వేయిపడగలు-గాన్ విత్ ద విండ్: 3. మారే ప్రపంచంలో మారని విలువ మెలనీ!

భారతీయ సాంప్రదాయిక గృహిణి విషయంలో నొక్కి చెప్పే ‘పాతివ్రత్య’చాయలు మెలనీలోనూ ప్రస్ఫుటంగా కనిపించడం రెండు సాంప్రదాయిక సమాజాల మధ్య భౌగోళికదూరాన్ని చెరిపివేస్తూ సామ్యాన్ని వెల్లడించే ఇంకొక విశేషం. యుద్ధం ముగిశాక, ప్రాణాలతో బయటపడిన దక్షిణాది సైనికులు తిండి కోసం, నిలువ నీడకోసం అల్లాడుతూ గుంపు గుంపులుగా నడిచివస్తూ ఉంటారు. అలా టారా నీడలోనూ కాసేపు సేదదీరుతూ ఉంటారు. అతిథిని ఆదరించి అన్నం పెట్టే వెనకటి పరిస్థితి ఇప్పుడు లేదు. అయినా ఉన్నదాన్నే వారితో పంచుకుంటూ వచ్చినా ఇక మీదట అది సాధ్యం కాదనుకున్న స్కార్లెట్ ఆతిథ్యం తగ్గించమని పనివాడు పోర్క్‌ను ఆదేశిస్తుంది. దాంతో మెలనీ తన వాటా ఆహారంలో కొంతే తీసుకుని మిగతాది అతిథులకు పెట్టే ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఇది తెలిసిన స్కార్లెట్, ప్రసవించిన తర్వాత ఇంతవరకు నువ్వు బలం పుంజుకోలేదు, ఇలా చేస్తే నీ ఆరోగ్యం ఏమవుతుందని మందలిస్తుంది. అప్పుడు మెలనీ కళ్ళల్లో ఎన్నడూ కనిపించనంత ఉద్వేగం కనిపిస్తుంది. ఇలా అంటుంది: ఓహ్! స్కార్లెట్, నా మీద కోప్పడకు. నన్నిలా చేయనివ్వు. ఇది నన్నెంత ఆదుకుంటుందో నీకు తెలియదు. ఒక పేదమనిషితో నా వాటా అన్నం పంచుకున్నప్పుడల్లా నేను ఒకటే అనుకుంటూ ఉంటాను; ఉత్తరాదిన ఎక్కడో ఏ రోడ్డు మీదో ఇలాగే నడిచివెళ్లే నా ఆష్‌లీకి ఏ చల్లని తల్లో తన అన్నం లోంచి నాలుగు ముద్దలు పెడుతుంది. తను నా దగ్గరికి రావడానికి అది ఓపిక నిస్తుంది.

భర్త క్షేమం కోసం భారతీయ గృహిణులు చేసే ఉపవాసాలు, వ్రతాలతో ఇక్కడ పోలిక సరే; ఆశ్చర్యం గొలిపే ఒక తేడా కూడా ఉంది. ఉపవాసాలు, వ్రతాల వెనుక వ్యక్తమయ్యే ఒక యాంత్రిక విశ్వాసానికి భిన్నంగా తనిక్కడ ఒక అన్నార్తుడికి అన్నం పెడితే, దయగల ఏ తల్లో తన భర్తకూ ఇలాగే అన్నం పెడుతుందన్న ఒక సరళమైన తర్కము, లౌకికంగా మన బుద్ధికి అందే ఒక హేతుబద్ధత మెలనీ మాటల్లో ఉన్నాయి. అంతేకాదు, దయ, సానుభూతి వంటి సహజాతాలు దేశ కాలాలను, ప్రాంతాలను, శత్రుత్వాలనూ కూడా దాటి తమ ఉనికిని చాటుకుంటాయన్న గొప్ప భరోసా, దృష్టివైశాల్యం ఆ మాటల్లో వ్యక్తమవుతాయి.

మెలనీలోని ఈ సరళ తార్కికత, హేతుబద్ధత మరింత ఆశ్చర్యకరంగా వ్యక్తమైన మరో సందర్భం అట్లాంటాలోని ప్లాంటర్‌ల సమాజానికి ఆమెను నాయకురాలిగా ప్రతిష్టిస్తుంది. అమరవీరుల సమాధులున్న ప్రదేశాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్దడానికి, యుద్ధంవల్ల వితంతువులు, అనాథలుగా మారినవారికి కుట్టుపని నేర్పించి ఉపాధి కల్పించడానికీ రెండు సంఘాలు ఏర్పడి అప్పటికే పనిచేస్తూ ఉంటాయి. యుద్ధంలో మరణించిన యాంకీ, కాన్ఫెడరేట్ సైనికుల సమాధులు పక్కపక్కనే కలసిపోయి ఉండడం, వాటి చుట్టూ కలుపు మొక్కలు పెరిగిపోవడంతో శత్రుసైనికుల సమాధుల దగ్గర కూడా శుభ్రం చేయాలా అన్న ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. కుట్టు పని సంఘం శుభ్రం చేయాలని భావిస్తే, రెండో సంఘం దానిని వ్యతిరేకిస్తుంది. వివాదం ముదిరి ఘర్షణకు దారితీస్తుంది. యాంకీల సమాధుల్నే తవ్వేసి వాళ్ళ మృతదేహాలను చెత్తకుప్ప మీద పారేస్తానని మిసెస్ మీడ్ అంటుంది. ఇలా ఆగ్రహావేశాలు మిన్నంటిన ఆ దశలో మెలనీ వాళ్ళ మధ్యకు వెళ్ళి గొంతు విప్పుతుంది. ఆమె మృదువైన కంఠధ్వనికి, అందులోని గాద్గద్యానికి చలించిన రెండు పక్షాలూ వెంటనే మౌనంగా వహిస్తాయి. ఒక్కసారిగా చల్లబడిన ఆ నిశ్శబ్ద వాతావరణంలో మెలనీ గొంతు ఇలా వినిపిస్తుంది: నేను ఒక మాట చెప్పదలచుకున్నాను. నేను చాలా రోజులుగా దీని గురించి ఆలోచిస్తున్నాను. మనం సమాధుల దగ్గర కలుపు తీయడమే కాదు, వాటి దగ్గర పువ్వులు కూడా ఉంచాల్సిందే. మీరు ఏమనుకున్నా సరే, నా ప్రియమైన చార్లీ సమాధి దగ్గర పువ్వులు ఉంచిన ప్రతిసారీ పక్కనే ఉన్న ఒక అజ్ఞాత యాంకీ సమాధి దగ్గర కూడా పువ్వులు ఉంచి వస్తూ ఉంటాను. అది- అది దిక్కూ దివాణంగా లేనిదిగా కనిపిస్తుంది!

