1. “మీ అమ్మా నాన్న ఎలా ఉన్నారు అంటే, మా అమ్మా నాన్న బావున్నారనడం సహజం. ఇక్కడ అది లేదు.”
ఇక్కడ ఊర్మిళ ప్రశ్నలడగలేదే! లక్ష్మణుడిని భయపెడుతూ వాళ్ళ పేర్లు ప్రస్తావించింది. మళ్ళీ అదే వరసలో వారిని ప్రస్తావించడమే సహజం అనడం నా ఉద్దేశంలో సమంజసం కాదు.
2. “సీత యనగా నెవ్వరూ [చెప్పుడీ]
సృష్టిలో నేను యెరుగ”
దీనికి చాలా పాఠాంతరాలున్నాయి. ఈ “చెప్పుడీ” అన్న పదం మలయవాసినిగారు పాడిన పాటలో కాని, అక్కడిచ్చిన పాట సాహిత్యంలో కాని, ఇల్లిందిల సరస్వతీదేవిగారి పాఠంలో కాని లేదని గమనించండి. సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి మరొక విషయం. “అలనాటి పాట ఊర్మిళాదేవి నిద్ర”లో శ్రీమతి సుబ్బులు పాడిన పాటలో కూడా అక్కడ మాట్లాడేది ఒక్క లక్ష్మణుడే అన్నది స్పష్టంగా ఉంది.
3. “అబ్బే, అలా స్త్రీలు ఉండరు, స్త్రీలెప్పుడు భర్తలను ప్రాణప్రదంగా ప్రేమిస్తూ, గౌరవిస్తూ ఉంటారనుకోవడమే “మేల్ ఇగో” అని నేననుకుంటున్నాను.”
స్త్రీలెప్పుడూ అలా ఉంటారని నేనెక్కడా అనలేదండి. మళ్ళీ నా వ్యాఖ్య ఒకసారి చదవండి. మీరలా స్త్రీలందరి గురించి సాధారణీకరించడం, దాని ఆధారంగా పాటని అన్వయించుకోడం సమంజసం కాదని మాత్రమే నేనన్నాను.
4. “రెండవది అవడంలో ఇబ్బందేముందండి?”
రెండూ కలిపి చెయ్యడంలో ఇబ్బంది ఉంది. అది circular inference అవుతుంది కాబట్టి. వ్యాసంలో చేసిన ప్రయత్నం మొదటిది కాబట్టి, దానితో రెండవది కలపడం సరికాదని నా ఉద్దేశం. అసలు రెండవ దానిలో విడిగా కూడా ఉన్న ఇబ్బంది “స్త్రీ మనస్తత్వము” అనే సాధారణీకరణ. మీరిచ్చిన విశ్వనాథ ఉదాహరణలో మారీచుడు ఒక పాత్ర. ఆ పాత్ర కల్పవృక్షంలో మనకి స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. ఆ పాత్ర చిత్రణకి అనుగుణంగా అక్కడ మారీచుని ప్రవర్తనని అర్థం చేసుకోడంలో ఇబ్బంది లేదు. కాని యిక్కడ మీరు చెపుతున్నది “స్త్రీ మనస్తత్వము” అనే ఒక బ్రహ్మపదార్థం (I mean an abstract thing) గురించిన సాధారణీకరణ! అదీ ఇబ్బంది.
ఇంతకు మించి యీ విషయంలో నేను చెప్పగలిగేదేదీ లేదు. చెప్పబూనితే, తెగే దాకా లాగడమే అవుతుంది. కాబట్టి యీ విషయంపై యిది నా చివరి వ్యాఖ్య.
మాకు ఈ పద్యం పదవ తరగతిలొ ఒక తెలుగు పాఠం లో ఉండేది. ఇక్కడ మళ్ళి ఈ పద్యం చదవగానే అప్పటి స్మృతులు గుర్తుకొచ్చాయి. అలాగే అదే పాఠంలో ఉండే ‘అట జని కాంచె భూమి సురుడు’ అనే మరో అద్భుతమైన పద్యం కూడా మనసులో మెదిలింది. ఈ పద్యం పరిచయం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు.
ఊర్మిళ ప్రస్తావించిన వరుస ఇది – జనకుడు, సీత, రాముడు, లక్ష్మణుడు. వెంటనే లక్ష్మణుడి చెప్పిన సమాధానంలో వరుస ఇది – రాముడు, జనకుడు, సీత, సీత. సాధారణంగా ఒకవరుసలో ప్రస్తావించిన ప్రశ్నలకు వెంటనే అదే వరుసలో సమాధానం ఇవ్వడం లోకవ్యవహారం. మీ అమ్మా నాన్న ఎలా ఉన్నారు అంటే, మా అమ్మా నాన్న బావున్నారనడం సహజం. ఇక్కడ అది లేదు.
సీత యనగా నెవ్వరూ [చెప్పుడీ]
సృష్టిలో నేను యెరుగ
పైన పంక్తులు కూడా లక్ష్మణుడు ఊర్మిళ భావానికనుగుణంగా చెప్పాడంటే సరిగ్గా పొసగట్లేదు.
