పాఠశాలకై పర్మిటు

మంత్రి:

భేష్| బలె బాగ నాకు ఎక్సప్లేన్ జేసిండ్రు. ఇక స్కూలు జోలికి వత్తాం. స్కూలులో ఎన్ని తరగతు లుంటవి?

రామశాస్త్రి:

ఎనిమిది తరగతులు.

మంత్రి:

(రంగదాసుతో జనాంతికముగా) మఱి యీళ్లకు పర్మిటు కయ్యే మామూలు సంగతి ముందే చెప్పింటివా? దాన్ని వాండ్లు తెచ్చిండ్రా?

రంగదాసు:

(మంత్రితో జనాంతికముగా) ఆ!ఆ! క్లాసుకు పదివేల చొప్పున 80 వేలు చెప్పినాను. దానికేం పర్వాలేదన్నారు. మఱి తెచ్చినారేమో మీ ముందే అడుగుతాను. (కవులతో ప్రకాశముగ) కవిగార్లూ ! మఱి పర్మిటు ఖర్చుల సంగతి మీకు గుర్తుందా? తెచ్చినారా?

కృష్ణశర్మ:

లేకేం విభూతిసహస్రదశకం తెమ్మన్నారు.

రంగదాసు:

ఏమయ్యా! ఖర్చులు తెమ్మంటే విభూతి తెచ్చినారా? బూడిదలో స్కూలు మొలుస్తుందా?

కృష్ణశర్మ:

విభూతి అంటే బూడిదే కాక ఐశ్వర్యం అనే అర్థముందండి.

‘విభూతి ర్భూతి రైశ్వర్య మణిమాదిక మష్టధా,
అణిమా మహిమా చైవ గరిమా లఘిమా తథా,
ప్రాప్తిః ప్రాకామ్య మీశిత్వం వశిత్వం చాష్టభూతయః’

అని అమరసింహుడు అమరకోశంలో చెప్పినాడండి. అంటే విభూతి, ఐశ్వర్యం అనేవి సమానార్థకాలు. ఈ విభూతులు అణిమా, మహిమా, గరిమా, లఘిమా, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యం, ఈశిత్వం, వశిత్వం అని ఎనిమిది విధాలు. అందుచేత విభూతి అనే పదం అష్టైశ్వర్యాలకు సంకేతం. సహస్రం అంటే వేయి, సహస్రదశకం 10 వేలు. ఈ రకంగా విభూతి సహస్రదశకం అంటే 80 వేలు. లెక్క సరిపోయింది గదా!

రంగదాసు:

లెక్క సరిపోయింది గానీ రొక్క మెక్కడుందయ్యా?

రామశాస్త్రి:

సెక్రెటరీగారూ మాది చాలా కుగ్రామం. వనరులు లేవు. ఎంతో కష్టపడి ఇంటి కింత అని నిర్బంధచందాలను వసూలు చేసి దీనికి పూనుకున్నాం. దీనికొక కమిటీ వేసినాం. ఈ కమిటీ పెద్ద ఎజుకేషన్ డిపార్టుమెంటు చుట్టూ పది నెలలనుండి తిరిగినాడు. ఫలితం శూన్యం. డిపార్టుమెంటులో ప్రతివాడూ ఇమ్మని చేయి చాపేవాడే.

లంచము పంచక తినకుము
కొంచెంబే యైన చేత గొనకుము సుమ్మీ
లంచంబు పట్టువారికి
కించిత్తుగ రాల్చకున్న కీడగు పనికిన్

అని ఏదో కవి చెప్పినట్లుగా, ఈ పంపకాలన్నిటికీ కావలసిన మొత్తం మీరు చెప్పిన మొత్తానికంటే రెండింతలయ్యే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అందుచేత కమిటీ పెద్దలు విచారించి, ఇది నల్గురి కుపయోగపడే కార్యం గదా, నేరుగా మంత్రిగారితో ఈ విషయం విన్నవిస్తే ఈ ఖర్చులన్నీ మినహాయించవచ్చునని నిర్ణయించి మమ్ముల నీపనికి నియోగించినారు. ఏదో పద్యాలు చెప్పగలం కాని మాకు వ్యవహారజ్ఞాన మంతంతే. ఐనా ధైర్యం చేసి పొమ్మన్నారు. మా దీనపరిస్థితిని గమనించి, ఈ ఖర్చులను మినహాయించి మా స్కూలుకు పర్మిషను ఇవ్వవలసిందిగా మహామహులైన మంత్రిగారిని అభ్యర్థిస్తున్నాము.