వ్యతిరేకులు ఆమె మాటలకు అడ్డుతగలబోతారు. అప్పుడు మెలనీ ప్రాధేయపూర్వకంగా వాళ్ళతో అంటుంది: దయచేసి నన్ను పూర్తిగా చెప్పనివ్వండి. ఈ విషయం మీద మాట్లాడే హక్కు నాకు లేదని తెలుసు. ఒక్క చార్లీ తప్ప నా ప్రియతములు ఎవరూ యుద్ధంలో చనిపోలేదు. అయితే, తనను ఎక్కడ సమాధి చేశారో, భగవంతుడి దయవల్ల నాకు తెలుసు. కానీ, తమ కొడుకుల్ని, భర్తలను, సోదరులను ఎక్కడ సమాధి చేశారో కూడా తెలియని అభాగ్యులు ఈ రోజున మనలో ఎంతమంది ఉన్నారో గమనించారా…

దుఃఖంతో ఆమె గొంతు పూడుకుపోతుంది. అంతటా నీరవనిశ్శబ్దం అలముకుంటుంది. యుద్ధంలో తమ ప్రియతములను కోల్పోయిన అక్కడున్న ఎందరో మహిళల గుండెల్ని మెలనీ మాటల్లోని నిష్టురసత్యం శూలంలా గుచ్చుకుని నిరుత్తరలను చేస్తుంది. దాంతో మరింత స్థైర్యాన్ని పుంజుకున్న మెలనీ అంటుంది: యాంకీల సమాధులు మన దగ్గర ఉన్నట్టే, మన వాళ్ళ సమాధులు యాంకీల దేశంలో ఎక్కడో ఉంటాయి. ఏ యాంకీ మహిళైనా మన వారి సమాధుల్ని తవ్వి పారేస్తానంటే మన కెలా అనిపిస్తుంది — అదే, ఒక ఉత్తమురాలైన యాంకీ మహిళ అక్కడా ఉండే ఉంటుందని తెలిస్తే మనకెంత బాగుంటుంది– యోగ్యులైన యాంకీ మహిళలు కచ్చితంగా ఉంటారు. ఎవరేమనుకున్నా సరే, వాళ్ళందరూ అయోగ్యులు కావడానికి వీల్లేదు. తమకు ఎంత శత్రువులైనాసరే, మన వాళ్ళ సమాధుల దగ్గర వాళ్ళు కలుపు తొలగించి పువ్వులు కూడా ఉంచితే అదెంత హృదయంగమంగా ఉంటుంది! చార్లీ ఉత్తరాదినే చనిపోయి ఉంటే ఏ పుణ్యాత్మురాలైనా అలా చేస్తుందన్న ఊహ నాకు ఎంతో ఓదార్పునిస్తుంది. నా గురించి మీరు ఏమనుకున్నా లెక్క చేయను… రెండు సంఘాలనుంచీ తప్పుకుంటాను. నాకు కనిపించిన ప్రతి యాంకీ సమాధి దగ్గరా కలుపు తొలగిస్తాను. అంతేకాదు, వాటి దగ్గర పువ్వులు కూడా ఉంచుతాను. నన్ను ఎవరు ఆపుతారో చూస్తాను!

ఈ చివరి మాటలతో, కళ్ళు జలజలా వర్షిస్తుండగా ఆపుకోలేని ఉద్వేగంతో తడబడుతూ మెలనీ బయటకు వెళ్లబోతుంది. ఓ గంట తర్వాత, గ్రాండ్‌పా మేరీవేదర్ అంకుల్ హెన్రీ హామిల్టన్‌కు చెప్పిన ప్రకారం, మెలనీ ఈ మాటలన్న తర్వాత అక్కడున్న అందరూ భోరున విలపిస్తూ మెలనీని వాటేసుకుంటారు. వాతావరణం ఒక్కసారిగా ప్రేమోద్వేగపూరితంగా మారిపోతుంది. రెండు సంఘాలకూ మెలనీని కార్యదర్శిని చేస్తారు.

ఇక్కడ యాంకీ సైనికుల సమాధుల దగ్గర కూడా శుభ్రం చేసి పువ్వులు ఉంచితే అక్కడి దయగల తల్లులు తమ వాళ్ళ సమాధులనూ అలాగే గౌరవిస్తారన్న- అదే సరళమైన తర్కం, అదే హేతుబద్ధత మెలనీ మాటల్లో! ఎల్లలెరుగని మంచితనం, మానవత్వాల పట్ల అదే ధీమా. మళ్ళీ అది స్వార్థాన్ని పూర్తిగా చంపుకుని పరార్థం కోసం పాకులాడాలని చెప్పే విపరీత ఆదర్శవాదం కాదు; స్వార్థంతో కూడిన పరార్థచింతన. యుక్తియుక్తంగా మనల్ని ఒప్పించగలిగిన ఆచరణయోగ్యమైన పరార్థదృష్టి. మెలనీ ప్రేమాస్పద వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత ఉజ్వలింపజేస్తూ ఆకర్షణ గొలిపేది ఆమెలోని ఈ అసాధారణ వివేకమే. వీటికి అదనంగా, ఆరు నూరైనా సరే, తను నమ్మింది ఆచరించే ఆమెలోని సాహసాన్నీ ధిక్కారాన్నీ అంతిమంగా అందరినీ తన వెంట నడిపించుకోగలిగిన నాయకత్వ లక్షణాన్నీ కూడా వెల్లడించే సందర్భం ఇది. అయితే అట్లాంటా లోని ప్లాంటర్‌ల సమాజానికి తను నాయకురాలు అవుతున్న సంగతి అప్పటి కామెకు తెలియనే తెలియదు.

