వాణి నారాణి

రెండవ దృశ్యము

(స్థలం: పిల్లలమఱ్ఱి గ్రామం. సందర్భం: పిల్లలమఱ్ఱి గాదిరాజు, నాగాంబ దంపతుల యొక్క కవల పిల్లలు పెదవీరభద్రుడు, పినవీరభద్రుల ఉపనయనాంతాశీర్వచనఘట్టము.)

గాది:

కుమారులారా, మీ ఉపనయనమందలి చివరిఘట్టము వేదమూర్తులైన శ్రోత్రియుల ఆశీర్వాదము. మౌంజీపలాశదండధారులైన మీరిట తూర్పుముఖముగా పీటలపై కూర్చుండుడు. (వటువు లట్లే కూర్చుందురు)

వేదవిప్రులారా! చిరంజీవులకు మీ అనర్ఘమైన ఆశీర్వాదం అనుగ్రహించండి.

బ్రాహ్మణులు:

(రత్నకంబళముపై కూర్చొని రెండు వర్గములుగా నేర్పడి ఒకవర్గం ఒక వాక్యాన్ని పఠిస్తే రెండవవర్గం తరువాతి వాక్యాన్ని పఠిస్తూ క్రింది మంత్రములను చదువుతారు. చిట్టచివరి ‘శతమానం భవతి’ అను వాక్యమును అందఱు కలిసి చదువుతారు.)

మే॒ధా దే॒వీ జు॒షమా॑ణా న॒ ఆగా᳚ద్వి॒శ్వాచీ॑ భ॒ద్రా సు॑మన॒స్యమా॑నా|
త్వయా॒ జుష్టా॑ ను॒దమా॑నా దు॒రుక్తా᳚ న్బృ॒హద్వ॑దేమ వి॒దధే॑ సు॒వీరాః᳚|
త్వయా॒ జుష్ట॑ ఋ॒షిర్భ॑వతి దేవి॒ త్వయా॒ బ్రహ్మా॑గ॒త శ్రీ॑రు॒త త్వయా᳚|
త్వయా॒ జుష్ట॑శ్చి॒త్రం వి॑న్దతే వసు॒ సా నో॑ జుషస్వ॒ ద్రవి॑ణో-నమేధే|
మే॒ధాం మ॒ ఇన్ద్రో॑ దదాతు మే॒ధాం దే॒వీ సర॑స్వతీ|
మే॒ధాం మే॑ అ॒శ్వినా॑ వు॒భా వాధ॑త్తాం॒ పుష్క॑రస్రజా|
అ॒ప్స॒రాసు॑ చ॒ యా మే॒ధా గ॑న్ధర్వేషు॑ చ యన్మనః॑ |
దై᳚వీం మే॒ధా సర॑స్వతీ॒ సామాం᳚ మే॒ధా సురభి॑ ర్జుషతా॒గ్॒౦ స్వాహా᳚|
ఆమాం᳚ మే॒ధా సు॒రభి॑ ర్వి॒శ్వరూ॑పా॒ హిర॑ణ్యవర్ణా॒ జగ॑తీ జగ॒మ్యా|
ఊర్జ॑స్వతీ॒ పయ॑సా॒ పిన్వ॑మానా సామాం᳚ మే॒ధా సు॒ప్రతీ॑కా జుషన్తామ్|
మయి॑ మే॒ధాం మయి॑ ప్ర॒జాం మయ్య॒గ్ని స్తేజో॑ దధాతు॒ మయి॑ మే॒ధాం మయి॑ ప్ర॒జాం మయీన్ద్ర॑ ఇన్ద్రి॒యం ద॑ధాతు॒ మయి॑ మే॒ధాం మయి॑ ప్ర॒జాం మయి॒ సూర్యో॒ భ్రాజో॑ దధాతు|

శ॒తమా॑నం భవతి శ॒తాయుః॒ పురు॑ష శ్శ॒తేన్ద్రి॑య॒ ఆయు॑ష్యే॒వేన్ద్రి॒యే ప్రతి॑తిష్ఠతి||

(ఆశీర్వచనగద్యములు: ఒక బ్రాహ్మణవర్గము గద్యమును చెప్పగా రెండవవర్గము తథాస్తు అనును. తథాస్తు అన్న వర్గము తదుపరి గద్యమును చెప్పగా, ముందటి వర్గము తథాస్తు అనును.)

