ప్రొఫెసర్ అయినవోలు ఉషాదేవి రచించిన “కేతన ఆంధ్ర భాషాభూషణము” వ్యాస పరంపరలో చివరిదైన ఈ భాగంలో ఒకచోట – ‘మల్లె పూవు’ ను, కావ్యం లో ఐతే ఎలా వాడాలో, ఏక వచన బహువచనాలలో, సమాసరూపంలో ఎలా వాడాలో ఉంది. ఇప్పుడు నే రాసిన ఈ కింది పద్యాన్ని కేతనదండి, చిన్నయసూరి వ్యాకరణ సూత్రాలు ఒప్పుకుంటాయో లేదో!
రాయా! నెలరాయ యంచు దరహాసాలై, మరందాల జా
లై, యామిని లోన పిల్చెదవు; ఆ రేరాజు రాజాలునా?
ఓ యోజనగంధి! కాముని శిఖీ! మా కోసమై పూయవే
మాయావిని! పూయి పున్నమిగ, శృఙ్గారీప్రియా! మల్లియా!
ఈ పద్యంలో యతి లేదు. ఎందుకు లేదంటే అంత sophistication నాకు లేక, చేతగాక. నేను పదేళ్లకొక పద్యం రాసేసరికి, ఈ లోపల చేతయిన వారెన్నో అందమైనవి రాస్తారు. నేను వాటిని చదివి ఆనందిస్తాను.
పద్యంలోని – ‘యోజనగంధి’ ‘శృఙ్గారీప్రియా’ అన్న ప్రయోగాల గురించి ఛందస్సు, భాషాపరిశోధకుల అభిప్రాయం ఏమిటి? మీకెవరికైనా చెప్పాలనుంటే చెప్పండి.
నేనొక సుందరనగరంలో ఉన్నందున, ఇక్కడ మస్తుగా పూదోటలున్నందున, అక్కడ సుస్తు లేకుండా తిరుగుతున్నందున, నేనీ పద్యం రాస్తం. పాడుకోటం. ఈ పత్రికలో ప్రచురితమవుతున్న చాలా కవితలు నాకు కవిత్వమే కావు. Barnes & Noble లో erotic poems by E.E. Cummings తెచ్చుకుని చదువుకుంటున్నాను. ప్రాణం హాయిగా ఉంది.
కలివె విశ్వనాథం గారి ఉపన్యాసాల లింక్ గురించి ఇంతకు ముందు చెప్పినందుకు సంతోషం. చదివాను శక్తి కొద్దీ. కాని ఇంగ్లిష్ అక్షరాలు కనపడక, ప్రతి బాగోనందున, ఆయన విద్వత్తు నాకు ఆనందించటానికి వీలవదు. It’s my loss. I really wish I can read his lectures on English poetry.
దాశరథి తెలుగు కవిత్వం ఆంధ్రభారతిలో చదువుతున్నాను. మీరిచ్చిన మీ కవిత నాకు బాగుంది. యాదాలాపంగా రచించినట్టుండే కవితలు నాకిష్టం. ఐనా మీరు బాగా చదువుకునుండేసరికి మధ్య మధ్య మీ విజ్ఞానం ఆడేపాడే పాటకు అడ్డం పడుతూ ఉంటుంది. I suppose you can’t help it. I like it.
This guy Frank O’ Ohara is a well-educated guy. I saw his poetry books in MOMA two years back, as an exhibit. A sample:
O god it is wonderful
To get out of bed
And drink too much coffee
And smoke too many cigarettes
And love you so much.
అలాటి కొందరి పొయట్రీ, కొందరి భారతీయుల, ఇతర దేశస్థుల ఆర్ట్, నేను చూస్తానికి వెళ్లినప్పుడూ, నేను రాసేవి ఇలా ఉంటయ్యి. మెమొరీ లోంచి కొన్ని పంక్తులు:
…
జడినానలో మేను తడిసింది తెలియదు
శిశిరం ఆకులు నాపై రాల్చింది తెలియదు
గడగడ చలిలో నేను వణికింది తెలియదు
నా దేశం వాసివనీ
నీవేదో చేసావని
ఆ బొమ్మ చూడాలనీ
ఆ రాత చదవాలనీ
నీ ఊహలు నాకు మెరిసి
నా ఊహలు నీకు తెలిసి
ఆ ఊహల ఉయ్యాల జమిలిగ ఊగాలనీ
“….అయితే, జూలై-ఆగస్ట్ 2021 పొయట్రీ పత్రికలో ఆలియా కాటన్ (Aliyah Cotton) రాసిన కవిత (What a Poem Cannot Do) ప్రచురించబడింది. ఈ కవిత డాట్రీ కవితకన్నా శక్తివంతమైనదని, సమయోచితమైనదనీ నా అభిప్రాయం.
నేనే పొయట్రీ పత్రికకి అతిథి సంపాదకుడినయివుంటే, ఈ రెండు కవితలూ ఒకే సంచికలో ప్రచురించేవాడిని. అంతేకాదు. ప్రచురణకి ముందుగా రెండు కవితలనీ ప్రముఖ విమర్శకులకి పంపించి, తులనాత్మకంగా పరిశీలించి వ్యాఖ్యలు రాయమని కోరేవాడిని. జూలై-ఆగస్ట్ 2021 సంచిక పూర్తిగా ఈ రెండు కవితలకే కేటాయించేవాడిని. మొదటి కవిత ఆంధ్రజ్యోతిలో అచ్చు కాకపోతే, రెంటినీ ఒకే వారం వెయ్యమని బ్రతిమాలుకునేవాణ్ణేమో! అది ఎలానూ కుదరదు కాబట్టి ఇప్పుడు ఈమాటలో రెండో కవిత ఈ ముందుమాటలతో వేయమని అడిగాను. – వేవే.”
Poetry (పొయట్రీ పత్రిక,) ఆవిర్భావం, ఘనత, నిర్వాహకం, గురించి వ్యాసంలో చదివాను. అక్కడి వరకూ బాగానే తెలుస్తూ వచ్చింది. ఆ తర్వాత, వ్యాస రచయిత వేలూరి, ఏం జరిగిందో తెలియదు, వారు ఆకస్మికంగా -A rebel without a cause- ఐపోయినట్టనిపించింది. నాకు వివరం అడగాలనిపించింది.