ఇక్కడినుంచి ఓసారి వెనకకు, అంటే మెలనీ, స్కార్లెట్‌లు టారాలో కలసి గడిపిన రోజులకు వెడదాం. ఎప్పటిలానే మెలనీని అర్థంచేసుకోడానికి స్కార్లెట్‌కు ఒక జీవితకాలం పట్టేలానే ఉంది. ఆమె తండ్రి జెరాల్డ్ చనిపోతాడు. తల్లి ఎలెనును అమితంగా అభిమానించే గ్రాండ్‌మా ఫాన్‌టెయ్‌న్ (Fontaine) జెరాల్డ్ అంత్యక్రియలకు వస్తుంది. ఆమె ఈ ఒక్క సందర్భంలోనే కనిపించి మాయమయ్యే చిన్న పాత్ర. కానీ దక్షిణాది ప్లాంటర్‌ల సమాజం తీరుతెన్నులను లోతుగా ఎరిగి వ్యాఖ్యానించగలిగిన ఒక ప్రతినిధిపాత్ర. రెట్ బట్లర్ లోని కరకుదనం, మెలనీలోని వివేకం, స్కార్లెట్ లోని సాహసంతో పాటు, రేపటి పట్ల ఆ ముగ్గురిలోనూ ఉన్న ఆశాభావం ఆమె మాటల్లో వ్యక్తమవుతుంది.

ఆమెకూ స్కార్లెట్‌కూ మధ్య ఒక సంభాషణ జరుగుతుంది. నవలలోని దీర్ఘసంభాషణలలో అదొకటి. వివిధ సందర్భాలలో జరిగిన ఈ దీర్ఘసంభాషణలు అంతర్యుద్ధ నేపథ్యంలో ప్లాంటర్‌ల సమాజ స్థితిగతుల సమీక్షలుగానూ భవిష్యనిర్దేశాలుగానూ కనిపించి కీలకమైన ప్రబోధాత్మక పాత్ర నిర్వహిస్తాయి. ఈ దీర్ఘసంభాషణలు అన్నింటిలో స్కార్లెట్ భాగస్వామి కావడం కూడా గమనించవలసిన అంశం. విచిత్రంగా, ఇలాంటి అంతర్యుద్ధమే ప్రధాన వస్తువుగా ఉన్న మహాభారత ఇతిహాసంతోనూ ఇక్కడ పోలిక కుదురుతోంది. అందులో కూడా వివిధ ఘట్టాలలో ప్రబోధాత్మకాలైన దీర్ఘ సంభాషణలు ఉంటాయి. యుద్ధ సమయంలో భగవద్గీత రూపంలో కృష్ణార్జునుల మధ్య జరిగిన దీర్ఘసంభాషణ ఇలాంటిదే.

కరీన్‌ను తను ఇష్టపడినా, సుఎలెన్‌ను పెళ్లి చేసుకోబోతున్నట్టు అంత్యక్రియల ప్రసంగంలో విల్ బెంటీన్ ప్రకటిస్తాడు. డబ్బుమీద ఆశతో యూనియన్‌కు విధేయతను చాటే పత్రంపై సంతకం చేయమని తండ్రిపై ఒత్తిడి తెచ్చి పరోక్షంగా అతని ఆకస్మిక మరణానికి బాధ్యురాలిగా నింద మోయవలసివచ్చిన సుఎలెన్‌పై సానుభూతే అతని ఈ నిర్ణయానికి కారణం. ఫాన్‌టెయిన్, స్కార్లెట్‌ల సంభాషణలో ఈ పెళ్లి ప్రస్తావన వస్తుంది. ‘నీ చెల్లెలు తన తరగతికి చెందని వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకోవడం నీకు ఇష్టమేనా?’ అని ఫాన్‌టెయిన్ అడుగుతుంది. ‘తరగతా?’ అంటూ విస్తుపోయిన స్కార్లెట్, ‘ఇప్పుడు తరగతి ఎవరిక్కావాలి? అమ్మాయిని పోషించగలిగిన మొగుడు దొరికితే గొప్ప’ అంటుంది. ‘అయితే విల్ నీ కుటుంబంలో ఒకడు కావడం నీకు సమ్మతమేనా?’ అని ఫాన్‌టెయిన్ గుచ్చి అడుగుతుంది. తను ఈ పెళ్లిని ఖండించబోతోందనుకున్న స్కార్లెట్ ఆమె మీద విరుచుకుపడడానికి సిద్ధమవుతూ, ‘సమ్మతమే’నని నొక్కి చెబుతుంది.

