వాణి నారాణి

(అభ్యంతరమందిరము లోని పూజాగృహదృశ్యము. పినవీరభద్రుడు చదువుచున్న సరస్వతీ సూక్తం ముగుస్తుంది. ఆ తర్వాత ఈ క్రింది పద్యములను చదువుతాడు.)

*అబ్జతారాంకితంబగు జ్యోతిషం బిందు
        హారమై యెవతె కింపారుచుండు
సంగీతసాహిత్యసారంబె కర్ణికా
        యుగళమై యేకాంత కొనరుచుండు
మాత్రాక్షరాత్మకమంజువృత్తంబు లే
        యింతికిం గాజులై యెసఁగుచుండు
బహువిధాలంకారపాకరీతులె రంగు
        టలరులై యేదేవి కలరుచుండు

*నట్టి యాగమత్రయవళి, నబ్జభభవుని
రాణి, వాణిఁ, బుస్తకపాణిఁ, బ్రస్తుతింతు
నాదుజిహ్వాగ్రమున సదా నాట్య మాడి
మధురకవితలఁ బల్కింపు మనుచుఁ గోరి.

*వాణి! నీదయారసదృష్టివర్షధారఁ
బ్లావితము గాని హృత్‌క్షేత్రవరమునందు
ఉద్భవించునె నవభావనోద్భిదములు?
ఒదవునే నవకావ్యఫలోద్గమములు?

విద్యాదాత్రీ! మంజులగాత్రీ! బ్రాహ్మీ! నీకటాక్షమునకై నిరంతరము తపించు భక్తుడను. ఆ కటాక్ష బలముచేతనే ఇంతవఱకు అవతారదర్పణము, నారదీయపురాణము, మాఘమాహాత్మ్యము, మానసోల్లాససారము, పురుషార్థసుధానిధి యను గ్రంథముల రచించితిని. ఈ గ్రంథములవల్ల కొంతప్రశస్తి వచ్చినది. కాలప్రవాహములో ఈగ్రంథము లెన్ని నిలుచునో తెలియజాలను. రసవత్తరమైన ఇతివృత్తముతో చిరకాలము నిలిచియుండు కావ్యము నొక దానిని వ్రాయవలె నను కుతూహలము కలుగుచున్నది. నీ కరుణారసపూరితకటాక్షమే ఇట్టి ఇతివృత్తము నేదో యొకటి సూచించునని నమ్ముకొన్నాను. అంతయు నీ దయ. కదలించేది నీవు. కదలెడివాడను నేను.

(అని ప్రార్థించి కన్నులు మూసికొని సరస్వతీమంత్రమును జపించుచుండును. అంతలో పెదవీరభద్రుడు, గాదిరాజు కూర్చున్న బాహ్యమందిరం లోనికి ఒకవార్తాహరుడు ప్రవేశించును.)

వార్తా:

దండా లయ్యోరూ! పినవీరభద్రయ్య యిల్లిదేనా?

గాది:

ఔను. ఎవరు నీవు?

వార్తా:

అయ్యోరూ! నేను సోమరాజుపల్లె నుండి వస్తుండా. మా అయ్యోరు పినవీరభద్రయ్యకు సమాచారం బంపిండు.

పెదవీరన:

ఏదీ ఏం సమాచారం. ఆ తాటాకుపత్రం నాకీయి. చూస్తాను. (వార్తాహరుడు పత్రము నీయగా మనసులో చదివికొని సంతోషంతో వికసితవదను డగును.)

గాది:

ఆ పత్రంలో ఏమున్నది వీరా?

పెదవీరన:

చాలా శుభవార్త నాన్నా. మీరే చదువండి. సోమరాజుపల్లెలో చిల్లరవెన్నయమంత్రి తమ్మునికై దసరానవరాత్రుల కవిపండితగోష్ఠికి రమ్మని సాదరంగా ఆహ్వానం పంపినాడు.

గాది:

(సమాచారపత్రమును చదివి) మంచి అవకాశం వీరా! పంటరెడ్ల మంత్రులుగా నుండి చిల్లర వంశీకులు మంచి సంపన్నులు, రాజకీయధురంధరులూ ఐనారు. వారిలో వెన్నయమంత్రి నిత్యశంకరార్చనానిరతుడై, దానధర్మాలు, తటాకవనాదినిర్మాణాలూ చేసి ప్రసిద్ధుడైనాడు. ముఖ్యంగా అతడు కవిపండితపక్షపాతియై, నవరాత్రులకు పండితవర్యుల నాహ్వానించి, వారికి భూరిసన్మానదక్షిణల నిచ్చే వదాన్యుడని విన్నాం. ఇట్టి గోష్ఠికి సన్మానార్థం పినవీరుణ్ణి ఆహ్వానించడం నాకత్యంత ఆనందదాయకంగా ఉంది.