మంత్రి:

(ఆలోచన నటిస్తూ, రంగదాసుతో జనాంతికముగా) ఈకవులు చాలా గట్టిమనుషుల్లాగ కనిపిస్తుండ్రు. వీరికి సాయం చేయకుంటే మన డిపార్టుమెంటు యవహారాలపై మాటి మాటికి పదయాలలో చెడు ప్రచారం చేసే పమాదముండది. వీరి కాయవకాశం ఇచ్చే బదులు కోరినట్టుగా మన మామూలు ముట్టకున్నా వీరికి పర్మిశనిచ్చి, వీరిని మన ప్రచారం కొరకు వాడుకుంటే మంచిదనిపిస్తుండది. చదువుకోనివాండ్లు మనకే వోట్లేస్తుండరు గాని, వీండ్లను మనవెంట గట్టుకొని, వచ్చే ఎలక్షనులో చదువుకున్నోరిని, అగ్రవర్నాలోరిని గూడ మనవైపు తిప్పుకోవచ్చు.

(ప్రకాశముగా) కవిగారలూ! శెక్రెటరికేం తెలుసు గాని మీ రడగినట్టు ఖర్చులు లేకుండనే మీకు పర్మిటు నిస్తాం. మీ స్కూలుకు ఆసరా పడడం మా డిపార్టుమెంటు బాగ్యంగా, గరువంగా బావిస్తుంది. మీరు పరేశాన్ కాకండి. స్కూలు పూర్తయితె నేనే వొచ్చి ఇనాగ్రేశన్ చేస్తా. మీ తోడు కూడ ముందు ముందు మాకుండాలె మఱి. రాబోయే యెలక్షన్లో మంచి మంచి పదియాలూ, పాటలూ రాసి అందఱూ మాకు వోటు వేసేట్టు సాయం చెయ్యాలె. ఇది ఇప్పుడే ఒక విదంగ మాకు చేసి చూపెట్టాలె. మీపదియాలతో మా డిపార్టుమెంటు కొక పని చేసి పెట్టాలె. దీని సంగతి రంగదాసు మీకు ఎరుక చేస్తడు. (రంగదాసుకు ఎదురుగా నున్న మద్యనిషేధప్రచార పటాన్ని (పోష్టరును) చూపిస్తూ ఏదో చెప్పుమని సైగ చేస్తాడు.)

రంగదాసు:

కవిగార్లూ! ఇటీవల ప్రభుత్వం మద్యనిషేధచట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. అది మీకు తెలిసిందే కదా! ఐతే ఈ ఉద్యమప్రచారం కొఱకు సామాన్యప్రజానీకానికి అర్థమయ్యేటట్లు వినోదకరంగాను, విజ్ఞానకరంగాను ఉండేటట్లు ఏవో కొన్ని ప్రచారసందేశాలను తయారు చేయమని మా ఎడ్యుకేషన్ డిపార్టుమెంటును – అంటే విద్యాశాఖను – ప్రభుత్వం కోరింది. ఇప్పుడు మీ ఆశుకవిత్వాన్ని విన్న తరువాత మీరా మద్యనిషేధం పైన కొన్ని పద్యాలు చెపితే ఈ ప్రచారానికి చాలా ఉపయోగపడవచ్చునని మా కనిపిస్తూ వుంది. అందుచేత మీకు దోచిన నాలుగు పద్యాలను పలికి మీ స్కూలుకు పర్మిటును మీరు పట్టుకపోండి.

రామశాస్త్రి:

పద్యాలకేం దొరవారూ! చేతనైనన్ని చెపుతాం. కాని ఇందాక ‘సార సాహిత్య’ అని పద్యం చదివితే సారాపైన మక్కువ చూపినట్లున్నారు – ఇప్పుడేమో సారా నిషేధాన్ని గుఱించి వక్కాణిస్తున్నారు తమరు.

రంగదాసు:

ఆ!ఆ! రాజకీయాలు తెలియనివారికి ఈ సంగతు లర్థం కావటం కష్టం లెండి. మద్యనిషేధం ప్రజలకు గాని, ప్రభుత్వానికి కాదుగదా! ఈ విషయం గుర్తుంచుకుంటే ఇందులో వింతేమీ లేదు.