కానీ, ఫాన్‌టెయిన్ స్పందన ఆమె ఊహను తలకిందులు చేసి ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. చిరునవ్వుతోనే ఈ పెళ్ళికి తన ఆమోదాన్ని సూచించిన ఫాన్‌టెయిన్, ‘ఇంతవరకూ నీ మీద నాకు ఎప్పుడూ ఇష్టం కలగలేదు. చిన్నప్పటినుంచీ నువ్వు కొరకరాని కొయ్యవే (మూలంలో వాడిన మాట, hickory nut). నేను మినహా ఆడవాళ్ళు ఎవరూ అలా ఉండడం నాకు నచ్చదు. కానీ నువ్వు సమస్యలను ఎదుర్కొనే తీరును నేను ఇష్టపడతాను. నీకు ఎంత నచ్చనివైనా నీ చేతుల్లో లేని వాటి గురించి నువ్వు అదే పనిగా గింజుకోవు,’ అని స్కార్లెట్‌తో అంటుంది.

‘అయితే ఈ పెళ్లిని నువ్వు ఆమోదిస్తున్నావన్నమాట,’ అని తను గుచ్చి అన్నప్పుడు ఫాన్‌టెయిన్ చెప్పిన సమాధానం స్కార్లెట్‌ను మరోసారి చిత్తు చేస్తుంది. ‘ఈ పెళ్లిని నువ్వు ఎంత ఆమోదించవో నేనూ అంతే ఆమోదించను. కానీ నేను ఆచరణవాదిని, నువ్వూ అంతే,’ నన్న ఫాన్‌టెయిన్ పడిపోయిన ప్రతిసారీ తిరిగి పైకి లేచిన ప్లాంటర్‌ల సమాజపు గతాన్ని స్పృశిస్తూ దానిలోని జీవశక్తి ఎలాంటిదో చెబుతుంది. అంతకంటే ముఖ్యంగా ఈ అంతర్యుద్ధ పతనాన్ని తట్టుకుని తిరిగి ఈ సమాజం సంతరించుకోగల పూర్వవైభవం పట్ల చెక్కుచెదరని ఆశాభావాన్ని ప్రకటిస్తుంది. మన చేతుల్లో లేని అసంతుష్టికర పరిణామాలు సంభవించినప్పుడు దాని గురించి ఊరికే గింజుకోవడంలో తనకు ఎలాంటి అర్థమూ కనిపించదంటుంది. తిరిగి పుంజుకునే అదను కోసం నిరీక్షిస్తూ, ఇలాంటి అనేక ఉత్పాతాలను చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొన్నామని, ఆ విధంగా ఎలాగైనా బతికి బట్టకట్టే కళలో సిద్ధహస్తులమయ్యామని, అదే మన అస్తిత్వ రహస్యమనీ అంటుంది. ‘మనం ప్రతిసారీ తప్పుడు గుర్రాల మీదే పందెం కాశాం. హ్యూగనాట్‌లతో కలసి ఫ్రాన్స్ నుంచి; కెవాలియర్‌లతో కలసి ఇంగ్లండ్ నుంచి; బోనీ ప్రిన్స్ చార్లీతో కలసి స్కాట్లండ్ నుంచి; నల్లజాతివారితో కలసి హేటీ (Haiti) నుంచి మనం పారిపోయి ఇక్కడికి వచ్చాం. అయినా కొన్నేళ్లలోనే తిరిగి పైకి ఎగబాకగలిగాం,’ అంటుంది. పతనం నుంచి పైకి లేచే ఈ ప్రక్రియలో మనకంటే తక్కువ తరగతి జనాల బుజాలపై కూడా చేతులు వేసి నడిచామనీ, వాళ్ళు మనకు ఎంతవరకు పనికొస్తారో అంతవరకూ వాడుకున్నానమనీ, తిరిగి వెనకటి బలాన్ని పుంజుకున్నాక వారిని తన్ని తరిమేశామనీ అంటుంది. అదేపనిగా గతవైభవాన్ని తలచుకుంటూ మనకు మనం అణగారిపోవాల్సిందే తప్ప, మనల్ని అణగదొక్కే శక్తి ఈ మొత్తం ప్రపంచానికే లేదని తీర్మానిస్తుంది.

[Huguenots: క్రైస్తవమతంలోని సంస్కరణ సంప్రదాయానికి చెందిన ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టెంట్‌లను సూచించే ఈ మాట 16వ శతాబ్దిలో పుట్టి 19వ శతాబ్ది ప్రారంభంవరకు వ్యాప్తిలో ఉంది; Cavaliers: 1640 లలో ఇంగ్లీష్ అంతర్యుద్ధంలో రాజుకు మద్దతు తెలిపినవారు; Bonnie Prince Charlie: [1720-88] ఇంగ్లండ్, స్కాట్లండ్, ఐర్లండ్‌ల రాజు జేమ్స్ II కొడుకు ప్రిన్స్ చాల్స్ ఎడ్వర్డ్ స్టువర్ట్ ఈ పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. స్కాట్లండ్‌లో స్టువర్ట్‌లకు ప్రజల మద్దతు ఉండేది. బ్రిటన్ సింహాసనంపై తన హక్కును స్థాపించుకునేందుకు ఇతను 1745లో రాజు జార్జి IIతో యుద్ధం చేసి ఓడిపోయి అయిదు మాసాలపాటు స్కాట్లండ్‌లో అజ్ఞాతంగా గడిపి ఆ తర్వాత ఫ్రాన్స్‌కు పారిపోయాడు.]

‘తక్కువ తరగతి జనాన్ని అవసరానికి వాడుకుని ఆ తర్వాత తన్ని తరిమేస్తా’మనడంలోని విపరీత, వికృత మనస్తత్వాన్ని హర్షించలేకపోయినా ఫాన్‌టెయిన్ అన్న మిగతా మాటలు ఈ నవలలోని ఆష్‌లీకే కాక వేయిపడగలు లోని ధర్మారావుకూ వర్తిస్తాయి. ఇద్దరూ గతవైభవ స్మరణలోనే మునిగి వర్తమానంలో అకర్మణ్యతలోకి జారిపోయినవారే. (అలౌకిక జగత్తుకు చెందిన ఒక అజెండా ధర్మారావుకు ఉన్నప్పటికీ, లౌకిక జగత్తుకు వస్తే, నవలలో చిత్రితమైన మేరకు అతనిలో అకర్మణ్యతే కనిపిస్తుంది.) తమకంటే తక్కువ తరగతికి చెందిన జనాలతో కలసి నడవడంలో ఇబ్బంది పడినవారే.

