వాణి నారాణి

ఏడవ దృశ్యము

(స్థలము: వెన్నయమంత్రి ఆస్థానం. పినవీరభద్రుడు శాకున్తలాన్ని వెన్నయకు అంకితమిచ్చే ఘట్టం. పినవీరభద్రుడు, ఇంకా కొంతమంది పండితులు, పురోహితుడు, ఉద్యోగులు సభయందు ఆసీనులై ఉండగా వెన్నయ వచ్చి సభామధ్యమున అర్హాసనమున కూర్చుండును.)

వందులు:

(వెన్నయ వచ్చుచుండగా) జయము వెన్నయామాత్యులకు. జయము కౌండిన్యసగోత్ర పవిత్రులకు. జయము శివారాధనతత్పరులకు. జయము నిరత వితరణ కల్పతరుకల్పులకు.

పురోహితుడు:

నేడు సుదినము. సుధామధురమైన శైలిలో శృంగారశాకున్తలమును రచించిన మహాకవి శ్రీ పినవీరభద్రులవారు అమాత్యులవారికి తమ కావ్యకన్యాదానమును చేయు సుముహూర్తము.

వెన్నయ:

(పినవీరనతో) కవిచంద్రా! కల్యాణమునకు ముందు మీకావ్యకన్యక హేలావిలాసములు శ్రోత్రముతో విని మనోనేత్రముతో దర్శింప నీ సభ ఉవ్విళ్ళూరుచున్నది.

పినవీరన:

సభకు నమస్కారము. ఈ హేలాప్రదర్శనమునకు ముందుగా కాబోయే వరుని యొక్క గుణగణాల నొక పద్యంలో చెప్పి, వారి సంతతసంపత్సమృద్ధికై శ్రియఃపతిని ప్రార్థిస్తాను.

కూర్చుండు వయసునఁ గూర్చుండ నేర్చెను
            ననుదినత్యాగసింహాసనమునఁ
గొంకక నడ నేర్చుకొనుచుండి నడ నేర్చెఁ
            బలుకంగ వేదోక్తధర్మసరణి
మాటలాడఁగ నేర్చునాటినుండియు నేర్చెఁ
            బలుకంగ హితసత్యభాషణములు
చదువంగ వ్రాయంగ సరవి నేర్చిన నాఁడె
            నేర్చెను గార్యంబు నిర్వహింప

వినయమున కాకరంబు, వివేకమునకు
సీమ, జన్మస్థలంబు దాక్షిణ్యమునకు,
నాలవాలంబు విద్యల, కరయ మూర్తి
మరుఁడు, చిల్లరవెన్నయామాత్యవరుఁడు.

శ్రీవత్సాంకుఁడు, భక్తవత్సలుఁడు, లక్ష్మీప్రాణనాథుండు, రా
జీవాక్షుండు, సమస్తభూతభువనక్షేమంకరానేకరూ
పావిర్భావుఁడు, వాసుదేవుఁ డనుకంపావాసుఁడై దానవి
ద్యావిఖ్యాతుని మంత్రి వెన్నని నితాంతశ్రీయుతుం జేయుతన్.

ఒకపండితుడు:

బాగుంది! మంచి వరుడే దొరికినాడు. ఇట్టి వరుణ్ణి శ్రీయుతుని జేయడం శ్రియఃపతికి గాక ఇంకెవరికి సాధ్యం? అందుకే కావ్యం శ్రియఃపతి గుణసంకీర్తనంతో ఆరంభమైంది.

పినవీరన:

కథానాయకుడైన దుష్యంతుడు…

విశ్వసన్నుతశాశ్వతైశ్వర్యపర్యాయ
            కుటిలకుండలిరాజకుండలుండు
దిగిభశుండాకాండదీర్ఘబాహాదండ
            మానితాఖిలమహీమండలుండు
జనసన్నుతానన్యసామ్రాజ్యవైభవ
            శ్లాఘాకలితపాకశాసనుండు
కులశిలోచ్చయసానుకోణస్థలన్యస్త
            శస్తవిక్రమజయశాసనుండు

భాసమానమనీషాంబుజాసనుండు
సకలదేశావనీపాలమకుటనూత్న
రత్నరారజ్యదంఘ్రినీరజయుగుండు
శంబరారాతినిభుఁడు దుష్యంతవిభుఁడు.

వెన్నయ:

ఆహా! ఏమి వర్ణన! శ్రీనాథుని నలమహారాజువర్ణనకు దీటై, ఏతల్లక్షణసమన్వితుడైన దుష్యంతుడు నలరాజప్రతిమానుడనే ధ్వని స్ఫురిస్తూ ఉన్నది.