పెదవీరన:

(ఉత్సాహంతో పూజామందిరానికి పరుగెత్తి) తమ్ముడూ! ఇదిగో నీకొక సువార్త. ఈ పత్రాన్ని చదువు. (పినవీరనకు పత్రము నీయగా అతడు ప్రకాశముగా చదువును.)

“అవతారదర్పణ, మానసోల్లాససారాది అనేకసత్కవితావిలసితములైన గ్రంథములను వ్రాసి శ్రీనాథకవిసార్వభౌములకు నిజమైన వారసు లనిపించుకొనుచున్న బ్రహ్మశ్రీ పినవీరభద్ర కవిపుంగవుల సన్నిధికి చిల్లరవెన్నయమంత్రి సప్రణామముగాఁ బంపుకొను సందేశములు…

ఉభయకుశలోపరి… ఆర్యా! మీయశశ్చంద్రిక మాసోమరాజుపల్లిపేరులో గల సోమున కలం కారమై నిత్యమును భాసిల్లుచున్నది. అందుచేత మిమ్ములను త్వరలో జరుగబోవు దసరా నవరాత్రములకు సాదరముగా నాహ్వానించి సత్కరింప దలచి ఈసమాచారము పంపుకొను చున్నాను. మీరిందున కంగీకరించిన నాసమక్షమునకు రప్పించుకొనుటకు సకాలములో శకటా దులను పంపింతును. మీయంగీకారమును ఈవేగువాని వెంబడి పంపిన కృతజ్ఞుడ నౌదును.

చిత్తగింపవలెను.
ఇట్లు భవదీయుడు
చిల్లర వెన్నయమంత్రి”

పినవీరన:

(సంతోషముతో ఆ పత్రమును దీసికొని బాహ్యగృహమునకు వచ్చి) ఓరి వేగూ! మంచి సందేశమునే తెచ్చినావు. మంత్రులవారు బాగున్నారా? నవరాత్రులకై సోమరాజుపల్లికి వచ్చుటకు నాకు సమ్మతమే అని మంత్రులకు తెలుపు. నేను నా అంగీకారాన్ని పత్రముఖంగా తెలుపుతాను. దానిని తీసికొని పోయి మంత్రిగారి కీయి (అని పత్రమును వ్రాసి యిచ్చును.)

గాది:

వేగూ! అన్నము తిన్నావా? కొంచెమాగితే అమ్మగారు నీకు అన్నం పెడతారు. సుష్ఠుగా తిని ఈనాడిక్కడనే ఉండి విశ్రాంతి తీసికొని రేపు తిరిగి వెళ్లవచ్చు.

వార్తా:

దండం అయ్యోరూ! అట్లాగే చేస్తాను.

గాది:

పినవీరా! ఇది సంతోషకరమైన వార్త. వెన్నయమంత్రి సహృదయుడు, సంస్కారవంతుడు, సాహిత్యప్రియుడు, వదాన్యుడూ అని విన్నాను. నవరాత్రిగోష్ఠుల సందర్భంగా ఆయన ఏమైన కావ్యరచన కాదేశిస్తే కాదనకు.

పినవీరన:

అట్లాగే నాన్నా! అట్టి ఆదేశాన్ని నిర్వర్తించే సామర్థ్యం ప్రసాదింపుమని సరస్వతీదేవిని ప్రార్థిస్తూనే ఉంటాను.

పెదవీరన:

సందేహం లేదు. నీవందుకు తప్పక సమర్థుడవే.

ఆఱవ దృశ్యము

(స్థలం: సోమరాజుపల్లెలో వెన్నయామాత్యుని ఆస్థానం లోని నవరాత్రి పండితసభ. పినవీరభద్రునితో పాటు ఇంకొక ఐదుగురు కవిపండితులు సమావేశమై ఉంటారు. నేపథ్యంలో:

ఓం నమ॒స్సద॑సే॒ నమ॒స్సద॑స॒స్పత॑యే॒ నమ॒స్సఖీ॑నాం పురో॒గాణాం॒చక్షు॑షే॒ నమో॑ ది॒వే నమః॑ పృథి॒వ్యై | సప్ర॑థ స॒భాం మే॑గోపాయ| యే చ॒ సభ్యా᳚ స్సభా॒సదః॑| తానిం॑ద్రి॒యావ॑తః కురు| సర్వ॑మాయు॒ రుపా॑సతామ్|

అను మంత్రం వినిపిస్తుండగా వెన్నయమంత్రి సభాసీను డౌతాడు.)