అసలు మొదటికి, ఏ రచయిత/కవి గాని “ఉరితీత” మీద పద్యాలు రాయటం సమయోచితమెలానో, నాకు తెలియలేదు. Timely? Why is the subject of these poems timely? Are we in Clint Eastwood – ‘For a few dollars more’ movie times? ఆ ఉరిపద్యాలను వేలూరి తెలుగులో పనిగట్టుకుని అనువదించటానికి కారణమేమిటో తెలియలేదు. ఆంధ్రాలో, ఆంధ్రజ్యోతిలో ప్రచురించటమెందుకో తెలియలేదు. సమయోచితమంటే? ఎలా సమయోచితం? How is this poem relevant to Telugu people? Any others?
మొదటి పద్యం కన్నా రెండోది శక్తివంతమైనదంటే, ఏమిటి అర్థం? ఏమిటా శక్తి? ఎలాటి శక్తి? ఎలా ఆ పద్యానికి శక్తి సంక్రమించింది?ఎలా ఆ నిర్ణయానికి వచ్చారు? వేలూరి ఎందుకిలా భావిస్తున్నారో వివరించి చెప్పాలి. నాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది.
పద్యాలు పాటికి పది మాట్లు చదువుకుంటే తప్ప, అనువాదం, తులనాత్మక విమర్శ సాధ్యం కాదు కదా? ఎందుకు గ్రాఫిక్ వయొలెన్స్ ఉన్న కవితలు చదవటం, అనువదించటం, వాటిని ప్రజలతో చదివించటం? ఏ ప్రయోజనం ఆశించి? చెప్పరూ?
తనే గాని ‘పొయట్రీ పత్రిక’ అతిథి సంపాదకుడై ఉంటే, తనకు నచ్చిన రెండు పద్యాల కోసం, మిగతా పద్యాల పబ్లికేషన్ ఆపేసి, ఈ రెండు పద్యాలే ప్రచురిస్తానంటం ఇంకా అఘాయిత్యంగా అనిపించింది. హాస్యమాడుతున్నారా? నిజమా? పద్యం ప్రచురించక ముందే విమర్శలకు కూడా ఆహ్వానం! పాఠకులు ఎవరూ ఇక ‘ఉరితీతలు’ గురించి తప్ప ఆ సంచికలో ఇంకేం చదువుకోటానికి వీల్లేదు. అది అతిథి సంపాదకుడి దొరపెత్తనం. ప్రజల వినోదం, వికాసం, విజ్ఞానం అంతా అతిథి సంపాదకుడి చేతిలో ఉంచుకోవాలనుకోవటం, నిజంగానే?
ఈ పత్రిక చదువుతూ, ఇతర పుస్తకాలు చదువుతూ, నేను కవిత్వం గురించి నేర్చుకుంటున్నాను. ప్రస్తుతం నేను ఎంచుకున్న పుస్తకం “How to read poetry like a professor” by Thomas C. Foster. Harper Collins Publishers. ప్రతి ఛాప్టరులో, ఒక్కో కవిత్వవిషయానికి ఒక్కో పద్యం, పద్యభాగం తీసుకుని, ఎంతో సౌమ్యతతో, కొంత చెణుకులతో, వివరిస్తున్నాడీ రచయిత.
వేలూరి స్వయంగా కొన్ని ఏళ్లపాటు ‘ఈమాట’ పత్రికకు ప్రధాన సంపాదకులన్న విషయం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎందరికో తెలుసు. వీరికి విస్తారంగా ప్రపంచ విషయాలు తెలుసు. విస్తారంగా ప్రపంచ కవులను చదువుతారు. అందుకే నా ప్రశ్నలు. పై పుస్తకం లోని విషయాలపై నాకు ప్రశ్నలుంటే కూడా, వేలూరికి, పత్రిక లోని కవి/విమర్శకులకు మళ్లీ రాస్తాను.
Firstly, the editorial notes in recent times have been at a different level. Appreciate the rage and passion that is coming out so strongly in these notes.
నేను కక్కలేకా మింగలేకా సతమవుతున్న పాయింట్ అదే: ప్రస్తుతం రాసేవాళ్ళ మీద ఎవరికీ ధ్యాస లేదు. ధ్యాస ఉన్నవాళ్ళు తమ దోస్తులు, ఫంకాలు. అలా లేనివారు ఇంకా ఆక్టివ్ గా రాస్తుండగానే ఎవరికీ గుర్తు రారు. అసలు గత ఏడాదిగా ఫేస్బుక్ లో కోవిడ్ కారణాన అన్ని ఈవెంట్స్ ఆన్లైన్ అవ్వడం, ఆ ఈవెంట్స్ లో సాహిత్య జనాలు మాట్లాడేది వింటుంటే విరక్తి వస్తుంది. ఇహ వాటిల్లో “సమకాలీన” అని టైటిల్ లో పేరు ఉంటే అంతే సంగతులు! పూర్తిగా భజన. నాకు అర్థమవుతున్నంత వరకూ ప్రస్తుతం రాస్తున్నవారి గురించి ఎవరికీ పట్టడం లేదు. కూర్చుని చదివే ఓపిక తోటి రచయితలకి, విమర్శకులకే లేదు. వాళ్ళకి నచ్చిన ఒకరిద్దరు రచయితలెవరో ఉంటారు. వాళ్ళ గురించే తిప్పి తిప్పి మాట్లాడుతుంటారు. కొత్తగా తెలుగు సాహిత్యానికి పరిచయమవుతున్న వారు ఆ ఒక్కళ్ళిద్దరే చదవదగ్గ వారని నిశ్చయించుకుంటారు… అదో లూప్.
శ్రీశ్రీని సెలబ్రేట్ చేసుకోవడంలో తప్పు లేదు. కానీ పుస్తకం మార్కెట్టులో ఉన్నంత సేపే కవి గుర్తొస్తాడు. ఏదో, చలాన్ని మాత్రమే కొంచెం గట్టిగా, అప్రయత్నంగా తలుచుకుంటుంటారు అనిపిస్తుంది నాకు.
