వాణి నారాణి

పదకొండవ దృశ్యము

(స్థలం: సుందరమైన చిత్రపట, పుష్పమాలికా, యవనికాది నానాలంకారశోభితమైన మదాలస గృహం. మొదట వేషభాషలలో, అభినయంలో మదాలస పినవీరనపై అనురాగపూర్ణయైనట్లు నటిస్తుంది. కాని తదుపరి అతనికి తనయందు గౌరవపూర్ణమైన ఆసక్తి మాత్రమే ఉందని గ్రహించి, తదనుగుణంగా తన నడవడిలో మార్పును ప్రదర్శిస్తుంది.)

మదాలస:

స్వాగతం కవీంద్రులకు. మీ రాకచే నాగృహం పావనమైంది. రండి. సుఖాసీనులు కండి.

పినవీరన:

(కూర్చొని) శుభమస్తు. రాజాస్థానంలో నీ నాట్యం నేత్రపర్వంగా ఉండింది. నీకు సాహిత్యంలోగల పాటవం నీపాట ద్వారా విదితమైంది. అది ప్రౌఢంగాను, మధురంగాను ఉన్నది.

మదాలస:

నాట్యంలో ఏదోకొంత పాండిత్యం సంపాదించినాను, నా సాహిత్యపరిచయం మీప్రతిభ ముందు సూర్యుని ముందుంచిన చిఱుదీపం వంటిది.

పినవీరన:

చింతింపఁ బనిలేదు. ఇప్పటికే పుష్కలంగా ఉన్న నీభాషాజ్ఞానం మఱికొంత పెంపుచేసికొని రచనాభ్యాసం చేస్తే నీవూ ప్రకాశింపగలవు.

మదాలస:

ఇటీవల నేనొక పదాన్ని వ్రాసినాను. మీకు దానిని చూపించి బాగోగులను తెలుసుకుందామని మిమ్ముల నిక్కడికి ఆహ్వానించినాను.

పినవీరన:

ఏదీ చూపు.

మదాలస:

ఇదిగో చూడండి. (తాను వ్రాసిన తాళపత్రము నీయగా పినవీరన చదువుకొనును.)

పినవీరన:

ఈ పదసాహిత్యం నా పద్యసాహిత్యానికంటె భిన్నమైనది. పద్యం సందర్భోచిత పదసంచయనం ద్వారా, లయ ద్వారా, రసోత్పత్తి ద్వారా భావుకుని మనస్సును మధురలోకాలలో విహరింపజేసేది. పదం సంగీతానుకూలమైన మృదుపదసంచయనంతో, తదనుగుణంగా నటియించి నప్పుడు నయనానందమును, రసస్ఫూర్తి ద్వారా మానసికానందమును కలిగించేది. ఈ లక్షణాలు నీపదంలో ఉన్నవనుటలో సందేహం లేదు. కాని నటిస్తే గాని దాని పరిపూర్ణమైన కళాత్మతను దర్శింపలేము.

మదాలస:

ఐన నటియించి చూపమంటారా?

పినవీరన:

కానిమ్ము.

మదాలస:

(మణిప్రభతో) మణిప్రభా! ఈ వీణను పలికిస్తూ ఉండు. ఈలోపల నేను ఆహార్యాన్ని మార్చుకుంటాను.

(మణిప్రభ వీణ వాయించుచుండగా, నాట్యాహార్యముతో ప్రవేశించి తాను వ్రాసిన క్రింది పదమును నాట్యానుకూలగమకములతో కాపీరాగములో పాడుచు శృంగారరసపూర్ణమైన అభినయంతో నాట్యము చేయును.)