అదలా ఉంచితే, ఈ సంభాషణ సందర్భంలోనే మెలనీ గురించి ఫాన్‌టెయిన్ అన్న మాటలు స్కార్లెట్‌కు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. ఆష్‌లీని ఒక అప్రయోజకుడిగా తీసిపారేస్తూ, విల్క్స్ కుటుంబం ఈ గడ్డుకాలాన్ని దాటడమంటూ జరిగితే ఆ ఘనత మెలనీదే కానీ ఆష్‌లీది కాదని ఆమె అంటుంది. ఆ మాటకు విస్తుపోయిన స్కార్లెట్, తను మెలనీతో చాలాకాలంగా కలిసుంటున్నానని, ఆమె గురించి తనకు బాగా తెలుసని, తనో రోగిష్టిదని, బాతును కూడా అదిలించే ధైర్యం తనకు లేదనీ అంటుంది. నిజానికి ఇక్కడ ఆశ్చర్యం గొలిపేది, మెలనీతో అన్ని అనుభవాల తర్వాత కూడా ఆమె ఎలాంటిదో తెలుసుకోలేకపోయిన స్కార్లెట్ లోని అజ్ఞానం. అప్పుడు ఫాన్‌టెయిన్ అంటుంది: ఆమె బాతును కూడా అదిలించలేకపోవచ్చు, తన ప్రాణప్రదుడైన ఆష్‌లీకి గాని, తన కొడుక్కి గాని, తను విశ్వసించే ఉత్తమ జీవనసరళికి గానీ ముప్పు ఏర్పడితే ఈ ప్రపంచాన్నీ ఈ యాంకీ ప్రభుత్వాన్నే కాదు, దేనినైనా అదిలించగలదు. ఆమెది నీ లాంటి, నా లాంటి పంథా కాదు; మీ అమ్మ పంథా. మీ అమ్మ జీవించి ఉంటే ఆమెలానే వ్యవహరించి ఉండేది. మెలనీని చూస్తుంటే చిన్నప్పటి మీ అమ్మే నాకు గుర్తొస్తోంది… తను అర్భకురాలే కావచ్చు, కానీ విల్క్స్ కుటుంబాన్ని ఉద్ధరించగలిగింది తనే.

సుఎలెన్, విల్ బెంటీన్‌ల పెళ్లై, కరీన్ చాల్స్‌టన్‌లోని కాన్వెంట్‌కు వెళ్ళిన తర్వాత ఆష్‌లీ, మెలనీ అట్లాంటా చేరతారు. యుద్ధంలో పాక్షికంగా ధ్వంసమైన ఒక రెండంతస్తుల భవనంలోని చిన్న భాగంలో కాపురం పెడతారు. అంత అందవికారమైన కొంప ఎక్కడా ఉండదని స్కార్లెట్ అనుకుంటుంది. దానికితోడు చవకబారు ఫర్నిచర్. కానీ మెలనీకి ఆ ఇల్లు ట్వెల్వ్ ఓక్స్ లోని తమ ఒకప్పటి భవంతి కన్నా అందంగా కనిపిస్తుంది. కారణం, చాలాకాలం తర్వాత తను, తన భర్త తమదైన ఒక కప్పు కింద ఉన్నారు. అవివాహిత అయిన ఆష్‌లీ చెల్లెలు పాతికేళ్ళ ఇండియా కూడా మెకాన్ నుంచి వచ్చి అన్నా వదినెల పంచన చేరింది. రోజులు మారాయి, చేతిలో చిల్లిగవ్వ ఆడని పరిస్థితి. కానీ కూటికి కరువైన పెళ్లికాని ఆడబంధువులను దగ్గరికి తీసి ఆదరించే దక్షిణాది సాంప్రదాయిక జీవనశైలిలో ఎలాంటి మార్పూ లేదు.

మెలనీలో వెల్లివిరుస్తున్న ఆ సంతోషమూ సంతృప్తీ స్కార్లెట్‌కు మరో ఆశ్చర్యం. తను ముందే బలహీనురాలు. ప్రసవం ఉన్న ఆ కాస్త ఓపికనూ హరించింది. ఆపైన తిండికి కటకట, టారాలో అందరితో కలసి తనూ కాయకష్టం చేయవలసి వచ్చింది. దాంతో కొంచెమైనా ఆరోగ్యాన్ని పుంజుకునే అవకాశం ఆమెకు కలగలేదు. చిక్కి శల్యమైంది. ఆమె చిన్న ముఖంలో కళ్ల కింద ఉన్న నల్లని మచ్చలు ఆ కళ్ళను మరీ పెద్దవిగా చూపిస్తున్నాయని స్కార్లెట్ అనుకుంటుంది. కానీ, వాటిలోని అభివ్యక్తి మారలేదు, ఏ చీకూచింతా లేని తన కౌమార వయసులో ఆ అభివ్యక్తి ఎలా ఉండేదో ఇప్పుడూ అలాగే ఉంది. యుద్ధమూ అది తెచ్చిపెట్టిన అంతులేని వ్యథా ఆ కళ్ళల్లో ఉట్టిపడే ప్రశాంతమాధుర్యం ముందు ఓడిపోయాయి. తన చుట్టూ రేగిన ఎలాంటి కల్లోలాలైనా సరే చెదరగొట్టలేని స్వభావసిద్ధ నైర్మల్యం కలిగిన నిత్యసంతోషి అయిన ఒక ఇల్లాలి కళ్ళు అవి.