రామారావు గారి పల్ప్, మీడియోకోర్, సీరియస్ లిటరేచర్ గురించి కూడా మనం కొంచెం విస్తారంగా మాట్లాడుకోవాల్సి ఉంది. Westలో ఉన్న terms and patterns ఇక్కడ కాపీ-పేస్ట్ చేయలేము.
ఒక వైపు, మనం చుట్టు తిప్పి తిప్పి ఈమాట, సారంగ – ఇలా ఒక నాలుగైదు పత్రికల గురించే మాట్లాడుకుంటున్నాం అనిపిస్తుంది. pratilipi.com లాంటి సైట్లలో ఒక్కోళ్ళు నాలుగైదు నవలలు రాసేసినవారున్నారు, మనమిక్కడ తెలుగులో నవల్లే రావడం లేదు సరిగ్గా అంటున్నాం. వారికి వ్యూస్ లక్షల్లోనూ, అవార్డులు వేలలోనూ వస్తున్నాయని వినికిడి, ఇక్కడ మనం పాఠకులే లేరనుకుంటున్నాం. మనం ఎంత elitists గా ఫీల్ అయిపోయినా ప్రతిలిపిలో వచ్చేది కూడా తెలుగు సాహిత్యమే. ఇదే రామారావుగారి పాయింట్ అనుకుంటాను.
అయినా కూడా నేను ఇక్కడ సోషల్ మీడియా భాష గురించి, సాహిత్యం గురించి అన్న మాటలతో ఏకీభవిస్తున్నాను. అన్ని రకాల సాహిత్యాలూ ఉండవలసిందే. ఒకదాని కోసం మరోటి పణంగా పెట్టనవసరం లేదు. అయితే నా వాల్ మీద కనిపించే తెలుగు/ఇండియన్ ఇంగ్లీష్ సాహిత్యకారుల పోస్టులు కంపేర్ చేస్తూ చెప్తున్నాను: మన వాళ్ళు, ది సో కాల్డ్ elitist సాహిత్యకారులు కూడా సాహిత్యానికి తగిన గౌరవం ఇవ్వడం లేదు. “నేను చెప్పే మాట ఎంత అవసరమైంది. అది ఎక్కువ మందికి చేరేలా, ఎక్కువ కాలం అందుబాటులో ఉంచేలాంటి platforms ఏవి?” అనే ఆలోచన లేకుండా కేవలం తమ వాల్స్ మీద వచ్చే ఇమ్మీడియట్ రెస్పాన్స్ కి ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. మన వాల్స్ మీద రాసుకునేవి కొన్ని ఉంటాయి, పత్రికలకి వెళ్ళాల్సినవి కొన్ని ఉంటాయి. ఆ జడ్జ్మెంట్ ఉండాలి కదా! అవును, ఫేస్బుక్ ఆల్గోరిథమ్ బయట లింక్స్ ఇచ్చిన పోస్టులకి ప్రాధాన్యత ఇవ్వదు. అందుకని కథో, వ్యాసమో అంతా పోస్టులో డంప్ చేస్తే ఎట్లా?
కథలో, కవితలో చదవమని సతాయించడం మామూలే తెలుగులో, కానీ రెండు వేల పదాల కథలని ముక్కలు ముక్కలుగా చేసి వాట్సాప్ లో ఫార్వార్డ్ చేస్తుంటారు. కవితలు పంపేటప్పుడు కనీసం బేసిక్ ఫార్మాటింగ్ కూడా లేకుండా వచనం ఉన్నట్టు వస్తాయి మెసేజెస్. అదే, కాగితం మీద రాసిన కథనో, కవితనో లుంగచుట్టి ఎవరి మొహానికైనా వేసి కొడతారా చదవమని? ఎంత సేపని టెక్నాలజీని నిందిస్తాం? కొత్త కొత్త ఆప్స్ వస్తూనే ఉంటాయి… మన పని మీద మనకి గౌరవం ఉండక్కర్లేదా? ఇవ్వన్నీ immediate consumption కోసం వెంపర్లాటలే.
నేనింతకు ముందు Gerald Manley Hopkins కవిత్వం చదవలేదు. సూరపరాజు రాధాకృష్ణమూర్తి గారు, ప్రత్యేకించి పరిచయం చేసిన హాప్కిన్స్ పద్యాలు చక్కగా బోధపడి ఆయన ఇచ్చిన తెలుగు తర్జుమాలు అందంగా ఉండి ఆనందింపచేసాయి. ఇక్కడి పరిచయం రసవత్తరంగా ఉండినందున నెట్ లో హాప్కిన్స్ వి వీలైనన్ని కవితలు చదివాను. పొయెట్రీ లోని భావం, ప్రాసొడీ చిత్ర విచిత్రాలు, మళ్లీ మళ్లీ చదవగా కొంత మెరుగ్గా తెలుస్తున్నవి.
తెలుగు వాళ్లకు ఇంగ్లీష్ పొయట్రీ -ఇంగ్లిష్ లోనే, తెలుగుసేత కన్నా బాగా అర్థం అవుతుందేమో. తెలుగు రాని తెలుగు వాళ్లున్నారు కాని, ఇంగ్లిష్ రాని తెలుగు వాళ్లిప్పుడున్నారా? సంస్కృతం, అరవం, కన్నడం ఇలా ఇతర భాషలు రాని తెలుగు వారున్నారు కాని, ఇంగ్లిష్ రాని తెలుగు వారున్నారా? మరొకటి. రచయిత ఇంగ్లిష్ పొయట్రీని విప్పి చెపుతారు, కాని సంస్కృత వాక్యాలను అర్థం చెప్పకుండా వదిలేస్తారు. అదేం పని! ఎందుకని! సంస్కృతం కన్నా, ఇంగ్లిష్ తెలిసిన వారే పాఠకులలో ఎక్కువమంది కాదా? ఇంత నేర్పరి రచయిత, విప్పి చెప్పటమే తన రచన ముఖ్యోద్దేశమైనప్పుడు సగం సగం చెప్పి వదిలెయ్యటం సరికాదు. ఐనా ఏక కాలంలో కొంత తెలుగు భాషను, కొంత ఇంగ్లిష్, వెనకటి కవుల, ఫిలాసఫర్ల పరిచయాలు ఏ రకంగా తెలుసుకున్నా ఆనంద దాయకమే. ఈ పత్రికలో ఇచ్చిన, సూరపరాజు గారి రచనలన్నీ చదువుతున్నాను. Thanks.