ఇమౌ బ్రహ్మచారిణౌ మధురకంఠస్వరాధీత ఋగ్యజుస్సామాథర్వణ సంహితా బ్రాహ్మణ వేద వేదాఙ్గ సకలవిద్యాపారఙ్గతౌ భూయాస్తా మితి భవన్తః శ్రీమన్తో మహాన్తోఽను గృహ్ణన్తు|| తథాస్తు||

అనయో ర్బ్రహ్మచారిణోః ప్రణవశ్రద్ధామేధాప్రజ్ఞా ధారణాసిద్ధి ర్భూయాదితి భవన్తః శ్రీమన్తో మహాన్తోఽను గృహ్ణన్తు|| తథాస్తు||

అనయో ర్బ్రహ్మచారిణోః అనవద్యగద్యపద్యహృద్యవరవిద్యావైశద్యబుద్ధి ర్భూయాదితి భవన్తః శ్రీమన్తో మహాన్తోఽను గృహ్ణన్తు|| తథాస్తు||

అనయో ర్బ్రహ్మచారిణో శ్శమ దమ తప శ్శౌచ శాన్తి జ్ఞానార్జ వాస్తిక్యాది నిత్యాత్మగుణసమృద్ధి ర్భూయాదితి భవన్తః శ్రీమన్తో మహాన్తోఽను గృహ్ణన్తు|| తథాస్తు||

గాది:

(ఆశీర్వచనానంతరమున) కుమారులారా! ఈ బ్రాహ్మణోత్తములకు పాదాభివందనం చేసి, తాంబూలదక్షిణలను ప్రదానం చేయండి.

(వటువు లట్లు చేయగా విప్రులు ‘దీర్ఘాయుష్మాన్ భవ’ అని వటువులను దీవించి నిష్క్రమిస్తారు.)

వటువులారా! మీకింక గురుకులవాసము చేయవలసిన సమయము వచ్చినది. శ్రీమత్పరమహంస పరివ్రాజకాచార్య శ్రీభారతీతీర్థస్వామివారు కరుణాళువులై నాకుపదేశించిన వీరభద్రమంత్ర ప్రభావఫలముగా మీరు కవలలుగా జన్మించితిరి.

పూర్వోదంతప్రదర్శనము

(స్థలం: పిల్లలమఱ్ఱి గ్రామం. పిల్లమఱ్ఱి గాదిరాజు, అతని భార్య నాగాంబ చెన్నకేశవాలయములో భారతీతీర్థులస్వామివారి ఆధ్వర్యవమున జరుగుచున్న శతరుద్రయాగమును వీక్షించుటకు వచ్చి, స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. నేపథ్యంలో క్రమముగా సన్నగిల్లుచున్న ఎలుగుతో ఈ క్రింది రెండు మంత్రములు వినిపించుచుండును. భారతీతీర్థులవారు రుద్రాక్షమాలాలంకృతులై, కృష్ణాజినముపై ఆసీనులై ఉంటారు)

నమో॑ రు॒ద్రేభ్యో॒ యే᳚ఽన్తరి॑క్షే॒ యేషాం॒ వాత॒ ఇష॑వ॒ స్తేభ్యో॒ దశ॒ప్రాచీ॒ర్దశ॑ దక్షి॒ణాదశ॑ ప్ర॒తీచీ॒ ర్దశోదీ॑చీ॒ర్దశో॒ర్ధ్వా స్తేభ్యో॒ నమ॒స్తేనో॑మృడయన్తు॒ తేయం ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑నో॑ ద్వేష్టి॒ తం వో॒ జమ్భే॑దధామి॒స్వాహా᳚| రుద్రాయేదం నమమ||