పల్లవి:
త్వర యేలరా సామి, తరుణి గన వేలరా
తొలియామమే యింకఁ దొలఁగలేదుర సామి
అనుపల్లవి:
కలువకన్నియ నింకఁ గలసియుండెర రాజు
జిలుగువెన్నెల యింక వెలుగుచుండెర మింట (త్వర)
చరణం:
సౌరభంబును జిల్కు సంపెఁగలు మల్లికలు
చల్లియుంచిన పాన్పు శయనింప రమ్మనెర
ఆమోదమును గ్రమ్ము నగరుధూపపు చాలు
సామోదముగఁ గూడి శయనించి పొమ్మనెర (త్వర)
చరణం:
నింగిలోఁ జూడరా నెనరార నెలరాజు
కరములందునఁ దాల్చి కమ్మకమ్మనిసుధలు
వలపించి మురిపించి తెలిరిక్కకన్నియల
వెన్నెలలతోఁటలో విహరించు జతగూడి (త్వర)
చరణం:
వలచివచ్చినకాంత పంచ నుండినవేళ
తొలఁగిపోవఁగఁ జాల తొందరించుట యేల
వలపుగొంటివొ యేమొ పరకాంతలందునం
దెలుపరా నిజమింకఁ దేనెపలుకులు మాని (త్వర)
చరణం:
ఇచ్చకంబులతోడఁ బుచ్చకుర కాలంబు
వచ్చి చేరినకాంత వలపు గైకొనర
మచ్చికలు మీరంగ వెచ్చనౌ కౌఁగిళులఁ
బుచ్చరా యీరేయి పోవ నీకేల (త్వర)
పినవీరన:

అద్భుతం మదాలసా! అతికోమలమైన పదములతో హృదయంగమములైన భావములతో నీవు వ్రాసిన పదమునకు నీనాట్యము పరిపూర్ణమూర్తిత్వమును కల్పించినది. సాక్షాత్తుగా నీలో నా యుపాస్యదేవతయైన సర్వకళాస్వరూపిణి యైన సరస్వతీదేవిమూర్తినే సందర్శించినాను. ఇట్టి యపూర్వానుభవసంధాత్రి వైన నీకు కేలు మోడ్చి నమస్కరించుచున్నాను.

మదాలస:

(తనలో) ఆహా! ఎంత గౌరవనీయుడు? ఈతడు బహుసమ్మోహనకరమైన నా బాహ్యరూపమునకు అనురక్తుడు గాక భక్తితో నాలోని కళాసరస్వతిని దర్శించి, ఆరాధించుచున్నాడు. నేను సైతము సుందరుడైన ఈతని యంతరంగమునందలి కళాసరస్వతి నట్లే ఆరాధించెదను, గౌరవించెదను. (ప్రకాశముగా) అపచారము! అపచారము! మీవంటి మహాకవులు నాకు కేలు మోడ్ప రాదు. మీ వైదుష్యము ముందు నాయాట గడ్డిపరక వంటిది.

పినవీరన:

కాదు మదాలసా! నేను నిజముగా నీలో సరస్వతినే దర్శించినాను. కామముతో గాక ఈ పూజ్యభావముతోనే నిన్ను నే నవలోకించుచున్నాను. నేను చేయు ధ్యానమునకంటె సులభముగ ఈ రూపమున నా యుపాస్యదేవతను దర్శింపగల్గుట నాకమితానందమును గలిగించుచున్నది.

మదాలస:

(భక్తితో) అంతయు వైదుష్యపరిణతమైన మీ యూహలోనే ఉన్నది స్వామీ! నేను మాత్రము మామూలుగనే నటించినాను.

పినవీరన:

నీవేమి చేసితివో కాని నాకు మాత్రము సరస్వతీసాక్షాత్కారము కల్గినది.

మదాలస:

(భక్తిభావముతో) అట్లైన అనుదినమును మీకై ఆడెదను స్వామీ! ఆజ్ఞ యిండు.

పినవీరన:

అట్లే యగు గాక. నీ నాట్యమూర్తిలో నాపరదేవతను దర్శించుటకు ప్రతిదినమును ప్రతీక్షించుచుందును.

