സൌന്ദര്യലഹരി

ശ്രീശംകരാചാര്യ വിരചിതാ സൌംദര്യലഹരീ

2008-03-14T18:00:00.001+05:30

ശ്രീ ഗുരു പാദുകാ വംദനമ്

ഐംകാര ഹ്രീംകാര രഹസ്യയുക്ത
ശ്രീംകാര ഗൂഢാര്ഥ മഹാവിഭൂത്യാ ,
ഓംകാര മര്മ പ്രതിപാദിനീഭ്യാം
നമോ നമഃ ശ്രീ ഗുരു പാദുകാഭ്യാമ് .

ശ്രീശംകരാചാര്യ വിരചിതാ സൌംദര്യലഹരീ
മൂലമ് - http://acharya.iitm.ac.in/mirrors/vv/literature/sankara/sound.html
മൂല ആംഗ്ല അനുവാദ രചയിത്രി - ശ്രീമതി ഡാ. ഉമാ കൃഷ്ണസ്വാമി

സൌംദര്യലഹരി ൧ - ൧൦ (ആനംദലഹരി)

2008-03-14T17:51:00.001+05:30

ശിവഃ ശക്ത്യാ യുക്തോ യദി ഭവതി ശക്തഃ പ്രഭവിതും
ന ചേദേവം ദേവോ ന ഖലു കുശലഃ സ്പംദിതുമപി ,
അതസ്ത്വാമാരാധ്യാം ഹരിഹര വിരിംചാദിഭിരപി
പ്രണംതും സ്തോതും വാ കഥമകൃത പുണ്യഃ പ്രഭവതി . ൧ .

ശിവഃ - Siva
ശക്ത്യാ - with Sakti
യുക്തഃ യദി ഭവതി - when enjoined
ശക്തഃ പ്രഭവിതും - empowered to create
ന ചേത് ഏവം ദേവഃ - if the lord is not thus
ന ഖലു കുശലഃ - indeed unable
സ്പംദിതും അപി - to even move
അതഃ - hence
ത്വാം ആരാധ്യാം - you, who is worshipped
ഹരി ഹര വിരിംചാദിഭിഃ അപി - even by Hari (Vishnu), Hara (Siva), Virinchi (Brahma) and others
പ്രണംതും - to salute
സ്തോതും വാ - or praise
കഥം - how
അകൃത പുണ്യഃ - one who has not performed meritorious deeds
പ്രഭവതി - capable

When Siva is enjoined with Sakti, he is empowered to create. If the lord is not thus, he is indeed unable to even move. Hence how can one who has not performed meritorious deeds be capable of saluting or praising you, who is worshipped even by Hari, Hara, Virinchi and others ?
(Benedictory invocation to Siva and Sakti, beginning with the word Siva.
Cf Sivanandalahari (SVL) Verse 1 : Benedictory invocation to Siva and Sakti, beginning with the letter ക, cryptically symbolising the word Siva.)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തനീയാംസം പാംസും തവ ചരണ പംകേരുഹഭവം
വിരിംചിഃ സന്ചിന്വന് വിരചയതി ലോകാനവികലമ് ,
വഹത്യേനം ശൌരിഃ കഥമപി സഹസ്രേണ ശിരസാം
ഹരഃ സംക്ഷുദ്യൈനം ഭജതി ഭസിതോദ്ധൂലന വിധിമ് . ൨

തനീയാംസം പാംസു - minute dust
തവ - your
ചരണ പംകേരുഹ - lotus feet
ഭവം - present in
വിരിംചിഃ - Virinchi (Brahma)
സംചിന്വന് - gathering
വിരചയതി - makes (Creation)
ലോകാന് അവികലമ് - all the worlds
വഹതി ഏനം - carries this (Preservation)
ശൌരിഃ - Shouri (Vishnu)
കഥം അപി - some how
സഹസ്രേണ ശിരസാം - by a thousand heads (as the serpent Adisesha, the tamasic form of Vishnu, who supports the world with his thousand heads)
ഹരഃ - Hara (Siva)
സംക്ഷുദ്യ ഏനം - having powdered this (Destruction)
ഭജതി - observes
ഭസിത ഉദ്ധൂലന - sprinkling sacred ash
വിധിം - injunction

Virinchi gathering the minute dust present in your lotus feet makes all the worlds. Shouri somehow carries this by a thousand heads. Hara having powdered this observes the injunction for sprinkling sacred ash.
(The dust of Sakti's feet is the Universe.
Cf SVL Verse 2 : Sivanandalahari washes away the dust of sin.)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അവിദ്യാനാമംതസ്തിമിര മിഹിര ദ്വീപനഗരീ
ജഡാനാം ചൈതന്യ സ്തബക മകരംദ സ്രുതിഝരീ ,
ദരിദ്രാണാം ചിംതാമണി ഗുണനികാ ജന്മജലധൌ
നിമഗ്നാനാം ദംഷ്ട്രാ മുരരിപു വരാഹസ്യ ഭവതി . ൩ .

അവിദ്യാനാം - for the spiritually ignorant
അംത: തിമിര - inner darkness
മിഹിര ദ്വീപ നഗരി - the island city of the sun (a division of the terrestrial world from where the sun is said to rise)
ജഡാനാം - for the dull witted
ചൈതന്യ - pure intelligence
സ്തബക മകരംദ - honey of the (Kalpaka flower) cluster (of the wish yeilding Kalpaka tree)
സ്രുതിഝരീ - flowing stream
ദരിദ്രാണാം - for the impoverished
ചിംതാമണി ഗുണനികാ - necklace of the Cintamani (the wish yeilding gem)
ജന്മ ജലധൌ - in the ocean of births
നിമഗ്നാനാം - those immersed
ദംഷ്ട്രാഃ - the tusks
മുര രിപു - the enemy of (the demon) Mura
വരാഹസ്യ - of the boar (an incarnation of Vishnu)
ഭവതി - it (the dust in your lotus feet)

For the inner darkness of the spiritually ignorant, it (the dust in your lotus feet) is the island city of the sun. For the dull witted it is the flowing stream of honey of the (Kalpaka flower) cluster of pure intelligence. For the impoverished it is the necklace of the Cintamani. For those immersed in the ocean of births, it is the tusks of the boar (Vishnu), the enemy of Mura.
(Sakti is ചൈതന്യം.
Cf SVL Verse 3 : Siva is the resort of ചിത്)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ത്വദന്യഃ പാണിഭ്യാമഭയവരദോ ദൈവതഗണഃ
ത്വമേകാ നൈവാസി പ്രകടിത വരാഭീത്യഭിനയാ ,
ഭയാത് ത്രാതും ദാതും ഫലമപി ച വാംഛാസമധികം
ശരണ്യേ ലോകാനാം തവ ഹി ചരണാവേവ നിപുണൌ . ൪ .

ത്വത് അന്യഃ - other than you
പാണിഭ്യാം - by the hands (by empty gesture)
അഭയ വരദഃ - bestowers of protection from fear and boon
ദൈവത ഗണഃ - the assemblage of gods
ത്വം ഏകാ - you alone
ന ഏവ അസി - you do not thus
പ്രകടിത - display
വര അഭീതി - bestowing of boon and protection from fear
അഭിനയാ - by gesture
ഭയാത് ത്രാതും - protecting from fear
ദാതും ഫലം അപി ച - and giving reward
വാംഛാ സമധികം - in excess of that desired
ശരണ്യേ ലോകാനാം - Oh refuge of the worlds! (Sakti)
തവ - your
ഹി - indeed
ചരണൌ ഏവ - even feet
നിപുണൌ - are expert

Other than you, the assemblage of gods are the bestowers of protection from fear and boon by the hands (by empty gesture). You alone do not thus display bestowing of boon and protection from fear by gesture. Oh refuge of the worlds! indeed even your feet are expert in protecting from fear and giving reward in excess of that desired.
(Assemblage of gods make empty promises.
Cf SVL Verse 4 : Assemblage of gods bestow trivial boons).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഹരിസ്ത്വാമാരാധ്യ പ്രണത ജന സൌഭാഗ്യ ജനനീമ്
പുരാ നാരീ ഭൂത്വാ പുരരിപുമപി ക്ഷോഭമനയത് ,
സ്മരോഽപി ത്വാം നത്വാ രതി നയന ലേഹ്യേന വപുഷാ
മുനീനാമപ്യംതഃ പ്രഭവതി ഹി മോഹായ മഹതാമ് .൫ .

ഹരിഃ - Hari (Vishnu)
ത്വാം ആരാധ്യ - having worshipped you
പ്രണത ജന - people who bow (to you)
സൌഭാഗ്യ ജനനീം - the creator of auspiciousness
പുരാ - formerly
നാരീ ഭൂത്വാ - having become a woman (സാരൂപ്യം or assimilation with Sakti, one of the four states of Mukti or Liberation)
പുര രിപും അപി - even Puraripu (the enemy of the three cities of the demons or the three bodies of man), (Siva)
ക്ഷോഭം അനയത് - led to agitation
സ്മരഃ അപി - Smara (Cupid) too
ത്വാം നത്വാ - having bowed to you
രതി നയന - the eyes of Rati
ലേഹ്യേന വപുഷാ - with a body like a lambative
മുനീനാം അപി - even sages
അംതഃ - within
പ്രഭവതി ഹി - capable indeed
മോഹായ - (of generating) delusion
മഹതാം - of great

Hari having worshipped you, the creator of auspiciousness to people who bow to you, having become a woman formerly, led even Puraripu to agitation. Having bowed to you, Smara too with a body which is (like) a lambative to the eyes of Rati, is indeed capable (of generating) delusion within great sages.
(Celestials sought the grace of Sakti
Cf SVL Verse 5 : Devotee seeks the grace of Siva)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ധനുഃ പൌഷ്പം മൌര്വീ മധുകരമയീ പംച വിശിഖാഃ
വസംതഃ സാമംതോ മലയമരദായോധന രഥഃ ,
തഥാപ്യേകഃ സര്വം ഹിമഗിരിസുതേ കാമപികൃപാം
അപാംഗാത്തേ ലബ്ധ്വാ ജഗദിദമനംഗോ വിജയതേ . ൬ .

ധനുഃ പൌഷ്പം - the bow is flowery
മൌര്വീ മധുകരമയീ - the bow string is made of bees
പംച വിശിഖാഃ - the five (flowers) are the arrows
വസംതഃ - Vasanta (Spring personified)
സാമംതഃ - neighbouring king (the traditional ally of Cupid)
മലയ മരുത് - breeze from the Malaya mountain (laden with the fragrance of sandal wood found there, by poetic convention)
ആയോധന രഥഃ - the war chariot
തഥാ അപി ഏകഃ - even thus and alone
സര്വം - all
ഹിമ ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the snowy mountain ( Himalayas personified as Himavaan,)! (Sakti)
കാം അപി കൃപാം - some sort (inexpresseble) of compassion
അപാംഗാത് തേ - from the corner of your eye
ലബ്ധ്വാ - having obtained
ജഗത് ഇദം - this world
അനംഗഃ - Ananga (the bodiless one), (Cupid)
വിജയതേ - triumphs

The bow is flowery. The bow string is made of bees. The five (flowers) are the arrows. Vasanta is the neighbouring king (ally). The breeze from the Malaya mountain is the war chariot. Even thus and (all) alone, Oh daughter of the snowy mountain! having obtained some sort compassion from the corner of your eye, Ananga triumphs over all this world.
(The eyes of Sakti bestows triumph to Cupid.
Cf SVL Verse 5 : The feet of Siva bestows bliss to the devotee)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ക്വണത്കാംചീ ദാമാ കരികലഭ കുംഭസ്തന നതാ
പരിക്ഷീണാ മധ്യേ പരിണത ശരച്ചംദ്ര വദനാ ,
ധനുര്ബാണാന് പാശം സൃണിമപി ദധനാ കരതലൈഃ
പുരസ്താദാസ്താം നഃ പുരമഥിതുരാഹോ പുരുഷികാ . ൭ .

ക്വണത് കാംചീ ദാമാ - one who has a tinkling fillet girdle
കരി കലഭ - young elephant
കുംഭ സ്തന നതാ - one curved by a bosom like the frontal globes of a young elephant
പരിക്ഷീണാ മധ്യേ - one who is lean in the waist
പരിണത - fully developed
ശരച്ചംദ്ര വദനാ - one with a face like the autumnal moon
ധനുഃ ബാണാന് - bow, arrows
പാശം സൃണിം അപി - noose and goad
ദധാനാ കര തലൈഃ - one who bears in the palm of her hands
പുരസ്താത് - in front
ആസ്താം - let her dwell
നഃ - of us
പുരം മഥിതുഃ - of the destroyer of the three cities of the demons or the three bodies of man,� (Siva)
ആഹോ പുരുഷികാ - "I" conciousness

Let her dwell in front of us, who has a tinkling fillet girdle, who is curved by a bosom like the frontal globes of a young elephant, who is lean in the waist, who has a face like the fully developed autumnal moon, who bears in the palm of her hands bow, arrows, noose and goad, and who is the ``I" conciousness of Siva.p;
(Worshipping the body of Sakti.
Cf SVL Verse 7 : Worshipping Siva by one's body).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സുധാ സിംധോര്മധ്യേ സുരവിടപി വാടീ പരിവൃതേ
മണിദ്വീപേ നീപോപവനവതീ ചിംതാമണിഗൃഹേ ,
ശിവാകാരേ മംചേ പരമശിവ പര്യംക നിലയാം
ഭജംതി ത്വാം ധന്യാഃ കതിചന ചിദാനംദലഹരീമ് . ൮ .

സുധാ - nectar
സിംധോഃ മധ്യേ - in the midst of the ocean
സുര വിടപി വാടീ - park of divine trees
പരിവൃതേ - surrounded by
മണി ദ്വീപേ - in a gem like island
നീപ ഉപവനവതീ - pocessed of a garden of Kadamba trees
ചിംതാമണി ഗൃഹേ - in a house made of the Cintamani (wish yeilding gem)
ശിവാ ആകാരേ - shaped like Sivaa (the Sakti triangle of the Sricakra)
മംചേ - in the bed stead
പരമ ശിവ - Parama Siva (the supremely auspicious one)
പര്യംക നിലയാം - dwelling in the couch
ഭജംതി ത്വാം - worship you
ധന്യാഃ കതിചന - a few blessed ones
ചിത് ആനംദ ലഹരീമ് - the wave of intellect - bliss

A few blessed ones worship you, the wave of intellect - bliss, dwelling in the couch of Parama Siva (himself), in a bed stead shaped like the Sakti triangle, in a house made of the Cintamani, pocessed of a garden of Kadamba trees, surrounded by a park of divine trees, in the midst of the ocean of nectar.
(The blessed ones worship Sakti.
Cf SVL Verse 8 : The ignorant do not worship Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

മഹീം മൂലാധാരേ കമപി മണിപൂരേ ഹുതവഹം
സ്ഥിതം സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹൃദിമരുതമാകാശമുപരി ,
മനോഽപി ഭ്രൂമധ്യേ സകലമപി ഭിത്വാ കുലപഥം
സഹസ്രാരേ പദ്മേ സഹ രഹസി പത്യാ വിഹരസേ . ൯ .

മഹീം മൂലാധാരേ - the earth element in the Muladhara, (the 4 petalled lotus yogic cakra, or the level of conciousness corresponding to Bhuloka)
കമപി മണിപൂരേ - and the water element in the Manipura, (the 10 petalled lotus yogic cakra or the level of conciousness corresponding to Suvarloka).
ഹുതവഹം - the fire element
സ്ഥിതം സ്വാധിഷ്ഠാനേ - present in the Svadhishthana, (the 9 petalled lotus yogic cakra or the level of conciousness corresponding to Bhuvarloka).
ഹൃദി മരുത - the air element in the heart, (the 12 petalled lotus yogic Anahata cakra or the level of conciousness corresponding to Maharloka).
ആകാശം ഉപരി - above the space element (the 16 petalled lotus yogic Vishuddhi cakra or the level of conciousness corresponding to Taparloka).
മനഃ അപി - and the mind element, (the 2 petalled lotus yogic Aagnya cakra or the level of conciousness corresponding to Janarloka)
ഭ്രൂ മധ്യേ - between the brows
സകലം അപി ഭിത്വാ - having passed through all
കുല പഥം- via the Kulapatha or Sushumna nadi (as the subtle Kundalini Sakti)
സഹസ്രാരേ പദ്മേ - in the thousand petalled lotus, (the level of conciousness corresponding to Satyaloka)
സഹ - with
രഹസി - in secret
പത്യാ - with (your) husband (Sadasiva)
വിഹരസേ - you sport

Having passed through all via the Kulapatha : the earth element in the Muladhara, the water element in the Manipura, the fire element present in the Svadhishthana, the air element in the heart, (going) above the space element, and the mind element between the brows, you sport in secret with your husband in the thousand petalled lotus.
(The devotee leads Sakti to her lord Sadasiva in the thousand petalled lotus, via the six lotus cakras.
Cf SVL Verse 9 : The devotee submits the lotus of the heart to the lord of Uma).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സുധാധാരാസാരൈശ്ചരണ യുഗലാംതര്വിഗലിതൈഃ
പ്രപംചം സിംചംതീ പുനരപി രസാമ്നായ മഹസഃ ,
അവാപ്യ സ്വാം ഭൂമിം ഭുജഗനിഭമധ്യുഷ്ടവലയം
സ്വമാത്മാനം കൃത്വാ സ്വപിഷി കുലകുംഡേ കുഹരിണി . ൧൦ .

സുധാ - nectar
ധാരാ ആസാരൈഃ - with a torrential stream
ചരണ യുഗലാംത - from within (your) pair of feet
വിഗലിതൈഃ - trickling
പ്രപംചം - the body (made of the five elements)
സിംചംതീ - infusing
പുനഃ അപി - once again
രസ ആമ്നായ മഹസഃ - from the luminous collection of nectar (the internal Moon of the Sahasrara or thousand petalled lotus in the brain)
അവാപ്യ - having reached
സ്വാം ഭൂമിം - your territory
ഭുജഗ നിഭം - similar to a serpent
അധ്യുഷ്ട വലയം - three and a half coils
സ്വം ആത്മാനം കൃത്വാ - having made yourself
സ്വപിഷി - you (as the subtle Kundalini Sakti) sleep
കുലകുംഡേ - in the Kulakunda or Muladhara cakra
കുഹരിണി - pocessed of a hole

You infusing the body with a torrential stream of nectar, trickling from within (your) pair of feet, once again having reached your territory, from the Moon of the Sahasrara, (and) having made yourself into three and a half coils similar to a serpent, you sleep in the Kulakunda (which is) possessed of a hole.
(The body of the devotee is drenched by the nectar of Sakti's feet.
Cf SVL Verse 10 :The devotee is engrossed in the bliss of remembering Siva's feet.

സൌംദര്യലഹരി ൧൧ - ൨൦ (ആനംദലഹരി)

2008-03-14T17:50:00.002+05:30

ചതുര്ഭിഃ ശ്രീകംഠൈഃ ശിവയുവതിഭിഃ പംചഭിരപി
പ്രഭിന്നാഭിഃ ശംഭോര്നവഭിരപി മൂലപ്രകൃതിഭിഃ ,
ചതുശ്ചത്വാരിംശദ് വസുദല കലാശ്ര ത്രിവലയ
ത്രിരേഖാഭിഃ സാര്ധം തവ ശരണകോണാഃ പരിണതാഃ . ൧൧ .

ചതുര്ഭിഃ ശ്രീകംഠൈഃ - with the four Srikanta (Siva) cakras
ശിവ യുവതിഭിഃ - Sivayuvati (Sakti) cakras
പംചഭിഃ അപി - and with five
പ്രഭിന്നാഭിഃ - seperate from
ശംഭോഃ - from those of Sambhu (the Siva) cakras
നവഭിഃ അപി - and with nine
മൂല പ്രകൃതിഭിഃ - source materials of the universe
ചതുശ്ചത്വാരിംശത് - forty four
വസു ദല - eight petalled (lotus)
കലാ അശ്ര - sixteen edged (lotus)
ത്രി വലയ - three circles
ത്രി രേഖാഭിഃ - with three lines
സാര്ധം - with
തവ ശരണ കോണാഃ - the angles of your abode
പരിണതാഃ - come to a close

The angles of your abode come to a close with forty four with four Srikantha (cakras) and five Sivayuvati (cakras), seperate from the Sambhu (Siva) cakras and (hence) with the nine source materials of the universe, along with the eight petalled (lotus), the sixteen edged (lotus), the three circles (and) with three lines.
(The abode of Sakti is the thousand petalled lotus in the brain.
Cf SVL Verse 11 : The devotee worships Siva with the lotus of the heart).
Note : The twelve petalled Anahata cakra, is at the level of the heart, with Rudra as the presiding deity.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ത്വദീയം സൌംദര്യം തുഹിനഗിരി കന്യേ തുലയിതും
കവീംദ്രാഃ കല്പംതേ കഥമപി വിരിംചി പ്രഭൃതയഃ ,
യദാലോകൌത്സുക്യാദമരലലനാ യാംതി മനസാ
തപോഭിര്ദുഷ്പ്രാപാമപി ഗിരിശ സായുജ്യ പദവീമ് . ൧൨ .