ఈ Hopkins కవి కవితలు, ఇక ముందైనా ట్యూటరింగ్ లేకుండా నాకు అర్థంకావనుకుంటాను. నాకు క్రిస్టియానిటీతో కొంత పరిచయం ఉన్నా, కవి కాలం నాటి ఇతరుల కవిత్వంతో కొంత పరిచయం ఉన్నా, ఈ జెస్యూట్ కవిని గ్రహించుకోటానికి ఇంకా చాలాసార్లు చదివితే తప్పించి నాకది సాధ్యపడదు.
ఉదాహరణకు The Wreck of Deutschland పద్యం. ఆ పొడుగు కవితలో ఉన్న 35 సానెట్స్ బిబ్లికల్ భావాలు, లిరికల్ బ్యూటీ అర్థం కాటానికి ప్రత్యేకించి poetry class తీసుకోవలసిందే. ఈ కవితపై సూరపరాజు రాధాకృష్ణమూర్తి గారి ప్రచురించబడిన పుస్తకంలో గాని పూర్తి వివరణ ఉంటే వారి పుస్తకం, మరో ఇతరులు ఇంగ్లిష్ లో రాసిన మరో పుస్తకం తెప్పించుకుని చదవాలి.
ఈ ‘wreck’ పద్యం పైకి stanza After stanza చదువుతుంటే అందులోని మ్యూజిక్ ఆనందపరుస్తున్నది. హాప్కిన్స్, ఒక పద్యపాదంలో మెలడీ, మరో పాదంలో కౌంటర్ పాయింట్ రాసాడంటే, నాకు మురిపెం. ఈ పొడుగు పద్యం ఒక అందమైన తయారీ. ఒక శిల్పకారితనం. ఒక విషాద సంఘటనను, ఒక ప్రీస్ట్ లిఖించటంలో ఇంత పనితనమా? అని నాకు అచ్చెరపాటు.
(మాటలో మాట! కొద్ది రోజుల క్రితం ఈ పత్రికలో వేటూరి సినిమా పాటల గురించిన ప్రసక్తి, పాఠకులు తెచ్చినందున ఆ వ్యాసం మళ్లీ చదివాను. నేనిప్పుడు హాప్కిన్స్ సానెట్స్, వేటూరి పాటలు కొన్ని పక్కపక్కనే చదవొచ్చు. ఇద్దరి శబ్ద ప్రయోగాలు, కొత్త మాటల తయారీ విధానాలు గమనించవచ్చును. That excites me.)
The Wreck of Deutschland చదువుతుంటే, నాకు పూర్వపు కొందరి ఆర్టిస్ట్ ల, (J.W. Turner లాటి) shipwreck పెయింటింగ్స్ చూడాలనిపించింది. చూసాను. క్రితంలో నేను రాసిన ఈ కిందున్న ఒక పొయెమ్ నా మనసులో మెదిలింది. ఒక స్త్రీ నలుగురి దగ్గరి బంధువుల ఆకస్మికమరణానికి sea drowning తో, ship కు she తో, death కు sea తో, ఇందులో అన్వయం.
All of a Sudden
Three brethren have fallen
And wriggled helplessly in Sea.
The death wave is so massive
It swept them all away
The first mate didn’t even
Know he is dying.
She sees her ship keel
She is not made of steel.
She will wail and reel,
She has no hope to heal.
There is no mainland in sight
There is no island to maroon
A life spent in to and fro freight
She now awaits her own swoon.
The Sea waves rise and fall
Every seaman knows its roar
Every creature knows its fury
Every day begging for small mercies
With fear in hearts, they live and die.
కవి అనుభూతి అతని మాటలద్వారా ప్రవహిస్తూ, పాఠకుడిని కూడా సాంద్రమైన అనుభూతికి లోనుచెయ్యగలిగిన కావ్యం కవిత్వం అనుకున్నప్పుడు, మూలా సుబ్రహ్మణ్యం గారి “సెలయేటి సవ్వడి” నా అనుభూతి ప్రమాణంలో నిశ్చయంగా మంచి కవిత్వం.
ఏ కారణమూ లేకుండా ఆనందించగలగడమే పసితనం. వెనుకనున్న కారణాల వివేచన లేకుండా ఎదురుగా ఉన్న ప్రకృతిని అనుభూతించడమే పసితనం. వయసుతోపాటు మనం పోగొట్టుకునేదీ అదే. పసితనం మిగిలి ఉన్న వారే ప్రేమని నిండుగా పంచి ఇవ్వగలరు. కవిత్వం ప్రేమని పంచుకోవడంలో ఒక భాగం.
ఈ సంకలనంలో చాలా మంచి కవితలున్నాయి. అందులో ఒక క్షణాన్ని కెమేరాలో బంధించినట్టు చిత్రించిన చాలా చక్కని కవితలున్నాయి.
Trash గురించి Vijay bhaskar అభిప్రాయం:
08/03/2022 8:45 am
చాలా బావుందండీ, ఎప్పటిలానే. మరిన్ని కవితలు మీరు ఈమాట ద్వారా పంచుకోవాలని కోరుకుంటూ 🙏🙏
కేతన ఆంధ్ర భాషాభూషణము-8 గురించి Lyla yerneni అభిప్రాయం:
01/30/2022 5:38 pm
ప్రొఫెసర్ అయినవోలు ఉషాదేవి రచించిన “కేతన ఆంధ్ర భాషాభూషణము” వ్యాస పరంపరలో చివరిదైన ఈ భాగంలో ఒకచోట – ‘మల్లె పూవు’ ను, కావ్యం లో ఐతే ఎలా వాడాలో, ఏక వచన బహువచనాలలో, సమాసరూపంలో ఎలా వాడాలో ఉంది. ఇప్పుడు నే రాసిన ఈ కింది పద్యాన్ని కేతనదండి, చిన్నయసూరి వ్యాకరణ సూత్రాలు ఒప్పుకుంటాయో లేదో!
రాయా! నెలరాయ యంచు దరహాసాలై, మరందాల జా
లై, యామిని లోన పిల్చెదవు; ఆ రేరాజు రాజాలునా?