ఇక “మనసుకు నచ్చిన ఊహలు” దీనికి సమాధానం పై పంక్తులు. అసూయ స్త్రీ సహజలక్షణం. సీత ఎవ్వరు అని అంటే ఆమె యెవరో నాకు తెలియదని అసూయచేత విసురుగా ఊర్మిళ చెప్పిందనడంలో అనౌచిత్యమేమున్నది?
2. >>ఇది కాస్త ప్రమాదకరమైన ఆలోచన. ఒకటి – పురుషుల నిస్సహాయత >>స్త్రీలు ఆనందిస్తారని సాధారణీకరించి సూత్రీకరించడం చాలా తప్పు.
ఇందులో ప్రమాదకరమూ, అసహజమేముంది? కొంతమంది స్త్రీలు ప్రత్యేకంగా గుమిగూడి (తమదైనలోకంలో మగవాళ్ళు రాని పెరట్లో) తమతమ సంసారం తాలూకు అచ్చట్లు, ముచ్చట్లు చెప్పుకునేప్పుడు (వాళ్ళు ఈ కాలం నాటి హైటెక్ స్త్రీలు కూడా కాదు) తమ మనసులో అణగారిన భావనలను ఉద్యోతిస్తూ చెప్పుకోవడం కద్దు.
అబ్బే, అలా స్త్రీలు ఉండరు, స్త్రీలెప్పుడు భర్తలను ప్రాణప్రదంగా ప్రేమిస్తూ, గౌరవిస్తూ ఉంటారనుకోవడమే “మేల్ ఇగో” అని నేననుకుంటున్నాను. 🙂
>>పాటని బట్టి పాతకాలపు స్త్రీల స్థితిగతులని మనస్తత్వాన్నీ ఊహించే్ >>ప్రయత్నం జరుగుతోందా, స్త్రీ మనస్తత్వాన్ని బట్టి పాటని అర్థం చేసుకొనే >>ప్రయత్నం జరుగుతోందా?
రెండవది అవడంలో ఇబ్బందేముందండి? మీరు సూచించిన విశ్వనాథ మారీచుని ఉదాహరణ ఇందుకు ఉపయోగపడుతుంది. లక్ష్మణాగ్రజా అని ఒక రాక్షసుడు చస్తూ అరిచాడంటే సందర్భాన్ని బట్టి సాధారణ లౌకికార్థంలో అది అనౌచిత్యం. (ప్రాణబాధలో ఉన్నప్పుడు ఎదుటివాని పేరుతో కాక, లక్ష్మణాగ్రజా అని అనడం, అలా అనడం ద్వారా రావణున్ని మోసపుచ్చాలనుకోవడం తదితరాలు అనౌచిత్యకారణాలు) దాని ఔచిత్యం తెలియాలంటే మారీచుని స్వభావం, రామభక్తి తెలియాలి. అంటే అతని మనస్తత్వాన్ని బట్టి రచననుఅర్థం చేసుకోవాలి.
ఇక్కడా అలాంటిదే. స్త్రీ మనస్తత్వాన్ని బట్టి పాట అర్థం చేసుకోవాలి అనడంలో అసంగతం ఏమిటి?
హత హత గారూ మిగతా విషయాలు కాస్త పక్కన బెట్టి ఇప్పుడు మీరు రాసిన చివరి వాక్యం ఒకసారి చూద్దాం:
“పాఠకుడు ఊహిస్తున్న విషయాన్ని రచయిత బలపరచడం ద్వారా రచన పాఠకునికి చేరువౌతుంది”
పాఠకుడు రకరకాలుగా ఊహించుకొనే ఆవకాశం ఉంటుందా ఉండదా అప్పుడు ఎట్టి ఊహని రచయిత బలపరుస్తాడు? తన తలకాయలో ఉన్న ఊహనేనా, మరొకదాన్నా? కొచెం ఆలోచించండి. ‘మనకి తెలుసు’ అనే బదులు ‘మనం ఊహించుకోవచ్చు’ అంటే రచయిత కొంచం నిజాయితీ గా ఉన్నట్టు తెలుస్తుందా లేదా చెప్పండి. తః తః,శాస్త్ర జ్ణులు ఎప్పుడు “we know” అంటారో కాస్త తెలిసిన మనిషే . ఇక ‘టెక్నిక్’ అంటారా ఒప్పుకుంటాను.
ఎవరైనా గౌరవంతో మౌనమ్ వహించడం పోయిన వారి ఆత్మశాంతి కోసమ్ చేయాలి. అలాంటి సంతాప సమావేశం ఒకటి ఏర్పాటై అక్కడ నిలబడినప్పుడు తప్పకుండా ఆ పని చేయగలం !! దాని గురించి రోహిణీప్రసాద్ నించి నేర్చుకోనఖ్ఖరలేదు. ఆ నాగరికత విద్యాధికులమ్ గా మాకు ఉంది.