ത്വദീയം - your
സൌംദര്യം - beauty
തുഹിന ഗിരി കന്യേ - Oh daughter of the snowy mountain (Himalayas, personified as Himavaan)! (Sakti)
തുലയിതും - to compare
കവീംദ്രാഃ - the best of poets
കല്പംതേ - are able
കഥം അപി - somehow or other
വിരിംചി പ്രഭൃതയഃ - Virinchi (Brahma) and others
യത് ആലോക ഔത്സുക്യാത് - out of ardent desire to see which (your beauty)
അമര ലലനാഃ - celestial women
യാംതി മനസാ - attain through the mind (by imagination)
തപോഭിഃ ദുഷ്പ്രാപാം അപി - though difficult to obtain by penance
ഗിരിശ - Girisa (Lord of the mountains, (Siva)
സായുജ്യ പദവീം - the position of absorption into the deity (one of the states of Mukti or Liberation)

Oh daughter of the snowy mountain! the best of poets (such as) Virinchi and others are able to compare your beauty somehow or other. Out of ardent desire to see which celestial women attain through the mind the position of absorption into Girisa though (it be) difficult to obtain by penance.
(Absorption into Siva by the mind (by imagination).
Cf SVL Verse 12 : The yogin mind is absorbed in meditation of Siva)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

നരം വര്ഷീയാംസം നയനവിരസം നര്മസു ജഡം
തവാപാംഗാലോകേ പതിതമനുധാവംതി ശതശഃ
ഗലദ്വേണീ ബംധാഃ കുചകലശ വിസ്രസ്ത സിചയാ
ഹഠാത് ത്രുടയത്കാംച്യോ വിഗലിത ദുകൂലാ യുവതയഃ . ൧൩ .

നരം - a man
വര്ഷീയാംസം - very old
നയന വിരസം - unpleasant to the eye
നര്മസു ജഡം - apathetic in amorous sport
തവ അപാംഗ - the corner of your eye
ആലോകേ - within range of sight
പതിതം - falls
അനുധാവംതി - pursue
ശതശഃ - by the hundreds
ഗലത് വേണീ ബംധാഃ - with braided hair loosened
കുച കലശ - the pitcher like breasts (shapely bossom)
വിസ്രസ്ത സിചയാ - with cloth slipping
ഹഠാത് - suddenly
ത്രുടയത് കാംച്യഃ - waist ornaments snapping
വിഗലിത ദുകൂലാഃ - with silk garments dropping down
യുവതയഃ - young women (personifications of Fame, Wealth, Speech, Intellect, Firmness, Patience etc.)

When a man falls within range of sight of the corner of your eye, (though) very old, unpleasant to the eye, and apathetic in amorous sport, young women pursue him by the hundreds, with braided hair loosened, with cloth slipping from the shapely bosom, with waist ornaments snapping suddenly and with silk garments dropping down.
(The devotee is old, unpleasant, apathetic - unattractive by worldly norms.
Cf SVL Verse 13 : The devotee is dull witted, blind, poor - unattractive by worldly norms).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ക്ഷിതൌ ഷട്പംചാശദ് ദ്വിസമധിക പംചാശദുദകേ
ഹുതാശേ ദ്വാഷഷ്ടിശ്ചതുരധിക പംചാശദനിലേ ,
ദിവി ദ്വിഃഷട്ത്രിംശന് മനസി ച ചതുഃഷഷ്ടിരിതി യേ
മയൂഖാസ്തേഷാമപ്യുപരി തവപദാംബുജ യുഗമ് . ൧൪ .

ക്ഷിതൌ - in the earth element (of the Muladhara cakra)
ഷട്പംചാശത് - fifty six
ദ്വിസമധിക പംചാശത് - fifty two
ഉദകേ - in the water element (of the Manipura cakra)
ഹുതാശേ - in the fire element (of the Svadhishthana cakra)
ദ്വാഷഷ്ടി - sixty two
ചതുരധിക പംചാശത് - fifty four
അനിലേ - in the air element (of the Anahata cakra)
ദിവി - in the space element (of the Vishuddhi cakra)
ദ്വിഃ ഷട്ത്രിംശത് - twice thirty six
മനസി ച - and in the mind element (of the Aangya cakra)
ചതുഃ ഷഷ്ടി - sixty four
ഇതി യേ മയൂഖാഃ - those rays that are thus (disposed)
തേഷാം അപി ഉപരി - even above those
തവ - your
പാദ അംബുജ യുഗമ് - pair of lotus feet

Your pair of lotus feet are even above those rays that are thus (disposed) : fifty six in the earth element, fifty two in the water element, sixty two in the fire element, fifty four in the air element, twice thirty six in the space element, and sixty four in the mind element.
(Sakti is both immanent and transcendent.
Cf SVL Verse 14 : Siva visualised as the relative of the devotee is immanent).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ശരജ്ജ്യോത്സ്നാ ശുദ്ധാം ശശിയുത ജടാജൂട മകുടാം
വര ത്രാസ ത്രാണ സ്ഫടിക ഘുടികാ പുസ്തക കരാമ് ,
സകൃന്ന ത്വാ നത്വാ കഥമിവ സതാം സന്നിദധതേ
മധു ക്ഷീര ദ്രാക്ഷാ മധുരിമ ധുരിണാഃ ഫണിതയഃ . ൧൫ .

ശരത് ജ്യോത്സ്നാ - autumnal moonlight
ശുദ്ധാം - who is pure
ശശിയുത - endowed with the moon
ജടാ ജൂട മകുടാം - who has a tiara on the mass of twisted hair
വര - (gesticulate) granting of boon
ത്രാസ ത്രാണ - protection from fear
സ്ഫടിക ഘുടികാ - crystal beads
പുസ്തക കരാം - whose hand (holds) the book
സകൃത് - once
ന - not
ത്വാ നത്വാ - having bowed to you
കഥം ഇവ - how is it
സതാം സന്നിദധതേ - present for good people
മധു - honey
ക്ഷീര - milk
ദ്രാക്ഷാ - grape
മധുരിമ ധുരിണാഃ - charged with sweetness
ഫണീതയഃ - words

How cannot words charged with the sweetness of honey, milk and grape not be present in the words, for good people who have bowed once to you, who is pure as the autumnal moonlight, who has a tiara on the mass of twisted hair endowed with the moon, and whose hands (gesticulate) the granting of boon (and) protection from fear, (and hold) the crystal beads and book.
(Worship of Sakti bestows the grace of Saraswati.
Cf SVL, Verse 15 : Worship of Siva changes the writings of Brahma, the husband of Saraswati).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കവീംദ്രാണാം ചേതഃ കമലവന ബാലാതപ രുചിം
ഭജംതേ യേ സംതഃ കതിചിദരുണാമേവ ഭവതീമ് ,
വിരിംചി പ്രേയസ്യാസ്തരുണതര ശ്രൃംഗാര ലഹരീ
ഗഭീരാഭിര്വാഗ്ഭിര്വിദധതി സതാം രംജനമമീ . ൧൬ .

കവീംദ്രാണാം ചേതഃ - the minds of the best of poets
കമല വന - lotus cluster
ബാല ആതപ രുചിം - light of the morning sun
ഭജംതേ - (they) worship
യേ സംതഃ കതിചിത് - those few good men
അരുണാം ഏവ ഭവതീമ് - you as the red dawn itself
വിരിംചി പ്രേയസ്യാഃ - of the beloved of Virinchi (Saraswati)
തരുണതര - fresher (ever fresh)
ശ്രൃംഗാര ലഹരീ - wave of the (poetic) sentiment of love
ഗഭീരാഭിഃ വാഗ്ഭിഃ - by profound words
വിദധതി - (they) give
സതാം - to good men
രംജനം - (aesthetic) pleasure
അമീ - they

To the lotus cluster like minds of the best of poets, you are the light of the morning sun. Those few good men who worship you as the red dawn itself, they give (aesthetic) pleasure to good men, by profound words (like) the fresher wave of the sentiment of love (emnating) from the beloved of Virinchi (herself).
(The poetry of the devotee compares with that of the wife of Virinchi.
Cf SVL Verse 16 : May the heads of Virinchi be protected by Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സവിത്രീഭിര്വാചാം ശശിമണി ശിലാഭംഗ രുചിഭിഃ
വശിന്യാദ്യാഭിസ്ത്വാം സഹ ജനനി സംചിംതയതി യഃ ,
സ കര്താ കാവ്യാനാം ഭവതി മഹതാം ഭംഗിരുചിഭിഃ
വചോഭിര്വാഗ്ദേവീ വദനകമലാമോദ മധുരൈഃ . ൧൭ .

സവിത്രീഭിഃ വാചാം - with the generators of speech (Vagdevatas)
ശശിമണി ശിലാ - moon stone gem
ഭംഗ രുചിഭിഃ - lustre of the broken
വശിനീ ആദ്യാഭിഃ - with Vasini and others (the 18 Vagdevatas)
ത്വാം സഹ - together with you
ജനനി - Oh Mother! (Sakti)
സംചിംതയതി യഃ - he who reflects
സഃ കര്താ കാവ്യാനാം ഭവതി - he is the author of poetic composition
മഹതാം - great (poets)
ഭംഗി രുചിഭിഃ - with the beauty of wit
വചോഭിഃ - with words
വാക് ദേവീ വദന കമല - the lotus face of the goddess of speech
ആമോദ മധുരൈഃ - sweetly fragrant

Oh Mother! he who reflects on you together with Vasini and others, who are the generators of speech, and who have the lustre of the broken moon stone gem, he is the author of poetic composition with the beauty of wit of the great (poets) and with words that are sweetly fragrant as the lotus face of the goddess of speech.
(Sakti is surrounded by the celestials, the Vagdevatas.
Cf SVL Verse 17 : Siva is surrounded by the worshipping celestials).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തനുച്ഛായാഭിസ്തേ തരുണ തരണി ശ്രീസരണിഭിഃ
ര്ദിവം സര്വാമുര്വീമരുണിമനിമഗ്നാം സ്മരതി യഃ ,
ഭവംത്യസ്യ ത്രസ്യദ്വനഹരിണ ശാലീന നയനാഃ
സഹോര്വശ്യാ വശ്യാഃ കതി കതി ന ഗീര്വാണ ഗണികാഃ . ൧൮ .

തനുച്ഛായാഭിഃ - by the lustre of body
തേ - your
തരുണ തരണി ശ്രീഃ - the lustre of the newly risen sun
സരണിഭിഃ - with arrangement
ദിവം - heaven
സര്വാം ഉര്വീം - all the earth
അരുണിമനി മഗ്നാം - immersed in redness
സ്മരതി യഃ - he who thinks
ഭവംതി അസ്യ - to him
ത്രസ്യത് വന ഹരിണ - frightened forest deer
ശാലീന നയനാഃ - eyes resembling
സഹ ഊര്വശ്യാഃ - along with Urvasi (the most beautiful of the
celestial maidens)
വശ്യാഃ - (are) submissive
കതി കതി - how many
ന - not
ഗീര്വാണ ഗണികാഃ - celestial courtesans

He who thinks all heaven and earth as immersed in redeness by the lustre of your body, with an arrangement like the lustre of the newly risen sun, to him, how many celestial courtesans along with Urvasi, with eyes resembling frightened forest deer are not submissive ? (Indeed all are submissive)
(The celestials submit to Sakti's devotee.
Cf SVL Verse 18 : The celestials worship Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

മുഖം ബിംദും കൃത്വാ കുചയുഗമധസ്തസ്യ തദധോ
ഹരാര്ധം ധ്യായേദ്യോ ഹരമഹിഷി തേ മന്മഥകലാമ് ,
സ സദ്യഃ സംക്ഷോഭം നയതി വനിതാ ഇത്യതി ലഘു
ത്രിലോകീമപ്യാശു ഭ്രമയതി രവീംദു സ്തനയുഗാമ് . ൧൯ .

മുഖം - face
ബിംദും - the central circle of the Sricakra (representing Siva
and Sakti in the causal stage of creation)
കൃത്വാ - having regarded
കുച യുഗം - the pair of breasts
അധഃ തസ്യ - below that
തത് അധഃ - below that
ഹരാര്ധം - the lower half of Siva (Yoni or the female organs of generation)
ധ്യായേത് യഃ - he who will meditate
ഹരമഹിഷി - Oh queen of Hara (Siva)! (Sakti)
തേ മന്മഥകലാം - your manifestation of creative will
സഃ സദ്യഃ - he immediately
സംക്ഷോഭം നയതി - reduces (them) to a state of agitation
വനിതാ - women
ഇതി അതി ലഘു - as for this, it is very easy
ത്രിലോകീം അപി - even the maiden of the three worlds (personified as a woman)
ആശു ഭ്രമയതി - quickly deludes
രവി ഇംദു സ്തന യുഗാം - with the sun and moon for the pair of breasts

Oh queen of Hara! he who meditates on your manifestation of creative will, having regarded the Bindu as (your) face, the bosom (as) below that, and the female organs of generation (as) below that, he immediately reduces women to a state of agitation. As for this, it is very easy. He even deludes quickly, the maiden of the three worlds with the sun and moon for the pair of breasts.
(The devotee of Sakti overcomes the world with ease.
Cf SVL Verse 19 : The devotee seeks Siva's grace to overcome worldly life).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കിരംതീമംഗേഭ്യഃ കിരണ നികുരുംബാമൃതരസം
ഹൃദി ത്വാമാധത്തേ ഹിമകരശിലാ മൂര്തിമിവ യഃ ,
സ സര്പാണാം ദര്പം ശമയതി ശകുംതാധിപ ഇവ
ജ്വരപ്ലുഷ്ടാന് ദൃഷ്ട്യാ സുഖയതി സുധാ ധാരസിരയാ . ൨൦ .

കിരംതീം - scattering
അംഗേഭ്യഃ - from the body parts
കിരണ നികുരുംബ - multitude of rays
അമൃത രസം - the essence of nectar
ഹൃദി - in the heart
ത്വാം - you
ആധത്തേ - he fixes
ഹിമകര ശിലാ - moon stone
മൂര്തിം ഇവ - like an idol
യഃ സഃ - he, who
സര്പാണാം ദര്പം - the pride of serpents (poison)
ശമയതി - he destroys
ശകുംതാധിപഃ ഇവ - like the lord of birds (Garuda)
ജ്വര പ്ലുഷ്ടാന് - those scorched by fever
ദൃഷ്ട്യാ - by a look
സുഖയതി - he comforts
സുധാ ധാര സിരയാ - endowed with a (blood) vessel (nadi) streaming nectar (and not blood)

He who fixes you in the heart scattering from the body parts, the essence of nectar like the multitude of rays from an idol of moonstone, he destroys the pride of serpents like the lord of birds, (and) comforts those scorched by fever by a (mere) look, endowed (as he is) with the vessel streaming nectar.
(The devotee of Sakti subdues the pride of serpents
Cf SVL Verse 20 : The monkey of the heart is subdued by devotion to Siva).

സൌംദര്യലഹരി ൨൧ - ൩൦ (ആനംദലഹരി)

2008-03-14T17:48:00.002+05:30

തടില്ലേഖാ തന്വീം തപന ശശി വൈശ്വാനരമയീം
നിഷണ്ണാം ഷണ്ണാമപ്യുപരി കമലാനാം തവ കലാം ,
മഹാപദ്മാടവ്യാം മൃദിതമലമായേന മനസാ
മഹാംതഃ പശ്യംതോ ദധതി പരമാഹ്ലാദ ലഹരീമ് . ൨൧ .

തടില്ലേഖാ തന്വീം - slender as a streak of lightning (Kundalini or coiled up energy or aspect of Sakti within the indiviual, having evolved the twenty five categories within, corresponding to the macrocosm without).
തപന - sun
ശശി - moon
വൈശ്വാനരമയീം - of the nature of fire
നിഷണ്ണാം - seated
ഷണ്ണാം - the six
അപി - and (the three granthis or knots - Brahma, Vishnu and Rudra, seperating the cakras)
ഉപരി - above
കമലാനാം - the lotuses (yogic cakras)
തവ കലാം - your aspect (as Sadakhya, from the union of the Kundalini with the Sadasiva tattva and which is the source of the twenty five categories of the universe.
മഹാ പദ്മാടവ്യാം - in the great lotus forest (the Sahasrara)
മൃദിത മല മായേന - free from sin and illusion
മനസാ - by a mind
മഹാംതഃ - greatmen
പശ്യംതഃ - those who perceive
ദധതി - pocess
പരം ആഹ്ലാദ ലഹരീം - the wave of supreme joy

Great men who perceive by a mind free from sin and illusion, your aspect (as the Sadakhya kala), seated in the great lotus forest (the Sahasrara), above the six lotuses (yogic cakras) and (the granthis or knots), slender as a streak of lightning, of the nature of the sun, moon and fire, possess the wave of supreme joy.
(The mind of the devotee, free from sin and illusion, perceives Siva - Sakti in the great lotus forest.
Cf SVL, Verse 21 : Siva - Sakti reach the pure, lotus like heart of the devotee).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഭവാനി ത്വം ദാസേ മയി വിതര ദൃഷ്ടിം സകരുണാം
ഇതി സ്തോതും വാംഛന് കഥയതി ഭവാനി ത്വമിതി യഃ ,
തദൈവ ത്വം തസ്മൈ ദിശസി നിജസായുജ്യ പദവീം
മുകുംദ ബ്രഹ്മേംദ്ര സ്ഫുട മകുട നീരാജിതപദാമ് . ൨൨ .

ഭവാനി - Oh Bhavani! (Sakti)
ത്വം ദാസേ മയി - on me your slave
വിതര - you bestow
ദൃഷ്ടിം - look
സകരുണാം - endowed with compassion
ഇതി - thus
സ്തോതും വാംഛന് - desiring to praise
കഥയതി - says
ഭവാനി ത്വം ഇതി - may I become you, thus (by treating the word "Bhavani" as a verbal declension, one elevates the meaning to that of the aphorisitic declaration : അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി).
യഃ - he
തദാ ഏവ - at that moment itself
ത്വം - you
തസ്മൈ ദിശസി - you grant to him
നിജ സായുജ്യ പദവീം - the state of perpetual absorption of the self into the deity (one of the four states of Mukti or Liberation)
മുകുംദ - Mukunda (Hari)
ബ്രഹ്മ - Brahma
ഇംദ്ര - Indra
സ്ഫുട മകുട - bright diadems
നീരാജിത പദാം - feet which receive the oblation of lights

"Oh Bhavani! bestow on me your slave, (your) look endowed with compassion". He who desiring to praise you thus, (and) says thus : "May I become you". At that moment itself, you, whose feet receive the oblation of lights from the bright diadems of Mukunda, Brahma, and Indra, grant to him the state of perpetual absorption into the deity.
(The devotee entreats Sakti to bestow compassion.
Cf SVL Verse 22: The devotee entreats Siva to bestow compassion).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ത്വയാ ഹൃത്വാ വാമം വപുരപരിതൃപ്തേന മനസാ
ശരീരാര്ധം ശംഭോരപരമപി ശംകേ ഹൃതമഭൂത് ,
യദേതത് ത്വദ്രൂപം സകലമരുണാഭം ത്രിനയനം
കുചാഭ്യാമാനമ്രം കുടില ശശി ചൂഡാല മകുടമ് . ൨൩ .

ത്വയാ - by you
ഹൃത്വാ - having taken over
വാമം വപുഃ - the left half of the body
അപരിതൃപ്തേന മനസാ - with a dissatisfied mind
ശരീരാര്ധം - half of the body
ശംഭോഃ - of Sambhu (Siva)
അപരം അപി - the other (half) also
ശംകേ - I think
ഹൃതം അഭൂത് - was taken
യത് - because
ഏതത് ത്വത് രൂപം - this your form
സകലം അരുണാഭം - entirely red
ത്രി നയനം - has three eyes
കുചാഭ്യാം ആനമ്രം - curved by the bosom
കുടില ശശി - the crescent moon
ചൂഡാല മകുടമ് - crown crested

I think having taken over the left half of the body of Sambhu, with a (still) dissatisfied mind, the other (half) of the body was also taken over by you. Because, this form of your's is entirely red, has three eyes, is curved by the bosom (and) has a crown crested by the crescent moon.
(Sakti is dissatisfied by anything less than total identity
with Siva. Cf SVL, Verse 23 : The devotee is dissatisfied by anything less than seeing Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ജഗത്സൂതേ ധാതാ ഹരിരവതി രുദ്രഃ ക്ഷപയതേ
തിരസ്കുര്വന് ഏതത് സ്വയമപി വപുരീശസ്തിരയതി ,
സദാ പൂര്വഃ സര്വം തദിദമനുഗൃഹ്ണാതി ച ശിവ
സ്തവാജ്ഞാമാലംബ്യ ക്ഷണചലിതയോഃ ഭ്രൂലതികയോഃ . ൨൪ .