నమో॑ రు॒ద్రేభ్యో॒ యే ది॒వి యేషాం ᳚వ॒ర్‌॒షమిష॑వ స్తేభ్యో॒దశ॒ప్రాచీ॒ర్దశ॑ దక్షి॒ణాదశ॑ ప్ర॒తీచీ॒ ర్దశోదీ॑చీ॒ర్దశో॒ర్ధ్వా స్తేభ్యో॒ నమ॒స్తేనో॑మృడయన్తు॒ తేయం ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑నో॑ ద్వేష్టి॒ తం వో॒ జమ్భే॑దధామి॒స్వాహా᳚| రుద్రాయేదం నమమ||

గాది:

అభివాదయే కాశ్య పావత్స రాసిత త్రయార్షేయ ప్రవరాన్విత కాశ్యపసగోత్రః, ఆపస్తంబసూత్రః, యజుశ్శాఖాధ్యాయీ గాదిరాజశర్మా అహమస్మి భోః||

(అని గోత్రప్రవర పఠించి పత్నీసహితముగా సాష్టాంగప్రణామము చేయును.)

భారతి:

శుభమస్తు. గాదిరాజశర్మా! మీ దంపతులు కుశలమే కదా! మీయందఱి ఆస్తికత, వస్త్వర్థ శ్రమప్రదానము వల్లనే ఈ సవనము కాకతీయచక్రవర్తులు సాక్షాత్కైలాససంకాశముగా నిర్మించిన ఈ యీశ్వరాలయప్రాంగణములో చక్కగా సాగుచున్నది. దీనికి ముఖ్యముగా మీకుటుంబ సహకారము కడు శ్లాఘనీయముగా నున్నది.

గాది:

అంతయు మీయనుగ్రహము. మీరిచ్చటికి వేంచేసి మీ యాధ్వర్యవమున దీనిని నడిపించుట మా పిల్లలమఱ్ఱివాసుల అదృష్టము. మీ మహత్త్వము జగద్విదితము. ఇట్టి మహత్తును మా గ్రామములో ప్రత్యక్షముగా దర్శింపగల్గుట మా అదృష్టము.

భారతి:

శర్మా! మీరేదో కార్యార్థులై వచ్చినట్లు నాకుఁ దోఁచుచున్నది.

గాది:

అవును స్వామీ! మాదాంపత్యలత ఇంకను ఫలోన్ముఖము కాలేదు. మీ ఆశీర్వాదబలముచే అది ఫలోన్ముఖ మగునను ఆశతో మీ అనుగ్రహార్థులమై వచ్చినాము.

భారతి:

నా యుపాస్యదేవత యైన శారదాదేవి అనుగ్రహమువలన మీమనోరథమును ముందుగానే గ్రహించినాను. ఐనను మీనోట వినుటకు ముచ్చటపడి అడిగినాను. శర్మా! నీవు వీరభద్రయంత్ర ప్రతిష్ఠ చేసికొని, ఆయంత్రాంతర్గతమైన మూలమంత్రము నొక వత్సరమాత్రము నిష్ఠతో లక్షసార్లు జపించిన, వీరభద్రుని కరుణవల్ల మీకు సత్సంతానప్రాప్తి యగునని నాకుఁ దోఁచుచున్నది. రేపు ఉదయం రెండవయామం లోపల స్నానసంధ్యాదికములను ముగించుకొని శుచివై నిష్ఠతో నాకడకు రమ్ము. నేను ఆయంత్రప్రతిష్ఠావిధానమును, మంత్రోపాసనవిధానమును ఉపదేశింతును. ఈ ఉపాసన మీకభీష్టఫలప్రదమగు నని నావిశ్వాసము.

గాది:

మహాప్రసాదము యతీంద్రా! ఈ క్షణమునుండే నామనస్సును సంయమించుకొని, మీ యుపదేశ గ్రహణోన్ముఖ మగునట్లు వర్తింతును.

(అని దంపతులు రెండుసార్లు సాష్టాంగదండప్రణామము లాచరింతురు.)

భారతి:

మంచిది. పోయిరండు. వీరభద్రానుగ్రహప్రాప్తిరస్తు! మనోరథసిద్ధిరస్తు!