ఇక్కడ విజయ రాఘవరావు గారు కాదు విషయం. విజయ రాఘవ రావు గారి మీద గొప్ప గౌరవం నాకుంది. ఆయన వేణువాద్య మాధుర్యమ్ నా చెవికి తెలుసు.
ఇక్కడ వ్యక్తులని గురించి మాట్లాడటం లేదు. సందర్భాన్ని గురించి మాట్లాడుతున్నారు. ఒక గొప్ప వ్యక్తిని గురించి తలుచుకోవడంలోని సందర్భమ్ గురించి. ఆ విషయం మీద ఉన్న పరిమితులు… ఇబ్బందులూను. పదేపదే ఒకటే చట్రం లోంచి వ్యక్తులని తలుచుకుంటూంటే అందులోని సున్నితత్వం మందగించే అవకాశం ఉంది గనక. అది మంచిది కాదు గనక.
విజయరాఘవ రావు గారి వంటి గొప్ప వేణువాద్య విద్వాంసుని గురించి సంగీత రంగలోని ఇతరులెవరైనా ఈ సరికే మరింతగా “తెలుగున” రాసి ఉండవలసింది. ఆయన సంగీత రంగంలో కర్నాటకమ్ లో ఉన్నవాడు కాడు గనక ఇక్కడి వాళ్ళు రాయలేదో , లేక మరి ఎప్పట్లానే తెలుగు వాళ్ళ అలసత్వమో అనుకోవాలి. తెలుగునేలకి దూరంగా ఉన్నవారు కావడం విజయరాఘవ రావు గారి గురించి ఎక్కువ తెలుగు వారికి తెలియకపోవడానికి గల కారణాలు అని కూడా పూర్తిగా అనను. తెలుగు వాళ్ళకి వాళ్ళలోని విశిష్టతని సకాలంలో గుర్తించే అలవాటు లేదు. దీని గురించి నేను అంటున్నాను. పదే పదే అంటున్నాను ఎందుకంటే మరొక ప్రతిభావంతుడైన తెలుగు వ్యక్తి విషయంలో అయినా వాళ్ళు పోయేకా కాక ముందే తెలుగులు మేల్కొంటే బాగుంటుందని.. తెలుగు పత్రికలూ .. ఇతర మీడియా కూడా! మనకి ఒక కవి మీద గానీ తెలుగు నేల మీద ప్రభవించిన ఒక మంచి కళాకారుని మీద గాని చక్కటి డాక్యుమెంటరీ లేదు. దీనికి ఏమనాలి? టెక్నాలజీ లోపమైతే పూడ్చుకుంటాం! కానీ అది మనుష్యులలోని లోపమే అయితే ఎట్లా?? ఇతర భాషలలో ఈ రకమైన అలసత్వం లేదు. దీని గురించి కూడా మాట్లాడాలి. అది సందర్భాన్ని బట్టైనా మాట్లాడాలి. ఒక వ్యక్తి వ్యాసం రాయడం లేదా రాయక పోవడమ్ కాదిక్కడి సంగతి.
అయితే విజయరాఘవ రావు గారికి బయట మంచి గుర్తింపు ఉంది. అన్ని అవార్డులూ ఆయనని వరించాయి. తెలుగువారినించి తప్ప. అదీ నా చింత . అందుకే చింత. దాని గురించి “మౌనంగా” ఉండటం కన్నా మాట్లాడటమే మంచిది ఎవరైనా..ఎప్పుడైనా ఎక్కడైనా .. ఇందులో ఎవరికీ విబేధం ఉండనవసరం లేదు. ఇక్కడ “మౌనానికి” అదనపు విలువ ఏమీ లేదు.
విజయరాఘవరావుగారిని గురించి మరి కొన్ని విశేషాలు – భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యము సిద్దించినప్పుడు ఎఱ్ఱకోటలో మొట్టమొదట 1947 ఆగస్టు 15 రోజు ఆర్చెస్ట్రాను కండక్టు చేసినది వీరే. ఇతని ఒక పెన్సిలు రేఖాచిత్రాన్ని యిక్కడ చూడగలరు. ఇతని ఒక LP రికార్డు చిత్రాలను యిక్కడ చూడ వీలగును. వీరు వ్రాసిన పుస్తకాలలో విజయాంజలి (ఈ పుస్తకాన్ని మానవాళికి అంకితము చేసారు), అభ్యుత్థానము ఉన్నాయి. వీరి కథాసుధ అనే ఒక కథను ఇక్కడ చదువవచ్చును. అతడు వ్రాసిన ఒక కవిత –
ఔనమ్మా సంగీత తరంగాలు
గాలిలో తేలుతున్నాయి
తాన్సేనులు, టాగూరులు
గాంధీలు, నెహ్రూలు
వాళ్లేనమ్మా నీ దిగ్దర్శకత్వంలో
ఈ జీవిత సంగీతపు
మల్హారులు, హిందోళాలు
“కృష్ణారావు గారు , మీకు ఊర్మిళాదేవి నిద్ర అన్న పాటని గురించి పల్లెటూళ్ల ల్లోని స్త్రీల సంభాషణల గురించి ఎంత తెలుసునో నాకు అంత గానూ తెలుసును. దాని గురించి మీరు చింత పడనవసరం లేదు. నాకు పరిశీలనానుభవమూ పరిశోధనానుభవమూ సైతం పుష్కళంగానే ఉన్నాయి.”
