బిల్హణీయము – గేయ(నృత్య)నాటిక


షోడశదృశ్యము – పెండ్లి నిశ్చయమైన యామినీబిల్హణుల ఆనందవిహారము

పల్లవి:
101తొలగెను కలతల తొలకరిమబ్బులు
వెలుగును పెండిలి వెన్నెల వెలుగులు
యామిని:
102జీవితమే యొక పూవులనావయి
చేరునులే సుఖతీరంబుల నిఁక
ప్రభవించునులే ప్రత్యహమందున
పారమెఱుంగని కూరుములే యిఁక ॥తొలగెను॥
బిల్హణుడు:
తీవవు నీవై, పూవును నేనై,
పూవువు నీవై, తీవెను నేనై
అరమరికలు మన కణుమాత్రంబును
పొడమని మనుగడ గడపెద మిటుపై ॥తొలగెను॥
యామిని:
103పూచిన సంపెఁగ పూల సుగంధము
వలె మన ప్రణయము వాసించునులే
మంజుల నీరజ మధు పూరమువలె
మధురం బగులే మన ప్రణయములే ॥తొలగెను॥
బిల్హణుడు:
యుగమే యొక దివసోపమ మగుచును
మాసం బొక క్షణమాత్రం బగుచును
పరగఁగ నిటు పై పయనింతుములే
104ప్రణయోజ్జ్వల జీవనపథమందున ॥తొలగెను॥


  1. తొలకరిమబ్బులు=వర్షాకాలపు తొలిమబ్బులు. ఇచ్చట ఇవి ఈదంపతులు తొలుత ఎదుర్కొన్న అవరోధములకు నిదర్శనములు.
  2. ప్రత్యహమందున=ప్రతిదినమందున; పారమెఱుంగని కూరుములు= అవధులు లేని ప్రేమలు.
  3. మంజుల నీరజమధుపూరము=మనోహరమైన పద్మమకరందపు మొత్తము.
  4. ప్రణయోజ్జ్వల జీవన పథమందున= అనురాగముతో ప్రకాశించు జీవితముయొక్క మార్గములో.

సప్తదశదృశ్యము – యామినీబిల్హణుల వివాహము (మధ్యమావతి రాగం)

పల్లవి:
శుభమగు వేళను సొంపుగ జరిగెను
యామినితో బిల్హణు పరిణయము
చరణం1:
మెండగు సొమ్ములు నిండుగఁ దాలిచి
మేలిమి చీరను మేనునఁ గట్టి
ముత్తైదువలే ముందర నడువగ
హంసగమనయై యామిని వచ్చెను.
చరణం2:
బంగరుపోగులు పట్టువస్త్రములు
దండెకడెంబులు దాల్చిన వరునికి
కంకణబంధము, కన్యాదానము
మధుపర్కంబులు మంచిగ నిచ్చిరి
చరణం3:
జిలకరబెల్లము శిరముల నుంచిరి
మంగళసూత్రము మగువకు గట్టిరి
105పరిణయహోమము, బంధనమోక్షము
సప్తపదియును చక్కగఁ జేసిరి
చరణం4:
ఐదువ లంతట హారతి నిచ్చిరి
రాజులు రాణులు ప్రజలును మంత్రులు
ఆహ్వానితులగు నందఱు నొసఁగిరి
ఆశీర్వాదము లా దంపతులకు


  1. పరిణయహోమము=వివాహమునందలి ప్రధానహోమము, బంధన మోక్షము= వరుడు వధువునడుమునకు గట్టిన యోక్త్రమును విప్పుట.

అష్టాదశదృశ్యము – మంగళం

మంగళము, మంగళము శ్రీమహాలక్ష్మికిని, శ్రీమహావిష్ణునకు
మంగళము, మంగళము భారతీదేవికిని, బ్రహ్మాదిదేవులకు
మంగళము, మంగళము పార్వతీమాతకును, పరమేశ్వరునకు
మంగళము, మంగళము సరసాగ్రగణ్యులకు, సామాజికులకు
శ్లో॥
స్వస్తి ప్రజాభ్యాం, పరిపాలయన్తాం న్యాయ్యేన మార్గేణ మహీం మహీశాః।
గోబ్రాహ్మణేభ్యః శుభమస్తు నిత్యం, లోకాస్సమస్తా స్సుఖినో భవన్తు॥