పాకశాలలో పాణినీయం

“ఇంతకీ ఇంద్రుడు చెప్పిన వడ్డనంతా ఎక్కడ జరుగుతుంది?”

“ఎక్కడేమిటి స్వామీ, వాళ్లకి యిచ్చే విందులో!”

“అది సరేలేవయ్యా! విందు అంటే మధ్యాహ్న భోజనమా రాత్రి భోజనమా?”

“ఆఁ, రాత్రి భోజనం! మధ్యాహ్న భోజనం గురించి మళ్ళీ విడిగా చెపుతానన్నారు శ్రీవారు,” నాలిక కరచుకొని అన్నాడు వంటపెద్ద.

తనవైపే మందహాసంతో చూస్తున్న పతంజలితో, “ఓహో! అర్థమయింది. అందుకే ఆ పెద్దాయన తన మొదటి సూత్రంలో ‘విందు – రాత్రి భోజనం’ అని చెప్పాడు.”

“భళా! నువ్వు సూక్ష్మగ్రాహివి సుమా!” మెచ్చుకోలుగా అన్నాడు పతంజలి.

“ఆఁ, ఏదోలేండి. అంతా తమరి దయ!” సిగ్గుపడ్డాడు వంటపెద్ద.

“ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలను సూచించే సూత్రాలను సంజ్ఞా సూత్రాలని అంటారు. సంజ్ఞ అంటే గుర్తు.”

“మరి నాలుగు అయిదు సూత్రాలు ఏమిటి స్వామీ!”

“ఏమిటో చెప్పు?”

“నాల్గవ సూత్రం, ‘పంచామృతం కాదు.’”

“అంటే పంచామృతం తీయగానే ఉన్నా దాన్ని తీపి అన్న వర్గంలో చేర్చకూడదు అని. దీనికి కూడా కాత్యాయనుడు వార్తికం చెప్పాడు కదా – కలిపినా దోషం లేదని.”

“మరి ఏది సరైనది?”

“పాణిని అభిప్రాయంలో అది తీపి కాదు. కాత్యాయనుని అభిప్రాయం ప్రకారం కలిపినా తప్పు లేదని. పోనీ కాత్యాయనుని మతమే అంగీకరిద్దాం. అది కూడా తీపే అనుకో”.

“బాగుంది. ఇప్పుడు నాకు అర్థమవుతున్నట్లే ఉంది. ఐదవ సూత్రం – పళ్ళు కూడా, అంటే పళ్ళు కూడా తీపిలో కలుపుకోవాలన్నమాట. అంతే కదా.”

“అక్కడే పప్పులో కాలువేశావు నాయనా! పై సూత్రం ‘పంచామృతం కాదు’ లోనుండి కాదు అన్న పదాన్ని క్రిందికి తెచ్చుకో. ఎలాగైతే పంచామృతం తీపి కాదో, పళ్ళు కూడా తీపి వర్గం కాదు, అన్నమాట.”

“అబ్బా గొప్ప తిరకాసుగా ఉందండీ యీ వ్యవహారం!” ఉత్సాహం కొద్దిగా నీరుగారింది వంటపెద్దకి.

“ఇందులో తిరకాసు ఏమీ లేదు నాయనా. పళ్ళు తీపి వర్గానికి చెందేమాటయితే బూరెల పక్కనో కిందనో చెప్పి ఉండేవారు కదా!”

“ఓహో! అవును నిజమే కదా. అర్థమవుతున్నట్టే ఉంది.”

“మరికనేం! ఆరవ సూత్రం చెప్పు.”

“కారప్పూస, జంతికలు, చేగోడీలు కారం.”

“అంటే అర్థమైందా?”

“అర్థమైంది. అవన్నీ కారంగా ఉంటాయని కదూ! కాదు, కాదు. ఆ మూడు పదార్థాలనూ కారం అన్న పేరుతో పిలవాలని.”

“బాగు, బాగు. చూశావా, నీకు అర్థమైపోతున్నది. అదే సూత్రాలలోని విశేషం. ఈ ఆరవ సూత్రం వరకూ నిర్వచనాలు అయ్యాయి. ఇక ఏడవ సూత్రం అధికార సూత్రం. అంటే ఇప్పుడు చెప్పబోయే మిగిలిన సూత్రాలు ఎక్కడ వర్తిస్తాయో చెప్పే సూత్రం అన్నమాట. ఏమిటా సూత్రం?”

“విందులో.”

“అంటే ఇప్పుడు వచ్చే సూత్రాలన్నీ విందులోనే వర్తిస్తాయన్నమాట. మిగిలినప్పుడు కాదు. విందు అంటే రాత్రి భోజనం అన్నది నీకు ఇదివరకే బోధ పడింది కదా.”

“అవును స్వామీ! ఎనిమిదవ సూత్రం ‘ఇంకా నైవేద్యాలలో’ అని ఉంది.”

“అదీ అధికార సూత్రమే. దేవతలకు పెట్టే దానిని నైవేద్యం అంటాము. ఇప్పుడు వచ్చే నియమాలు విందుకూ, నైవేద్యానికీ కూడా వర్తిస్తాయన్నమాట.”