ఓ యోజనగంధి! కాముని శిఖీ! మా కోసమై పూయవే
మాయావిని! పూయి పున్నమిగ, శృఙ్గారీప్రియా! మల్లియా!
ఈ పద్యంలో యతి లేదు. ఎందుకు లేదంటే అంత sophistication నాకు లేక, చేతగాక. నేను పదేళ్లకొక పద్యం రాసేసరికి, ఈ లోపల చేతయిన వారెన్నో అందమైనవి రాస్తారు. నేను వాటిని చదివి ఆనందిస్తాను.
పద్యంలోని – ‘యోజనగంధి’ ‘శృఙ్గారీప్రియా’ అన్న ప్రయోగాల గురించి ఛందస్సు, భాషాపరిశోధకుల అభిప్రాయం ఏమిటి? మీకెవరికైనా చెప్పాలనుంటే చెప్పండి.
నేనొక సుందరనగరంలో ఉన్నందున, ఇక్కడ మస్తుగా పూదోటలున్నందున, అక్కడ సుస్తు లేకుండా తిరుగుతున్నందున, నేనీ పద్యం రాస్తం. పాడుకోటం. ఈ పత్రికలో ప్రచురితమవుతున్న చాలా కవితలు నాకు కవిత్వమే కావు. Barnes & Noble లో erotic poems by E.E. Cummings తెచ్చుకుని చదువుకుంటున్నాను. ప్రాణం హాయిగా ఉంది.
Have fun folks. -Lyla
The song cycle of Shyam గురించి Lyla yerneni అభిప్రాయం:
12/23/2021 1:15 pm
నమస్కారం తః!
కలివె విశ్వనాథం గారి ఉపన్యాసాల లింక్ గురించి ఇంతకు ముందు చెప్పినందుకు సంతోషం. చదివాను శక్తి కొద్దీ. కాని ఇంగ్లిష్ అక్షరాలు కనపడక, ప్రతి బాగోనందున, ఆయన విద్వత్తు నాకు ఆనందించటానికి వీలవదు. It’s my loss. I really wish I can read his lectures on English poetry.
దాశరథి తెలుగు కవిత్వం ఆంధ్రభారతిలో చదువుతున్నాను. మీరిచ్చిన మీ కవిత నాకు బాగుంది. యాదాలాపంగా రచించినట్టుండే కవితలు నాకిష్టం. ఐనా మీరు బాగా చదువుకునుండేసరికి మధ్య మధ్య మీ విజ్ఞానం ఆడేపాడే పాటకు అడ్డం పడుతూ ఉంటుంది. I suppose you can’t help it. I like it.
This guy Frank O’ Ohara is a well-educated guy. I saw his poetry books in MOMA two years back, as an exhibit. A sample:
O god it is wonderful
To get out of bed
And drink too much coffee
And smoke too many cigarettes
And love you so much.
అలాటి కొందరి పొయట్రీ, కొందరి భారతీయుల, ఇతర దేశస్థుల ఆర్ట్, నేను చూస్తానికి వెళ్లినప్పుడూ, నేను రాసేవి ఇలా ఉంటయ్యి. మెమొరీ లోంచి కొన్ని పంక్తులు:
…
జడినానలో మేను తడిసింది తెలియదు
శిశిరం ఆకులు నాపై రాల్చింది తెలియదు
గడగడ చలిలో నేను వణికింది తెలియదు
నా దేశం వాసివనీ
నీవేదో చేసావని
ఆ బొమ్మ చూడాలనీ
ఆ రాత చదవాలనీ
నీ ఊహలు నాకు మెరిసి
నా ఊహలు నీకు తెలిసి
ఆ ఊహల ఉయ్యాల జమిలిగ ఊగాలనీ
నీకై, నీకై, నీకై, వచ్చి ఉన్నాకదా! ప్రియా!
-లైలా
Happy Holidays to All!
ఒక కవిత ఏమి చేయలేదు గురించి Lyla Yerneni అభిప్రాయం:
10/21/2021 2:51 pm
“….అయితే, జూలై-ఆగస్ట్ 2021 పొయట్రీ పత్రికలో ఆలియా కాటన్ (Aliyah Cotton) రాసిన కవిత (What a Poem Cannot Do) ప్రచురించబడింది. ఈ కవిత డాట్రీ కవితకన్నా శక్తివంతమైనదని, సమయోచితమైనదనీ నా అభిప్రాయం.
నేనే పొయట్రీ పత్రికకి అతిథి సంపాదకుడినయివుంటే, ఈ రెండు కవితలూ ఒకే సంచికలో ప్రచురించేవాడిని. అంతేకాదు. ప్రచురణకి ముందుగా రెండు కవితలనీ ప్రముఖ విమర్శకులకి పంపించి, తులనాత్మకంగా పరిశీలించి వ్యాఖ్యలు రాయమని కోరేవాడిని. జూలై-ఆగస్ట్ 2021 సంచిక పూర్తిగా ఈ రెండు కవితలకే కేటాయించేవాడిని. మొదటి కవిత ఆంధ్రజ్యోతిలో అచ్చు కాకపోతే, రెంటినీ ఒకే వారం వెయ్యమని బ్రతిమాలుకునేవాణ్ణేమో! అది ఎలానూ కుదరదు కాబట్టి ఇప్పుడు ఈమాటలో రెండో కవిత ఈ ముందుమాటలతో వేయమని అడిగాను. – వేవే.”
Poetry (పొయట్రీ పత్రిక,) ఆవిర్భావం, ఘనత, నిర్వాహకం, గురించి వ్యాసంలో చదివాను. అక్కడి వరకూ బాగానే తెలుస్తూ వచ్చింది. ఆ తర్వాత, వ్యాస రచయిత వేలూరి, ఏం జరిగిందో తెలియదు, వారు ఆకస్మికంగా -A rebel without a cause- ఐపోయినట్టనిపించింది. నాకు వివరం అడగాలనిపించింది.
అసలు మొదటికి, ఏ రచయిత/కవి గాని “ఉరితీత” మీద పద్యాలు రాయటం సమయోచితమెలానో, నాకు తెలియలేదు. Timely? Why is the subject of these poems timely? Are we in Clint Eastwood – ‘For a few dollars more’ movie times? ఆ ఉరిపద్యాలను వేలూరి తెలుగులో పనిగట్టుకుని అనువదించటానికి కారణమేమిటో తెలియలేదు. ఆంధ్రాలో, ఆంధ్రజ్యోతిలో ప్రచురించటమెందుకో తెలియలేదు. సమయోచితమంటే? ఎలా సమయోచితం? How is this poem relevant to Telugu people? Any others?