పినవీరన:

కణ్వాశ్రమంలో తొట్టతొలుత దుష్యంతుడు గాంచిన శకుంతల…

చంచత్పల్లవకోమలాంగుళికరన్, సంపూర్ణచంద్రానన
న్నంచచ్చందనగంధి, గంధగజయానం, జక్రవాకస్తనిన్,
కించిన్మధ్యఁ, దటిల్లతావిలసితాంగిం, బద్మపత్రాక్షి, వీ
క్షించెన్ రాజు శకుంతలన్, మధుకరశ్రేణీలసత్కుంతలన్.

వెన్నయ:

ఈ వర్ణన మొక్కటే చాలు ఆమె ఆశ్రమకన్య వేషంలో ఉన్నను యథార్థముగా అప్సరః కాంత యనుటకు, దుష్యంతునికి తగిన యోషారత్న మనుటకు.

పురోహితుడు:

అమాత్యులు మన్నింపవలె. కావ్యకన్యాదానముహూర్తము సమీపించుచున్నది.

పినవీరన:

ఇంకొక రెండు విషయాలను సంగ్రహంగా చెప్పి ముహూర్తమునకు సకాలంలో ముగిస్తాను. శాకుంతలంలో అత్యంతమధురమైనదీ, కరుణరసనిర్భరమైనదీ శకుంతల కణ్వాశ్రమమును వీడి భర్త యింటి కేగే ఘట్టం. అప్పుడు పెంచిన ప్రేమను త్రెంచుకొనలేని కణ్వు డచ్చటి తరులతాదుల పరికిస్తూ పలికే మాటలివి.

అల పెఱుంగక తావకాలవాలములకు
            నెమ్మితో నిరవొంద నీరువోసి,
క్రమవృద్ధిఁ బొందు మార్గంబు లారసివచ్చి
            పూఁటపూఁటకుఁ జాలఁ బ్రోదిచేసి,
ప్రేమాతిరేకత ప్రియమండనమునకుఁ
            జిగురాకుఁ గొనగోరఁ జిదుమ వెఱచి,
పరిపాటి నల్లన ప్రసవోద్గమంబైన
            సఖులుఁ దానును మహోత్సవ మొనర్చి,

తల్లియై పెంచె మిమ్ము నీ తలిరుబోఁడి
అత్తవారింటి కరిగెడు నాలతాంగి
క్షితిరుహములార! పుష్పితలతికలార!
అనుమతింతురు గాక కల్యాణయాత్ర.

వెన్నయ:

ఆహా! రసోదంచితమైన పదసంచయనంతో సాగిన ఈ వర్ణన కరుణరసాకరమై ఉన్నది.

పినవీరన:

జనకుని ఆశ్రమమునకు దూరమగుచున్న సంతాపము, భర్తను జేరబోవుచున్న సంతోషము మిళితమైన శకున్తల మానసస్థితి:

జనకుఁ డుండెడు ననుష్ఠానవేదికఁ జూచుఁ,
            జూచి క్రమ్మఱఁ బోయి చూడవచ్చు,
స్నానార్థనియమిత జలజాకరముఁ జూచుఁ,
            జూచి క్రమ్మఱఁ బోయి చూడవచ్చు,
నిజహస్తపోషిత కుజవల్లికలు చూచుఁ,
            జూచి క్రమ్మఱఁ బోయి చూడవచ్చుఁ,
గుంజకోటరకుటీక్రోడవీథులు చూచుఁ,
            జూచి క్రమ్మఱఁ బోయి చూడవచ్చుఁ

దండ్రిఁ బాయంగ లేని సంతాపజలము,
నత్తవారింటి కేఁగెడు హర్షజలము,
గోరువెచ్చన పాలిండ్లకొనలు దడుప
నెడపఁ దడపనఁ బయ్యెదఁ దుడిచికొనుచు.

(అందఱు చప్పట్లు చఱచి హర్షింతురు.)

వెన్నయ:

అద్భుతము, పరమాద్భుతము కవీంద్రా! మీ వర్ణన ఆ శకున్తలామూర్తిని సాక్షాత్తుగా మా సమక్షమున నిల్పినది.

పురోహితుడు:

పినవీరభద్రులవారూ! గ్రంథముతో ముందుకు రండి.

(మంగళవాద్యములు మ్రోగుచుండగా, తాళపత్రగ్రంథప్రతిని, మఱియు పుష్పఫలచందన తాంబూలాదులను ఉంచిన వెండి పళ్ళెరమును పట్టుకొని రమణి యను బ్రాహ్మణసువాసిని తన వెంట రాగా, పినవీరన వెన్నయామాత్యుని పీఠము ముందుకు వచ్చి, అతని ముఖమున కుంకుమ బొట్టును పెట్టి, స్రక్పుష్పచందనాదులతో అలంకరించి ‘ఇదం శృంగారశాకున్తలాఖ్యం కావ్యం కౌణ్డిన్యసగోత్రోద్భవాయ చిల్లరవెన్నయామాత్యశేఖరాయ తుభ్యమహం సంప్రదదే నమమ. సర్వ శోభనమస్తు’ అని చెప్పుచు గ్రంథము నతని దోసిటిలోనుంచి అతని తలపై అక్షతలుంచును. అట్లతడు చేయుచుండగా పురోహితుడు ఈక్రింది మంత్రమును చదువును.

