పాకశాలలో పాణినీయం

“కృష్ణుడికి నైవేద్యంలో.”

“కృష్ణుడు భగవానుడు. ఆయన వస్తే ప్రత్యేకించి నివేదన చేయాలన్నమాట.”

“అవును. ఆయన స్వయానా ఉపేంద్రులు కదా! ఇంతకీ ఏది నివేదన చేయాలి? ఆహా! అర్థమైంది. తరువాత సూత్రంలో ‘అన్నీ’ అని ఉంది. అంటే పదార్థాలన్నీ నివేదించాలని కదా!”

“అన్నీ అంటే మనం మాట్లాడుతున్న విషయానికి సంబంధించినవి మాత్రమే నాయనా. అంటే తీపి అని మనం అనుకున్న పదార్థాలన్నీ అని మాత్రమే ఈ సూత్రం చెబుతుంది.”

“ఓహో! సరి సరి. తరువాతి సూత్రంలో ‘పంచామృతం’ అని వుంది. అంటే?”

“పై సూత్రం నుండి ‘కృష్ణునికి,’ ‘నైవేద్యంలో’ అన్న పదాలు, ఇంకా పై సూత్రంనుండి ‘వడ్డించాలి’ అన్న పదం అనువృత్తి చేసుకోవాలి. అప్పుడు ఈ సూత్రం ‘కృష్ణునికి నైవేద్యంలో పంచామృతం వడ్డించాలి,’ అని వస్తుంది. అది తీపి వర్గంలోకి రాదని మొదటే సూత్రం చెప్పారు కనుక ఇక్కడ దాన్ని ప్రత్యేకించి చెప్పారు. చెప్పినా దోషం లేదన్న వార్తికాన్ని తీసుకుంటే ఈ సూత్రం అవసరంలేదు. నీకు ఎలా కావలిస్తే అలా తీసుకో!”

పాకశాలాధిపతి కాస్త తెరపినపడ్డాడు.

“ఇదేదో బాగానే ఉంది స్వామీ! ఇక్కడ వార్తికంలో పళ్ళు కూడా చెప్పాలని వ్రాశారు ఆ ఇంకో ఆయన. అంటే అవికూడా నివేదించాలని కదా?”

“ఔను. అది మాత్రమే కాదు. ఇంకో వార్తికం ఉంది చూడు. ‘బలరామ కృష్ణులకు అని చెప్పాలని’ చెబుతుంది. అంటే కృష్ణునికి ఎలాగో బలరామునికి కూడా అలాగేనన్నమాట.”

“ఔను స్వామీ. ఇంకొక వార్తికం కూడా ఉంది, ‘విందులో కూడా అని చెప్పవలసింది’ అని.”

“దాని అర్థం నైవేద్యంగానే కాక, బలరామ కృష్ణులు అందరితోబాటు విందులో కూర్చొన్నా వారికి అలాగే వడ్డన చేయాలన్నమాట.” వివరించాడు పతంజలి.

“బలరామ కృష్ణులకు చేయాల్సిన వడ్డన విషయం అయింది కదా. ఆ తర్వాత?”

“ఇతరులకు వద్దు.”

“అంటే పైన చెప్పిన వారికి తప్ప ఇతరులకు తీపిగా పేర్కొన్న పదార్థాలను వడ్డించరాదు అని.”

“ఓహో! తర్వాత, ‘అశ్వత్థామకు ఇవ్వొచ్చు’ అని ఉంది. అంటే అశ్వత్థామకు ఇవ్వవచ్చనే కదా అర్థం?”

“అవును. ఇవ్వవచ్చు అంటే అది వికల్పం అన్నమాట. ఇవ్వకపోయినా తప్పులేదని అర్థం. అయితే, దీనికి వరరుచి చెప్పిన వార్తికం గుర్తుంది కదా? ఈ అపవాదం కేవలం అశ్వత్థామ కౌరవులతో కలిసి ఉన్నప్పుడేనని నియమం పెట్టింది.”