మొదటి పద్యం కన్నా రెండోది శక్తివంతమైనదంటే, ఏమిటి అర్థం? ఏమిటా శక్తి? ఎలాటి శక్తి? ఎలా ఆ పద్యానికి శక్తి సంక్రమించింది?ఎలా ఆ నిర్ణయానికి వచ్చారు? వేలూరి ఎందుకిలా భావిస్తున్నారో వివరించి చెప్పాలి. నాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది.
పద్యాలు పాటికి పది మాట్లు చదువుకుంటే తప్ప, అనువాదం, తులనాత్మక విమర్శ సాధ్యం కాదు కదా? ఎందుకు గ్రాఫిక్ వయొలెన్స్ ఉన్న కవితలు చదవటం, అనువదించటం, వాటిని ప్రజలతో చదివించటం? ఏ ప్రయోజనం ఆశించి? చెప్పరూ?
తనే గాని ‘పొయట్రీ పత్రిక’ అతిథి సంపాదకుడై ఉంటే, తనకు నచ్చిన రెండు పద్యాల కోసం, మిగతా పద్యాల పబ్లికేషన్ ఆపేసి, ఈ రెండు పద్యాలే ప్రచురిస్తానంటం ఇంకా అఘాయిత్యంగా అనిపించింది. హాస్యమాడుతున్నారా? నిజమా? పద్యం ప్రచురించక ముందే విమర్శలకు కూడా ఆహ్వానం! పాఠకులు ఎవరూ ఇక ‘ఉరితీతలు’ గురించి తప్ప ఆ సంచికలో ఇంకేం చదువుకోటానికి వీల్లేదు. అది అతిథి సంపాదకుడి దొరపెత్తనం. ప్రజల వినోదం, వికాసం, విజ్ఞానం అంతా అతిథి సంపాదకుడి చేతిలో ఉంచుకోవాలనుకోవటం, నిజంగానే?
ఈ పత్రిక చదువుతూ, ఇతర పుస్తకాలు చదువుతూ, నేను కవిత్వం గురించి నేర్చుకుంటున్నాను. ప్రస్తుతం నేను ఎంచుకున్న పుస్తకం “How to read poetry like a professor” by Thomas C. Foster. Harper Collins Publishers. ప్రతి ఛాప్టరులో, ఒక్కో కవిత్వవిషయానికి ఒక్కో పద్యం, పద్యభాగం తీసుకుని, ఎంతో సౌమ్యతతో, కొంత చెణుకులతో, వివరిస్తున్నాడీ రచయిత.
వేలూరి స్వయంగా కొన్ని ఏళ్లపాటు ‘ఈమాట’ పత్రికకు ప్రధాన సంపాదకులన్న విషయం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎందరికో తెలుసు. వీరికి విస్తారంగా ప్రపంచ విషయాలు తెలుసు. విస్తారంగా ప్రపంచ కవులను చదువుతారు. అందుకే నా ప్రశ్నలు. పై పుస్తకం లోని విషయాలపై నాకు ప్రశ్నలుంటే కూడా, వేలూరికి, పత్రిక లోని కవి/విమర్శకులకు మళ్లీ రాస్తాను.
Thanks. – Lyla
అక్టోబర్ 2021 గురించి purnima అభిప్రాయం:
10/01/2021 1:31 pm
Firstly, the editorial notes in recent times have been at a different level. Appreciate the rage and passion that is coming out so strongly in these notes.
నేను కక్కలేకా మింగలేకా సతమవుతున్న పాయింట్ అదే: ప్రస్తుతం రాసేవాళ్ళ మీద ఎవరికీ ధ్యాస లేదు. ధ్యాస ఉన్నవాళ్ళు తమ దోస్తులు, ఫంకాలు. అలా లేనివారు ఇంకా ఆక్టివ్ గా రాస్తుండగానే ఎవరికీ గుర్తు రారు. అసలు గత ఏడాదిగా ఫేస్బుక్ లో కోవిడ్ కారణాన అన్ని ఈవెంట్స్ ఆన్లైన్ అవ్వడం, ఆ ఈవెంట్స్ లో సాహిత్య జనాలు మాట్లాడేది వింటుంటే విరక్తి వస్తుంది. ఇహ వాటిల్లో “సమకాలీన” అని టైటిల్ లో పేరు ఉంటే అంతే సంగతులు! పూర్తిగా భజన. నాకు అర్థమవుతున్నంత వరకూ ప్రస్తుతం రాస్తున్నవారి గురించి ఎవరికీ పట్టడం లేదు. కూర్చుని చదివే ఓపిక తోటి రచయితలకి, విమర్శకులకే లేదు. వాళ్ళకి నచ్చిన ఒకరిద్దరు రచయితలెవరో ఉంటారు. వాళ్ళ గురించే తిప్పి తిప్పి మాట్లాడుతుంటారు. కొత్తగా తెలుగు సాహిత్యానికి పరిచయమవుతున్న వారు ఆ ఒక్కళ్ళిద్దరే చదవదగ్గ వారని నిశ్చయించుకుంటారు… అదో లూప్.
శ్రీశ్రీని సెలబ్రేట్ చేసుకోవడంలో తప్పు లేదు. కానీ పుస్తకం మార్కెట్టులో ఉన్నంత సేపే కవి గుర్తొస్తాడు. ఏదో, చలాన్ని మాత్రమే కొంచెం గట్టిగా, అప్రయత్నంగా తలుచుకుంటుంటారు అనిపిస్తుంది నాకు.
రామారావు గారి పల్ప్, మీడియోకోర్, సీరియస్ లిటరేచర్ గురించి కూడా మనం కొంచెం విస్తారంగా మాట్లాడుకోవాల్సి ఉంది. Westలో ఉన్న terms and patterns ఇక్కడ కాపీ-పేస్ట్ చేయలేము.