అ॒స్మిన్వసు॒ వస॑వో ధారయ॒త్విన్ద్రః॑ పూ॒షా వరు॑ణో మి॒త్రో అ॒గ్నిః| ఇ॒మమా॑ది॒త్యా ఉ॒త విశ్వే॑̍ చ దే॒వాఉత్త॑రస్మి॒గ్౦ జ్యోతి॑షి ధారయన్తు| అ॒స్య దే॑వాః ప్ర॒దిశి॒ జ్యోతి॑రస్తు॒ సూర్యో᳚ అ॒గ్నిరు॒త వా॒ హిర॑ణ్యమ్| స॒పత్నా᳚అ॒స్మదధ॑రే భవన్తూత్త॒మం నాక॒మధి॑ రోహయే॒మమ్| యేనేన్ద్రా॑య స॒మభ॑రః॒ పాయాం᳚స్యుత్త॒మేన॒ బ్రహ్మ॑ణా జాతవేదః| తేన॒ త్వమ॑గ్న ఇ॒హ వ॑ర్ధయే॒మం స॑జా॒తానాం॒ శ్రైష్ఠ్య॒ ఆధే᳚హ్యేనమ్| ఏషాం᳚ య॒జ్ఞము॒త వర్చో॑ దదే॒ఽహం రా॒యస్పోష॑ము॒త చి॒త్తాన్య॑గ్నే| స॒పత్నా᳚ అ॒స్మదధ॑రే భవన్తూత్త॒మం నాక॒మధి॑ రోహయే॒మమ్|| శ॒తమా॑నం భవతి శ॒తాయుః॒ పురు॑ష శ్శ॒తేన్ద్రి॑య॒ ఆయు॑ష్యే॒వేన్ద్రి॒యే ప్రతి॑తిష్ఠతి||)

వెన్నయ:

(సంతోషముతో గ్రంథమును గ్రహించి) ఈనాడు నా జీవితమున అత్యంతపర్వదినము. ఇంతటి సుందరకావ్యకన్యావరణభాగ్యము కల్గుట నా పురాకృత పుణ్యఫలము, కవివర్యుల కరుణాఫలము.

*అలశకుంతలం గనుగొన్న యప్పు డెట్టి
హర్షమునఁ దేలెనో కణ్వుఁ డట్టి యద్వి
తీయ హర్షలహరిలోనఁ దేలుచుంటి
నీదుశాకుంతలముఁ గొని నేను సుకవి!

(తన ఆసనమును చూపుచు) వీరభద్రకవీంద్రా! ఈ యాసనము నలంకరింపుడు.

పినవీరన:

ఏమి అమాత్యవర్యా! తమ యాసనమునా? దాని నధిష్ఠించుటకు నాకేమి అర్హత యున్నది? రాజకార్యధురంధరత్వము, అధికారప్రాభవము నాకు లేదే!

వెన్నయ:

అట్లనకుడు కవివర్యా! నేను కేవలము మంత్రిని మాత్రమే. మీరో సాహిత్యసామ్రాజ్యసార్వ భౌములు. మీ అర్హత కిది చిన్నపీఠమే. ఇంతకంటె ఉన్నతపీఠాన్ని అర్పించలేని అశక్తుడను.

పినవీరన:

అట్లనకుడు అమాత్యవర్యా! మీ ఆప్యాయనమే ఈ పీఠము నున్నతము జేయుచున్నది.(అనుచు ఆయాసనమునందు గూర్చుండును.)

వెన్నయ:

మంగళవాద్యములు పాడనీ! రమణీ! అర్చనసామగ్రి నందింపుము. (అనుచు రమణి అర్చనసామగ్రి నందీయగా, పురోహితుడు 6వ దృశ్యములో నిచ్చిన మంత్రములను చదువు చుండగా, పినవీరనకు శాలువ గప్పి, అర్చించి, ఘనదక్షిణతో సన్మానించును.)

వెన్నయ:

పినవీరనకవీంద్రా! ఇకనుండి మా సోమరాజుపల్లెలోనే ఉండి, మా ఆస్థానమును మీ కవితా సరస్వతికి ఆలయము గావింపుడు!

పినవీరన:

మీ ఆదరణకు కృజ్ఞుడను. మీరు కోరినట్లు కొంతకాల మిచ్చటనే ఉండెదను.

సదస్యులు:

జయము పినవీరనమహాకవులకు జయము! జయము వెన్నయమంత్రివరులకు జయము! (అని జయధ్వానములు చేతురు.)