రమ గారు,
ఎంత మాట! నాకేదో తెలుసునని అపోహ కలిగించినట్టున్నాను, క్షమించాలి.
మీ పరిశోధనా వ్యాసాలు (peer-reviewed articles) ఎక్కడైనా ప్రచురించారా? వివరాలు తెలియజేస్తే చదవాలనుంది.
ఇంగ్లీషులో Johnny come lately అనే ఒక expression ఉంది.
విజయరాఘవరావుగారి గురించి బొంబాయిలో 1986 ప్రాంతాల సోమంచి యజ్ఞన్నశాస్త్రిగారు నడిపిన మహాంధ్ర పత్రికలో నేనొక పెద్ద వ్యాసం రాశాను. అప్పటికాయన పాపం బతికే ఉన్నారు. (శాస్త్రిగారి 75 ఏళ్ళకూ, ఆయన పోయిన తరవాతా కూడా వ్యాసాలు రాశాను).
ఇలాంటివన్నీ అడుగడుగునా ‘నిరూపించుకోవడం’ చాలా అనవసరం. కొన్ని సందర్భాల్లో గౌరవంతో మౌనం వహించడం మంచిదని తెలుసుకుంటే చాలు.
మీరు గమనించారో లేదో ఇందులో విజయరాఘవరావు గారి నివాళి కంటే రాసిన వారి సోత్కర్షే పుష్కలంగా వుంది. కాబట్టి, ఇది నివాళి వ్యాసంగా మీరెలా అనుకున్నారో, ఈ అనవసర చర్చెందుకో అర్థం కావడం లేదు.
ఇది చూడండి: విజయరాఘవ రావుగారెంత గొప్పవారో తెలుస్తుంది. అంతేకాక మేము నడుపుతున్న తెలుగు సాహిత్యసమితి సభ్యుల ఉత్సాహాన్ని గమనించిన రావుగారు కొన్నిరోజులకే 1979లో తాను పుట్టపర్తికి వెళ్ళినప్పుడు మమ్మల్ని సంప్రదించకుండానే మాతరఫున అక్కడ ఎస్.రాజేశ్వరరావునూ, పి.సుశీలనూ ఆర్కెస్ట్రాతోసహా బొంబాయికి ఆహ్వానించారు. అదొక చరిత్రాత్మక ఘట్టమయింది. ఒకవంక మాలో ‘పెద్దలు’గా చలామణీ అవుతున్న కొందరు అలిగి, మొత్తం కార్యక్రమాన్ని చివరి నిమిషాన ముంచే ప్రయత్నం చేశారు. మాలో 35మందిమి వాలంటీర్లం మటుకు పట్టువదలక ఆ పాటల ప్రోగ్రామును అతివిజయవంతంగా నిర్వహించాము. షణ్ముఖానంద హాలులోని 3000 సీట్లూ అమ్ముడు పోవడమేకాక 5రూ. టికెట్టు ప్రేక్షకుల్లోని కొందరు ఆశాపరులకు బ్లాకులో 40రూ. పలికింది! ఇదంతా ఇన్నేళ్ళ తరవాత చెప్పుకోదగినది కాదుగాని, అప్పట్లో మా ఉత్సాహాన్నీ, అందోళననూకూడా పెంచిందనేది చెప్పడానికే.
ఆ ప్రోగ్రాములో గాయకుడు రామకృష్ణ కోరగా నేను తెరలేచే ముందరే రిహార్సల్ లేకుండా తక్కిన ఆర్కెస్ట్రాతో బాటుగా సితార్ వాయించవలసివచ్చింది. ఆ సభకు విజయరాఘవరావుగారు ముఖ్యఅతిథిగా, నౌషాద్ విశేష అతిథిగా రావడం మాకు మరింత సంతోషాన్నిచ్చింది. మేము ఆర్గనైజర్లుగానూ, స్టేజి కళాకారులుగానూకూడా శ్రమిస్తామనే సంగతి విజయరాఘవరావుగారు కళ్ళారా చూసి, భుజం తట్టగలిగారు.
విజయరాఘవ రావుగారికి వేణువు వాయించడమే కాదు, తోటి కళాకారుల భుజం తట్టడం కూడా వచ్చునని చక్కగా తెలుస్తోంది కదా? విజయరాఘవ రావుగారి గురించి మనలాంటి వెర్రివాళ్ళకి ఏమీ తెలియలేదంటే అది మన తప్పు. కాదంటారా?
