhayavu seydu )
స్త్రీల పాటలలో షట్పదులు గురించి మోహన అభిప్రాయం:
09/03/2017 3:50 pm
రామదాసు కీర్తన “రామచంద్రాయ జనక రాజ జామనోహరాయ …” అన్నది కూడ భోగ షట్పది మూసలోనిదే – https://groups.yahoo.com/neo/groups/racchabanda/conversations/messages/28967 విధేయుడు – మోహన
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి nagamurali అభిప్రాయం:
09/03/2017 3:53 am
చంద్రునిలోని మచ్చ రంగు అంటే కుదుర్తుంది.
కఠోరతారాధిప లాఞ్ఛనచ్ఛవిః (మాఘం 1:20).
(నా వ్యాఖ్యలు కేవలం సరదాకోసమే.)
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి చక్రవర్తి అభిప్రాయం:
09/03/2017 12:07 am
అవును మీరు ప్రస్తావించిన వివరం ప్రకారం అక్కడ ఉదహరించిన .. ఇక్కడ మీరు ప్రస్తావింనంట్లు ఋగ్వేద సంహిత యొక్క ద్వితీయ మండలం లోని 23వ సూక్తములో శ్లోకం ప్రకారం అది ఆ సూక్తానికి అధిదేవత ఐన బృహస్పతి/బ్రహ్మణస్పతి ని ఉద్దేశ్యించి చేసినదే. అలాగున మిగిలిన ఉదాహరణలు కూడానూ .. అంతే కాకుండా, ఈ శ్లోకాన్ని కాంటెక్శ్చువల్ ( contextual ) పరంగా ఆలోచించుకుని, ఏ పరిస్థితిలో గణపతిని ఉదహరిస్తామో అది అక్కడ అన్వయించుకుంటే, విఘ్ననాయకుని పూజించేటప్పుడు ఆ లంబోదరుడే ఇక్కడ ప్రాధాన్యం అవుతారు.. అలాగే, వేదాన్ని అధ్యయనం చెసేటప్పుడు ఆదిగా, ఈ శ్లోకాన్ని పఠించడం కూడా ఓ ఆనవాయితి.. అందువల్ల, మీరు కించిత్ సాహసం చేసి, మీ శ్రీమతిని (మీకు తెలిసిన వివరాల ద్వారా) డామినేట్ చేసారేమో అని నా అభిప్రాయం.
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి వురుపుటూరి శ్రీనివాస్ అభిప్రాయం:
09/02/2017 10:07 pm
బాగా గుర్తుకుచేసారు. పొద్దున్నే ఆ పాట మనసులో, వంటింట్లో మా ఆవిడ గొంతులో పలుకుతూ ఉంటే హాయిగా ఉన్నది.
త్యాగరాజవైభవం బ్లాగ్స్పాట్ నుంచి:
1 – candara vadanuni – canduru varNuni. The hue of the Lord is blue-black. SrI tyAgarAja has, nowhere, mentioned the hue of the Lord is white i.e. the hue of moon. He uses the word ‘canduru bOlu mukhamu’ in the kRiti ‘ennaDu jUtunO’ – rAga kalAvati. Therefore, while ‘canduru’ may be correct, ‘varNuni’ seems to be incorrect.
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి తః తః అభిప్రాయం:
09/02/2017 1:26 pm
ఆ మాట చదివి నాగమురళిగారు అడిగిన ప్రశ్న ఇది:
(ఆ చర్చను ఇక్కడ పెట్టమని తనే సూచించారు.)
.రచన : కాకర్ల త్యాగబ్రహ్మం
రాగం : శ్రీ , తాళం : ఆది
“ఎందరో …
….చందురు వర్ణు ని …
నమస్కారాల తో
తః తః
గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-1 గురించి తః తః అభిప్రాయం:
09/02/2017 12:06 pm
“నువ్వు స్వర్ణకమలం సినిమా చూశావు కదా? అందులో శ్రీలక్ష్మి వినాయకుని పటానికి హారతి పడుతూ- శ్రీ ఆంజనేయం, ప్రసన్నాంజనేయం అంటూ ఆంజనేయ దండకం చదువుతుంది గుర్తుందా? అది గుర్తుకు వచ్చి నవ్వుతున్నాను.”’
రచన : కాకర్ల త్యాగబ్రహ్మం
రాగం : కనకాంగి ,తాళం : ఆది
శ్రీ గణ నాథం భజామ్యహం
శ్రీకరం చింతితార్థ.ఫలదం (శ్రీ)
శ్రీ గురు గుహాగ్రజం అగ్ర పూజ్యం
శ్రీ కంఠాత్మజం శ్రిత సామ్రాజ్యం (శ్రీ)
రంజిత నాటక రంగ తోషణం
శింజిత వర మణి-మయ భూషణం
1ఆంజనేయావతారం సుభాషణం
కుంజర ముఖం త్యాగరాజ పోషణం (శ్రీ)
నమస్కారాల తో
తః తః