పూర్వోదంతప్రదర్శనము సమాప్తము

గాది:

అందుచేత మీభవిష్యద్విద్యాపథనిర్దేశమునకు ఆమహానుభావులే సమర్థులు. మీ యిర్వురి నిక వారి సన్నిధానమునకు గొనిపోయి అందుకై అర్థింతును.

వటువులు:

నాన్నగారూ! అంతకంటె కావలసిన దేమున్నది? మీ నిర్ణయమే మాకు సర్వదా శిరోధార్యమూ, శ్రేయస్కరమైనది కదా!

మూడవ దృశ్యము

(స్థలం: భారతీతీర్థుల ఆశ్రమం. వటువులతో గాదిరాజు స్వామివారిని సేవిస్తుంటాడు. నేపథ్యంలో క్రమముగా సన్నగిల్లుచున్న ఎలుగుతో ఈక్రింది మంత్రము వినిపించుచుండును.

ఓం భ॒ద్రం కర్ణే॑భి శ్శ్రుణు॒యామ॑దేవాః| భ॒ద్రం ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒ ర్యజ॑త్రాః| స్థి॒రైరఙ్గై ᳚స్తుష్టు॒వాగ్౦ స॑స్త॒నూభిః॑| వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒ యదాయుః॑| స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః| స్వ॒స్తినః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః| స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః| స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑ ర్దధాతు| ఓం శాన్తి॒ శాన్తి॒శ్శాన్తిః॑|)

గాది:

యతీంద్రులకు గాదిరాజు సవినయసాష్టాంగప్రణామము (గాదిరాజూ, పుత్రులూ సాష్టాంగదండ ప్రణామం చేస్తారు.)

భారతి:

శుభమస్తు! ఈబాలురేనా వీరభద్రోపాసనవల్ల నీకుటంబతరువున చిగురించిన పల్లవములు?

గాది:

ఔను స్వామీ. తమరొసంగిన మంత్రప్రభావంవల్ల విరిసిన చిన్నారిపూవులు వీరే. వీరభద్రమంత్ర ప్రభావంవల్ల జన్మించిన ఈ కవలల కిర్వురికి వీరభద్రనామమే ఉంచి, జ్యేష్ఠుని పెదవీరభద్రా యని, కనిష్ఠుని పినవీరభద్రా యని పిలుస్తుంటాము.

భారతి:

ఔను. నాకు గుర్తుంది. వీరు జన్మించిన దినమందే మహోత్సాహంతో వీరి జన్మకుండలులతో గూడ నీవు నాకంపిన సమాచారం గుర్తుండనే ఉన్నది. కవలలైనా వీరిర్వురి జనన కాలంలో 40 విగడియల తేడా ఉన్నట్లుగా నాకు గుర్తుంది.

గాది:

ఎనిమిది యేండ్ల క్రింద పంపిన ఈయల్పమైన విషయం ఇంతస్పష్టంగా మీ స్మృతిపథంలో ఉండటం అద్భుతమైన మీధారణాశక్తికి నిదర్శనము. ఇది మా అదృష్టఫలం.

భారతి:

కవలల జననసమయంలో సామాన్యంగా అంత యెడముండదు. ఈవిషయమే నాదృష్టి నాకర్షించింది. ఈకాలవ్యత్యాసంవల్ల వీరి జన్మనక్షత్రంలో, రాశిలో, గ్రహకూటమిలో కూడ తేడాలు వచ్చినాయి. ఇద్దరూ ప్రతిభావంతులైన ఉత్తమజాతకులే. అందులో సందేహం లేదు. కాని పెద్దవాని జాతకంలో క్షత్రియతత్త్వాన్ని ప్రతిబింబించే లక్షణాలున్నవి. చిన్నవాని జాతకంలో ఉత్తమకళాస్రష్టయగు లక్షణము లున్నవి. ఇద్దరును రాజపూజితులై చిరకీర్తినంద గల లక్షణ ములు కన్పట్టుచున్నవి.