తను ఆ కళ్లను అలా ఎలా ఉంచుకోగలిగిందోనని స్కార్లెట్ అనుకుంటుంది. అసూయతో ఆమెనే చూస్తూ ఉండిపోతుంది. తన కళ్ళు ఒక్కోసారి ఆకలిగొన్న పిల్లి కళ్ళలా ఉంటాయని తనకు తెలుసు. మెలనీ కళ్ళ గురించి ఓసారి రెట్ అన్న మాటలు ఆమెకు గుర్తొస్తాయి. ఈ తుంటరి ప్రపంచంలో రెండు సత్కార్యాలను తలపించే కళ్ళు అవి (Like two good deeds in a naughty world)!

ఇక్కడ మెలనీని వేయిపడగలులోని అరుంధతితో పోల్చాలనిపిస్తుంది. అలాగే, ధర్మారావుతో కూడా. భర్త తోడిదే లోకంగా జీవించడంలో మెలనీ, అరుంధతీ సమానమే. మెలనీలానే అరుంధతి జబ్బుపడి చిక్కిశల్యమవుతుంది. మెలనీలానే కన్నుమూస్తుంది. జబ్బుపడినప్పటి ఆమె స్థితిని రచయిత ఇలా వర్ణిస్తాడు: ఖద్దరు చీరెలు బరువై మోయలేక అరుంధతి స్వదేశీ మిల్లు సన్న చీరెలు తాల్చుచుండెను. ఆమె స్నానము చేసిన యొడలి మీద చీర యత్తుకుని, పరిశుష్కితములైన యామె యంగములు బొమికల ప్రోవు వలె కనిపించెను. ఆమె యొడలు పలుచనై తాటియాకు వలె నుండెను.

భర్తపట్ల ఆమెది ఎంతటి పేదరికాన్ని, కష్టాన్ని, శారీరక అనారోగ్యాన్ని అయినా జయించి నిశ్చలంగా వెలిగిన అంకితభావం. అరుంధతీ, ధర్మారావుల దైహిక, మానసిక తాదాత్మ్యాన్ని రచయిత అత్యంత హృద్యంగా చిత్రిస్తాడు. మెలనీ, ఆష్‌లీల దాంపత్య చిత్రణలో అది కనిపించదు. నవల పొడవునా అది గుప్తంగానే ఉంటుంది. అసలు వారిద్దరి మధ్యా ఎక్కడా సంభాషణే కనిపించదు. మళ్ళీ అరుంధతీ, మెలనీల వ్యక్తిత్వాల మధ్య ఎంతో అంతరమూ కనిపిస్తుంది. ఒక మహాయుద్ధం తెచ్చిపెట్టిన జీవన కల్లోలాన్ని ప్రత్యక్షంగా చవి చూసిన అనుభవం మెలనీకి ఉండడం, అరుంధతికి లేకపోవడం అన్నది ఆ అంతరానికి ఒక కారణమైనా, దేశీయ నేపథ్యాలకు చెందిన కారణాలూ ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. మొదటగా చెప్పాలంటే, అరుంధతి పూర్తిగా భర్త చాటు ఇల్లాలు. భర్త సాహచర్యంలోనే ఆమె ప్రపంచజ్ఞానంలో కొంచెమైనా ఓనమాలు దిద్దుకుంటుంది. లోకాన్ని, వ్యక్తులను భర్త కళ్ళతోనే చూస్తుంది. భర్త ఇష్టాయిష్టాలనే తన ఇష్టాయిష్టాలుగా చేసుకుంటుంది. భర్తకు విడిగా ఆమెకు తనదైన కార్యక్షేత్రం ఏదీ లేదు. భర్తపట్ల మెలనీ అంకితభావం పూర్తిగా అలాంటిదే అయినా భర్తకు విడిగా ఆమెకు సొంత కార్యక్షేత్రం ఉంది. యుద్ధం ఆ కార్యక్షేత్రాన్ని మరింత ప్రస్ఫుటం చేసి ఆమె హృదయ, భావ వైశాల్యాలను అనూహ్య ప్రమాణానికి పెంచి, అట్లాంటాలోని దక్షిణాది సమాజం మొత్తానికే తనను నాయకురాలిగా ప్రతిష్టించిన మాట నిజమే. కాని, యుద్ధం లేకపోయినా ఆమెకు తనదైన కార్యక్షేత్రం ఉండి ఉండేదనడంలో సందేహం లేదు. స్కార్లెట్ తల్లి ఎలెన్‌తో ఆమెను పోల్చడమే ఇందుకు నిదర్శనం. ఎలెన్‌కు యుద్ధాన్ని దగ్గరగా చూసిన అనుభవం లేదు. కానీ పిల్లల పెంపకం, గృహనిర్వహణలలో భర్తకు విడిగా ఆమె దక్షతకు అద్దంపట్టే తనదైన కార్యక్షేత్రం ఉంది. అరుంధతి విషయంలో అలాంటిది కనిపించదు.

దాంపత్యానుభవంలో అరుంధతి పరిపూర్ణ స్త్రీయే కానీ, లౌకికమైన పరిణతులలో ఆమె బాల్యావస్థను దాటలేదు. సాంప్రదాయిక బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో బాల్యం నుంచీ అలవరిచే కులభేదాలు, హెచ్చు తగ్గుల తేడాలు, వాటికి సంబంధించిన పరిభాష వయసు పెరిగిన తర్వాత కూడా అరుంధతిలో అలాగే ఉండిపోతాయి. వాటిని సొంత బుద్ధితో వివేచించుకోగలిగిన లోకానుభవం, అధ్యయనం, అందుకు అవసరమైన తర్కం, హేతుబద్ధత అరుంధతిలోనే కాదు; అలాంటి సాంప్రదాయిక కుటుంబానికి చెందిన గృహిణులలో అభివృద్ధి చెందే అవకాశాలు తక్కువ. తమకంటే తక్కువ కులస్తులని భావించేవారిపై, పనివారిపై ప్రేమాదరాలు కనబరచడంలో వారిని కుటుంబ సభ్యులుగా పరిగణించడం వేరు; కులభేదాలను, హెచ్చు తగ్గులను సూత్రరీత్యా విశ్వసించడం వేరు. రెండింటినీ కలగాపులగం చేయకూడదు.