ജഗത് സൂതേ - begets the world
ധാതാ - Dhata (Brahma)
ഹരിഃ അവതി - Hari (Vishnu) protects
രുദ്രഃ ക്ഷപയതേ - Rudra destroys
തിരസ്കുര്വന് - withdrawing
ഏതത് - this (Dhata, Hari and Rudra)
സ്വയം അപി വപുഃ - even his own body
ഈശഃ - Isa
തിരയതി - obscures (Isa withdraws into Sadasiva. ie universal dissolution)
സദാ പൂര്വഃ - preceeded by the word "Sada" (perpetual)
സര്വം തത് ഇദം - in all this
അനുഗൃഹ്ണാതി - obliges
ച - indeed
ശിവഃ - Siva (Sadasiva, who is passive and in eternal union with Sakti)
തവ ആജ്ഞാം ആലംബ്യ - stayed by your order
ക്ഷണ ചലിതയോഃ - exhibiting momentary movement
ഭ്രൂ ലതികയോഃ - of the eyebrows

Dhata begets the world. Hari protects (it). Rudra destroys (it). Isa withdrawing this (Dhata, Hari and Rudra), obscures even his own body (by withdrawing into Sadasiva). Indeed Siva (whose name) is preceded by (the word) Sada, obliges in all this, stayed by your order, exhibited by the momentary movement of (your) eyebrows.
(The cycles of creation are at the behest of Sakti.
Cf SVL, Verse 24 : The devotee wishes to spend the cycles of creation worshipping Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ത്രയാണാം ദേവാനാം ത്രിഗുണ ജനിതാനാം തവ ശിവേ
ഭവേത് പൂജാ പൂജാ തവ ചരണയോര്യാ വിരചിതാ ,
തഥാ ഹി ത്വത്പാദോദ്വഹന മണിപീഠസ്യ നികടേ
സ്ഥിതാ ഹ്യേതേ ശശ്വന്മുകുലിത കരോത്തംസ മകുടാഃ . ൨൫ .

ത്രയാണാം ദേവാനാം - of the three gods (Brahma, Vishnu and Rudra)
ത്രി ഗുണ ജനിതാനാം - born of the three properties (Sattva, Rajas and Tamas)
തവ - your
ശിവേ - Oh Sivaa ! (Sakti)
ഭവേത് പൂജാ - becomes homage
പൂജാ - homage
തവ ചരണയോഃ - to your feet
യാ വിരചിതാ - that made
തഥാ ഹി - this is appropriate
ത്വത് പാദ - your feet
ഉദ്വഹന - supporting
മണി പീഠസ്യ - of the gem (studded) pedestal
നികടേ - in proximity
സ്ഥിതാഃ - (they) stand
ഹി ഏതേ - indeed these (gods)
ശശ്വത് - eternally
മുകുലിത കരഃ - hands held together in the shape of a bud
ഉത്തംസ മകുടാഃ - cresting (their) crowns

Oh Sivaa ! that homage made to your feet becomes homage to the three gods born of your three properties. This is appropriate (for) indeed these stand in proximity to the gem (studded) pedestal, supporting your feet, with hands held together in the form of a bud, cresting (their) crowns eternally.
(Sakti is worshipped by Brahma and others.
Cf SVL Verse 25 : Siva is worshipped by Brahma and others).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വിരിംചിഃ പംചത്വം വ്രജതി ഹരിരാപ്നോതി വിരതിം
വിനാശം കീനാശോ ഭജതി ധനദോ യാതി നിധനമ് ,
വിതംദ്രീ മാഹേംദ്രീ വിതതിരപി സംമീലിത ദൃശാ
മഹാസംഹാരേഽസ്മിന് വിഹരതി സതി ത്വത്പതിരസൌ . ൨൬ .

വിരിംചിഃ - Virinchi (Brahma)
പംചത്വം വ്രജതി - proceeds to death (dissolution into the five elements)
ഹരിഃ - Hari (Vishnu)
ആപ്നോതി വിരതിം - meets an end
വിനാശം - destruction
കീനാശഃ - Kinaasa (Yama, the lord of death)
ഭജതി - obtains
ധനദഃ - Dhanada (Kubera, the lord of wealth)
യാതി നിധനം - proceeds to death
വിതംദ്രീ - are in deep sleep (of death)
മാഹേംദ്രീ വിതതിഃ അപി - the group of Mahendras (Indra the lord of gods) also
സംമീലിത ദൃശാ - with eyes closed
മഹാ സംഹാരേ അസ്മിന് - in this the great universal destruction
വിഹരതി - he sports
സതി - Oh Sati! (chaste wife) (Sakti)
ത്വത് പതിഃ അസൌ - this your husband (Sadasiva)

Virinchi proceeds to death. Hari meets an end. Kinaasa obtains destruction. Dhanada proceeds to death. The group of Indras are also in deep sleep (death) with eyes closed. Oh Sati! in this great universal destruction, this (Sadasiva) your husband sports.
(Brahma and others perish at the end of the creative cycle
Cf SVL, verse 26 : The devotee seeks the joy not vouchsafed to Brahma and others).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ജപോ ജല്പഃ ശില്പം സകലമപി മുദ്രാ വിരചനാ
ഗതിഃ പ്രാദക്ഷിണ്യ ക്രമണമശനാദ്യാഹുതി വിധിഃ ,
പ്രണാമഃ സംവേശഃ സുഖമഖിലമാത്മാര്പണ ദൃശാ
സപര്യാ പര്യായസ്തവ ഭവതു യന്മേ വിലസിതമ് . ൨൭ .

ജപഃ - muttered prayers
ജല്പഃ - speech
ശില്പം - manual tasks
സകലം അപി - and all
മുദ്രാ വിരചനാ - the symbolic arrangement of fingers in worship
ഗതിഃ - the gait
പ്രാദക്ഷിണ്യ ക്രമണം - the steps of circambulation of the deity
അശനാദി - food etc.
ആഹുതി വിധിഃ - the method of offering oblations
പ്രണാമഃ - salutation
സംവേശഃ - sleep
സുഖം അഖിലം - all that is facile
ആത്മാര്പണ ദൃശാ - from the point of view of offering the self
സപര്യാ പര്യായഃ - synonymous with worship
തവ ഭവതു - let it be to you
യത് മേ വിലസിതമ് - that which is manifested in me

Let speech be muttered prayers, and all manual tasks the symbolic arrangement of fingers in worship, let gait be the steps of circambulation of the deity, let food etc. be the method of offering oblations, let sleep be salutation, let all that is facilely manifested in me be synonymous with worship to you
from the point of view of offering the self (in worship).
(The devotee offers all bodily functions to Sakti.
Cf SVL, verse 27 : The devotee offers his mind to Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സുധാമപ്യാസ്വാദ്യ പ്രതിഭയ ജരാ മൃത്യു ഹരിണീം
വിപദ്യംതേ വിശ്വേ വിധി ശതമഖാദ്യാ ദിവിഷദഃ ,
കരാലം യത് ക്ഷ്വേലം കബലിതവതഃ കാലകലനാ
ന ശംഭോസ്തന്മൂലം തവ ജനനി താടംക മഹിമാ . ൨൮ .

സുധാം അപി - even ambrosia
ആസ്വാദ്യ - having eaten
പ്രതിഭയ - the fearful
ജരാ മൃത്യു - old age (and) death
ഹരിണീം - that which removes
വിപദ്യംതേ - they die
വിശ്വേ - all
വിധി - Vidhi (Brahma)
ശതമഖഃ ആദ്യാഃ - Satamkha (Indra) and others
ദിവിഷദഃ - inhabitants of heaven
കരാലം - dreadful
യത് - because
ക്ഷ്വേലം - poison
കബലിതവതഃ - one who has swallowed a mouthful
കാല കലനാ - subject to time (does not succumb to death)
ന - not
ശംഭോഃ - for Sambhu (Siva)
തത് മൂലം - because of it
തവ ജനനി - your Oh Mother! (Sakti)
താടംക മഹിമാ - the greatness of the earring (the Sricakra)

Having eaten even ambrosia, which removes the fearful old age (and) death, Vidhi, Satamakha and all other inhabitants of heaven die. (But if) Sambhu, who has swallowed a mouthful of the dreadful poison is not subject to time because of it, (it is) because of the greatness of your earring Oh Mother!
(Siva is freed from death by Sakti
Cf SVL, verse 28 : The devotee is freed from the cycle of birth and death by worship of Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കിരീടം വൈരിംചം പരിഹര പുരഃ കൈടഭഭിദഃ
കഠോരേ കോടീരേ സ്ഖലസി ജഹി ജംഭാരി മകുടമ് ,
പ്രണമ്രേഷ്വേതേഷു പ്രസഭമുപയാതസ്യ ഭവനം
ഭവസ്യാഭ്യുത്ഥാനേ തവ പരിജനോക്തിര്വിജയതേ . ൨൯ .

കിരീടം - the crown
വൈരിംചം - of Virinchi (Brahma)
പരിഹര - you avoid
പുരഃ - in front
കൈടഭ ഭിദഃ - the destroyer of (the demon) Kaitabha (Vishnu)
കഠോരേ കോടീരേ - the hard crown
സ്ഖലസി - you (will) trip
ജഹി - avoid
ജംഭാരി മകുടമ് - the crown of the enemy of Jambha (Indra)
പ്രണമ്രേഷു ഏതേഷു - when these (gods) are paying obeissance
പ്രസഭം - impetuously
ഉപയാതസ്യ ഭവനം - who approaches (your) abode
ഭവസ്യ - of Bhava (Siva)
അഭ്യുത്ഥാനേ - when you rise in honour
തവ - your
പരിജനോക്തിഃ - the words of the retinue
വിജയതേ - may it triumph

"Avoid the crown of Virinchi in front! You (will) trip on the hard crown of Kaitabhabhida! Avoid the crown of Jambhari!" May (such) words of your retinue triumph, when you impetuously rise in honour of Bhava, who approaches (your) abode, when these (gods) are paying obeissance.
(The celestials pray to Sakti.
Cf SVL, verse 29 : The celestials pray to Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സ്വദേഹോദ്ഭൂതാഭിര്‌ഘൃണിഭിരണിമാദ്യാഭിരഭിതോ
നിഷേവ്യേ നിത്യേ ത്വാമഹമിതി സദാ ഭാവയതി യഃ ,
കിമാശ്ചര്യം തസ്യ ത്രിനയന സമൃദ്ധിം തൃണയതോ
മഹാസംവര്താഗ്നിര്വിരചയതി നീരാജന വിധിമ് . ൩൦ .

സ്വദേഹോദ്ഭൂതാഭിഃ - generated from (your) own body
ഘൃണിഭിഃ - by the light rays
അണിമാദ്യാഭിഃ - Anima (capacity for atomic reduction) and others
(the eight superhuman powers or Siddhis, personified as godesses)
അഭിതഃ - surrounded by
നിഷേവ്യേ - Oh one worthy of adoration! (Sakti)
നിത്യേ - Oh eternal one! (Sakti)
ത്വാം അഹം ഇതി - you as the self (the aphorisitic declaration
അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി)
സദാ - always
ഭാവയതി - meditates
യഃ - he who
കിം ആശ്ചര്യം - Oh how wonderful!
തസ്യ - to him
ത്രിനയന സമൃദ്ധിം - the wealth of absorption into the three eyed one (Siva)
തൃണയതഃ - as equivalent to (but a piece of) straw
മഹാ സംവര്താഗ്നിഃ - the great fire of dissolution
വിരചയതി - performs
നീരാജന വിധിം - the ceremony of waving lights (as an act of
adoration to the deity)

Oh one worthy of adoration! Oh eternal one! he who constantly meditates on you, who is surrounded by the light rays of Anima and others generated from your own body, as the self, to him (the devotee) who considers the wealth of absorption into Siva as equivalent to (but) a piece of straw, the great fire of dissolution performs the ceremony of waving lights. Oh how wonderful!
(The devotee of Sakti considers himself superior to Siva.
Cf SVL, verse 30 : The devotee of Siva considers himself inferior to the celestial devotees).

സൌംദര്യലഹരി ൩൧ - ൪൧ (ആനംദലഹരി)

2008-03-14T17:47:00.001+05:30

ചതുഃ ഷഷ്ട്യാ തംത്രൈഃ സകലമതിസംധായ ഭുവനം
സ്ഥിതസ്തത്തത് സിദ്ധി പ്രസവ പരതംത്രൈഃ പശുപതിഃ ,
പുനസ്ത്വന്നിര്ബംധാദഖില പുരുഷാര്ഥൈക ഘടനാ
സ്വതംത്രം തേ തംത്രം ക്ഷിതിതലമവാതീതരദിദമ് . ൩൧ .

ചതുഃ ഷഷ്ട്യാ തംത്രൈഃ - with the sixty four spiritual disciplines (which do not follow the Vedic path and aim at Artha and Kama only)
സകലം - all
അതിസംധായ - having deceived
ഭുവനം - the world
സ്ഥിതഃ - desisted
തത് തത് - that, that (to each individually)
സിദ്ധി പ്രസവ - capable of generating a result
പര തംത്രൈഃ - restricted to
പശുപതിഃ - Pasupati (Siva)
പുനഃ - but
ത്വത് നിര്ബംധാത് - importuned by you
അഖില പുരുഷാര്ഥ - all the principal objects of life (Dharma, Artha, Kama and Moksha)
ഏക ഘടനാ - brings together as one
സ്വതംത്രം - independently
തേ തംത്രം - your spiritual discipline (the SriVidya expounded in the Subhagamapancakam, following the Vedic path and aiming at Moksha)
ക്ഷിതിതലം - the surface of the earth
അവാതീതരത് - caused to descend
ഇദമ് - this

Pasupati desisted, having deceived all the world, with the sixty four spiritual disciplines, which are capable of generating a result, restricted to each individually. But, importuned by you, he caused this, your spiritual discipline which independently brings together as one, all the principal objects of human life, to descend to the surface of the earth.
(Pasupati deceived all the world.
Cf SVL, verse 31 : Pasupati rendered the greatest of help to the world).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ശിവഃ ശക്തിഃ കാമഃ ക്ഷിതിരഥ രവിഃ ശീതകിരണഃ
സ്മരോ ഹംസഃ ശക്രസ്തദനു ച പരാ മാര ഹരയഃ ,
അമീ ഹൃല്ലേഖാഭിസ്തിസൃഭിരവസാനേഷു ഘടിതാ
ഭജംതേ വര്ണാസ്തേ തവ ജനനി നാമാവയവതാമ് . ൩൨ .

ശിവഃ - the word Siva standing for the syllable `ka'
ശക്തിഃ - the word Sakti standing for the syllable `e'
കാമഃ - the word Kama (Cupid) standing for the syllable `i'
ക്ഷിതിഃ - the word Kshiti (Earth) standing for the syllable `la'
അഥഃ - then
രവിഃ - the word Ravi (Sun) standing for the syllable `ha'
ശീതകിരണഃ - the word Sitakirana (Moon) standing for the syllable `sa'
സ്മരഃ - the word Smara (Cupid) standing for the syllable `ka'
ഹംസഃ - the word Hamsa standing for the syllable `ha'
ശക്രഃ - the word Shakra (Indra) standing for the syllable `la'
തത് അനു ച - and following that
പരാ - the word Paraa standing for the syllable `sa'
മാരഃ - the word Maara (Cupid) standing for the syllable `ka'
ഹരയഃ - the word Hari standing for the syllable `la'
അമീ - these
ഹൃല്ലേഖാഭിഃ തിസൃഭിഃ - with the three Hrimkaras
അവസാണേഷു ഘടിതാഃ - joined at the end
ഭജംതേ - they become
വര്ണാഃ തേ - your syllables
തവ ജനനി - your Oh Mother! (Sakti)
നാമ അവയവതാം - parts of (your) name

Siva, Sakti, Kama, Kshiti (the words standing for the syllables `ka', `e', `i', `la'), then Ravi, Sitakirana, Smara, Hamsa, Sakra (the words standing for the syllables `ha', `sa', `ka', `ha', `la'), and following that Paraa, Maara, Hari (the words standing for the syllables `sa', `ka', `la'). Oh Mother! with the three Hrimkaras joined to the ends of these your syllables, they become parts of your name (the fifteen syllabled mantra with the sixteenth secret syllable `Srim' becomes the SriVidya mantra)
(The SriVidya containing the syllable `Sri' and the most sacred mantra for worship of Sakti.
Cf SVL, verse 32 : Siva's consumption of poison or `Sri', and the time of it's incident the most sacred for worship of Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സ്മരം യോനിം ലക്ഷ്മീം ത്രിതയമിദമാദൌ തവ മനോ
ര്നിധായൈകേ നിത്യേ നിരവധി മഹാഭോഗ രസികാഃ ,
ഭജംതി ത്വാം ചിംതാമണി ഗുണനിബദ്ധാക്ഷ വലയാഃ
ശിവാഗ്നൌ ജുഹ്വംതഃ സുരഭിഘൃത ധാരാഹുതി ശതൈഃ . ൩൩ .

സ്മരം - the word Smara (Cupid) standing for the syllable `klim'
യോനിം - the word Yoni standing for the syllable `hrim'
ലക്ഷ്മീം - the word Lakshmi standing for the syllable `Srim'
ത്രിതയം ഇദം - these three
ആദൌ - in the beginning
തവ മനോഃ നിധായ - having placed in your mantra
ഏകേ - a few
നിത്യേ - Oh Eternal one! (Sakti)
നിരവധി - endless
മഹാഭോഗ - great sacrifice (food offered to God)
രസികാഃ - connoiseurs
ഭജംതി ത്വാം - they worship you
ചിംതാമണി - the wish yeilding gem
ഗുണ നിബദ്ധ അക്ഷ വലയാഃ - the circles of the rosary tied by thread
ശിവാഗ്നൌ - in the fire of Sivaa (Sakti)
ജുഹ്വംതഃ - pouring oblations into the sacrificial fire
സുരഭി ഘൃത - fragrant clarified butter
ധാരാ - stream
ആഹുതി ശതൈഃ - with hundreds of oblations

Having placed these three : Smara, Yoni, Lakshmi (standing for the syllables `klim', `hrim' and `srim') in the beginning of your mantra, Oh Eternal one !, a few conoisseurs of endless great sacrifice worship you with the circles of the rosary with Cintamani gems tied by thread (and) by pouring oblations into the fire of Sivaa, with hundreds of oblations of fragrant streams of clarified butter.
(The devotees of Sakti perform endless sacrifice.
Cf SVL, verse 33 : The devotee of Siva worships only once).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ശരീരം ത്വം ശംഭോഃ ശശി മിഹിര വക്ഷോരുഹ യുഗം
തവാത്മാനം മന്യേ ഭഗവതി നവാത്മാനമനഘമ് ,
അതഃ ശേഷഃ ശേഷീത്യയമുഭയ സാധാരണതയാ
സ്ഥിതഃ സംബംധോ വാം സമരസ പരാനംദപരയോഃ . ൩൪ .

ശരീരം - the body
ത്വം - you (Sakti as Paraa at the time of Creation)
ശംഭോഃ - of Sambhu (Siva as Parananda at the time of Creation)
ശശി മിഹിര - moon, sun
വക്ഷോ രുഹ - the bosom
യുഗം - endowed with
തവ ആത്മാനം - your body
മന്യേ - I consider
ഭഗവതി - Oh Bhagavati! (Oh glorious one!) (Sakti)
നവ ആത്മാനം - one having nine parts (Kala, Kula,Naman, Jnana
Citta, Nada, Bindu, Kalaa and Jiva) (Siva)
അനഘം - sinless
അതഃ - therefore
ശേഷഃ ശേഷീ - the Accessory - Principal
ഇതി - of the nature of
അയം - this
ഉഭയ സാധാരണതയാ - being common to both
സ്ഥിതഃ - exists
സംബംധഃ - relationship
വാം - in you (two)
സമരസ - who are equipoised
പരാനംദ - Parananda (transcendent bliss or Siva)
പരയോഃ - Paraa (conciousness or Sakti)

Oh Bhagavati! you are the body of Sambhu, endowed with the sun - moon for the bosom. (Sakti is Accessory to Siva the Principal at the time of dissolution). I consider the sinless one with nine parts (Siva) as your body. (Siva is Accessory to Sakti the Principal at the time of creation). Therefore, this relationship of the nature of Accessory - Principal exists being common to both, who are Parananda and Paraa equipoised.
Note : This is the view of the Purvakaulas : the relative dominance of Sakti.
(At the time of dissolution Siva is the Principal and Sakti is the Accessory and vice versa at creation.
Cf SVL, verse 34 : Sambhu rejoices at the time of dissolution).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

മനസ്ത്വം വ്യോമ ത്വം മരുദസി മരുത്സാരഥിരസി
ത്വമാപസ്ത്വം ഭൂമിസ്ത്വയി പരിണതായാം ന ഹി പരമ് ,
ത്വമേവ സ്വാത്മാനം പരിണമയിതും വിശ്വ വപുഷാ
ചിദാനംദാകാരം ശിവയുവതി ഭാവേന ബിഭൃഷേ . ൩൫ .