గాది:

నేను పుట్టగానే జననసమయము, జననకుండలులను గుర్తించితినే కాని ఇంతవఱకు వీరి భవిష్యద్వృత్తము లెట్లుండునో విచారించినవాడను గాదు. మీరు పరిశీలించి ఈవిషయము నింతగా వివరించినందులకు ధన్యుడ నగుచున్నాను.

భారతి:

సందేహము లేదు. ఇర్వురూ ఉత్తమజాతకులనే స్పష్టంగా చెప్పగలను. ఇప్పుడు వీరిని ఇక్కడకు పిలుచుకొని రావడానికి కారణం?

గాది:

మొన్ననే వీరి ఉపనయనము జరిగినది. వీరికి గురుకులవాసము చేయు సమయము వచ్చినది. అందుచేత మీ ఆశ్రమమునందుండి, మీయొక్కయు, మీ ఆశ్రమమునందలి పండితోత్తముల యొక్కయు శుశ్రూష చేసి సుశిక్షితులు కావలె నను ఆశయంతో వీరి నిచ్చటకు గొనివచ్చినాను. వీరిపై మీ అనుగ్రహకటాక్షమును బరపిన కృతార్థుడ నౌదును.

భారతి:

జాతకములు చూడ వీరిర్వురు గనిలో దీసిన వజ్రములవలె నున్నారు. వీరిని సుశిక్షుతులను జేసిన సానబెట్టిన వజ్రములవలె ప్రకాశింతురనుటలో సందేహము లేదు. ఐతే ఉపాకర్మ తర్వాత గాని వీరికి వేదాభ్యాస మారంభించుటకు వీలు లేదు. ఈలోపల వీరి శిక్షణము సంస్కృతాభ్యాస ముతో ఆరంభమగును.

గాది:

మహాప్రసాదము. వీరభద్రమంత్రోపదేశాదిగ మీరు నాయందు కనబఱచుచున్న దయాభిమాన ములకు మిక్కిలి కృతజ్ఞుడను.

భారతి:

ఐతే ఒకవిషయం. వీరి జాతకానుసారం వీరుత్తరోత్తర రాణింపగల విద్యలు వీరికి గరపుట సమంజసము. అందుచేత పెద్దవానిని సంస్కృతసాహిత్యముతో బాటు, ధనురర్థధర్మశాస్త్రాదు లందు ప్రవీణుని జేయుట తగును. చిన్నవానిని సర్వసాహిత్యాలంకారశాస్త్రాలలోను, వేదవేదాంగ ములందును నిష్ణాతుని జేయుట తగును. సంస్కృతముతో బాటు తెనుగు సాహి త్యమునందును నితని ప్రవీణుని జేయుట శారదాదేవికి ద్విగుణితప్రమోదమును గూర్పగలదు.

గాది:

అంతయు మీదయ. వీరిని మీహస్తగతము చేయుచున్నాను. వీరికి తగిన బుద్ధులు గరపి సుశిక్షుతులను జేయు బాధ్యత మీకప్పగించుచున్నాను.

భారతి:

పెద్దవానికి దుర్గామంత్రోపాసన శ్రేయస్కరము. చిన్నవానికి సరస్వతీమంత్రోపాసన సర్వసామర్థ్యసంప్రదముగా నాకుఁ దోఁచుచున్నది. (బాలకుల నుద్దేశించి) పిల్లలూ! మీకీ నిర్ణయ మిష్టమే కదా? మీపితరులను విడిచి ఆశ్రమవాసక్లేశమును సహించి ఈమంత్రముల నుపాసించుచు విద్యాసముపార్జన చేయుటకు మీరు సిద్ధమే కదా?

వటువులు:

సర్వము మీయనుగ్రహమే. మీరేది విధించిన దానిని మేము నిర్వర్తింతుము.

భారతి:

గాదిరాజశర్మా! ఈబాలకులు ఆశ్రమపద్ధతుల కలవాటుపడునంతవరకు నీవును కొన్ని దినములు మాయాశ్రమములో నుండి పొమ్ము.

గాది:

మీ యాదరణకు కృతజ్ఞుడను. అట్లే చేసెదను.