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి కామేశ్వరరావు అభిప్రాయం:
01/11/2012 12:46 pm
రవి,
ఇక్కడ ఊర్మిళ ప్రశ్నలడగలేదే! లక్ష్మణుడిని భయపెడుతూ వాళ్ళ పేర్లు ప్రస్తావించింది. మళ్ళీ అదే వరసలో వారిని ప్రస్తావించడమే సహజం అనడం నా ఉద్దేశంలో సమంజసం కాదు.
దీనికి చాలా పాఠాంతరాలున్నాయి. ఈ “చెప్పుడీ” అన్న పదం మలయవాసినిగారు పాడిన పాటలో కాని, అక్కడిచ్చిన పాట సాహిత్యంలో కాని, ఇల్లిందిల సరస్వతీదేవిగారి పాఠంలో కాని లేదని గమనించండి. సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి మరొక విషయం. “అలనాటి పాట ఊర్మిళాదేవి నిద్ర”లో శ్రీమతి సుబ్బులు పాడిన పాటలో కూడా అక్కడ మాట్లాడేది ఒక్క లక్ష్మణుడే అన్నది స్పష్టంగా ఉంది.
స్త్రీలెప్పుడూ అలా ఉంటారని నేనెక్కడా అనలేదండి. మళ్ళీ నా వ్యాఖ్య ఒకసారి చదవండి. మీరలా స్త్రీలందరి గురించి సాధారణీకరించడం, దాని ఆధారంగా పాటని అన్వయించుకోడం సమంజసం కాదని మాత్రమే నేనన్నాను.
రెండూ కలిపి చెయ్యడంలో ఇబ్బంది ఉంది. అది circular inference అవుతుంది కాబట్టి. వ్యాసంలో చేసిన ప్రయత్నం మొదటిది కాబట్టి, దానితో రెండవది కలపడం సరికాదని నా ఉద్దేశం. అసలు రెండవ దానిలో విడిగా కూడా ఉన్న ఇబ్బంది “స్త్రీ మనస్తత్వము” అనే సాధారణీకరణ. మీరిచ్చిన విశ్వనాథ ఉదాహరణలో మారీచుడు ఒక పాత్ర. ఆ పాత్ర కల్పవృక్షంలో మనకి స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. ఆ పాత్ర చిత్రణకి అనుగుణంగా అక్కడ మారీచుని ప్రవర్తనని అర్థం చేసుకోడంలో ఇబ్బంది లేదు. కాని యిక్కడ మీరు చెపుతున్నది “స్త్రీ మనస్తత్వము” అనే ఒక బ్రహ్మపదార్థం (I mean an abstract thing) గురించిన సాధారణీకరణ! అదీ ఇబ్బంది.
ఇంతకు మించి యీ విషయంలో నేను చెప్పగలిగేదేదీ లేదు. చెప్పబూనితే, తెగే దాకా లాగడమే అవుతుంది. కాబట్టి యీ విషయంపై యిది నా చివరి వ్యాఖ్య.
నాకు నచ్చిన పద్యం: ప్రవరుని హిమాలయ దర్శనం గురించి Aravind D అభిప్రాయం:
01/11/2012 6:37 am
మాకు ఈ పద్యం పదవ తరగతిలొ ఒక తెలుగు పాఠం లో ఉండేది. ఇక్కడ మళ్ళి ఈ పద్యం చదవగానే అప్పటి స్మృతులు గుర్తుకొచ్చాయి. అలాగే అదే పాఠంలో ఉండే ‘అట జని కాంచె భూమి సురుడు’ అనే మరో అద్భుతమైన పద్యం కూడా మనసులో మెదిలింది. ఈ పద్యం పరిచయం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు.
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి రవి అభిప్రాయం:
01/11/2012 5:39 am
కామేశ్వరరావు గారు,
ఊర్మిళ ప్రస్తావించిన వరుస ఇది – జనకుడు, సీత, రాముడు, లక్ష్మణుడు. వెంటనే లక్ష్మణుడి చెప్పిన సమాధానంలో వరుస ఇది – రాముడు, జనకుడు, సీత, సీత. సాధారణంగా ఒకవరుసలో ప్రస్తావించిన ప్రశ్నలకు వెంటనే అదే వరుసలో సమాధానం ఇవ్వడం లోకవ్యవహారం. మీ అమ్మా నాన్న ఎలా ఉన్నారు అంటే, మా అమ్మా నాన్న బావున్నారనడం సహజం. ఇక్కడ అది లేదు.
సీత యనగా నెవ్వరూ [చెప్పుడీ]
సృష్టిలో నేను యెరుగ
పైన పంక్తులు కూడా లక్ష్మణుడు ఊర్మిళ భావానికనుగుణంగా చెప్పాడంటే సరిగ్గా పొసగట్లేదు.
ఇక “మనసుకు నచ్చిన ఊహలు” దీనికి సమాధానం పై పంక్తులు. అసూయ స్త్రీ సహజలక్షణం. సీత ఎవ్వరు అని అంటే ఆమె యెవరో నాకు తెలియదని అసూయచేత విసురుగా ఊర్మిళ చెప్పిందనడంలో అనౌచిత్యమేమున్నది?