ఒక వైపు, మనం చుట్టు తిప్పి తిప్పి ఈమాట, సారంగ – ఇలా ఒక నాలుగైదు పత్రికల గురించే మాట్లాడుకుంటున్నాం అనిపిస్తుంది. pratilipi.com లాంటి సైట్లలో ఒక్కోళ్ళు నాలుగైదు నవలలు రాసేసినవారున్నారు, మనమిక్కడ తెలుగులో నవల్లే రావడం లేదు సరిగ్గా అంటున్నాం. వారికి వ్యూస్ లక్షల్లోనూ, అవార్డులు వేలలోనూ వస్తున్నాయని వినికిడి, ఇక్కడ మనం పాఠకులే లేరనుకుంటున్నాం. మనం ఎంత elitists గా ఫీల్ అయిపోయినా ప్రతిలిపిలో వచ్చేది కూడా తెలుగు సాహిత్యమే. ఇదే రామారావుగారి పాయింట్ అనుకుంటాను.
అయినా కూడా నేను ఇక్కడ సోషల్ మీడియా భాష గురించి, సాహిత్యం గురించి అన్న మాటలతో ఏకీభవిస్తున్నాను. అన్ని రకాల సాహిత్యాలూ ఉండవలసిందే. ఒకదాని కోసం మరోటి పణంగా పెట్టనవసరం లేదు. అయితే నా వాల్ మీద కనిపించే తెలుగు/ఇండియన్ ఇంగ్లీష్ సాహిత్యకారుల పోస్టులు కంపేర్ చేస్తూ చెప్తున్నాను: మన వాళ్ళు, ది సో కాల్డ్ elitist సాహిత్యకారులు కూడా సాహిత్యానికి తగిన గౌరవం ఇవ్వడం లేదు. “నేను చెప్పే మాట ఎంత అవసరమైంది. అది ఎక్కువ మందికి చేరేలా, ఎక్కువ కాలం అందుబాటులో ఉంచేలాంటి platforms ఏవి?” అనే ఆలోచన లేకుండా కేవలం తమ వాల్స్ మీద వచ్చే ఇమ్మీడియట్ రెస్పాన్స్ కి ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. మన వాల్స్ మీద రాసుకునేవి కొన్ని ఉంటాయి, పత్రికలకి వెళ్ళాల్సినవి కొన్ని ఉంటాయి. ఆ జడ్జ్మెంట్ ఉండాలి కదా! అవును, ఫేస్బుక్ ఆల్గోరిథమ్ బయట లింక్స్ ఇచ్చిన పోస్టులకి ప్రాధాన్యత ఇవ్వదు. అందుకని కథో, వ్యాసమో అంతా పోస్టులో డంప్ చేస్తే ఎట్లా?
కథలో, కవితలో చదవమని సతాయించడం మామూలే తెలుగులో, కానీ రెండు వేల పదాల కథలని ముక్కలు ముక్కలుగా చేసి వాట్సాప్ లో ఫార్వార్డ్ చేస్తుంటారు. కవితలు పంపేటప్పుడు కనీసం బేసిక్ ఫార్మాటింగ్ కూడా లేకుండా వచనం ఉన్నట్టు వస్తాయి మెసేజెస్. అదే, కాగితం మీద రాసిన కథనో, కవితనో లుంగచుట్టి ఎవరి మొహానికైనా వేసి కొడతారా చదవమని? ఎంత సేపని టెక్నాలజీని నిందిస్తాం? కొత్త కొత్త ఆప్స్ వస్తూనే ఉంటాయి… మన పని మీద మనకి గౌరవం ఉండక్కర్లేదా? ఇవ్వన్నీ immediate consumption కోసం వెంపర్లాటలే.
Sorry state of affairs. I’ll end my rant here.
జెరర్డ్ మేన్లీ హాప్కిన్స్ గురించి Lyla yerneni అభిప్రాయం:
07/26/2021 1:54 pm
నేనింతకు ముందు Gerald Manley Hopkins కవిత్వం చదవలేదు. సూరపరాజు రాధాకృష్ణమూర్తి గారు, ప్రత్యేకించి పరిచయం చేసిన హాప్కిన్స్ పద్యాలు చక్కగా బోధపడి ఆయన ఇచ్చిన తెలుగు తర్జుమాలు అందంగా ఉండి ఆనందింపచేసాయి. ఇక్కడి పరిచయం రసవత్తరంగా ఉండినందున నెట్ లో హాప్కిన్స్ వి వీలైనన్ని కవితలు చదివాను. పొయెట్రీ లోని భావం, ప్రాసొడీ చిత్ర విచిత్రాలు, మళ్లీ మళ్లీ చదవగా కొంత మెరుగ్గా తెలుస్తున్నవి.
తెలుగు వాళ్లకు ఇంగ్లీష్ పొయట్రీ -ఇంగ్లిష్ లోనే, తెలుగుసేత కన్నా బాగా అర్థం అవుతుందేమో. తెలుగు రాని తెలుగు వాళ్లున్నారు కాని, ఇంగ్లిష్ రాని తెలుగు వాళ్లిప్పుడున్నారా? సంస్కృతం, అరవం, కన్నడం ఇలా ఇతర భాషలు రాని తెలుగు వారున్నారు కాని, ఇంగ్లిష్ రాని తెలుగు వారున్నారా? మరొకటి. రచయిత ఇంగ్లిష్ పొయట్రీని విప్పి చెపుతారు, కాని సంస్కృత వాక్యాలను అర్థం చెప్పకుండా వదిలేస్తారు. అదేం పని! ఎందుకని! సంస్కృతం కన్నా, ఇంగ్లిష్ తెలిసిన వారే పాఠకులలో ఎక్కువమంది కాదా? ఇంత నేర్పరి రచయిత, విప్పి చెప్పటమే తన రచన ముఖ్యోద్దేశమైనప్పుడు సగం సగం చెప్పి వదిలెయ్యటం సరికాదు. ఐనా ఏక కాలంలో కొంత తెలుగు భాషను, కొంత ఇంగ్లిష్, వెనకటి కవుల, ఫిలాసఫర్ల పరిచయాలు ఏ రకంగా తెలుసుకున్నా ఆనంద దాయకమే. ఈ పత్రికలో ఇచ్చిన, సూరపరాజు గారి రచనలన్నీ చదువుతున్నాను. Thanks.