“అవును స్వామీ, అర్థమయింది! తర్వాత సూత్రం, ‘సాత్యకికి ఎప్పుడూ’”

“సాత్యకికి కూడా తీపి వడ్డించాలని ఈ సూత్రం నిర్దేశిస్తోంది. అయితే అశ్వత్థామకు లాగా ఇతరులతో ఉన్నప్పుడే కాక ఎప్పుడైనా విందులో తీపి వడ్డించాల్సిందే అని చెపుతోంది.”

“బాగుంది స్వామీ! తర్వాతి సూత్రం, ‘కారానికీ అంతే’”

“అంటే కారంగా పేర్కొన్న వంటకాల విషయంలో కూడా తీపికి వర్తించిన నియమాలే వర్తిస్తాయి. ఇది అతిదేశ సూత్రం. మళ్ళీ అన్నీ చెప్పకుండా అధికారం క్రింద ఉన్న సూత్రాలన్నీ ఈ సంజ్ఞకు కూడా వర్తిస్తాయని చెప్పడమన్నమాట.”

“ఓహో! కానీ తర్వాత, ‘పాండవులకు తప్ప’ అన్నారు స్వామీ.”

“అవును. అంటే, పాండవుల విషయంలో తీపికి వర్తించిన నియమాలన్నీ వర్తించవు. ఇది నియమ సూత్రం. ఆ తర్వాత సూత్రం దీనిని పూరిస్తుంది.”

“కోరినవి.”

“అంటే పాండవులకు విందులో వారు కోరిన కారం పదార్థాలు వడ్డించాలి అని.”

‘అంటే పాండవులకు కారం విషయంలో ఎలాంటి ప్రత్యేకమైన నియమాలూ లేవనీ, వారు కోరినవి వడ్డించమనే కదా?”

“అంతే!”

“చివరగా, ‘దుర్యోధనుడికి గోంగూర.’ ఇది చక్కగా తెలుసులెండి. శాకంబరీదేవీ ప్రసాదం, ఆంధ్ర శాకం. అది లేకుండా రారాజు ముద్దయినా ముట్టరట కదా!”

“అవునవును. ఇప్పుడు సూత్రాలన్నీ పూర్తిగా బోధపడినట్టేనా?” అడిగాడు పతంజలి చిరునవ్వుతో.

వంటపెద్ద ముఖం వెలిగిపోయింది. “అంతా బోధపడింది స్వామీ. ఇదేమంత తేలికైన వ్యవహారం కాదు. అయినా మీ వివరణ కొబ్బరిబొండాన్ని సైతం అరటిపండులా ఒలిచి నోటిలో పెట్టినంత సులభంగా ఉంది! మీకు వేనవేల నమస్కారాలు.”

అథః శబ్దానుశాసనం – ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలను సూత్రబద్ధంగా వివరించడమే తప్ప, పాణిని గాని, కాత్యాయనుడు గాని, నేను గాని క్రొత్తగా కనిపెట్టిందేమీ లేదు. ఈ సూత్రాలను ఉపయోగించి మంచి విందు తయారుచేయాల్సిందీ, సరిగా వడ్డన జరిగేట్టు చూసి అందరినీ ఆనందపరచాల్సిందీ నువ్వే. వెళ్ళిరా నాయనా. శుభం భూయాత్!” ఆశీర్వదించాడు పతంజలి మహాముని.

ఆయన పాదస్పర్శతో పునీతుడై ఆనందంగా మరలిపోయాడు పాకశాలాధిపతి.


వాక్యకారం వరరుచీం, భాష్యకారం పతంజలీం
పాణినీం సూత్రకారం చ, ప్రణతోఽస్మి మునిత్రయం.

(లౌకిక సంస్కృత వాఙ్మయానికి మూల స్తంభాలవంటి వైయాకరణులు మువ్వురికీ సాష్టాంగ ప్రణామాలతో. – రచయిత)