2. >>ఇది కాస్త ప్రమాదకరమైన ఆలోచన. ఒకటి – పురుషుల నిస్సహాయత >>స్త్రీలు ఆనందిస్తారని సాధారణీకరించి సూత్రీకరించడం చాలా తప్పు.
ఇందులో ప్రమాదకరమూ, అసహజమేముంది? కొంతమంది స్త్రీలు ప్రత్యేకంగా గుమిగూడి (తమదైనలోకంలో మగవాళ్ళు రాని పెరట్లో) తమతమ సంసారం తాలూకు అచ్చట్లు, ముచ్చట్లు చెప్పుకునేప్పుడు (వాళ్ళు ఈ కాలం నాటి హైటెక్ స్త్రీలు కూడా కాదు) తమ మనసులో అణగారిన భావనలను ఉద్యోతిస్తూ చెప్పుకోవడం కద్దు.
అబ్బే, అలా స్త్రీలు ఉండరు, స్త్రీలెప్పుడు భర్తలను ప్రాణప్రదంగా ప్రేమిస్తూ, గౌరవిస్తూ ఉంటారనుకోవడమే “మేల్ ఇగో” అని నేననుకుంటున్నాను. 🙂
>>పాటని బట్టి పాతకాలపు స్త్రీల స్థితిగతులని మనస్తత్వాన్నీ ఊహించే్ >>ప్రయత్నం జరుగుతోందా, స్త్రీ మనస్తత్వాన్ని బట్టి పాటని అర్థం చేసుకొనే >>ప్రయత్నం జరుగుతోందా?
రెండవది అవడంలో ఇబ్బందేముందండి? మీరు సూచించిన విశ్వనాథ మారీచుని ఉదాహరణ ఇందుకు ఉపయోగపడుతుంది. లక్ష్మణాగ్రజా అని ఒక రాక్షసుడు చస్తూ అరిచాడంటే సందర్భాన్ని బట్టి సాధారణ లౌకికార్థంలో అది అనౌచిత్యం. (ప్రాణబాధలో ఉన్నప్పుడు ఎదుటివాని పేరుతో కాక, లక్ష్మణాగ్రజా అని అనడం, అలా అనడం ద్వారా రావణున్ని మోసపుచ్చాలనుకోవడం తదితరాలు అనౌచిత్యకారణాలు) దాని ఔచిత్యం తెలియాలంటే మారీచుని స్వభావం, రామభక్తి తెలియాలి. అంటే అతని మనస్తత్వాన్ని బట్టి రచననుఅర్థం చేసుకోవాలి.
ఇక్కడా అలాంటిదే. స్త్రీ మనస్తత్వాన్ని బట్టి పాట అర్థం చేసుకోవాలి అనడంలో అసంగతం ఏమిటి?
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి TahaTaha అభిప్రాయం:
01/11/2012 3:45 am
హత హత గారూ మిగతా విషయాలు కాస్త పక్కన బెట్టి ఇప్పుడు మీరు రాసిన చివరి వాక్యం ఒకసారి చూద్దాం:
“పాఠకుడు ఊహిస్తున్న విషయాన్ని రచయిత బలపరచడం ద్వారా రచన పాఠకునికి చేరువౌతుంది”
పాఠకుడు రకరకాలుగా ఊహించుకొనే ఆవకాశం ఉంటుందా ఉండదా అప్పుడు ఎట్టి ఊహని రచయిత బలపరుస్తాడు? తన తలకాయలో ఉన్న ఊహనేనా, మరొకదాన్నా? కొచెం ఆలోచించండి. ‘మనకి తెలుసు’ అనే బదులు ‘మనం ఊహించుకోవచ్చు’ అంటే రచయిత కొంచం నిజాయితీ గా ఉన్నట్టు తెలుస్తుందా లేదా చెప్పండి. తః తః,శాస్త్ర జ్ణులు ఎప్పుడు “we know” అంటారో కాస్త తెలిసిన మనిషే . ఇక ‘టెక్నిక్’ అంటారా ఒప్పుకుంటాను.
వేణునాదం ఆగింది! గురించి rama bharadwaj అభిప్రాయం:
01/11/2012 12:47 am
ఎవరైనా గౌరవంతో మౌనమ్ వహించడం పోయిన వారి ఆత్మశాంతి కోసమ్ చేయాలి. అలాంటి సంతాప సమావేశం ఒకటి ఏర్పాటై అక్కడ నిలబడినప్పుడు తప్పకుండా ఆ పని చేయగలం !! దాని గురించి రోహిణీప్రసాద్ నించి నేర్చుకోనఖ్ఖరలేదు. ఆ నాగరికత విద్యాధికులమ్ గా మాకు ఉంది.
ఇక్కడ విజయ రాఘవరావు గారు కాదు విషయం. విజయ రాఘవ రావు గారి మీద గొప్ప గౌరవం నాకుంది. ఆయన వేణువాద్య మాధుర్యమ్ నా చెవికి తెలుసు.