వెన్న:

సభాసదులకు నమస్కారము. పవిత్రమైన దసరా నవరాత్రుల సందర్భంగా సాహిత్యగోష్ఠిని నిర్వహించుటకు మన మిక్కడ సమావేశమైనాము. మా ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించి అనేక కమనీయకావ్యకర్తలు, బ్రాహ్మీవరప్రసాదులు, ఐన శ్రీపినవీరనగారు ఈసభ నలంకరించడం ఈనాటి విశేషం. విశిష్టాతిథులుగా విచ్చేసిన వారికి ప్రాముఖ్యమిస్తూ ఈ సభ సాగుతుంది.

పినవీరన:

అమాత్యుల ఆదరణకు కృతజ్ఞుడను.

కౌండిన్యాన్వయసింధుచంద్ర, విమతక్ష్మాపాలకామాత్యవే
దండానీకమృగేంద్ర, చంద్రవదనాతారుణ్యకందర్ప, శ్రీ
ఖండక్షోదవిపాండునిర్మలయశోగంగాజలక్షాళితా
జాండాఘోరకలంక, శంకరనివాసాహార్యధైర్యోన్నతా!

*భోజునట్టుల నీయాంధ్రభూమియందుఁ
గవులపాలిటఁ గల్పవృక్షంబ వగుచు
నిరతకావ్యవనవిహారనిరతిమీఱఁ
దనరు వెన్నయామాత్య! నీకొనరు జయము.

వెన్న:

ఆహా అద్భుతం మీ ఆశుకవనం.

ఒకటవ
సదస్యుడు :

పినవీరనగారూ! ఒకశిథిలకావ్యంలో నాయకుని ఔన్నత్యాన్ని వర్ణించే పద్యంలో ‘ఊరక గెల్వరె ధీరు లుర్వరన్’ అనే దళం మాత్రం మిగిలింది. మిగితా పద్యం ఎట్లుండేదో అనే సంశయం నన్ను పీడిస్తూనే ఉంది.

పినవీరన:

ఇట్లు చెప్పిన సరిపోవునేమో!

*పుడిసిటఁ బట్టి కుంభజుఁడు పొంగు సముద్రము నెల్లఁ ద్రాగెఁ , దా
నొడలిని బాసియు న్మరుఁడు నుర్వర లోకుల నెల్ల గెల్చె, నే
పడవయు లేక వాయుజుఁ డపారజలాకర మెల్ల దాఁటెఁ, దా
ముడిగిన నేమి శస్త్రతతు లూరక గెల్వరె ధీరు లుర్వరన్.

అందఱు:

భేష్! భేష్! (చప్పట్లు చఱతురు.)

రెండవ
సదస్యుడు:

‘చంద్రుఁడు గూర్చె వేడిమిని, శైత్యము గూర్చెను భానుఁ డింతికిన్’ ఈ వాక్యం అనుభవవిరుద్ధంగా ఉంది. దీని సమన్వయ మెట్లంటారు వీరనగారూ?

పినవీరన:

పాప మాయింతి కాంతుని కౌఁగిలింతను బాసి మనజాలదేమో!

*చంద్రిక మోహమున్ బెనుపఁ జక్కగఁ గాంతునిఁ గౌఁగిలించి ని
స్తంద్రత నున్నరాత్రులను, తద్విభుఁ డేఁగగఁ గార్యవర్తియై
సాంద్రతరోపగూహనము సంధిలకున్న పవళ్లయందునన్
చంద్రుఁడు గూర్చె వేఁడిమిని, శైత్యము గూర్చెను భానుఁ డింతికిన్.

అందఱు:

ఆహాహా! పరమాద్భుతం. శృంగారం గంగవలె పొంగిపొర్లుతున్నది మీవర్ణనలో…

మూడవ
సదస్యుడు:

కేవలవైయాకరణి కవితాకన్యకకు జనకుని వంటివాడని, అందుచేత ఆమెకు వరణీయుడు గాదని అంటారు. ఇటీవల ఒక సుప్రసిద్ధవైయాకరణిని ఆశువుగా పద్యం చెప్పమంటే, కర్త, కర్మ, క్రియ అనే పదాలతో అతని ప్రయత్నం అంతమైంది.

పినవీరన:

*కర్త యొనరించు కార్యలక్ష్యంబుకతన
కర్మనిర్ణయ మొనరించుఁ గమలభవుఁడు
దుష్టకర్మము వారింప నిష్టమున్న
సత్క్రియలె చేయుమా ప్రతిక్షణమునందు.

అని కాబోలు అతని ఉద్దేశ్యం.