മനഃ ത്വം - you are the mind (element in the Angya cakra)
വ്യോമ ത്വം - you are the space (element in the Vishuddhi cakra)
മരുത് അസി - you are the air (element in the Anahata cakra)
മരുത് സാരഥിഃ അസി - you are the fire (element in the Svadhishtana cakra)
ത്വം ആപഃ - you are the water (element in the Manipura cakra)
ത്വം ഭൂമിഃ - you are the earth (element in the Muladhara cakra)
ത്വയി പരിണയതാം - when you have trasformed (thus)
ന ഹി പരമ് - there is nothing else indeed
ത്വം ഏവ - you yourself
സ്വ ആത്മാനം - own self
പരിണമയിതും - to transform
വിശ്വ വപുഷാ - the universe
ചിത് ആനംദ ആകാരം - the form of conciousness and bliss (Cit Sakti and Ananda Bhairava or the form of Brahman preceeding creation)
ശിവയുവതി - Oh wife of Siva! (Sakti)
ഭാവേന - by intention
ബിഭൃഷേ - you bear

You are mind, you are space, you are air, you are fire, you are water (and) you are earth. When you have transformed (thus), there is nothing else indeed. You yourself to transform your own self into the universe, bear the form of conciousness - bliss by intention, Oh wife of Siva!

Note : This is the view of the Uttarakaulas : the absolute dominance of Sakti.
(Sakti is the micro and macrocosmic universe.
Cf SVL, verse 35 : Siva is all pervasive, within and without).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തവാജ്ഞാചക്രസ്ഥം തപന ശശി കോടി ദ്യുതിധരം
പരം ശംഭും വംദേ പരിമിലിത പാര്ശ്വം പരചിതാ ,
യമാരാധ്യന് ഭക്ത്യാ രവി ശശി ശുചീനാമവിഷയേ
നിരാലോകേഽലോകേ നിവസതി ഹി ഭാലോക ഭുവനേ . ൩൬ .

തവ - your
ആജ്ഞാചക്രസ്ഥം - who is present in the Angya cakra (of the devotee or alternatively the four Siva cakras in the internal Sricakra in between the brows)
തപന ശശി കോടി - ten million suns and moons
ദ്യുതി ധരം - who bears the lustre of
പരം ശംഭും - Sambhu called Para (Supreme bliss, Siva)
വംദേ - I salute
പരിമിലിത പാര്ശ്വംം - who is touched on both sides
പരചിതാ - by Paraa Cit (Supreme conciousness, Sakti)
യം ആരാധ്യന് - worshipping whom (Para Sambhu)
ഭക്ത്യാ - with devotion
രവി ശശി ശുചീനാം അവിഷയേ - that is beyond the sun, moon and fire
നിരാലോകേ - in the invisible
അലോകേ - unlike the (visible) world
നിവസതി ഹി - he indeed lives
ഭാലോക ഭുവനേ - in the luminous plane (the Sahasrara cakra)

I salute the Para Sambhu who is present in your Angya cakra, who bears the lustre of ten million suns and moons, (and) who is touched on both sides by Paraa Cit. He, worshipping whom (Para Sambhu) with devotion, certainly lives in the luminous plane, that is beyond the sun, moon and fire, which is invisible and unlike the (visible) world.
Note : The arrangement of the verses 36 - 41 is according to the order of origin of the five elements, one from the other : mind, space, air, fire, water and earth and corresponds to the respective cakras mentioned in verses 36 - 41.
(The devotee worships Siva and Sakti in the Sricakra within the body.
Cf SVL, verse 36 :The devotee worships Siva within the body).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വിശുദ്ധൌ തേ ശുദ്ധസ്ഫടിക വിശദം വ്യോമ ജനകമ്
ശിവം സേവേ ദേവീമപി ശിവസമാന വ്യവസിതാമ് ,
യയോഃ കാംത്യാ യാംത്യാഃ ശശികിരണ സാരൂപ്യ സരണേഃ
വിധൂതാംതര്ധ്വാംതാ വിലസതി ചകോരീവ ജഗതീ . ൩൭ .

വിശുദ്ധൌ തേ - in your Vishuddhi cakra
ശുദ്ധ സ്ഫടിക - flawless crystal
വിശദം - pure
വ്യോമ ജനകമ് - the originator of the space element
ശിവം സേവേ - I worship Siva
ദേവീം അപി - along with Devi (Sakti)
ശിവ സമാന വ്യവസിതാം - whose functions are equal to Siva
യയോഃ കാംത്യാഃ - whose (Siva and Sakti) lustre
യാംത്യാഃ - emerging
ശശി കിരണ - moon beams
സാരൂപ്യ സരണേഃ - arranged similar to
വിധൂത - dispelled
അംതഃ ധ്വാംതാ - inner darkness
വിലസതി - shines
ചകോരീ ഇവ - like the Cakora bird (a mythological bird which subsists on moon beams, and hence rejoices, as per poetic convention)
ജഗതീ - the worlds (heaven, earth and the nether worlds)

I worship Siva, in your Vishuddhi cakra, who is pure as flawless crystal, who is the originator of the space element, along with Devi, whose functions are equal to Siva; by whose emerging lustre arranged similar to moon beams, the worlds shine like the Cakora bird, with the inner darkness dispelled.
(The devotee worshipping Siva and Sakti, rejoices with his ignorance dispelled.
Cf SVL, verse 37 : The wise devotees of Siva obtain the joy of Siva who is with Uma).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സമുന്മീലത് സംവിത്കമല മകരംദൈക രസികം
ഭജേ ഹംസദ്വംദ്വം കിമപി മഹതാം മാനസചരമ് ,
യദാലാപാദഷ്ടാശ ഗുണിത വിദ്യാ പരിണതിഃ
യദാദത്തേ ദോഷാദ് ഗുണമഖിലമദ്ഭ്യഃ പയ ഇവ . ൩൮ .

സമുന്മീലത് - fully bloomed
സംവിത് കമലം - lotus of knowledge
മകരംദഃ ഏക രസികം - which relish only the honey
ഭജേ - I adore
ഹംസ ദ്വംദ്വം - the pair of swans, Ham (Siva) and Sa (Sakti)
കിം അപി - which are indescribable
മഹതാം - of great men
മാനസ ചരം - which move in the Manasa lake of the heart (swans permanently reside in the Manasa lake as per poetic convention)
യത് ആലാപാത് - from whose conversation
അഷ്ടാദശ ഗുണിത - enumerated as eighteen (Vedas, Vedangas etc)
വിദ്യാഃ - systems of knowledge
പരിണതിഃ - developed
യത് ആദത്തേ - which accept
ദോഷാത് - from sin
ഗുണം അഖിലം - all virtue
അദ്ഭ്യഃ പയ ഇവ - like milk from water (as per poetic convention swans can seperate milk from water)

I adore the indescribable pair of swans (Siva and Sakti), which relish only the honey of the fully bloomed lotus of knowledge, which move in the Manasa lake of the hearts of great men, from whose conversation the systems of knowledge enumerated as eighteen developed (and) which accept all virtue from sin, like (seperating) milk from water.
(Siva and Sakti are in the Manasa lake of the heart.
Cf SVL, verse 38 : Siva and Sakti are in the lake of the heart).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തവ സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹുതവഹമധിഷ്ഠായ നിരതം
തമീഡേ സംവര്തം ജനനി മഹതീം താം ച സമയാമ് ,
യദാലോകേ ലോകാന് ദഹതി മഹതി ക്രോധ കലിതേ
ദയാര്ദ്രാ യാ ദൃഷ്ടിഃ ശിശിരമുപചാരം രചയതി . ൩൯ .

തവ സ്വാധിഷ്ഠാനേ - in your Svadhishthana cakra
തവഹം - the fire element
അധിഷ്ഠായ - having stationed
നിരതം - uninterruptedly
തം ഈഡേ - I praise
സംവര്തം - fire of dissolution (Siva as Rudra, the lord of dissolution or Sakti conceived as the fire of dissolution)
ജനനി - Oh Mother! (Sakti)
മഹതീം താം ച സമയാം - and that great Samayaa (Sakti)
യത് ആലോകേ - the sight of which (the fire)
ലോകാന് ദഹതി - burns the worlds
മഹതി - great
ക്രോധ കലിതേ - impelled by anger (of Rudra)
ദയാ ആര്ദ്രാ - tender with compassion
യാ ദൃഷ്ടിഃ - that look
ശിശിരം ഉപചാരം - cooling remedy
രചയതി - effects

Oh Mother! having stationed the fire element in your Svadhishthana cakra, I praise uninterruptedly that fire of dissolution (Siva as Rudra) and that great Samayaa. The sight of which, (the fire) impelled by the great anger (of Rudra) burns the worlds, (while) that look (of your's), tender with compassion effects a cooling remedy.
(Sakti's look effects a cooling remedy.
Cf SVL, verse 39 : Siva causes the sovereign remedy of knowledge - bliss to fructify).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തടിത്വംതം ശക്ത്യാ തിമിര പരിപംഥി സ്ഫുരണയാ
സ്ഫുരന്നാനാ രത്നാഭരണ പരിണദ്ധേംദ്രധനുഷമ് ,
തവ ശ്യാമം മേഘം കമപി മണിപൂരൈക ശരണം
നിഷേവേ വര്ഷംതം ഹരമിഹിര തപ്തം ത്രിഭുവനമ് . ൪൦ .

തടിത്വംതം - as lightning
ശക്ത്യാ - with Sakti
തിമിര പരിപംഥി - foe of darkness
രണയാ - flashing
രന് - shining
നാനാ രത്ന ആഭരണ - variegated gem studded ornaments
പരിണദ്ധ - formed
ഇംദ്ര ധനുഷം - rainbow
തവ - your
ശ്യാമം മേഘം - dark cloud
കം അപി - indescribable
മണിപൂര - the Manipura cakra
ഏക ശരണം - sole resort
നിഷേവേ - I worship
വര്ഷംതം - which showers
ഹര മിഹിരഃ - the fire of dissolution
തപ്തം ത്രിഭുവനം - the burnt three worlds (heaven, earth and nether worlds)

I worship that indescribable dark cloud which showers on the three worlds burnt by the fire of dissolution, which has your Manipura cakra as the sole resort, with Sakti as lightning flashing as the foe of darkness, (and) with a rainbow formed by (your) shining variegated gem studded ornaments.
(The rain water of Sakti as the cloud cools the burnt worlds.
Cf SVL, verse 40 : The nectarean water of Siva's tale causes the crop of devotion to fructify).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തവാധാരേ മൂലേ സഹ സമയയാ ലാസ്യപരയാ
നവാത്മാനം മന്യേ നവരസ മഹാതാംഡവ നടം ,
ഉഭാഭ്യാമേതാഭ്യാമുദയ വിധിമുദ്ദിശ്യ ദയയാ
സനാഥാഭ്യാം ജജ്ഞേ ജനക ജനനീമത് ജഗദിദമ് . ൪൧ .

തവ ആധാരേ മൂലേ - in your Muladhara cakra
സഹ സമയയാ - with Samayaa (Sakti)
ലാസ്യ പരയാ - intent on the Lasya dance (dance of women)
നവ ആത്മാനം - one having nine parts (Siva)
മന്യേ - I worship
നവ രസ - the nine sentiments (of poetics)
മഹാ താംഡവ - the wonderful Tandava dance (dance of men)
നടം - dancing
ഉഭാഭ്യാം ഏതാഭ്യാം - in these two
ഉദയ വിധിം ഉദ്ദിശ്യ - having creation as the object
ദയയാ സനാഥാഭ്യാം - who are endowed with compassion
ജജ്ഞേ - acquired
ജനക ജനനീമത് - a father and mother
ജഗത് ഇദമ് - this world

In your Muladhara cakra, I worship Samayaa (Sakti) intent on the Lasya dance, with Navatman (Siva) dancing the wonderful Tandava dance (with it's) nine sentiments. This world has acquired a father and mother in these two, having creation as the object, (and) who are endowed with compassion.
(Worship of Samayaa, the name of Sakti assigned by the Samayacarins who worship mentally and Navatman, the name of Siva assigned by the Kaulas who worship externally.
Cf SVL, verse 41 : The mind (for internal worship) and the sense and motor organs (for external worship) engage in the worship of Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഇതി ശ്രീസൌംദര്യലഹര്യാം ആനംദലഹര്യാഖ്യഃ പ്രഥമോഭാഗഃ സമാപ്തഃ
Here ends Anandalahari, the first part of Soundaryalahari.

സൌംദര്യലഹരി ൪൨ - ൫൦

2008-03-14T17:46:00.000+05:30

ഗതൈര്മാണിക്യത്വം ഗഗനമണിഭിഃ സാംദ്രഘടിതം
കിരീടം തേ ഹൈമം ഹിമഗിരിസുതേ കീര്തയതി യഃ ,
സ നീഡേയച്ഛായാച്ഛുരണശബലം ചംദ്ര ശകലം
ധനുഃ ശൌനാസീരം കിമിതി ന നിബധ്നാതി ധിഷണാമ് . ൪൨ .

ഗതൈഃ മാണിക്യത്വം - which have become gems
ഗഗന മണിഭിഃ - with the twelve Adityas (suns)
സാംദ്ര ഘടിതം - densely combined
കിരീടം തേ - your crown
ഹൈമം - golden
ഹിമ ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the snowy mountain! (Sakti)
കീര്തയതി യഃ - he who narrates
നീഡേയച്ഛായാ - lustre of the celestial orbs
ഛുരണ ശബലം - enveloped by variegated colour
ചംദ്ര ശകലം - the fragment of the moon (crescent moon)
ധനുഃ ശൌനാസീരം - bow of Indra (rainbow)
കിം ഇതി - is it?
ന നിബധ്നാതി - will he not compose?
ധിഷണാമ് - in the hymn

Oh daughter of the snowy mountain! he who narrates of your golden crown with the twelve suns which have become gems that are densely combined, will he not compose in the hymn that the fragment of the moon is the rainbow, enveloped as it is by variegated colour from the lustre of the celestial orbs (the suns)?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ധുനോതു ധ്വാംതം നസ്തുലിതദലിതേംദീവര വനം
ഘനസ്നിഗ്ധ ശ്ലക്ഷ്ണം ചികുര നികുരുംബം തവ ശിവേ ,
യദീയം സൌരഭ്യം സഹജമുപലബ്ധും സുമനസോ
വസംത്യസ്മിന് മന്യേ വലമഥന വാടീ വിടപിനാമ് . ൪൩ .

ധുനോതു - let it remove
ധ്വാംതം നഃ - our darkness (ignorance)
തുലിത - resembles
ദലിത ഇംദീവര വനം - the full bloomed blue lotus cluster
ഘന സ്നിഗ്ധ - which is dense, glossy
ശ്ലക്ഷ്ണം - soft
ചികുര നികുരുംബം - mass of hair
തവ ശിവേ - your Oh Sivaa! (Sakti)
യത് ഇയം - of which (this hair)
സൌരഭ്യം - fragrance
സഹജം - natural
ഉപലബ്ധും - to obtain
സുമനസഃ - the flowers
വസംതി - dwell
അസ്മിന് - in this (it)
മന്യേ - I think
വല മഥന - the enemy of Vala (Indra)
വാടീ വിടപിനാമ് - the trees of the garden

Oh Sivaa! let your mass of hair which is dense, glossy (and) soft, which resembles the full bloomed blue lotus cluster remove our darkness. I think, to obtain the natural fragrance of which, the flowers of the trees of the garden of Indra dwell in it.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തനോതു ക്ഷേമം നസ്തവ വദനസൌംദര്യ ലഹരീ
പരീവാഹസ്രോതഃ സരണിരിവ സീമംതസരണിഃ ,
വഹംതീ സിംദൂരം പ്രബലകബരീ ഭാര തിമിര
ദ്വിഷാം ബൃംദൈര്ബംദീകൃതമിവ നവീനാര്ക കിരണമ് . ൪൪ .

തനോതു - let it grant
ക്ഷേമം നഃ - our well being
തവ - your
വദന സൌംദര്യ ലഹരീ - wave of facial beauty
പരീവാഹ സ്രോതഃ - overflowing stream
സരണിഃ ഇവ - like the path
സീമംത സരണിഃ - the line of hair parting
വഹംതീ - which bears
സിംദൂരം - vermillion powder (worn by married women as an auspicious symbol)
പ്രബല - the very great
കബരീ ഭാര - mass of hair
തിമിര - darkness
ദ്വിഷാം ബൃംദൈഃ - multitude of foes
ബംദീ കൃതം ഇവ - as if captured by
നവീന - newly (risen)
അര്ക കിരണം - ray of the sun

Let (your) line of hair parting, which is like the path of an overflowing stream from the wave of your facial beauty, which bears the vermillion powder, (like) the ray of the newly (risen) sun, (and) which is as if captured by the very great mass of hair, like the multitude of foes (in the form of) darkness, grant our well being.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അരാലൈഃ സ്വഭാവ്യാദലി കലഭ സശ്രീഭിരലകൈഃ
പരീതം തേ വക്ത്രം പരിഹസതി പംകേരുഹ രുചിമ് ,
ദരസ്മേരേ യസ്മിന് ദശനരുചി കിംജല്ക രുചിരേ
സുഗംധൌ മാദ്യംതി സ്മര ദഹന ചക്ഷുര്മധുലിഹഃ . ൪൫ .

അരാലൈഃ - curly
സ്വഭാവ്യാത് - naturally
അലി കലഭ - young bees
സശ്രീഭിഃ - with the beauty
അലകൈഃ - by hair
പരീതം - surrounded
തേ വക്ത്രം - your face
പരിഹസതി - ridicules
പംകേരുഹ രുചിം - the beauty of the lotus
ദരസ്മേരേ - slight smile
യസ്മിന് - in which (your face)
ദശന രുചി - the lustrous teeth
കിംജല്ക രുചിരേ - the beautiful lotus filaments
ഗംധൌ - which is fragrant
മാദ്യംതി - they rejoice
സ്മര ദഹന - the scorcher of Cupid (Siva)
ചക്ഷുഃ - the eyes
മധുലിഹഃ - the bees

Your face surrounded by naturally curly hair with the beauty of young bees, ridicules the beauty of the lotus. In which (face), there is a slight smile, the lustrous teeth are the beautiful lotus filaments, which is fragrant, and in which the honey bees of the eyes of Siva rejoice.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ലലാടം ലാവണ്യ ദ്യുതി വിമലമാഭാതി തവ യത്
ദ്വിതീയം തന്മന്യേ മകുടഘടിതം ചംദ്രശകലമ് ,
വിപര്യാസ ന്യാസാദുഭയമപി സംഭൂയ ച മിഥഃ
സുധാലേപസ്യൂതിഃ പരിണമതി രാകാ ഹിമകരഃ . ൪൬ .

ലലാടം - forehead
ലാവണ്യ ദ്യുതി - lustrous beauty
വിമലം - pure
ആഭാതി - shines
തവ - of your's
യത് - that
ദ്വിതീയം - the second
തത് മന്യേ - I think, it
മകുട ഘടിതം - enjoined to the crown
ചംദ്ര ശകലം - fragment of moon (crescent moon)
വിപര്യാസ ന്യാസാത് - on placing in reverse
ഉഭയം - the two
അപി - and
സംഭൂയ ച മിഥഃ - and combined mutually
സുധാ ലേപ സ്യൂതിഃ - with the seam plastered by nectar
പരിണമതി - transforms
രാകാ ഹിമകരഃ - the moon on a full moon night

That forehead of yours which shines with pure lustrous beauty, I think it to be the second fragment of moon, enjoined to (your) crown. And the two on placing in reverse, and combined mutually, with the seam plastered by nectar, transforms into the moon on a full moon night.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഭ്രുവൌ ഭുഗ്നേ കിംചിദ് ഭുവന ഭയ ഭംഗ വ്യസനിനി
ത്വദീയേ നേത്രാഭ്യാം മധുകര രുചിഭ്യാം ധൃതഗുണമ് ,
ധനുര്മന്യേ സവ്യേതരകര ഗൃഹീതം രതിപതേഃ
പ്രകോഷ്ഠേ മുഷ്ടൌ ച സ്ഥഗയതി നിഗൂഢാംതരമുമേ . ൪൭ .