ఇక్కడ వ్యక్తులని గురించి మాట్లాడటం లేదు. సందర్భాన్ని గురించి మాట్లాడుతున్నారు. ఒక గొప్ప వ్యక్తిని గురించి తలుచుకోవడంలోని సందర్భమ్ గురించి. ఆ విషయం మీద ఉన్న పరిమితులు… ఇబ్బందులూను. పదేపదే ఒకటే చట్రం లోంచి వ్యక్తులని తలుచుకుంటూంటే అందులోని సున్నితత్వం మందగించే అవకాశం ఉంది గనక. అది మంచిది కాదు గనక.
విజయరాఘవ రావు గారి వంటి గొప్ప వేణువాద్య విద్వాంసుని గురించి సంగీత రంగలోని ఇతరులెవరైనా ఈ సరికే మరింతగా “తెలుగున” రాసి ఉండవలసింది. ఆయన సంగీత రంగంలో కర్నాటకమ్ లో ఉన్నవాడు కాడు గనక ఇక్కడి వాళ్ళు రాయలేదో , లేక మరి ఎప్పట్లానే తెలుగు వాళ్ళ అలసత్వమో అనుకోవాలి. తెలుగునేలకి దూరంగా ఉన్నవారు కావడం విజయరాఘవ రావు గారి గురించి ఎక్కువ తెలుగు వారికి తెలియకపోవడానికి గల కారణాలు అని కూడా పూర్తిగా అనను. తెలుగు వాళ్ళకి వాళ్ళలోని విశిష్టతని సకాలంలో గుర్తించే అలవాటు లేదు. దీని గురించి నేను అంటున్నాను. పదే పదే అంటున్నాను ఎందుకంటే మరొక ప్రతిభావంతుడైన తెలుగు వ్యక్తి విషయంలో అయినా వాళ్ళు పోయేకా కాక ముందే తెలుగులు మేల్కొంటే బాగుంటుందని.. తెలుగు పత్రికలూ .. ఇతర మీడియా కూడా! మనకి ఒక కవి మీద గానీ తెలుగు నేల మీద ప్రభవించిన ఒక మంచి కళాకారుని మీద గాని చక్కటి డాక్యుమెంటరీ లేదు. దీనికి ఏమనాలి? టెక్నాలజీ లోపమైతే పూడ్చుకుంటాం! కానీ అది మనుష్యులలోని లోపమే అయితే ఎట్లా?? ఇతర భాషలలో ఈ రకమైన అలసత్వం లేదు. దీని గురించి కూడా మాట్లాడాలి. అది సందర్భాన్ని బట్టైనా మాట్లాడాలి. ఒక వ్యక్తి వ్యాసం రాయడం లేదా రాయక పోవడమ్ కాదిక్కడి సంగతి.
అయితే విజయరాఘవ రావు గారికి బయట మంచి గుర్తింపు ఉంది. అన్ని అవార్డులూ ఆయనని వరించాయి. తెలుగువారినించి తప్ప. అదీ నా చింత . అందుకే చింత. దాని గురించి “మౌనంగా” ఉండటం కన్నా మాట్లాడటమే మంచిది ఎవరైనా..ఎప్పుడైనా ఎక్కడైనా .. ఇందులో ఎవరికీ విబేధం ఉండనవసరం లేదు. ఇక్కడ “మౌనానికి” అదనపు విలువ ఏమీ లేదు.
రమ.
వేణునాదం ఆగింది! గురించి మోహన అభిప్రాయం:
01/10/2012 11:52 pm
విజయరాఘవరావుగారిని గురించి మరి కొన్ని విశేషాలు – భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యము సిద్దించినప్పుడు ఎఱ్ఱకోటలో మొట్టమొదట 1947 ఆగస్టు 15 రోజు ఆర్చెస్ట్రాను కండక్టు చేసినది వీరే. ఇతని ఒక పెన్సిలు రేఖాచిత్రాన్ని యిక్కడ చూడగలరు. ఇతని ఒక LP రికార్డు చిత్రాలను యిక్కడ చూడ వీలగును. వీరు వ్రాసిన పుస్తకాలలో విజయాంజలి (ఈ పుస్తకాన్ని మానవాళికి అంకితము చేసారు), అభ్యుత్థానము ఉన్నాయి. వీరి కథాసుధ అనే ఒక కథను ఇక్కడ చదువవచ్చును. అతడు వ్రాసిన ఒక కవిత –
ఔనమ్మా సంగీత తరంగాలు
గాలిలో తేలుతున్నాయి
తాన్సేనులు, టాగూరులు
గాంధీలు, నెహ్రూలు
వాళ్లేనమ్మా నీ దిగ్దర్శకత్వంలో
ఈ జీవిత సంగీతపు
మల్హారులు, హిందోళాలు
విధేయుడు – మోహన
ఊర్మిళాదేవి నిద్ర: ఒక ఆలోచన గురించి Krishna Rao Maddipati అభిప్రాయం:
01/10/2012 11:35 pm
రమ గారు,
ఎంత మాట! నాకేదో తెలుసునని అపోహ కలిగించినట్టున్నాను, క్షమించాలి.