పన్నెండవ దృశ్యము

(దుర్గాష్టమి సందర్భంలో మొగలిపూవులను కోసికొనుటకై మణిప్రభ తోటకు వస్తుంది. తదర్థమే సింగన కూడ వస్తాడు.)

సింగన:

ఏమే మణీ! నీవెందుకొచ్చినట్టు?

మణిప్రభ:

మఱి నీవెందు కొచ్చినట్టు?

సింగన:

కేతకుల గోసికొందామని. మఱి నీవు?

మణిప్రభ:

కేతకుల గోసి యిత్తామని.

సింగన:

ఎవరికే నీ ప్రియునికా!

మణిప్రభ:

గంటందప్ప కత్తి పట్టలేని నీవంటి అల్పబుద్ధులకు.

సింగన:

ఏమే నన్ను వఠ్ఠి అల్పబుద్ధి అంటున్నావా?

మణిప్రభ:

కాదు. అనల్పమైన అల్పబుద్ధి అంటున్నాను.

సింగన:

నాసామర్థ్యం తెలియని ఒఠ్ఠి మూర్ఖురాలవు. కవుల కావ్యాలు రాసీ రాసీ నాకూ కవిత్వం అబ్బింది. చూడు

తాటాకువంటి చెక్కిలిదానా
గంటంబువంటి నాసికదానా

మణిప్రభ:

అబ్బో! అబ్బో! అద్భుతం. నీ బుఱ్ఱ ఎప్పుడూ తాటాకులూ, గంటాలలోనే ఉంటుందని తెలిసిపోయింది. అంతమాత్రం కవిత్వం నేనూ చెప్పగలనులే.

సింగన:

ఏదీ చెప్పు.

కోతివంటి కోమలాంగుడవే
కోరికోరి చేరు కుసుమాస్త్రుడవే

సింగన:

ఏమే, నన్ను కోతి అంటున్నావా?

మణిప్రభ:

కుసుమాస్త్రుడని కూడా అన్నానుగదా!

సింగన:

కోతి కుసుమాస్త్రు డెట్లౌతాడే?

మణిప్రభ:

కుసుమాస్త్రుడే పరకాయప్రవేశం చేసి నీ బొందిలో దూరితే అచ్చం కోతిలాగే ఉంటాడని దీని అర్థం.

సింగన:

అంటే కుసుమాస్త్రుడు కోతి ఔతాడు గాని నేను గానని అన్నావన్నమాట. బ్రతికిపోయావు. లేకుంటేనా?

మణిప్రభ:

లేకుంటే?

సింగన:

నేనూ చెప్పేవాణ్ణి
సురసుందరాంగివి నీవే,
చుప్పనాతి చెల్లెల వీవే – అని.

మణిప్రభ:

ఒహో! ఓహో! నాకు దీటైన కవివర్యుడవే నీవూ.

సింగన:

ఐతే కలిసి హయిగా పాడుకుందాం రా!

(సవిలాసముగా సాభినయముగా పాడుకొందురు)

సింగన:

“తాటాకువంటి చెక్కిలిదానా
గంటంబువంటి నాసికదానా”

మణిప్రభ:

“కోతివంటి కోమలాంగుడా
కోరికోరి నిన్నె చేరితిరా”

సింగన:

“సంకువంటి కంఠముదానా
కంకివంటి పిక్కలదానా”

మణిప్రభ:

“తప్పెటవంటి ఫాలమువాడా
చప్పిడి గాని ముక్కులవాడా”

సింగన:

“ఊడలవంటి జడగలదానా
తొండమువంటి తొడగలదానా”

మణిప్రభ:

“ఎంతమంచి కవిచంద్రుడవో
వంతలన్ని తీరు నీకౌఁగిటిలో”

సింగన:

“కోతి వన్న నేమి కోమలాంగీ నీవు
కౌఁగిలింప నిన్ను కనిపించు స్వర్గాలు”

మణిప్రభ:

“మొగలితోటలోన మొలిచె వసంతంబు
కౌఁగిలించి నిన్నె కంటి సుఖాంతంబు.”