ഭ്രുവൌ - eyebrows
ഭുഗ്നേ കിംചിത് - slightly curved
ഭുവന ഭയ ഭംഗ വ്യസനിനി - Oh one devoted to defeating fear of the world! (Sakti)
ത്വദീയേ - your
നേത്രാഭ്യാം - with (your) eyes
മധുകര രുചിഭ്യാം - beautiful as bees
ധൃത ഗുണം ധനുഃ - the bow with (bow) string fixed
മന്യേ - I think
സവ്യേതരകര ഗൃഹീതം - grasped by the left hand
രതി പതേഃ - of the husband of Rati (Cupid)
പ്രകോഷ്ഠേ മുഷ്ടൌ ച - the elbows and fist
സ്ഥഗയതി - conceals
നിഗൂഢാംതരം - hidden middle
ഉമേ - Oh Uma! (Sakti)

Oh Uma! Oh one devoted to destroying fear of the world ! I think your slightly curved eyebrows are (like) the bow of Cupid, with (your eyes), beautiful as bees, the fixed bow string, grasped by the left hand, with the middle hidden by the elbow and the fist which conceals (it).
Note : For a description of the bow of Cupid, see verse 6.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അഹഃ സൂതേ സവ്യ തവ നയനമര്കാത്മകതയാ
ത്രിയാമം വാമം തേ സൃജതി രജനീനായകതയാ ,
തൃതീയാ തേ ദൃഷ്ടിര്ദരദലിത ഹേമാംബുജ രുചിഃ
സമാധത്തേ സംധ്യാം ദിവസ നിശയോരംതരചരീമ് . ൪൮ .

അഹഃ - the day
സൂതേ - begets
സവ്യ തവ നയനം - your right eye
അര്കാത്മകതയാ - being of the nature of the sun
ത്രിയാമം - night
വാമം തേ - your left
സൃജതി - creates
രജനീ നായകതയാ - being of the nature of the moon
തൃതീയാ - third
തേ ദൃഷ്ടിഃ - your eye
ദര ദലിത - slightly blossomed
ഹേമാംബുജ - golden lotus
രുചിഃ - lustre
സമാധത്തേ - produces well
സംധ്യാം - twilight
ദിവസ നിശയോഃ - day and night
അംതര ചരീമ് - abiding in between

Your right eye being of the nature of the sun, begets the day, your left (eye) being of the nature of the moon creates the night. Your third eye with the lustre of a slightly blossomed golden lotus produces well the twilight, abiding inbetween the day and night.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വിശാലാ കല്യാണീ സ്ഫുടരുചിരയോധ്യാ കുവലയൈഃ
കൃപാധാരാധാരാ കിമപി മധുരാഭോഗവതികാ ,
അവംതീ ദൃഷ്ടിസ്തേ ബഹുനഗര വിസ്താര വിജയാ
ധ്രുവം തത്തന്നാമ വ്യവഹരണ യോഗ്യാ വിജയതേ . ൪൯ .

വിശാലാ - wide
കല്യാണീ - auspicious
സ്ഫുട രുചിഃ - full bloomed beauty
അയോധ്യാ - unassailable (in beauty)
കുവലയൈഃ - by blue water lilies
കൃപാ ധാരാ - stream of compassion
ആധാരാ - reservoir
കിം അപി മധുരാ - indescribably sweet
ആഭോഗവതികാ - long
അവംതീ - protecting
ദൃഷ്ടിഃ തേ - your eyes
ബഹു നഗര - many cities
വിസ്താര വിജയാ - surpassing the expanse
ധ്രുവം - certainly
തത് തത് നാമ - by their respective names (the cities named Visala, Kalyani, Ayodhya, Dhara, Madhura, Bhogavati, Avanti and Vijaya)
വ്യവഹരണ യോഗ്യാ - deserving of usage
വിജയതേ - victorious

Wide, auspicious, of full bloomed beauty, unassailable by blue water lilies, the reservoir of a stream of compassion, indescribably sweet, long, protecting, surpassing the expanse of many cities and deserving of usage by their respective names (Visala, Kalyani etc.), your eyes are certainly victorious.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കവീനാം സംദര്ഭ സ്തബക മകരംദൈക രസികം
കടാക്ഷ വ്യാക്ഷേപ ഭ്രമരകലഭൌ കര്ണയുഗലമ് ,
അമുംചംതൌ ദൃഷ്ട്വാ തവ നവരസാസ്വാദ തരലൌ
അസൂയാ സംസര്ഗാദലിക നയനം കിംചിദരുണമ് . ൫൦.

കവീനാം - of poets
സംദര്ഭഃ - composition
സ്തബക - flower cluster
മകരംദ - honey (of flowers)
ഏക രസികം - solely relishing
കടാക്ഷ വ്യാക്ഷേപ - distracted glance
ഭ്രമര കലഭൌ - young bees
കര്ണ യുഗലം - pair of ears (listening to the composition)
അമുംചംതൌ - not releasing
ദൃഷ്ട്വാ - having seen
തവ - your
നവ രസ - nine (poetic) sentiments (Sringara, Raudra, Vira, Bhayanaka, Hasya, Karuna, Adbhuta, Bibhatsa and Santa)
ആസ്വാദ തരലൌ - wanton in the relish
അസൂയാ - envy
സംസര്ഗാത് - by contact with
അലിക നയനം - the eye on the forehead
കിംചിത് അരുണമ് - is a little red

Having seen your distracted glance (resembling) young bees solely relishing the honey of the flower cluster of the composition of poets, wanton in the relish of the nine sentiments (Sringara etc.) not releasing (your) pair of ears, the eye on (your) forehead is a little red by contact with envy.

സൌംദര്യലഹരി ൫൧ - ൬൦

2008-03-14T17:45:00.001+05:30

ശിവേ ശൃംഗാരാര്ദ്രാ തദിതരജനേ കൃത്സ്നപരാ
സരോഷാ ഗംഗായാം ഗിരിശചരിതേ വിസ്മയവതീ ,
ഹരാഹിഭ്യോ ഭീതാ സരസിരുഹ സൌഭാഗ്യ ജനനീ
സഖീഷു സ്മേരാ തേ മയി ജനനി ദൃഷ്ടിഃ സകരുണാ . ൫൧ .

ശിവേ - upon Siva
ശൃംഗാര ആര്ദ്രാ - melts with love (Sringara)
തത് ഇതര ജനേ - upon other men
കൃത്സ്നപരാ - exceedingly contemptuos (Bibhatsa)
സരോഷാ - with anger (Raudra)
ഗംഗായാം - upon Ganga
ഗിരിശ ചരിതേ - at the story of Girisa (Siva)
വിസ്മയവതീ - astonished (Adbhuta)
ഹര അഹിഭ്യോ - upon the serpents of Hara (Siva)
ഭീതാ - frightened (Bhayanaka)
സരസിരുഹ - lotuses
സൌഭാഗ്യ ജനനീ - producer of beauty (redness), (Vira)
സഖീഷു - upon friends
സ്മേരാ - smiling
തേ - your
മയി ജനനി - on me Oh Mother!
ദൃഷ്ടിഃ - eye
സകരുണാ - with compassion (Karuna)

Oh Mother! your eye melts with love (looking) upon Siva, is exceedingly contemptuos (while looking) on other men, is with anger (when looking) upon Ganga, is astonished at the story of Girisa, is frightened (when looking) upon the serpents of Hara, (it) is the producer of beauty in lotuses, smiling (when) looking upon friends and is with compassion (when looking) upon me.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഗതേ കര്ണാഭ്യര്ണം ഗരുത ഇവ പക്ഷ്മാണി ദധതീ
പുരാം ഭേത്തുശ്ചിത്തപ്രശമ രസ വിദ്രാവണ ഫലേ ,
ഇമേ നേത്രേ ഗോത്രാധരപതി കുലോത്തംസ കലികേ
തവാകര്ണാകൃഷ്ട സ്മരശര വിലാസം കലയതഃ . ൫൨ .

ഗതേ - which have approached
കര്ണ അഭ്യര്ണം - the proximity of the ear
ഗരുത ഇവ - like feathers
പക്ഷ്മാണി - eyelashes
ദധതീ - which bear
പുരാം ഭേത്തുഃ - the destroyer of the bodies (physical, causal and astral), (Siva)
ചിത്ത - the mind
പ്രശമ രസ - the sentiment of quietism
വിദ്രാവണ - the defeat
ഫലേ - which have as the object
ഇമേ നേത്രേ - these two eyes
ഗോത്രാധരപതി - the lord of the mountains (Himavan)
കുല ഉത്തംസ കലികേ - Oh bud on the family crest! (Sakti)
തവ ആകര്ണ ആകൃഷ്ട - drawn upto your ear
സ്മര ശര - the arrow of Cupid
വിലാസം കലയതഃ - they pocess the grace

Oh bud on the family crest of Himavan! these eyes of yours, which have approached the proximity of the ear, which bear eyelashes like feathers, which have the defeat of the sentiment of quietism of the mind of Siva as the object, drawn upto the ear, they pocess the grace of the arrow of Cupid.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വിഭക്ത ത്രൈവര്ണ്യം വ്യതികരിത ലീലാംജനതയാ
വിഭാതി ത്വന്നേത്ര ത്രിതയമിദമീശാന ദയിതേ ,
പുനഃ സ്രഷ്ടും ദേവാന് ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രാനുപരതാന്
രജഃ സത്വം ബിഭ്രത് തമ ഇതി ഗുണാനാം ത്രയമിവ . ൫൩ .

വിഭക്ത - seperate
ത്രൈവര്ണ്യം - three colours (red, white and blue)
വ്യതികരിത - in combination
ലീലാംജനതയാ - with beautifying collyrium
വിഭാതി - shines
ത്വത് നേത്ര ത്രിതയം - your three eyes
ഇദം - this (these eyes)
ഈശാന ദയിതേ - Oh beloved of Isana (Siva)
പുനഃ സ്രഷ്ടും - to recreate
ദേവാന് - the gods
ദ്രുഹീണ ഹരി രുദ്രാന് - Druhina (Brahma), Hari (Vishnu) and Rudra (arising from rajas, satva and tamas respectively)
ഉപരതാന് - who have ceased to exist (in universal dissolution)
രജഃ - the property of rajas (red as per poetic convention)
സത്വം - the property of satvam (white as per poetic convention)
ബിഭ്രത് - bearing
തമ - the property of tamas (blue as per poetic convention)
ഇതി ഗുണാനാം - the properties which are
ത്രയം ഇവ - the three, as if

Oh beloved of Isana ! these your three eyes shine with the three seperate colours (red, white and blue) in combination with beautifying collyrium, as if bearing the three properties which are : rajas, satva and tamas, to recreate the gods Druhina, Hari and Rudra, who have ceased to exist.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പവിത്രീകര്തും നഃ പശുപതി പരാധീന ഹൃദയേ
ദയാ മിത്രൈര്നേത്രൈരരുണ ധവല ശ്യാമ രുചിഭിഃ ,
നദഃ ശോണോ ഗംഗാ തപനതനയേതി ധ്രുവമമുമ്
ത്രയാണാം തീര്ഥാനാമുപനയസി സംഭേദമനഘമ് . ൫൪ .

പവിത്രീ കര്തും - in order to purify
നഃ - us
പശുപതി പരാധീന ഹൃദയേ - Oh one with a heart subservient to Pasupati (Siva)!
ദയാ മിത്രൈഃ നേത്രൈഃ - with eyes allied to compassion
അരുണ - red
ധവല - white
ശ്യാമ രുചിഭിഃ - (and) dark blue colours
നദഃ ശോണോ - the river Sona (red in colour)
ഗംഗാ - the river Ganga (white in colour)
തപന തനയാ ഇതി - the river Kalindi or Yamuna (dark in colour), which are
ധ്രുവം - it is certain
അമും - this
ത്രയാണാം തീര്ഥാനാം - the three holy rivers
ഉപനയസി - you bring near
സംഭേദം അനഘമ് - pure confluence

Oh one with a heart subservient to Pasupati! with eyes allied to compassion, (and) with red, white and dark blue colours, it is certain that you bring near (us) this pure confluence of the three holy rivers which are : the river Sona, the Ganga and the Yamuna in order to purify us.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

നിമേഷോന്മേഷാഭ്യാം പ്രലയമുദയം യാതി ജഗതീ
തവേത്യാഹുഃ സംതോ ധരണിധര രാജന്യതനയേ ,
ത്വദുന്മേഷാജ്ജാതം ജഗദിദമശേഷം പ്രലയതഃ
പരിത്രാതും ശംകേ പരിഹൃത നിമേഷാസ്തവ ദൃശഃ . ൫൫ .

നിമേഷ - closing of the eye lids
ഉന്മേഷാഭ്യാം - opening of the eye lids
പ്രലയം ഉദയം - annihilation (and) creation
യാതി ജഗതീ - the world proceeds to
തവ - your
ഇതി ആഹുഃ സംതഃ - thus say good men
ധരണിധര രാജന്യ തനയേ - Oh daughter of the royal mountain! (Sakti)
ത്വത് ഉന്മേഷാത് ജാതം - born of the opening of your eye lids
ജഗത് ഇദം - this world
അശേഷം - entire
പ്രലയതഃ - from annihilation
പരിത്രാതും - to protect
ശംകേ - I think
പരിഹൃത - abandoned
നിമേഷാഃ - closing the eye lids
തവ ദൃശഃ - your eye

Oh daughter of the royal mountain! good men say thus: "the world proceeds to annihilation (and) creation on the closing and opening of your eye lids". I suspect that your eye has abandoned closing the eye lids to protect this entire world born of the opening of your eye lids, from annihilation.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തവാപര്ണേ കര്ണേ ജപനയന പൈശുന്യ ചകിതാ
നിലീയംതേ തോയേ നിയതമനിമേഷാഃ ശഫരികാഃ ,
ഇയം ച ശ്രീര്ബദ്ധച്ഛദ പുടകവാടം കുവലയം
ജഹാതി പ്രത്യൂഷേ നിശി ച വിഘടയ്യ പ്രവിശതി . ൫൬ .

തവ - your
അപര്ണേ - Oh Aparna! (Sakti)
കര്ണേ - in the ear
ജപ നയന - whispering eyes
പൈശുന്യ ചകിതാഃ -afraid of slander
നിലീയംതേ - they hide
തോയേ - in the water
നിയതം - it is certain
അനിമേഷാഃ - with unblinking (eyes)
ശഫരികാഃ - glittering female fish
ഇയം ച ശ്രീഃ - and this, the goddess of beauty
ബദ്ധ ഛദഃ - closed petal
പുടകവാടം - fastened like a door
കുവലയം - blue water lily
ജഹാതി - abandons
പ്രത്യൂഷേ - at dawn
നിശി ച - and at night
വിഘടയ്യ - having opened
പ്രവിശതി - enters

Oh Aparna! it is certain that the glittering female fish hide in the water with unblinking (eyes) afraid of slander by your eyes whispering in (your) ear. And this, the goddess of beauty abandons the blue water lily with closed petal(s) fastened like a door at dawn, and enters having opened (it) at night (so as to reside in Sakti's eyes during the day and in the lily at night).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ദൃശാ ദ്രാഘീയസ്യാ ദരദലിത നീലോത്പല രുചാ
ദവീയാംസം ദീനം സ്നപയ കൃപയാ മാമപി ശിവേ ,
അനേനായം ധന്യോ ഭവതി ന ച തേ ഹാനിരിയതാ
വനേ വാ ഹര്മ്യേ വാ സമകര നിപാതോ ഹിമകരഃ . ൫൭ .

ദൃശാ - by (your) look
ദ്രാഘീയസ്യാ - which is farsighted
ദര ദലിത - slightly blossomed
നീലോത്പല രുചാ - with the beauty of the blue lotus
ദവീയാംസം - the far removed one
ദീനം - the poor one
സ്നപയ - you bathe (me)
കൃപയാ - compassion
മാം അപി - me also
ശിവേ - Oh Sivaa! (Sakti)
അനേന അയം - by this, this one (the devotee)
ധന്യഃ ഭവതി - becomes blessed
ന ച - and no
തേ - to you
ഹാനിഃ ഇയതാ - loss by this
വനേ വാ ഹര്മ്യേ വാ - on the forest as well as the palace
സമകര നിപാതഃ - falls equally
ഹിമകരഃ - the moon

Oh Sivaa! bathe me also the far removed, poor one with compassion by (your) look which is far sighted and is with the beauty of a slightly blossomed blue lotus. By this (look), this one (the devotee) becomes blessed, and there is no loss by this to you. The moon falls (shines) equally on the forest as well as the palace.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അരാലം തേ പാലീയുഗലമഗരാജന്യ തനയേ
ന കേഷാമാധത്തേ കുസുമശര കോദംഡകുതുകമ് ,
തിരശ്ചീനോ യത്ര ശ്രവണപഥമുല്ലംഘ്യ വിലസന്
അപാംഗ വ്യാസംഗോ ദിശതി ശരസംധാന ധിഷണാമ് . ൫൮ .

അരാലം - curved
തേ പാലീയുഗലം - the margins of your pair of ears
അഗ രാജന്യ തനയേ - Oh daughter of the royal mountain ! (Sakti)
ന കേഷാം ആധത്തേ - in whom will it not create
കുസുമ ശര - one with the flower arrow (Cupid)
കോദംഡ - the bow
കുതുകം - the vehement (belief)
തിരശ്ചീനഃ - oblique
യത്ര - wherein
ശ്രവണപഥം - the reach of the ear
ഉല്ലംഘ്യ - having passed through
വിലസന് - glittering
അപാംഗ - the corner of the eye
വ്യാസംഗഃ - the attention
ദിശതി - produces
ശര സംധാന - fixed arrow
ധിഷണാം - the understanding

Oh daughter of the royal mountain! the curved margins of your pair of ears, in whom will it not create the vehement (belief of being) the bow of Cupid? Wherein the attention of the corner of the eye, having passed through the reach of the ear, glittering, produces the understanding of (being) an arrow fixed (to the bow string).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സ്ഫുരദ്ഗംഡാഭോഗ പ്രതിഫലിത താടംകയുഗലം
ചതുശ്ചക്രം മന്യേ തവ മുഖമിദം മന്മഥ രഥമ് ,
യമാരൂഹ്യ ദ്രുഹ്യത്യവനിരഥമര്കേംദു ചരണം
മഹാവീരോ മാരഃ പ്രമഥപതയേ സജ്ജിതവതേ . ൫൯ .

സ്ഫുരത് - shining
ഗംഡാഭോഗ - cheeks
പ്രതിഫലിത - reflectd
താടംക യുഗലം - pair of ear rings
ചതുശ്ചക്രം - four wheeled
മന്യേ - I think
തവ മുഖം ഇദം - this your face
മന്മഥ രഥം - the chariot of Cupid
യമ് ആരുഹ്യ - having mounted which
ദ്രുഹ്യതി - seeks to assail
അവനി രഥം - the earth as a chariot
അര്ക ഇംദു ചരണം - with the sun and moon for wheels
മഹാവീരഃ മാരഃ - the great warrior Mara (Cupid)
പ്രമഥപതയേ - the lord of the Pramathas (attendents of Siva),
സജ്ജിതവതേ - armed with

I think this face of yours with the pair of ear rings reflected on the shining cheeks is the four wheeled chariot of Cupid. Having mounted which, the great warrior Cupid, seeks to assail Siva armed with the earth as a chariot with the sun and moon for wheels.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സരസ്വത്യാഃ സൂക്തിരമൃതലഹരീ കൌശലഹരീഃ
പിബംത്യാഃ ശര്വാണി ശ്രവണ ചുലുകാഭ്യാമവിരലമ് ,
ചമത്കാര ശ്ലാഘാചലിത ശിരസഃ കുംഡല ഗണോ
ഝണത്കാരൈസ്താരൈഃ പ്രതിവചനമാചഷ്ട ഇവ തേ . ൬൦ .

സരസ്വത്യാഃ - of Saraswati
സൂക്തിഃ - excellent speech
അമൃത ലഹരീ - the wave of nectar
കൌശലഹരീഃ - capable of depriving the felicity
പിബംത്യാഃ - while drinking
ശര്വാണി - Oh Sarvani! (Sakti)
ശ്രവണ ചുലുകാഭ്യാം - by the cups of the ears
അവിരലം - continuously
ചമത്കാര - poetical charm
ശ്ലാഘാ - in praise
ചലിത ശിരസഃ - nodding the head
കുംഡല ഗണഃ - collection of ear rings
ഝണത്കാരൈഃ താരൈഃ - by loud jingling
പ്രതിവചനം - reply
ആചഷ്ട ഇവ - as if endeavouring
തേ - your

Oh Sarvani!, while continuously drinking by the cups of the ears your excellent speech, capable of depriving the felicity of the wave of nectar (and) nodding the head in praise of (it's) poetical charm, the collection of ear rings of Saraswati are as if endeavouring to reply by (their) loud jingling.

സൌംദര്യലഹരി ൬൧ - ൭൦

2008-03-14T17:44:00.001+05:30

അസൌ നാസാവംശസ്തുഹിന ഗിരി വംശ ധ്വജപടി
ത്വദീയോ നേദീയഃ ഫലതു ഫലമസ്മാകമുചിതമ് ,
വഹത്യംതര്മുക്താഃ ശിശിരകര നിശ്വാസ ഗലിതം
സമൃദ്ധ്യാ യത്താസാം ബഹിരപി ച മുക്താമണിധരഃ . ൬൧ .