ధర్మారావు తండ్రి రామేశ్వరశాస్త్రి రంగాజమ్మ అనే క్షత్రియ స్త్రీని పెళ్లిచేసుకోవడం, భోగకాంతను (గిరిక తల్లి) చేరదీయడం అత్తవారింటికి వచ్చిన కొత్తలో అరుంధతికి వింతగా తోస్తాయి. వాటి గురించి అడిగినప్పుడు హఠాత్తుగా కోపం ముంచుకొచ్చి ధర్మారావు ఆ ప్రశ్ననే నిషేధిస్తాడు. అది భర్తకు ఇష్టం లేని ప్రస్తావన అనుకున్న అరుంధతి అంతటితో ఊరుకుంటుంది. భర్త చాటు ఇల్లాలుగా ఆమెకు భర్త ఇష్టాయిష్టాలే తప్ప మామగారి సంబంధాలతో సహా ఏవీ ముఖ్యం కాదని ఇందులోని ధ్వని. మంగమ్మ గురించిన సందర్భంలో ధర్మారావు అన్న మాటలు, ఒక సాంప్రదాయిక భారతీయ గృహిణికి, భర్తకు ఉండే సంబంధం ఎలాంటిదో స్పష్టంగా చెబుతాయి. భర్తనుంచి అందే జ్ఞానాన్ని మాత్రమే భార్య ప్రతిఫలించాలి. స్వయంప్రకాశమూ స్వతంత్ర బౌద్ధికవికాసమూ ఆమె పత్నీత్వాన్ని పలుచన చేస్తాయి. ధర్మారావు అంటాడు: భర్త, స్త్రీకిని ప్రపంచమునకును మధ్య తెర వంటివాడు. తెర తీసివేసినచో, లోకజ్ఞత దొడ్డి పెట్టిన వేల్పు గిడ్డి, సర్వము పిదుకును.

అరుంధతి జబ్బుపడినప్పుడు భర్తకూ, తనకూ జరిగిన కింది సంభాషణలో సాంప్రదాయిక కుటుంబాలలో కులభేదాలను చాటే పరిభాష కనిపిస్తుంది. భర్త నిషేధించినది తన తండ్రికి గల ఇతరేతర సంబంధాలను ప్రశ్నించడాన్నే తప్ప, ఈ పరిభాషను కాదు.

అరుంధతి: నేడు జబ్బు చేసినదని మాలకూడు తినమందురా?

ధర్మారావు: వారు మనకన్నా చెడిపోలేదు.

అరుంధతి: చెడిపోకపోనిచో ఈసారి మాలదానినే పెండ్లి చేసికొనుడు.

ధర్మారావు: చెంపపైని కొట్టరా? తీరికగా కూర్చుండి దుష్టపు మాటలు మాట్లాడెదవేల?

పతితగా ముద్రపడి పశ్చాత్తాపంతో ఆధ్యాత్మికం వైపు మళ్లిన మంగమ్మ తన ఇంట్లో సత్సంగం జరుపుతోందని కుమారస్వామి ధర్మారావుతో అన్నప్పుడు ‘గూడెములో క్రతువు జరిపినట్లు’ అని ధర్మారావు అంటాడు. గూడెం పట్ల, గూడెంలో ఉండే జనాలపట్ల ఈ మాటల్లో వ్యక్తమవుతున్న అవహేళన, ఇతరత్రా అతని స్వభావచిత్రణకు పూర్తి భిన్నంగా ఉండి ఆశ్చర్యచకితం చేస్తుంది. తనూ, గణాచారి కలసి వెడుతుండగా ఒక పంచముడు ఎదురైన సందర్భంలో అతను అన్న మాటల్లోనూ ఇలాంటి అవహేళనే ధ్వనిస్తుంది: ఒక్క పది యేండ్లాగుము. అప్పుడు గణాచారియే ఉండడు. అప్పుడు మనందరమును కలసి దేవాలయములోనికే పోదము. స్వామి కప్పుడు గణాచారి ప్రసక్తి యుండదు...

ఇంకోవైపు పాత ఆచారాలు, కట్టుబాట్లపై ధర్మారావుకు ఉన్నంత విధేయత మెలనీకీ ఉంది. నిత్యపరిణామశీలి అయిన ఈ ప్రపంచానికి అనుగుణంగా తాను మారడానికి తిరస్కరించడంలోనూ ఆమె మరో ధర్మారావే. కానీ తేడా ఎక్కడుందంటే, తమకంటే తక్కువ తరగతి జనాలపట్ల అరుంధతీ ధర్మారావులలో వ్యక్తమైన వివక్ష కానీ అవహేళన కానీ మెలనీలో లేవు. నవల పొడవునా ఆమె స్వభావచిత్రణను గమనిస్తే, ఆమెలో అలాంటివి అసలు ఊహకే అందవు. యుద్ధసమయంలో తను కూడా యాంకీలను శత్రుపూరిత దృష్టితోనే చూస్తుంది. అది యుద్ధం వరకే. ఆ తర్వాత యాంకీలలో ఉండగల మానవీయ స్పందనల పట్ల సైతం గొప్ప విశ్వాసాన్ని, గౌరవాన్ని ఎలా చాటుకుందో పైన చెప్పుకున్నాం. మళ్ళీ పేదరికాన్ని ఎలాంటి ఫిర్యాదూ లేకుండా వరించడంలోనూ ఒకింత హెచ్చుతగ్గుల తేడాతో–మెలనీ, అరుంధతి, ధర్మారావుల మధ్య పోలిక ఉంది. అయితే దుర్భరమైన లేమిలోనూ గొప్ప ఆత్మగౌరవాన్ని, సాహసాన్ని, ఔదార్యాన్ని, దయనూ మరింతగా చాటుకునే అవకాశాన్ని యుద్ధ నేపథ్యం మెలనీకి కల్పించింది. అలాంటి యుద్ధ నేపథ్యం లేదు కనుక అరుంధతీ ధర్మారావులలో ఈ లక్షణాలు అదే స్థాయిలో ప్రస్ఫుటించే అవకాశం సహజంగానే ఉండదు. ఆ మేరకు వారిద్దరికీ సందేహలాభాన్ని ఆపాదించినా, అంతస్తులకు, సామాజిక ప్రతిపత్తిలోని హెచ్చు తగ్గులకు, కుల భేదాలకు అతీతంగా మనిషిని మనిషిగా గౌరవించే భావవైశాల్యంలో మెలనీకీ, అరుంధతీ ధర్మారావులకూ మధ్యనున్న పైన చెప్పిన అంతరం స్పష్టమే.