ఈ Hopkins కవి కవితలు, ఇక ముందైనా ట్యూటరింగ్ లేకుండా నాకు అర్థంకావనుకుంటాను. నాకు క్రిస్టియానిటీతో కొంత పరిచయం ఉన్నా, కవి కాలం నాటి ఇతరుల కవిత్వంతో కొంత పరిచయం ఉన్నా, ఈ జెస్యూట్ కవిని గ్రహించుకోటానికి ఇంకా చాలాసార్లు చదివితే తప్పించి నాకది సాధ్యపడదు.
ఉదాహరణకు The Wreck of Deutschland పద్యం. ఆ పొడుగు కవితలో ఉన్న 35 సానెట్స్ బిబ్లికల్ భావాలు, లిరికల్ బ్యూటీ అర్థం కాటానికి ప్రత్యేకించి poetry class తీసుకోవలసిందే. ఈ కవితపై సూరపరాజు రాధాకృష్ణమూర్తి గారి ప్రచురించబడిన పుస్తకంలో గాని పూర్తి వివరణ ఉంటే వారి పుస్తకం, మరో ఇతరులు ఇంగ్లిష్ లో రాసిన మరో పుస్తకం తెప్పించుకుని చదవాలి.
ఈ ‘wreck’ పద్యం పైకి stanza After stanza చదువుతుంటే అందులోని మ్యూజిక్ ఆనందపరుస్తున్నది. హాప్కిన్స్, ఒక పద్యపాదంలో మెలడీ, మరో పాదంలో కౌంటర్ పాయింట్ రాసాడంటే, నాకు మురిపెం. ఈ పొడుగు పద్యం ఒక అందమైన తయారీ. ఒక శిల్పకారితనం. ఒక విషాద సంఘటనను, ఒక ప్రీస్ట్ లిఖించటంలో ఇంత పనితనమా? అని నాకు అచ్చెరపాటు.
(మాటలో మాట! కొద్ది రోజుల క్రితం ఈ పత్రికలో వేటూరి సినిమా పాటల గురించిన ప్రసక్తి, పాఠకులు తెచ్చినందున ఆ వ్యాసం మళ్లీ చదివాను. నేనిప్పుడు హాప్కిన్స్ సానెట్స్, వేటూరి పాటలు కొన్ని పక్కపక్కనే చదవొచ్చు. ఇద్దరి శబ్ద ప్రయోగాలు, కొత్త మాటల తయారీ విధానాలు గమనించవచ్చును. That excites me.)
The Wreck of Deutschland చదువుతుంటే, నాకు పూర్వపు కొందరి ఆర్టిస్ట్ ల, (J.W. Turner లాటి) shipwreck పెయింటింగ్స్ చూడాలనిపించింది. చూసాను. క్రితంలో నేను రాసిన ఈ కిందున్న ఒక పొయెమ్ నా మనసులో మెదిలింది. ఒక స్త్రీ నలుగురి దగ్గరి బంధువుల ఆకస్మికమరణానికి sea drowning తో, ship కు she తో, death కు sea తో, ఇందులో అన్వయం.
All of a Sudden
Three brethren have fallen
And wriggled helplessly in Sea.
The death wave is so massive
It swept them all away
The first mate didn’t even
Know he is dying.
She sees her ship keel
She is not made of steel.
She will wail and reel,
She has no hope to heal.
There is no mainland in sight
There is no island to maroon
A life spent in to and fro freight
She now awaits her own swoon.
The Sea waves rise and fall
Every seaman knows its roar
Every creature knows its fury
Every day begging for small mercies
With fear in hearts, they live and die.
-లైలా
సంక్షోభం-శోకం-సాహిత్యం గురించి విశీ అభిప్రాయం:
06/01/2021 1:10 pm
ఈ కవితలు చదివాక ఏదో ఊపిరాడనితనం నన్ను చుట్టుముట్టింది..
పుస్తక పరిచయాలు గురించి NS Murty అభిప్రాయం:
01/02/2021 11:23 am
కవి అనుభూతి అతని మాటలద్వారా ప్రవహిస్తూ, పాఠకుడిని కూడా సాంద్రమైన అనుభూతికి లోనుచెయ్యగలిగిన కావ్యం కవిత్వం అనుకున్నప్పుడు, మూలా సుబ్రహ్మణ్యం గారి “సెలయేటి సవ్వడి” నా అనుభూతి ప్రమాణంలో నిశ్చయంగా మంచి కవిత్వం.
ఏ కారణమూ లేకుండా ఆనందించగలగడమే పసితనం. వెనుకనున్న కారణాల వివేచన లేకుండా ఎదురుగా ఉన్న ప్రకృతిని అనుభూతించడమే పసితనం. వయసుతోపాటు మనం పోగొట్టుకునేదీ అదే. పసితనం మిగిలి ఉన్న వారే ప్రేమని నిండుగా పంచి ఇవ్వగలరు. కవిత్వం ప్రేమని పంచుకోవడంలో ఒక భాగం.
ఈ సంకలనంలో చాలా మంచి కవితలున్నాయి. అందులో ఒక క్షణాన్ని కెమేరాలో బంధించినట్టు చిత్రించిన చాలా చక్కని కవితలున్నాయి.
ఎవరైనా అడిగితే… గురించి Indraprasad అభిప్రాయం:
10/02/2020 6:27 am
మీ కవితలు చదువుతూ ఉంటాను face book లో. నెనర్లు మీకు నచ్చినందుకు.
ఐసోలేషన్ గురించి కె.కె. రామయ్య అభిప్రాయం:
09/11/2020 9:34 pm
కళాత్మకతతో పాటు వర్తమానత, సామాజికత, మానవత్వ దృక్పథంతో కవితలు రాసిన ” ఎనిమిదో రంగు కవి ” అని తగుళ్ళ గోపాల్ గారిచే పాఠకలోకానికి పరిచయం చెయ్యబడ్డ అనిల్ డ్యాని గారు … కలలు పాతిపెట్టబడి, కల్లోలాలు మొలుస్తున్న వేళ… ఒంటరితనం, కనిపించని దిగులు ముసురుకుంటున్న వేళ … ” ఐసొలేషన్ ” హద్దులు దాటి నలుగురికీ వినపడే ఆప్యాయతల గళం విప్పినందుకు నెనర్లు.