അസൌ - this
നാസാവംശഃ - the bamboo like bridge of the nose
തുഹിന ഗിരി - the snowy mountain (Himavan)
വംശ ധ്വജ പടി - the banner of the race! (Sakti)
ത്വദീയഃ - your
നേദീയഃ - which is imminent
ഫലതു ഫലം - let the reward fructify
അസ്മാകം - for us
ഉചിതം - appropriate
വഹതി - bears
അംതഃ മുക്താഃ - the pearls within (Bamboo bears pearls within by poetic convention)
ശിശിരകര നിശ്വാസഃ - the cool exhalation (out of the left nostril controlled by the moon, and hence cool)
ഗലിതം - flowing
സമൃദ്ധ്യാ യത് - from the profusion of which
താസാം ബഹിഃ അപി ച - and on the outside also
മുക്താ മണി ധരഃ - bears the pearl (nose ornament)

Oh banner of the race of the snowy mountain! let this bamboo like bridge of your nose, fructify for us the reward which is imminent and appropriate. It (the nose) bears pearls within, and flowing from the profusion of which, by the cool exhalation (through the nostril), it bears the pearl (nose ornament) on the outside also.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പ്രകൃത്യാഽഽരക്തായാസ്തവ സുദതി ദംതച്ഛദരുചേഃ
പ്രവക്ഷ്യേ സാദൃശ്യം ജനയതു ഫലം വിദ്രുമലതാ ,
ന ബിംബം തദ്ബിംബ പ്രതിഫലന രാഗാദരുണിതം
തുലാമധ്യാരോഢും കഥമിവ വിലജ്ജേത കലയാ . ൬൨ .

പ്രകൃത്യാ - naturally
ആരക്തായാഃ - which is red
തവ - your
സുദതി - Oh one with beautiful teeth! (Sakti)
ദംത ഛദ രുചേഃ - to the beauty of the lips
പ്രവക്ഷ്യേ - I speak
സാദൃശ്യം - of that which is similar
ജനയതു ഫലം - let it bear fruit
വിദ്രുമ ലതാ - the coral creeper
ന - not
ബിംബം - the Bimba fruit (which is red is commonly used by poets for comparing with a woman's lips)
തത് ബിംബ - that image (the red lips)
പ്രതി ഫലന രാഗാത് - out of desire to reflect
അരുണിതം - is red
തുലാം - the balance
അധ്യാരോഢും - to ascend
കഥം ഇവ - how will it (not be)
വിലജ്ജേത - bashful
കലയാ - by a little bit

Oh one with beautiful teeth! I speak of that which is similar to the beauty of your lips, which is naturally red. Let the coral creeper bear fruit! The Bimba fruit out of desire to reflect that image (the red lips) is red. (Hence) how will it not be bashful to ascend the balance (for being weighed against the red lips) by even a little bit?
Note: The Bimba fruit compared to red lips by poets is inadequate in this case. Hence an imaginary fruit, namely the coral fruit is suggested as a possible standard of comparison.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സ്മിതജ്യോത്സ്നാ ജാലം തവ വദന ചംദ്രസ്യ പിബതാം
ചകോരാണാമാസീദതി രസതയാ ചംചു ജഡിമാ ,
അതസ്തേ ശീതാംശോരമൃത ലഹരീമാമ്ല രുചയഃ
പിബംതി സ്വച്ഛംദം നിശി നിശി ഭൃശം കാംജികധിയാ . ൬൩ .

സ്മിത - smile
ജ്യോത്സ്നാ ജാലം - mass of moon light
തവ വദന ചംദ്രസ്യ - of the moon of your face
പിബതാം -drinking
ചകോരാണാം - for the Cakora birds (the Greek partridge by poetic convention feeds on moon beams)
ആസീത് - became
അതി രസതയാ - from excessive (sweet) taste
ചംചു ജഡിമാ - dull in the beak
അതഃ തേ - therefore they
ശീതാംശോഃ - of the moon
അമൃത ലഹരീം - the wave of nectar
ആമ്ല രുചയഃ - desiring sour taste
പിബംതി - they drink
സ്വച്ഛംദം - of their own free will
നിശി നിശി - every night
ഭൃശം - excessively
കാംജിക ധിയാ - thinking it to be sour gruel

The Cakora birds drinking the mass of moonlight of (your) smile, of the moon of your face became dull in the beak, from excesive (sweet) taste. Desiring sour taste, therefore, they drink of their own free will, excessively every night, the wave of nectar of the moon, thinking it to be sour gruel.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അവിശ്രാംതം പത്യുര്ഗുണഗണ കഥാമ്രേഡനജപാ
ജപാപുഷ്പച്ഛായാ തവ ജനനി ജിഹ്വാ ജയതി സാ ,
യദഗ്രാസീനായാഃ സ്ഫടിക ദൃഷദച്ഛച്ഛവിമയീ
സരസ്വത്യാ മൂര്തിഃ പരിണമതി മാണിക്യ വപുഷാ . ൬൪ .

അവിശ്രാംതം - unceasingly
പത്യുഃ - of the husband (Siva)
ഗുണ ഗണ കഥാ - stories enumerating the virtues
ആമ്രേഡന ജപാ - by repeated prayer
ജപാ പുഷ്പ ഛായാ - the colour of the hibiscus flower (red)
തവ ജനനി - your Oh Mother! (Sakti)
ജിഹ്വാ - tongue
ജയതി സാ - that (tongue) is victorious
യത് - of which
അഗ്ര ആസീനായാഃ - seated on the tip
സ്ഫടികദൃഷദ് - crystal stone
അച്ഛ ഛവിമയീ - clearly brilliant
സരസ്വത്യാഃ - of Saraswati
മൂര്തിഃ - form
പരിണമതി - is transformed
മാണിക്യ - ruby
വപുഷാ - appearence

Oh Mother! that tongue of your's (which) is the colour of the hibiscus flower, by unceasingly repeated prayer of stories enumerating the virtues of (your) husband, is victorious. Seated on the tip of which the crystal stone (like) clearly brilliant form of Saraswati is transformed into a ruby (like) appearence.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

രണേ ജിത്വാ ദൈത്യാനപഹൃത ശിരസ്ത്രൈഃ കവചിഭിഃ
നിവൃത്തൈശ്ചംഡാംശ ത്രിപുരഹര നിര്മാല്യ വിമുഖൈഃ ,
വിശാഖേംദ്രോപേംദ്രൈഃ ശശിവിശദ കര്പൂരശകലാ
വിലീയംതേ മാതസ്തവ വദന താംബൂല കബലാഃ . ൬൫ .

രണേ - in battle
ജിത്വാ - having won
ദൈത്യാന് - the Daityas (the demons)
അപഹൃത - who have removed
ശിരസ്ത്രൈഃ - with helmets
കവചിഭിഃ - with armours
നിവൃത്തൈഃ - who have returned
ചംഡാംശ - the share of Chanda (a demi god attendent of Siva)
ത്രിപുരഹര നിര്മാല്യ - the remnants of offerings to the Destroyer of the three bodies (physical, causal and astral), (Siva)
വിമുഖൈഃ - who are averse to
വിശാഖ - Kartikeya (son of Siva and Sakti, and the commander of the gods in battle)
ഇംദ്ര - Indra (the lord of the gods)
ഉപേംദ്രൈഃ - by Vishnu (the elder brother of Indra)
ശശി വിശദ - white as the moon
കര്പൂര ശകലാ - fragments of camphor
വിലീയംതേ - they are dissolved (by chewing)
മാതഃ - Oh Mother! (Sakti)
തവ വദന - your mouth
താംബൂല - the betel leaf and areca nut (chewed after a meal)
കബലാഃ - mouthfuls

Oh Mother! the mouthfuls of betel leaf and areca nut with fragments of camphor white as the moon, from your mouth, are dissolved (by chewing) by Visakha, Indra and Upendra, who have returned, having won the Daityas in battle, who have removed the helmets and armour and who are averse to the remnants of offerings to Siva, which is the share of Chanda (alone).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വിപംച്യാ ഗായംതീ വിവിധമപദാനം പശുപതേ
സ്ത്വയാരബ്ധേ വക്തും ചലിതശിരസാ സാധുവചനേ ,
തദീയൈര്മാധുര്യൈരപലപിത തംത്രീകലരവാം
നിജാം വീണാം വാണീ നിചുലയതി ചോലേന നിഭൃതമ് . ൬൬ .

വിപംച്യാ - with the lute
ഗായംതീ - singing
വിവിധ - varied
അപദാനം - noble work
പശുപതേഃ - of Pasupati (Siva)
ത്വയാ ആരബ്ധേ - when you began
വക്തും - to speak
ചലിത ശിരസാ - with the nodding of the head (in appreciation)
സാധു വചനേ - words of approbation
തദീയൈഃ - by their
മാധുര്യൈഃ - sweetness (of the words)
അപലപിത - detracted
തംത്രീ കല രവാം - the low sweet tones of the strings (of the lute)
നിജാം വീണാം - own lute
വാണീ - Saraswati (the goddess of speech, learning, music etc)
നിചുലയതി - covers
ചോലേന - by the wrapper
നിഭൃതമ് - out of sight

When Saraswati was singing with the lute of the varied noble work(s) of Pasupati, (and) when you began to speak words of approbation with the nodding of (your) head, (thinking) the low sweet tones of the strings of her own lute as detracted by their sweetness, she covers (it) out of sight with the wrapper.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കരാഗ്രേണ സ്പൃഷ്ടം തുഹിനഗിരിണാ വത്സലതയാ
ഗിരിശേനോദസ്തം മുഹുരധരപാനാകുലതയാ ,
കരഗ്രാഹ്യം ശംഭോര്മുഖമുകുരവൃംതം ഗിരിസുതേ
കഥംകാരം ബ്രൂമസ്തവ ചുബുകമൌപമ്യ രഹിതമ് . ൬൭ .

കരാഗ്രേണ - by the tips of the hand
സ്പൃഷ്ടം - touched
തുഹിന ഗിരിണാ - by the snowy mountain (Himavan, the father)
വത്സലതയാ - with paternal affection
ഗിരിശേന - by Girisa (Siva)
ഉദസ്തം - raised
മുഹുഃ - repeatedly
അധര പാന ആകുലതയാ - intent on kissing
കര ഗ്രാഹ്യം - worthy of being held by the hand
ശംഭോഃ - of Sambhu (Siva)
മുഖ മുകുര വൃംതം - the handle for the mirror of the face
ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the mountain! (Sakti)
കഥംകാരം ബ്രൂമഃ - in what manner will we speak
തവ - of your
ചുബുകം - chin
ഔപമ്യ രഹിതമ് - beyond compare

Oh daughter of the mountain! in what manner will we speak of your chin touched by the tips of the hand by Himavan with paternal affection, which was repeatedly raised by Girisa intent on kissing, which is worthy of being held by the hand of Sambhu, which is the handle for the mirror of the face nd which is beyond compare?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഭുജാശ്ലേഷാന്നിത്യം പുരദമയിതുഃ കംടകവതീ
തവ ഗ്രീവാ ധത്തേ മുഖകമലനാല ശ്രിയമിയമ് ,
സ്വതഃ ശ്വേതാ കാലാഗരു ബഹുല ജംബാലമലിനാ
മൃണാലീലാലിത്യം വഹതി യദധോ ഹാരലതികാ .൬൮ .

ഭുജ ആശ്ലേഷാത് - from the embrace of the arms
നിത്യം - always
പുരദമയിതുഃ - of the subduer of the (three) bodies (Siva)
കംടകവതീ - with horripilation
തവ ഗ്രീവാ - your throat
ധത്തേ - bears
മുഖ കമല - the lotus of the face
നാല ശ്രിയമ് - the beauty of the stalk
ഇയം - this
സ്വതഃ - innately
ശ്വേതാ - white
കാല അഗരു - black sandal
ബഹുല - copious
ജംബാല മലിനാ - mud soiled
മൃണാലീ - root of the lotus
ലാലിത്യം - loveliness
വഹതി - bears
യത് അധഃ - below which
ഹാര ലതികാ - the necklace of pearls

This your throat which is with horripilation always from the embrace of the arms of Siva, bears the beauty of the stalk of the lotus of the face. Below which the necklace of pearls, innately white (and) soiled by the copious mud of the black sandal bears the loveliness of the root of the lotus.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഗലേ രേഖാസ്തിസ്രോ ഗതി ഗമക ഗീതൈക നിപുണേ
വിവാഹ വ്യാനദ്ധ പ്രഗുണഗുണ സംഖ്യാ പ്രതിഭുവഃ ,
വിരാജംതേ നാനാവിധ മധുര രാഗാകര ഭുവാം
ത്രയാണാം ഗ്രാമാണാം സ്ഥിതി നിയമ സീമാന ഇവ തേ . ൬൯ .

ഗലേ - in the neck
രേഖാഃ തിസ്രഃ - three lines
ഗതി - musical modes
ഗമക - musical modulations
ഗീത - songs
ഏക നിപുണേ - Oh sole expert!
വിവാഹ വ്യാനദ്ധ - tied well at the wedding
പ്രഗുണ ഗുണ സംഖ്യാ - the number of the many stranded thread
പ്രതിഭുവഃ - a reminder
വിരാജംതേ - they shine
നാനാ വിധ - many varieties
മധുര രാഗ - sweet musical modes
ആകാര - the forms of
ഭുവാം - produced from
ത്രയാണാം - the three
ഗ്രാമാണാം - scales of music
സ്ഥിതി - fixity
നിയമ - restricting
സീമാന - boundary
ഇവ - like
തേ - your

Oh sole expert of musical modes, musical modulations and songs! The three lines in your neck which are like a reminder of the number of the many stranded thread tied well at the wedding, which are like the boundary restricting the fixity of the three scales of music, from which the forms of many varieties of sweet musical modes are produced, shine.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

മൃണാലീ മൃദ്വീനാം തവ ഭുജലതാനാം ചതസൃണാം
ചതുര്ഭിഃ സൌംദര്യം സരസിജഭവഃ സ്തൌതി വദനൈഃ ,
നഖേഭ്യഃ സംത്രസ്യന് പ്രഥമ മഥനാദംധകരിപോഃ
ചതുര്ണാം ശീര്ഷാണാം സമമഭയ ഹസ്താര്പണ ധിയാ . ൭൦ .

മൃണാലീ - lotus stalk
മൃദ്വീനാം - soft as
തവ ഭുജ ലതാനാം - your creeper like hands
ചതസൃണാം - four (hands)
ചതുര്ഭിഃ - with the four (mouths)
സൌംദര്യം - beauty
സരസിജ ഭവഃ - the lotus born (Brahma)
സ്തൌതി - praises
വദനൈഃ - with (his) mouths (in the four remaining heads out of the original five)
നഖേഭ്യഃ - of the nails
സംത്രസ്യന് - being afraid
പ്രഥമ മഥനാത് - from the destruction of the first (head)
അംധക രിപോഃ - of the enemy of (the demon) Andhaka, (Siva)
ചതുര്ണാം - the four (heads)
ശീര്ഷാണാം - (remaining) heads
സമം - simultaneous
അഭയ ഹസ്ത - the hand offering refuge from fear
അര്പണ ധിയാ - with the mind to placing

Brahma praises the beauty of your four creeper like hands, soft as the lotus stalk with (his) four (remaining) mouths, being afraid of the nails of Siva from the destruction of the first (head, by them), with the mind to the simultaneous placing of the four (remaining) heads in the hand offering refuge from fear.

സൌംദര്യലഹരി ൭൧ - ൮൦

2008-03-14T17:42:00.001+05:30

നഖാനാമുദ്യോതൈര്നവനലിന രാഗം വിഹസതാം
കരാണാം തേ കാംതിം കഥയ കഥയാമഃ കഥമുമേ ,
കയാചിദ്വാ സാമ്യം ഭജതു കലയാ ഹംത കമലം
യദി ക്രീഡല്ലക്ഷ്മീ ചരണ തലലാക്ഷാരസ ചണമ് . ൭൧ .

നഖാനാം - of the nails
ഉദ്യോതൈഃ - which shine with
നവ നലിന രാഗം - the redness of the new lotus
വിഹസതാം - which detract
കരാണാം തേ your hands
കാംതിം - beauty
കഥയ - you tell
കഥയാമഃ കഥം - how will we speak
ഉമേ - Oh Uma! (Sakti)
കയാചിത് വാ - somehow
സാമ്യം ഭജതു - let it obtain similarity
കലയാ - a little
ഹംത - alas
കമലം - the lotus
യദി - if
ക്രീഡല്ലക്ഷ്മീ - Lakshmi (the godess of wealth who resides in the lotus) who plays
ചരണ തല - the sole of the foot
ലാക്ഷാ രസ ചണമ് - acquires the (decorative) red dye

Oh Uma! you tell (us), how will we speak of the beauty of your hands, which detract (your) nails which shine with the redness of the new lotus? Alas, let the lotus some how obtain a little similarity (for becoming an object of comparison). (This will be possible only) if it acquires the red dye from the sole of the foot of Lakshmi who plays (on it).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സമം ദേവി സ്കംദ ദ്വിപവദന പീതം സ്തനയുഗം
തദേവം നഃ ഖേദം ഹരതു സതതം പ്രസ്നുതമുഖമ് ,
യദാലോക്യാശംകാകുലിത ഹൃദയോ ഹാസജനകഃ
സ്വ കുംഭൌ ഹേരംബഃ പരിമൃശതി ഹസ്തേന ഝടിതി . ൭൨ .

സമം - simulataneously
ദേവി - Oh Devi! (Sakti)
സ്കംദ - Skanda (Kartikeya, the son of Siva and Sakti)
ദ്വിപവദന - the elephant faced one ( Ganesa who is treated as a son by Siva and Sakti)
പീതം - drink
* missing text *
സ്വ കുംഭൌ - his own frontal globes (on the forehead of the elephant)
ഹേരംബഃ - Ganesa
പരിമൃശതി - touches
ഹസ്തേന - by the hand
ഝടിതി - quickly

Oh Devi! let this your pair of breasts, pouring forth from the tip, (milk) drunk simultaneously by Skanda and Ganesa remove our pain always. Having seen which (the bosom), Heramba with a heart confounded by doubt, quickly touches by the hand his own frontal globes (on his elephant face) (and) causes laughter (in the divine couple).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അമൂ തേ വക്ഷോജാവമൃതരസ മാണിക്യ കുതുപൌ
ന സംദേഹസ്പംദോ നഗപതി പതാകേ മനസി ,
പിബംതൌ തൌ യസ്മാദവിദിത വധൂസംഗ രസികൌ
കുമാരാവദ്യാപി ദ്വിരദവദന ക്രൌംചദലനൌ . ൭൩ .

അമൂ തേ - these your
വക്ഷോജൌ - breasts
അമൃത രസ - the essence of ambrosia
മാണിക്യ കുതുപൌ - two ruby containers
ന സംദേഹ സ്പംദഃ - not a quiver of doubt
നഗ പതി പതാകേ - Oh banner of the Lord of mountains (Himavaan)! (Sakti)
മനസി നഃ - in our minds
പിബംതൌ തൌ - those two who drink
യസ്മാത് - from it
അവിദിത - are unknowing
വധൂ സംഗ രസികൌ - the pleasure of union with spouse
കുമാരൌ - young boys
അദ്യ അപി - even today
ദ്വിരദ വദന - one with an elephant face (Ganesa)
ക്രൌംച ദലനൌ - the breaker of the Krauncha mountain (Kartikeya)

Oh banner of the lord of mountains! These your breasts are the ruby containers of the essence of ambrosia. There is not a quiver of doubt in our minds (in this matter). Those two who drink from it, (namely), Ganesa and Kartikeya are young boys even today, unknowing of the pleasure of union with the spouse.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

വഹത്യംബ സ്തംബേരമദനുജ കുംഭപ്രകൃതിഭിഃ
സമാരബ്ധാം മുക്താമണിഭിരമലാം ഹാരലതികാമ് ,
കുചാഭോഗോ ബിംബാധരരുചിഭിരംതഃ ശബലിതാം
പ്രതാപവ്യാമിശ്രാം പുരദമയിതുഃ കീര്തിമിവ തേ . ൭൪ .

വഹതി - bears
അംബ - Oh Mother!
സ്തംബേരമ ദനുജ - the elephant demon (Gajasura, vanquished by Siva)
കുംഭ പ്രകൃതിഭിഃ - sourced from the frontal globes (on the face of Gajasura)
സമാരബ്ധാം - commenced (made) with
മുക്താമണിഭിഃ - with pearls (from elephants are whitish grey in colour by poetic convention)
അമലാം - spotless
ഹാര ലതികാമ് - the necklace of pearls
കുച ആഭോഗഃ - the expanse of the bossom
ബിംബ അധര രുചിഭിഃ - by the colour of the Bimba (a red fruit) like lips
അംതഃ ശബലിതാം - variegated internally
പ്രതാപ - valour (the colour red by poetic convention)
വ്യാമിശ്രാം - mingled with
രദമയിതുഃ - of the subduer of the (three) cities (of the demons) or bodies (of man), (Siva)
കീര്തിം ഇവ - like the fame (the colour white by poetic convention)
തേ - your
Oh Mother! the expanse of your bosom bears the spotless necklace of pearls, made with the pearls sourced from the frontal globes of Gajasura (and whitish grey in colour). Variegated internally by the colour of (your) Bimba like (red) lips, it is like the fame (white) mingled with the valour (red) of Siva.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

തവ സ്തന്യം മന്യേ ധരണിധരകന്യേ ഹൃദയതഃ
പയഃ പാരാവാരഃ പരിവഹതി സാരസ്വതമിവ ,
ദയാവത്യാ ദത്തം ദ്രവിഡശിശുരാസ്വാദ്യ തവ യത്
കവീനാം പ്രൌഢാനാമജനി കമനീയഃ കവയിതാ . ൭൫ .