మళ్ళీ మెలనీ-స్కార్లెట్‌ల విషయానికి వస్తే, మెలనీపై స్కార్లెట్ ద్వేషానికి, ఆమెపై మెలనీ ప్రేమకు, మధ్య జరిగిన అంతులేని పెనుగులాటలో చివరికి మెలనీ ప్రేమే జయిస్తుంది. అట్లాంటాలో స్కార్లెట్, ఆష్‌లీల మధ్య జరిగిన ఒక ఘటన ఆ పెనుగులాటను పతాకస్థాయికి తీసుకెళ్లి స్కార్లెట్ లోని కరడుగట్టిన ద్వేషాన్ని సైతం కరిగిస్తుంది. మొదటిసారి మెలనీపై ఆమెలో అస్పష్టతకు తావులేని సానుకూలభావన తొంగిచూస్తుంది. ఒక భావోద్వేగ పూరిత ఏకాంతంలో స్కార్లెట్‌ను ఆష్‌లీ దగ్గరకు తీసుకున్న దృశ్యాన్ని ఆష్‌లీ చెల్లెలు ఇండియా చూసి ఊరూవాడా ఏకం చేస్తుంది. అపరాధభావనతో కుంగిపోయిన స్కార్లెట్, మెలనీకి తన మొహం చూపించడానికి సిగ్గుపడుతుంది. అంతేకాదు, చిన్నప్పుడు తప్పు చేసినప్పుడు తల్లి ఎలెన్‌కు తను వివరణ ఇచ్చుకున్నట్టే మెలనీకి వివరణ ఇచ్చుకుని హృదయ భారాన్ని దింపుకోవాలను కుంటుంది. ఆ విధంగా తల్లిపై తనకున్న భయభక్తులే మెలనీపై ఏర్పడడం ఆమెకే ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో మెలనీ స్పందన, ఆమె ఉదాత్త వ్యక్తిత్వానికి స్కార్లెట్ బేషరతుగా దాసోహమయ్యే ప్రక్రియను సంపూర్ణం చేస్తుంది. స్కార్లెట్ నుంచి ఎలాంటి వివరణను వినడానికీ మెలనీ తిరస్కరిస్తుంది. ఏవో ఉబుసుపోక వదంతులకు అంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం, యుద్ధకాలంలో ఎదురైన విపత్కర పరిస్థితులను వీరోచితంగా ఎదుర్కోవడంలో మనం చాటుకున్న అద్భుత సాహచర్యాన్ని, అప్పటి అపురూపమైన అనుభవాలను అవమానించడమేనని స్పష్టం చేస్తుంది.

అయితే తన పట్ల స్కార్లెట్‌లో ఈ పరివర్తన వచ్చిన సమయానికి మెలనీ ఈ లోకంనుంచే నిష్క్రమించబోతోంది. రెండోసారి గర్భవతి అయిన మెలనీ మృత్యువుకు చేరువవుతున్నదన్న వార్త స్కార్లెట్‌కు పిడుగుపాటు అవుతుంది. ఒకప్పుడు మెలనీ చావును కోరుకున్న తను, ఇప్పుడు మెలనీ ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ కన్నుమూయ కూడదనుకుంటుంది. గతంలో ఎన్నడూ లేనంతగా మెలనీ అవసరం తనకు ఇప్పుడు ఉందనుకుంటుంది. ఇంతకాలం తనపై తనే ఆధారపడిందన్న ఆహాన్ని పటాపంచలు చేస్తూ వాస్తవానికి ప్రతి ఘట్టంలోనూ తనే మెలనీపైనే ఆధారపడిందన్న గ్రహింపు ఆమె అంతరాంతరాలలోంచి తన్నుకువస్తుంది. తన చేతిలోని కత్తీ డాలూ, తనకు ఓదార్పూ బలమూ అన్నీ మెలనీయేనన్న ఎరుక తనను కమ్ముకున్న స్థితిలో ఆమె మృత్యుముఖంలో ఉందన్న వార్త ఒక్కసారిగా స్కార్లెట్‌ను భయభ్రాంతం చేస్తుంది. మెలనీయే తన ఏకైక నేస్తం అనుకున్న స్కార్లెట్, అమ్మ తర్వాత తనను నిజంగా ప్రేమించింది తనే అనుకుంటుంది. అంతేకాదు, తను అచ్చం అమ్మేనని, ఆమెలో అమ్మను చూశారు కనుకనే అందరూ ఆమె స్కర్ట్ పట్టుకుని వేళ్లాడారని అనుకుంటుంది.

(సశేషం)