మీ పరిశోధనా వ్యాసాలు (peer-reviewed articles) ఎక్కడైనా ప్రచురించారా? వివరాలు తెలియజేస్తే చదవాలనుంది.
కృష్ణారావు
వేణునాదం ఆగింది! గురించి Rohiniprasad అభిప్రాయం:
01/10/2012 9:28 pm
ఇంగ్లీషులో Johnny come lately అనే ఒక expression ఉంది.
విజయరాఘవరావుగారి గురించి బొంబాయిలో 1986 ప్రాంతాల సోమంచి యజ్ఞన్నశాస్త్రిగారు నడిపిన మహాంధ్ర పత్రికలో నేనొక పెద్ద వ్యాసం రాశాను. అప్పటికాయన పాపం బతికే ఉన్నారు. (శాస్త్రిగారి 75 ఏళ్ళకూ, ఆయన పోయిన తరవాతా కూడా వ్యాసాలు రాశాను).
ఇలాంటివన్నీ అడుగడుగునా ‘నిరూపించుకోవడం’ చాలా అనవసరం. కొన్ని సందర్భాల్లో గౌరవంతో మౌనం వహించడం మంచిదని తెలుసుకుంటే చాలు.
వేణునాదం ఆగింది! గురించి వెర్రి Rahaman అభిప్రాయం:
01/10/2012 7:25 pm
లైలా,
మీరు గమనించారో లేదో ఇందులో విజయరాఘవరావు గారి నివాళి కంటే రాసిన వారి సోత్కర్షే పుష్కలంగా వుంది. కాబట్టి, ఇది నివాళి వ్యాసంగా మీరెలా అనుకున్నారో, ఈ అనవసర చర్చెందుకో అర్థం కావడం లేదు.
ఇది చూడండి: విజయరాఘవ రావుగారెంత గొప్పవారో తెలుస్తుంది.
అంతేకాక మేము నడుపుతున్న తెలుగు సాహిత్యసమితి సభ్యుల ఉత్సాహాన్ని గమనించిన రావుగారు కొన్నిరోజులకే 1979లో తాను పుట్టపర్తికి వెళ్ళినప్పుడు మమ్మల్ని సంప్రదించకుండానే మాతరఫున అక్కడ ఎస్.రాజేశ్వరరావునూ, పి.సుశీలనూ ఆర్కెస్ట్రాతోసహా బొంబాయికి ఆహ్వానించారు. అదొక చరిత్రాత్మక ఘట్టమయింది. ఒకవంక మాలో ‘పెద్దలు’గా చలామణీ అవుతున్న కొందరు అలిగి, మొత్తం కార్యక్రమాన్ని చివరి నిమిషాన ముంచే ప్రయత్నం చేశారు. మాలో 35మందిమి వాలంటీర్లం మటుకు పట్టువదలక ఆ పాటల ప్రోగ్రామును అతివిజయవంతంగా నిర్వహించాము. షణ్ముఖానంద హాలులోని 3000 సీట్లూ అమ్ముడు పోవడమేకాక 5రూ. టికెట్టు ప్రేక్షకుల్లోని కొందరు ఆశాపరులకు బ్లాకులో 40రూ. పలికింది! ఇదంతా ఇన్నేళ్ళ తరవాత చెప్పుకోదగినది కాదుగాని, అప్పట్లో మా ఉత్సాహాన్నీ, అందోళననూకూడా పెంచిందనేది చెప్పడానికే.
ఆ ప్రోగ్రాములో గాయకుడు రామకృష్ణ కోరగా నేను తెరలేచే ముందరే రిహార్సల్ లేకుండా తక్కిన ఆర్కెస్ట్రాతో బాటుగా సితార్ వాయించవలసివచ్చింది. ఆ సభకు విజయరాఘవరావుగారు ముఖ్యఅతిథిగా, నౌషాద్ విశేష అతిథిగా రావడం మాకు మరింత సంతోషాన్నిచ్చింది. మేము ఆర్గనైజర్లుగానూ, స్టేజి కళాకారులుగానూకూడా శ్రమిస్తామనే సంగతి విజయరాఘవరావుగారు కళ్ళారా చూసి, భుజం తట్టగలిగారు.
విజయరాఘవ రావుగారికి వేణువు వాయించడమే కాదు, తోటి కళాకారుల భుజం తట్టడం కూడా వచ్చునని చక్కగా తెలుస్తోంది కదా? విజయరాఘవ రావుగారి గురించి మనలాంటి వెర్రివాళ్ళకి ఏమీ తెలియలేదంటే అది మన తప్పు. కాదంటారా?
వేణునాదం ఆగింది! గురించి జె. యు. బి. వి. ప్రసాద్ అభిప్రాయం:
01/10/2012 7:08 pm
నా ఓటు కూడా లైలా గారికీ, రమా భరద్వాజ్ గారికీ, ఈ విషయంలో.
ప్రసాద్