തവ സ്തന്യം - your breast milk
മന്യേ - I think
ധരണിധര കന്യേ - Oh daughter of the mountain (Himavaan)! (Sakti)
ഹൃദയതഃ - from the heart
പയഃ പാരാവാരഃ - the ocean of milk
പരിവഹതി - flows
സാരസ്വതം ഇവ - as the nature of Saraswati (the godess of learning)
ദയാവത്യാ - by one pocessed of compassion (for the hungry child)
ദത്തം - was given
ദ്രവിഡ ശിശു - the Dravidian child
ആസ്വാദ്യ - having tasted
തവ - your
യത് - which
കവീനാം - among poets
പ്രൌഢാനാം - among mighty
അജനി - became
കമനീയഃ - charming
കവയിതാ - composer

Oh daughter of the mountain!, I think your breast milk is the ocean of milk which flows from the heart as the nature of Saraswati. Having tasted your (milk) which was given by (you) possessed of compassion, the Dravidian child became a charming composer amongst mighty poets.
Note : The identity of the Dravidian child is controversial. Reputed to be Sri Sankara, or a Siddha who had composed the Anandalahari, or the Saint Tirugnanasambandhar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഹരക്രോധ ജ്വാലാവലിഭിരവലീഢേന വപുഷാ
ഗഭീരേ തേ നാഭീസരസി കൃതസംഗോ മനസിജഃ ,
സമുത്തസ്ഥൌ തസ്മാദചല തനയേ ധൂമലതികാ
ജനസ്താം ജാനീതേ തവ ജനനി രോമാവലിരിതി . ൭൬ .

ഹര ക്രോധ - the fury of Hara (Siva)
ജ്വാലാവലിഭിഃ - by the series of flames
അവലീഢേന - devoured by
വപുഷാ - with a body
ഗഭീരേ - in the deep
തേ - your
നാഭീ സരസി - in the pool of the navel
കൃത സംഗഃ - became immersed
മനസിജഃ - Cupid
സമുത്തസ്ഥൌ - arose
തസ്മാത് - from it
അചല തനയേ - Oh daughter of the mountain (Himavaan)! (Sakti)
ധൂമ ലതികാ - tendril of smoke
ജനഃ - people
താം - it
ജാനീതേ - think
തവ ജനനി - your Oh Mother!
രോമ ആവലിഃ ഇതി - as the line of hair (above the navel found in high class women as per poetic convention)

Oh daughter of the mountain! with a body devoured by the series of flames of the fury of Hara, Cupid became immersed in the deep pool of your navel. A tendril of smoke arose from it. Oh Mother! people think of it as your line of hair (above the navel).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

യദേതത്കാലിംദീ തനുതരതരംഗാകൃതി ശിവേ
കൃശേ മധ്യേ കിംചിജ്ജനനി തവ യദ്ഭാതി സുധിയാമ് ,
വിമര്ദാദന്യോന്യം കുചകലശയോരംതരഗതം
തനൂ ഭൂതം വ്യോമ പ്രവിശദിവ നാഭിം കുഹരിണീമ് . ൭൭ .

യത് ഏതത് - this which
കാലിംദീ - the river Kalindi (Yamuna, with dark blue water as per poetic convention)
തനുതര തരംഗ - very small wave
ആകൃതി - shaped
ശിവേ - Oh Sivaa! (Sakti)
കൃശേ മധ്യേ - in your lean waist
കിംചിത് - the something (the line of hair above the navel)
ജനനി തവ Oh Mother!, your
യത് ഭാതി - which manifests
ധിയാമ് - to wise men
വിമര്ദാത് - from the friction
അന്യോന്യം - mutual
കുച കലശയോഃ - of the pitcher like (shapely) breasts
അംതര ഗതം - which is inbetween (the line of hair)
തനൂ ഭൂതം - has become slim
വ്യോമ - the sky (dark blue in colour)
പ്രവിശത് ഇവ - as if entering
നാഭിം - the navel
കുഹരിണീമ് - the cave

Oh Sivaa! Oh Mother! this something which is shaped like a very small wave of the river Kalindi, in your lean waist, which manifests (itself only) to wise men, is like the sky, which is in between the pitcher like breasts, (and) has become slim from (their) mutual friction, (and) which is entering the cave of the navel.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സ്ഥിരോ ഗംഗാവര്തഃ സ്തന മുകുലരോമാവലിലതാ
കലാവാലം കുംഡം കുസുമശരതേജോഹുതഭുജഃ ,
രതേര്ലീലാഗാരം കിമപി തവ നാഭിര്ഗിരിസുതേ
ബിലദ്വാരം സിദ്ധേര്ഗിരിശ നയനാനാം വിജയതേ . ൭൮ .

സ്ഥിരഃ - steady
ഗംഗാ ആവര്തഃ - whirlpool of the river Ganga (Ganges)
സ്തന മുകുല - the breasts for (flower) buds
രോമ ആവലി ലതാ - the creeper like line of hair (above the navel)
കലാ ആവാലം - basin (for water) for the part (of the creeper)
കുംഡം - hollow (for the sacrificial fire)
കുസുമശര തേജഃ - the lustre of one with the flower arrow (Cupid)
ത ഭുജഃ - (one whose arms receive oblations), fire
രതേഃ - of Rati
ലീലാഗാരം - pleasure house
കിം അപി - indescribable
തവ നാഭിഃ - your navel
ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the mountain (Himavaan)!, (Sakti)
ബിലദ്വാരം - the opening of the cave
സിദ്ധേഃ - of (sacrificial) fufilment
ഗിരിശ - of Girisa (Siva)
നയനാനാം - to the eyes
വിജയതേ - let it be victorious

Oh daughter of the mountain! let your navel which is a steady whirlpool of the river Ganga, which is a basin for the part of the creeper like line of hair with the breasts for (flower) buds, which is the hollow for the (sacrificial) fire of the lustre of Cupid, which is the pleasure house of Rati, which is like the opening of the cave of (sacrificial) fulfilment to the eyes of Girisa, (and) which is indescribable, be victorious.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

നിസര്ഗ ക്ഷീണസ്യ സ്തനതടഭരേണ ക്ലമജുഷോ
നമന്മൂര്തേര്നാരീ തിലക ശനകൈസ്ത്രുട്യത ഇവ ,
ചിരം തേ മധ്യസ്യ ത്രുടിത തടിനീ തീര തരുണാ
സമാവസ്ഥാ സ്ഥേമ്നോ ഭവതു കുശലം ശൈലതനയേ . ൭൯ .

നിസര്ഗ - naturally
ക്ഷീണസ്യ - slim
സ്തന തട - the bosom
ഭരേണ - by the weight
ക്ലമ ജുഷഃ - suffering fatigue
നമന് മൂര്തേഃ - curved in shape
നാരീ തിലക - Oh best of women!(Sakti)
ശനകൈഃ - slowly
ത്രുട്യത ഇവ - as if breaking
ചിരം - for a long time
തേ മധ്യസ്യ - your waist
ത്രുടിത തടിനീ തീര - breached river bank
തരുണാ - with the tree
സമ അവസ്ഥാ - similar to the state
സ്ഥേമ്നഃ - with the stability
ഭവതു കുശലം - let it be happy
ശൈല തനയേ - Oh daughter of the mountain (Himavaan)! (Sakti)

Oh best of women! Oh daughter of the mountain! let your naturally slim waist, suffering fatigue by the weight of the bosom, curved in shape, (and) is as if breaking, with the stability similar to the state of a tree in the breached river bank, be happy for a long time.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കുചൌ സദ്യഃ സ്വിദ്യത്തടഘടിത കൂര്പാസഭിദുരൌ
കഷംതൌ ദോര്മൂലേ കനകകലശാഭൌ കലയതാ ,
തവ ത്രാതും ഭംഗാദലമിതി വലഗ്നം തനുഭുവാ
ത്രിധാ നദ്ധം ദേവി ത്രിവലി ലവലോവല്ലിഭിരിവ . ൮൦ .

കുചൌ - the breasts
സദ്യഃ - immediately
സ്വിദ്യത് - perspiring
തട ഘടിത - in contact with the sloping sides
കൂര്പാസ - the bodice
ഭിദുരൌ - which split
കഷംതൌ - which rub
ദോര്മൂലേ - at the under arms
കനക കലശ - golden pots
ആഭൌ - which have the lustre
കലയതാ - who made
തവ ത്രാതും - to protect you
ഭംഗാത് - from breaking
അലം ഇതി - it is enough
വലഗ്നം - the waist
തനുഭുവാ - by Cupid
ത്രിധാ - thrice
നദ്ധം - was tied
ദേവി - Oh Devi! (Oh effulgent one, Sakti)
ത്രിവലി - the three folds of skin in the upper belly
ലവലീ വല്ലിഭിഃ ഇവ - as if by the lavali (a yellow) creeper (with white flowers)

Oh Devi! (Thinking that) it is enough to protect you from breaking (from the burden of your) breasts which on perspiring immediately split the bodice in contact with the sloping sides, which rub at the underarms, (and) which have the lustre of golden pots, (your) waist was tied thrice, as if by the lavali creeper of the three folds of skin in (your) upper belly by Cupid who made it.

സൌംദര്യലഹരി ൮൧ - ൯൦

2008-03-14T17:41:00.000+05:30

ഗുരുത്വം വിസ്താരം ക്ഷിതിധരപതിഃ പാര്വതി നിജാത്
നിതംബാദാച്ഛിദ്യ ത്വയി ഹരണരൂപേണ നിദധേ ,
അതസ്തേ വിസ്തീര്ണോ ഗുരുരയമശേഷാം വസുമതീം
നിതംബ പ്രാഗ്ഭാരഃ സ്ഥഗയതി ലഘുത്വം നയതി ച . ൮൧ .

ഗുരുത്വം - heaviness
വിസ്താരം - vastness
ക്ഷിതി ധരപതിഃ - the lord of mountains (Himavaan, the father of Parvati)
പാര്വതി - Oh Parvati! (daughter of the mountain) (Sakti)
നിജാത് - from his own
നിതംബാത് - flanks (of the mountain)
ആച്ഛിദ്യ - having cut
ത്വയി - to you
ഹരണ രൂപേണ - in the form of a (wedding) gift
നിദധേ - presented
അതഃ തേ - therefore your
വിസ്തീര്ണഃ - vast
ഗുരുഃ - heavy
അയം - this
അശേഷാം - the entire
വസുമതീം - the earth
നിതംബ - the hips and loins
പ്രാഗ്ഭാരഃ - mass behind
സ്ഥഗയതി - conceals
ലഘുത്വം നയതി ച - and reduces to lightness

Oh Parvati! the lord of the mountains presented to you in the form of a (wedding) gift, heaviness and vastness having cut (them) from his own flanks. Therefore this your vast, heavy mass of the hips and loins behind conceals the entire earth and reduces (it) to lightness (in comparison).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കരീംദ്രാണാം ശുംഡാന് കനകകദലീ കാംഡപടലീം
ഉഭാഭ്യാമൂരുഭ്യാമുഭയമപി നിര്ജിത്യ ഭവതി ,
സുവൃത്താഭ്യാം പത്യുഃ പ്രണതി കഠിനാഭ്യാം ഗിരിസുതേ
വിധിജ്ഞേ ജാനുഭ്യാം വിബുധ കരികുംഭ ദ്വയമസി . ൮൨ .

കരീംദ്രണാം - of elephants
ശുംഡാന് - trunks (of elephants)
കനക കദലീ - golden plantain tree
കാംഡ പടലീം - the stalk portion
ഉഭാഭ്യാം - both
ഊരുഭ്യാം - by the thighs
ഉഭയം അപി - and both (the elephant trunks and the stalk of the golden plantain which are standards of comparison by poetic convention to a woman's thighs), and
നിര്ജിത്യ - having vanquished
ഭവതി - Oh You! (Sakti)
സുവൃത്താഭ്യാം - well rounded
പത്യുഃ പ്രണതി - from prostrations to the husband (Siva)
കഠിനാഭ്യാം - which are hard
ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the mountain ! (Sakti)
വിധിജ്ഞേ - Oh knower of Vedic injunction! (Sakti)
ജാനുഭ്യാം - by the two knees
വിബുധ കരി - the elephant of Indra (named Airavata)
കുംഭ - the frontal globe on the forehead of an elephant
ദ്വയം - both
അസി - you exist

Oh You! Oh daughter of the mountain! Oh knower of Vedic injunction! you exist having vanquished both : the trunks of elephants and the stalk portion of the golden plantain tree, by both thighs, (and) both frontal globes on the fore head of the elephant of Indra, by the two knees which are well rounded and hard from prostrations to the husband (Siva).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പരാജേതും രുദ്രം ദ്വിഗുണശരഗര്ഭൌ ഗിരിസുതേ
നിഷംഗൌ ജംഘേ തേ വിഷമവിശിഖോ ബാഢമകൃത ,
യദഗ്രേ ദൃശ്യംതേ ദശശരഫലാഃ പാദയുഗലീ
നഖാഗ്രച്ഛദ്മാനഃ സുരമകുട ശാണൈക നിശിതാഃ . ൮൩ .

പരാജേതും - to defeat
രുദ്രം - Rudra (Siva)
ദ്വിഗുണ - double (the usual number of five arrows of Cupid)
ശര ഗര്ഭൌ - arrows within
ഗിരി സുതേ - Oh daughter of the mountain! (Sakti)
നിഷംഗൌ - the quiver
ജംഘേ - the two shanks
തേ - your
വിഷമ വിശിഖഃ - Cupid
ബാഢം അകൃത - assuredly made
യത് അഗ്രേ - in front of which (shanks)
ദൃശ്യംതേ - are seen
ദശ ശര ഫലാഃ - the heads of ten arrows
പാദ യുഗലീ - of the pair of feet
നഖ അഗ്ര ഛദ്മാനഃ - in the guise of nail tips
സുര മകുട - the crowns of celestials
ശാണൈക - whetstone
നിശിതാഃ - sharpened

Oh daughter of the mountain! to defeat Rudra, Cupid assuredly made your two shanks into a quiver with double (the usual number of) arrows within. In front of which are seen the heads of ten arrows in the guise of nail tips of the pair of feet, sharpened on the whetstones of the crowns of the celestials (bowing at your feet).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ശ്രുതീനാം മൂര്ധാനോ ദധതി തവ യൌ ശേഖരതയാ
മമാപ്യേതൌ മാതഃ ശിരസി ദയയാ ധേഹി ചരണൌ ,
യയോഃ പാദ്യം പാഥഃ പശുപതി ജടാജൂട തടിനീ
യയോര്ലാക്ഷാ ലക്ഷ്മീരരുണ ഹരിചൂഡാമണി രുചിഃ . ൮൪ .

ശ്രുതീനാം - of the Vedas (that which was heard by revelation)
മൂര്ധാനഃ - the head (the Upanishads are the head of the Vedas as they ascertain the true meaning of the Vedas)
ദധതി - are borne
തവ യൌ - your (feet) which
ശേഖരതയാ - as a diadem
മമ അപി - on my too
ഏതൌ - these two
മാതഃ - Oh Mother! (Sakti)
ശിരസി - on the head
ദയയാ ധേഹി - place with compassion
ചരണൌ - the two feet
യയോഃ പാദ്യം - the water used for washing which (the feet)
പാഥഃ - water
പശുപതി - Pasupati (Siva who bows at Sakti's feet)
ജടാ ജൂട തടിനീ - the river (Ganga) in the mass of the matted hair
യയോഃ - of which
ലാക്ഷാ ലക്ഷ്മീഃ - the lustre of the lac (red) dye (used as a cosmetic on the feet)
അരുണ - red
ഹരി ചൂഡാ മണി - the gem on the diadem of Hari (who bows at Devi's feet)
രുചിഃ - colour

Oh Mother! these two feet which are borne by the Upanishads as a diadem, place (them) with compassion on my head too. The water used for washing which (the feet) is the Ganga in the mass of the matted hair of Pasupati, (and) the lustre of the lac dye of which, is the red colour of the gem on the diadem of Hari.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

നമോ വാകം ബ്രൂമോ നയനരമണീയായ പദയോഃ
തവാസ്മൈ ദ്വംദ്വായ സ്ഫുടരുചിരസാലക്തകവതേ ,
അസൂയത്യത്യംതം യദഭിഹനനായ സ്പൃഹയതേ
പശൂനാമീശാനഃ പ്രമദവനകംകേലിതരവേ . ൮൫ .

നമോ വാകം - uttering the word നമസ് (obeissance)
ബ്രൂമഃ - we tell
നയന രമണീയായ - to that which is delightful to the eye
പദയോഃ - to the feet
തവ - your
അസ്മൈ ദ്വംദ്വായ - this pair
സ്ഫുട രുചി - brightly lustrous
രസാലക്തകവതേ - which has liquid lac dye
അസൂയതി അത്യംതം - envies greatly
യത് അഭിഹനനായ - to be struck by which
സ്പൃഹയതേ - desires
പശൂനാം ഈശനഃ - the lord of the souls (Siva)
പ്രമദ വന - the pleasure garden
കംകേലി തരവേ - the Asoka tree (which by poetic convention flowers if struck by the feet of noble women)

We tell the word `obeissance' to this your pair of feet, to that (pair) which is delightful to the eye, which is brightly lustrous (and) which has liquid lac dye, by which (feet) Siva desires to be struck, (and hence) envies greatly the Asoka tree of the pleasure garden.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

മൃഷാ കൃത്വാ ഗോത്രസ്ഖലനമഥ വൈലക്ഷ്യ നമിതം
ലലാടേ ഭര്താരം ചരണകമലേ താഡയതി തേ ,
ചിരാദംതഃ ശല്യം ദഹനകൃതമുന്മൂലിതവതാ
തുലാകോടിക്കാണൈഃ കിലികിലിതമീശാനരിപുണാ . ൮൬ .

മൃഷാ കൃത്വാ - having falsely (teasingly) comitted
ഗോത്ര സ്ഖലനം - the blunder of calling by a wrong name
അഥ - after
വൈലക്ഷ്യ നമിതം - bowing in shame (to appease the wife)
ലലാടേ - on the forehead
ഭര്താരം - the husband (Siva)
ചരണ കമലേ - the two lotus feet
താഡയതി തേ - your (feet) hit
ചിരാത് - after a long time
അംതഃ ശല്യം - the thorn (of hostility) within
ദഹന കൃതം - was burnt
ഉന്മൂലിതവതാ - by one who has had (the thorn) plucked out
തുലാ കോടി ക്കാണൈഃ - by the jingling of the anklet
കിലികിലിതം - a sound of joy is made
ഈശാന രിപുണാ - by the enemy of Isana (Siva), (by Cupid)

Your two lotus feet hit on the forehead of the husband, bowing in shame after having falsely (teasingly) comitted the blunder of calling (you) by a wrong name. A sound of joy is made (then) by the jingling of (your) anklet, by Cupid, who was burnt, and who has had the thorn (of hostility) from within plucked
out after a long time.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഹിമാനീ ഹംതവ്യം ഹിമഗിരി നിവാസൈകചതുരൌ
നിശായാം നിദ്രാണം നിശി ചരമഭാഗേ ച വിശദൌ ,
വരം ലക്ഷ്മീ പാത്രം ശ്രിയമതിസൃജംതൌ സമയിനാം
സരോജം ത്വത്പാദൌ ജനനി ജയതശ്ചിത്രമിഹ കിമ് . ൮൭ .

ഹിമാനീ - mass of snow
ഹംതവ്യം - which is destroyed
ഹിമ ഗിരി - snowy mountain
നിവാസൈകചതുരൌ - which are beautiful even when residing
നിശായാം - at night
നിദ്രാണം - which sleeps (closed)
നിശി - at night
ചരമ ഭാഗേ ച - as well as in the last part of (the night) (at dawn)
വിശദൌ - which are manifest (open)
വരം - which wishes to be
ലക്ഷ്മീ പാത്രം - the abode of Lakshmi (to be passively occupied by Lakshmi, the goddess of wealth)
ശ്രിയം അതി സൃജംതൌ - which bestows wealth
സമയിനാം - for the followers of the Samaya school (wherein Siva and Sakti are held to be equal)
സരോജം - the lotus
ത്വത് പാദൌ - your two feet (which are compared to a lotus in normal poetic convention)
ജനനി - Oh Mother! (Sakti)
ജയതഃ - they triumph (over)
ചിത്രം ഇഹ കിമ് - what is the wonder here?