కృష్ణశర్మ:

ప్రభుత్వమంటే అధికారులే కదా! ప్రభుత్వానికి నిషేధం లేదంటే అధికారులకు లేదనే అనుకోవచ్చా?

రంగదాసు:

శర్మగారూ! దీని నంతగా తర్కించ గూడదు. అందుకే మీకు రాజకీయా లర్థం కావన్నా. ప్రభుత్వానికి లేదంటే అర్థం చేసుకొని అంతటితో వదిలేయాలి. ఆ! ఆ! కానీయండి, కానీయండి మద్యం పైన – అంటే నిషేధం పైన మీపద్యాలను పలుకండి.

రామశాస్త్రి: తరుముచు వచ్చు దానవుల ధాటికి నోర్వఁగలేక దేవతల్
ఉరువడి నాకవీథిఁ బడి యుస్సురుమంచును బర్వువెట్టఁ, ద
త్కరగతభాండ మొల్క, నమృతంపుపృషంతులు కొన్ని భూమిపై
దొరలిన, నుద్భవిల్లెఁగద తోరములై యవి యీఁతచెట్లుగన్.

కాక యూరునె యిట్టు లామ్రాఁకులందు
అమృతతుల్యంబని ప్రతిసాయంతనమున
ఎల్లవారును జేరి సేవించుచున్న
కల్లనంబడు బహుమాదకాసవంబు!

మంత్రి:

ఏమయ్యా! కల్లు నిశేదాన్ని గురించి చెప్పమంటే కల్లును పొగడుతుండవే?

కృష్ణశర్మ:

చిత్తగించవలెను మంత్రిగారూ! మీకా సందేహ మక్కఱ లేదు.

కాని సురపానలోలత్వ మూనవలదు;
చెఱచు నయ్యది యెల్లరఁ జెంతఁ జేరి
చిర్నగవు లొల్కి, పైస కాఁజేసి, తుదకు
వీథిలో విటుఁ బడఁద్రోయు వేశ్యవోలె.

నలుగురిలోన నీబ్రతుకు నవ్వులపాలగుఁ, బచ్చకప్రపుం
బలుకులవోలె మాయమగు భాయి! గడించిన పైకమంతయున్,
కలిమి గతింప నీగతి బికారితనంబునఁ గుందు నిన్ను నీ
చెలువయు, సూనులుం దరికిఁ జేరఁగనీయరు నమ్ము, మిత్రమా!

రిక్షా త్రొక్కియొ, బండి లాగియొ, మహాద్రింబోలు పెన్బండలం
దీక్షాసక్తునిఁబోలె మోసియొ యెటో నీ కొన్న రూప్యంబులన్
ప్రక్షాళింతువె మద్యనిర్ఝరమునన్, బాగోయి! యీ చర్యయే
రక్షించుం గద! నీకుటుంబమును, మర్యాదన్ భువిన్ గార్మికా!

కల్లును ద్రావి మత్తుగొని కష్టము లెల్లను విస్మరించినన్
పెల్లగు శాంతి యాత్మకు లభించు నటంచుఁ దలంపకోయి, య
ట్లుల్లమునందు శాంతిఁ గను యోచన యున్న భజింపుమోయి సం
పల్లలనావిభున్, దురితవారణ మాతఁడు సేయు రూఢిగన్.

సారా కొనకుమి – సతికిన్
సారతరంబైన ‘సిల్కుసారీ’ కొనుమీ;
నీరా కొనకుమి – సుతకున్
నీరజములయంచు చీర నెనరునఁ గొనుమీ!

మంత్రి:

భేష్| బాగ బాగ చెప్పిండ్రు. రేపే మీకు పర్మిశను దొర్కుతుంది. మర్చిపోకండి. మా యెలక్షనుకు మీరు మంచి మంచి పాటలు రాసి సాయం చెయ్యాలె. చదువుకున్నోండ్లు వోటేసేట్లు మాకు మంచి మంచి మాటలు రాసి పెట్టాలె.

జంటకవులు:

కృతార్థులం మంత్రిగారూ! మీకవసరమైనప్పుడల్లా మాకు తెలియజేయండి. మా చేతనైనంత మీకు మంచి పాటలూ, పద్యాలూ, స్పీచులూ అన్నీ వ్రాసి పెడతాం.
(తెర)