“ఓహో! బాగుంది.”

“సంజ్ఞా సూత్రాలు, అధికార సూత్రాలు అయ్యాక అసలు విషయం మొదలవుతోంది. ఎవరెవరికి ఏమిటి వడ్డించాలో, ఏమిటి వడ్డించకూడదో చెప్పే సూత్రాలు. వీటినే విధి నియమ సూత్రాలు అంటారు. తర్వాతి సూత్రం ఏమిటో చెప్పు?”

“9. పాండవులకు తీపి వడ్డించాలి. 10. భీమునికి లడ్డూలు.”

“అంటే అర్థమైందా?”

“ఆ అర్థమయింది గురుస్వామీ! పాండవులకు విందులో తీపి అనే పదం సూచించే వంటలను వడ్డించాలన్నమాట. మరి భీమునికి లడ్డూలు అంటే? అతనికి లడ్డూలు మాత్రమే వడ్డించాలి అనా?”

“ఆహాఁ కాదు! లడ్డూలు మాత్రం తప్పక పెట్టాలి అని. ఆ తర్వాతి సూత్రం చెప్పు.”

“నకులునికీ.”

“అంటే, నకులునికి కూడా లడ్డూలు వడ్డించాలి – అని. ఊఁ, ఆ తర్వాత?”

“అర్జునునికి అరిసెలు వద్దు”

“అంటే, అర్జునునికి అరిసెలు వడ్డించరాదు, తీపి వర్గంలోని మరేదైనా వడ్డించవచ్చు.”

“ఇతరులకు ఏవైనా, అంటే మిగతా అందరికీ ఇంకేవైనా వడ్డించవచ్చును అనే కదా?”

“ఇక్కడ ఇతరులు అంటే ఇతర పాండవులు అని అర్థం. పాండవులు అన్న శబ్దం తొమ్మిదవ సూత్రం నుండి అనువృత్తి అయింది.”

“మళ్ళీ ఇదొక తిరకాసా! ‘ఇతర పాండవులకు ఏవైనా’ అని తిన్నగా చెబితే ఆయన నాలుకేమైనా అరిగిపోతుందా?”

“నాయనా, పాణిని మహావ్యాకరణవేత్త. ఒక్క అక్షరం కూడా వృధాగా వాడరు. అర్ధ మాత్రా లాఘవేన పుత్రోత్సవం మన్యంతే వైయాకరణాః అని పెద్దల మాట. సూత్రంలో ఒక్క అర్ధ మాత్రను తగ్గించగలిగినా కొడుకు పుట్టినంత సంబరపడిపోతారు వ్యాకరణవేత్తలు.”

“వారి సంబరం పాడుగాను. నా మతి పోతోందిక్కడ!”

“నీ మతి ఎక్కడికీ పోదుగానీ తర్వాతి సూత్రం చెప్పు?”

“అడిగిన కౌరవులకూ,” తెల్లమొహం వేశాడు వంటపెద్ద.

“కౌరవులకు ప్రత్యేకించి వడ్డించమని చెప్పలేదు. అంటే అందరికీ తీపి పదార్థాలు వడ్డించనక్కరలేదు. అయితే, అడిగిన వారికి అడిగినవి వడ్డించవచ్చు. తీపి అన్న శబ్దాన్ని మళ్ళీ తొమ్మిదవ సూత్రంనుండి తెచ్చుకోవాలి.”

“ధృతరాష్ట్రునికి తప్ప,” తర్వాత సూత్రాన్ని అప్పగించాడు వంటపెద్ద.

“దీనినే నియమ సూత్రం అంటారు. అంటే నిషేధం అన్నమాట. పై సూత్రానికి ఇది అపవాదం. కౌరవులలో ధృతరాష్ట్రునికి తీపి వడ్డించరాదని ఈ సూత్రం చెబుతుంది. అడిగినా వడ్డించరాదని అర్థం.”

“దీనికి, ‘భీష్మ ద్రోణ విదుర కృపులకూ అని చెప్పి ఉండాలి’ అని ఒక వార్తికం ఉందండోయ్!”

“అంటే ఈ నియమం ధృతరాష్ట్రునికేగాక భీష్మ ద్రోణ విదుర కృపులకు కూడా వర్తిస్తుందని కాత్యాయన మహర్షి సవరించారు. ఆ తర్వాత?”

“పళ్ళు మాత్రమే.”

“మరి వాళ్ళకి తీపి కాకుండా ఏమిటి పెట్టాలి అన్న సందేహానికి సమాధానం ఈ సూత్రం. వారికి పళ్ళు మాత్రమే వడ్డించాలి అని చెపుతోంది. ఇక్కడితో కురురాజులకు ఏమేమిటి పెట్టాలో పెట్టకూడదో చెప్పే సూత్రాలు పూర్తయ్యాయి. ఇకపైన వారితో వచ్చే ఇతర బంధు జనాల గురించిన సూత్రాలు.”