Oh Mother! your two feet which are beautiful even when residing in the snowy mountain, which are manifest (open) at night as well as in the last part of (the night), (and) which bestows wealth (on) the followers of the Samaya school, triumph over the lotus, which is destroyed by a mass of snow, which sleeps at night (and) which wishes to be the (passive) abode of Lakshmi. What is the wonder here?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പദം തേ കീര്തീനാം പ്രപദമപദം ദേവി വിപദാം
കഥം നീതം സദ്ഭിഃ കഠിന കമഠീ കര്പര തുലാം ,
കഥം വാ ബാഹുഭ്യാമുപയമനകാലേ പുരഭിദാ
യദാദായ ന്യസ്തം ദൃഷദി ദയമാനേന മനസാ . ൮൮ .

പദം - the abode
തേ കീര്തീനാം - your fame
പ്രപദം - forefoot
അപദം - no resort
ദേവി - Oh Devi (effulgent one)! (Sakti)
വിപദാം - of calamity
കഥം നീതം - how was it decided
സദ്ഭിഃ - by the wise (poets)
കഠിന - hard
കമഠീ കര്പര തുലാം - to be equal to the tortoise skull (shell) (in accordance to poetic convention)
കഥം വാ - How was it possibly
ബാഹുഭ്യാം - by the two arms
ഉപയമന കാലേ - at the time of marriage
പുര ഭിദാ - by the destroyer of the three cities of the demons or the three bodies of man (Siva)
യത് ആദായ - having taken which
ന്യസ്തം ദൃഷദി - was placed on the mill stone (a ritual symbolic of being steadfast as a rock)
ദയമാനേന മനസാ - with a loving heart

Oh Devi, how was your forefoot, the abode of fame (and) no resort of calamity, decided by the wise (poets) to be equal to the hard tortoise skull? Having taken which (the forefoot) by the two arms, at the time of marriage, how was it possibly placed on the mill stone by Purabhida, with (apparently) a loving heart ?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

നഖൈര്നാകസ്ത്രീണാം കരകമല സംകോച ശശിഭിഃ
തരൂണാം ദിവ്യാനാം ഹസത ഇവ തേ ചംഡി ചരണൌ ,
ഫലാനി സ്വഃസ്ഥേഭ്യഃ കിസലയകരാഗ്രേണ ദദതാം
ദരിദ്രേഭ്യോ ഭദ്രാം ശ്രിയമനിശമഹ്നായ ദദതൌ . ൮൯ .

നഖൈഃ - with nails
നാക സ്ത്രീണാം - of the celestial maidens
കര കമല സംകോച - the closing of the lotus like hands
ശശിഭിഃ - with the moons (moon like)
തരൂണാം - of the trees
ദിവ്യാനാം - the celestial
ഹസത ഇവ - as if, laugh(ing)
തേ ചംഡി ചരണൌ - your feet Oh Candi! (the fierce one), (Sakti)
ഫലാനി - fruits
സ്വഃ സ്ഥേഭ്യഃ - to those who live in one's own abode (to the celestials)
കിസലയ - tender shoots
കര അഗ്രേണ - by the tips of the hands
ദദതാം - which (the celestial trees) give
ദരിദ്രേഭ്യഃ - to the poor
ഭദ്രാം - auspicious
ശ്രിയം അനിശം - riches incessantly
അഹ്നായ ദദതൌ - which (the feet) give instantly

Oh Candi! your feet with the moon like nails (which cause) the closing of the lotus like hands of the celestial maidens, which instantly give to the poor auspicious riches incessantly are as if laughing at the celestial trees which give fruits (only) to (other) celestials by the tender shoots of the tips of the(ir) hands.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ദദാനേ ദീനേഭ്യഃ ശ്രിയമനിശമാശാനുസദൃശീം
അമംദം സൌംദര്യ പ്രകരമകരംദം വികിരതി ,
തവാസ്മിന്മംദാര സ്തബകസുഭഗേ യാതു ചരണേ
നിമജ്ജന്മജ്ജീവഃ കരണചരണഃ ഷട് ചരണതാമ് . ൯൦ .

ദദാനേ - which give
ദീനേഭ്യഃ - to the poor
ശ്രിയം - wealth
അനിശം - incessantly
ആശാ അനുസദൃശീം - according to desire
അമംദം - great
സൌംദര്യ പ്രകര - the bunch of flowers of beauty
മകരംദം - the honey (of flowers)
വികിരതി - scatters
തവ അസ്മിന് - this, your
മംദാര സ്തബക - the bunch of flowers of the (celestial) coral tree
സുഭഗേ - auspicious
യാതു - may it proceed to
ചരണേ - into the foot
നിമജ്ജന് - plunging
മത് ജീവഃ - my life
കരണ ചരണഃ - sense organs as feet
ഷട് ചരണതാമ് - the state of being a six (five sense organs plus mind) legged one (a bee)

May my life with the (five) sense organs (plus the mind) as feet proceed to the state of being a six legged one (a bee), plunging into this your (lotus) foot, auspicious like the bunch of flowers of the coral tree, which scatters the honey of the bunch of flowers of great beauty, which give to the poor wealth according to desire incessantly.

സൌംദര്യലഹരി ൯൧ - ൧൦൦

2008-03-14T17:21:00.001+05:30

പദന്യാസ ക്രീഡാ പരിചയമിവാരബ്ധുമനസഃ
സ്ഖലംതസ്തേ ഖേലം ഭവനകലഹംസാ ന ജഹതി ,
അതസ്തേഷാം ശിക്ഷാം സുഭഗമണിമംജീരരണിത
ച്ഛലാദാചക്ഷാണം ചരണകമലം ചാരുചരിതേ . ൯൧ .

പദ ന്യാസ - of placement of the steps
ക്രീഡാ - the sport
പരിചയം - the practice
ഇവ - perhaps
ആരബ്ധുമനസഃ - with a mind to commence
സ്ഖലംതഃ തേ - they trip
ഖേലം - play (of mimicking the graceful walk of Sakti)
ഭവന കലഹംസാഃ - the resident swans
ന ജഹാതി - do not abandon
അതഃ തേഷാം - therefore, for their
ശിക്ഷാം - instruction
സുഭഗ - auspicious
മണി മംജീര രണിത - jingling of the gem (studded) anklet
ഛലാത് - under the pretext of
ആചക്ഷാണം - teach (how to walk)
ചരണ കമലം - lotus feet
ചാരു ചരിതേ - Oh one pocessed of a beautiful life! (Sakti)

Oh one pocessed of a beautiful life! the resident swans with a mind to commence the practice of the sport of placement of the steps, (though) they trip, do not abandon play. Therefore for their instruction, the auspicious gem (studded) anklet of the lotus feet, under the pretext of jingling, perhaps teach (them).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഗതാസ്തേ മംചത്വം ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രേശ്വരഭൃതഃ
ശിവഃ സ്വച്ഛച്ഛായാ ഘടിത കപട പ്രച്ഛദപടഃ ,
ത്വദീയാനാം ഭാസാം പ്രതിഫലനരാഗാരുണതയാ
ശരീരീ ശൃംഗാരോ രസ ഇവ ദൃശാം ദോഗ്ധി കുതുകമ് . ൯൨ .

ഗതാഃ - have become
തേ മംചത്വം -your bed
ദ്രുഹിണ - Druhina (Brahma)
ഹരി - Hari (Vishnu)
രുദ്ര - Rudra
ഈശ്വര - Iswara (Maheswara)
ഭൃതഃ - servitors (with authority to create, preserve and destroy)
ശിവഃ - Siva (Sadaasiva tattva, the subtlest of the twenty five categories representing Siva and Sakti in the evolved state)
സ്വച്ഛച്ഛായാ - white lustre
ഘടിത - made of
കപട - disguised as
പ്രച്ഛദ പടഃ - the coverlet
ത്വദീയാനാം - of your
ഭാസാം - of the lustre
പ്രതി ഫലന രാഗ - reflected colour
അരുണതയാ - by the red
ശരീരീ - embodied
ശൃംഗാരഃ രസ ഇവ - seems like, the (poetic) sentiment of love
ദൃശാം - for (your) eyes
ദോഗ്ധി കുതുകമ് - yeilds joy

The servitors, Druhina, Hari, Rudra (and) Iswara have become your bed. Paramasiva, disguised as the coverlet made of (his) white lustre, by the reflected red colour of your lustre, seems like the sentiment of love embodied (and) yeilds joy for your eyes.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

അരാലാ കേശേഷു പ്രകൃതി സരലാ മംദഹസിതേ
ശിരീഷാഭാ ചിത്തേ ദൃഷദുപലശോഭാ കുചതടേ ,
ഭൃശം തന്വീ മധ്യേ പൃഥുരുരസിജാരോഹവിഷയേ
ജഗത്ത്രാതും ശംഭോര്ജയതി കരുണാ കാചിദരുണാ . ൯൩ .

അരാലാ - curliness
കേശേഷു - in the hair
പ്രകൃതി - natural
സരലാ - straight forwardness
മംദ ഹസിതേ - in the gentle smile
ശിരീഷ ആഭാ - (delicate) as the Sirisa (flower)
ചിത്തേ - in the mind
ദൃഷദ ഉപല ശോഭാ - the lustre of a gem in a (hard) rock
കുച തടേ - in the slope of the bosom
ഭൃശം - excessive
തന്വീ മധ്യേ - slenderness in the waist
പൃഥു - wideness
ഉരസിജ ആരോഹ വിഷയേ - in the matter of the bosom and hip
ജഗത് ത്രാതും - in order to protect the world
ശംഭോഃ - of Sambhu (Siva)
ജയതി - excels
കരൂണാ - compassion
കാചിത് - indescribable
അരുണാ - (called) Arunaa (the red form of Sakti)

The indescribable compassion of Sambhu, (called) Arunaa in order to protect the world, excels as curliness in the hair, natural straight forwardness in the gentle smile, as the (delicate) Sirisa (flower) in the mind, as the lustre of a gem in a (hard) rock in the slope of the bosom, as excessive slenderness in the waist, (and) as wideness in the matter of the bosom and hip.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കലംകഃ കസ്തൂരീ രജനികരബിംബം ജലമയം
കലാഭിഃ കര്പൂരൈര്മരകതകരംഡം നിബിഡിതമ് ,
അതസ്ത്വദ്ഭോഗേന പ്രതിദിനമിദം രിക്തകുഹരം
വിധിര്ഭൂയോ ഭൂയോ നിബിഡയതി നൂനം തവ കൃതേ . ൯൪ .

കലംകഃ - the stain (on the face of the moon)
കസ്തൂരീ - is musk (or musk deer shaped stain on the face of the moon)
രജനികര ബിംബം - the orb of the moon
ജലമയം - full of water
കലാഭിഃ കര്പൂരൈഃ - with bits (ormoon rays) of camphor
മരകത കരംഡം - an emerald container
നിബിഡിതമ് - filled
അതഃ - therefore
ത്വത് ഭോഗേന - by your utilisation
പ്രതിദിനം ഇദം - every day, this
രിക്ത കുഹരം - the empty hollow (of the container)
വിധിഃ - Vidhi (Brahma)
ഭൂയഃ ഭൂയഃ - again and again
നിബിഡയതി നൂനം - indeed fills
തവ കൃതേ - for your sake

This orb of the moon is an emerald container full of water, filled with bits of camphor; the stain is musk. The empty hollow (of the container), by (virtue of) your utilisation every day, is indeed filled again and again by Vidhi for your sake.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പുരാരാതേരംതഃ പുരമസി തതസ്ത്വച്ചരണയോഃ
സപര്യാ മര്യാദാ തരലകരണാനാമസുലഭാ ,
തഥാ ഹ്യേതേ നീതാഃ ശതമഖമുഖാഃ സിദ്ധിമതുലാം
തവ ദ്വാരോപാംതസ്ഥിതിഭിരണിമാദ്യാഭിരമരാഃ . ൯൫ .

പുര അരാതേഃ - of Pura arati (the enemy of the cities of demons or the bodies of man) (Siva)
അംതഃ പുരം അസി - you are in the inner apartments (set aside for women)
തതഃ - therefore
ത്വത് ചരണയോഃ - of your two feet
സപര്യാ മര്യാദാ - the rules of propriety in worship
തരല കരണാനാം - those with fickle senses
അസുലഭാ - not easy
തഥാ ഹി ഏതേ - thus surely, these
നീതാഃ - take away
ശതമഖ മുഖാഃ - those with Satamakha (Indra) as the chief
സിദ്ധിം അതുലാം - the matchless superhuman powers
തവ - your
ദ്വാരോപാംതഃ - in proximity to the door
സ്ഥിതിഭിഃ - stationed
അണിമാ ആദ്യാഭിഃ - Anima (capacity for atomic reduction) and others (the eight superhuman powers or Siddhis personified as godesses)
അമരാഃ - the celestials (who have not mastered the senses)

You are in the inner apartments of Siva. Therefore, the rules of propriety in the worship of your two feet is not not easy for those with fickle senses. Thus surely, these celestials with Satamkha as the chief (forbidded from entering the inner apartments) take away (only) the matchless superhuman powers of Anima and others (Siddhis) stationed in proximity to your door.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കലത്രം വൈധാത്രം കതികതി ഭജംതേ ന കവയഃ
ശ്രിയോ ദേവ്യാഃ കോ വാ ന ഭവതി പതിഃ കൈരപി ധനൈഃ ,
മഹാദേവം ഹിത്വാ തവ സതി സതീനാമചരമേ
കുചാഭ്യാമാസംഗഃ കുരവകതരോരപ്യസുലഭഃ . ൯൬ .

കലത്രം വൈധാത്രം - the wife of Vidhata (Brahma) (Saraswati, the goddess of learning)
കതി കതി - several
ഭജംതേ ന - do not serve
കവയഃ - poets
ശ്രിയോ ദേവ്യാഃ - of the goddess of wealth (Lakshmi)
കഃ വാ ന ഭവതി - who does not become
പതിഃ - the lord
കൈഃ അപി ധനൈഃ - with wealth of some sort (or other)
മഹാദേവം - Mahadeva (Siva)
ഹിത്വാ - except
തവ സതി - your Oh chaste one! (Sakti)
സതീനാം അചരമേ - Oh first among chaste women! (Sakti)
കുചാഭ്യാം ആസംഗഃ - contact with the bosom
കുരവക തരോഃ അപി - even for the Kuravaka (a species of the Amaranth) tree (which by poetic convention longs for the embrace of noble women prior to flowering)
അസുലഭഃ - it is not easy

Do not several poets serve the wife of Vidhata ? With wealth of some sort, who does not become the lord of the goddess of wealth ? Oh Sati! Oh first among chaste women! except Mahadeva, contact with your bosom is not easy even for the (inanimate) Kuravaka tree.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ഗിരാമാഹുര്ദേവീം ദ്രുഹിണഗൃഹിണീമാഗമവിദോ
ഹരേഃ പത്നീം പദ്മാം ഹരസഹചരീമദ്രിതനയാമ് ,
തുരീയാ കാപി ത്വം ദുരധിഗമനിഃസീമമഹിമാ
മഹാമായാ വിശ്വം ഭ്രമയസി പരബ്രഹ്മമഹിഷി . ൯൭ .

ഗിരാം ആഹുഃ ദേവീം - they call as the goddess of speech (Saraswati)
ദ്രുഹിണ ഗൃഹിണീം - the wife of Druhina (Brahma)
ആഗമ വിദുഃ - the knowers of the Agamas (the sacred scriptures)
ഹരേഃ പത്നീം - the wife of Hari (Vishnu)
പദ്മാം - as Padma (one dwelling in the lotus) (Lakshmi)
ഹര സഹചരീം - the wife of Hara (Siva)
അദ്രി തനയാമ് - as the daughter of the mountain (Parvati)
തുരീയാ കാ അപി - indescribable fourth one
ത്വം - you
ദുരധിഗമ - unattainable (by the senses)
നിഃസീമ മഹിമാ - boundlesly glorious one
മഹാമായാ - Mahamaya tattva (one of the twenty five categories representing Siva and Sakti in the evolved state)
വിശ്വം ഭ്രമയസി - you cause the universe to revolve
പരബ്രഹ്മ മഹിഷി - Oh Queen consort of the Parabrahman (the Supreme)

Oh Queen consort of the Parabrahman, the knowers of the Agamas call (you) as the goddess of speech, the wife of Druhina, as Padma the wife of Hari (and) as Adri tanaya, the wife of Hara. (But) you are the indescribable fourth one, the unattainable, the boundlessly glorious Mahamaya, (and) you cause the universe to revolve.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

കദാ കാലേ മാതഃ കഥയ കലിതാലക്തകരസം
പിബേയം വിദ്യാര്ഥീ തവ ചരണ നിര്ണേജനജലമ് ,
പ്രകൃത്യാ മൂകാനാമപി ച കവിതാകാരണതയാ
കദാ ധത്തേ വാണീമുഖകമലതാംബൂലരസതാമ് . ൯൮ .

കദാ കാലേ - at what time
മാതഃ കഥയ - Oh Mother! (Sakti), tell
കലിത അലക്തക രസം - bearing (mixed with) the (red) lac dye used as a cosmetic on the feet)
പിബേയം - I will drink
വിദ്യാര്ഥീ - seeker of knowledge
തവ ചരണ - your feet
നിര്ണേജന ജലമ് - the water used for ablution
പ്രകൃത്യാ - naturally
മൂകാനാം അപി ച - even of the dumb
കവിതാ - poetry
കാരണതയാ - the cause
കദാ ധത്തേ - when will it be bestowed
വാണീ മുഖ കമല - the lotus face of Vani (Saraswati)
താംബൂല രസതാമ് - similar to the (red) betel leaf and areca nut juice (from the mouth of Saraswati which by poetic convention is said to bestow poetic genius on one who tastes it)

Oh Mother! tell, at what time will I drink the water bearing the lac dye, used for ablution of your feet ? Being the cause of poetry even of the naturally dumb (and hence) similar to the betel and areca nut juice of the lotus face of Vani, when will it be bestowed?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

സരസ്വത്യാ ലക്ഷ്മ്യാ വിധിഹരിസപത്നോ വിഹരതേ
രതേഃ പാതിവ്രത്യം ശിഥിലയതി രമ്യേണ വപുഷാ ,
ചിരം ജീവന്നേവ ക്ഷപിതപശുപാശവ്യതികരഃ
പരാനംദാഭിഖ്യം രസയതി രസം ത്വദ്ഭജനവാന് . ൯൯ .

സരസ്വത്യാ - with Saraswati
ലക്ഷ്മ്യാ - and Lakshmi
വിധി ഹരി - Vidhi (Brahma) (and) Hari (Vishnu)
സപത്നഃ - rival
വിഹരതേ - sports
രതേഃ പാതിവ്രത്യം - the chastity of Rati (wife of Cupid)
ശിഥിലയതി - he lessens
രമ്യേണ വപുഷാ - with a beautiful body
ചിരം ജീവന് ഏവ - living eternaly (as a Jivan Mukta, one liberated while alive)
ക്ഷപിത - casting off
പശു - the soul bound by spiritual ignorance
പാശ - the bond of spiritual ignorance
വ്യതികരഃ - contact with
പര ആനംദ അഭിഖ്യം - called supreme bliss
രസയതി രസം - relishes the joy
ത്വത് ഭജനവാന് - he who worships you

He who worships you sports with Saraswati and Lakshmi, (and is a) rival to Vidhi and Hari. With a beautiful body, he lessens the chastity of Rati. Living eternally and casting off contact with the soul bound by spiritual ignorance and the bond of spiritual ignorance, he relishes the joy called supreme bliss.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

പ്രദീപജ്വാലാഭിര്ദിവസകര നീരാജനവിധിഃ
സുധാസൂതേശ്ചംദ്രോപലജലലവൈരര്ഘ്യ രചനാ ,
സ്വകീയൈരംഭോഭിഃ സലിലനിധി സൌഹിത്യകരണം
ത്വദീയാഭിര്വാഗ്ഭിസ്തവ ജനനി വാചാം സ്തുതിരിയമ് . ൧൦൦ .

പ്രദീപ ജ്വാലാഭിഃ - with the flame of a lamp
ദിവസകര - for the sun
നീരാജന വിധിഃ - the performance of the oblation of lights
സുധാസൂതേഃ - for the moon
ചംദ്രോപല - moon stone
ജലലവൈഃ - with drops of water (oozing from the moon stone)
അര്ഘ്യ രചനാ - performance of oblation
സ്വകീയൈഃ - with his own
അംഭോഭിഃ - waters
സലിലനിധി - to the ocean
സൌഹിത്യകരണം - giving satisfaction
ത്വദീയാഭിഃ - by your own
വാഗ്ഭിഃ - words
തവ - your
ജനനി വാചാം - Oh generator of words! (Sakti)
സ്തുതിഃ ഇയമ് - this hymn of praise

Oh generator of words, this your hymn of praise, by your own words (is like) the performance of the oblation of lights with the flame of the lamp for the sun; the performance of oblation with drops of water (oozing from) the moon stone, for the moon (and) giving satisfaction to the ocean with his own waters.

ഇതി ശ്രീശംകരാചാര്യ വിരചിതാ സൌംദര്യലഹരീ സമാപ്തമ്