తెలుగు వ్యాకరణాల పరిచయం

4. ఆంధ్రభాషాభూషణము –- కేతన (13వ శతాబ్దము)

పైన చెప్పిన రెండు వ్యాకరణ గ్రంథాలు –- ఆంధ్రశబ్దచింతామణి, అథర్వకారికావళి –- తరువాతి కాలంలో రాసినవని అనుకుంటే, కేతన రాసిన ఆంధ్రభాషాభూషణమే మొట్టమొదటి తెలుగు వ్యాకరణ గ్రంథమౌతుంది. దశకుమార చరిత్ర, విజ్ఞానేశ్వరీయము వంటి కావ్యాలను రచించిన కేతనకు అభినవ దండి అన్న బిరుదు కూడ ఉంది. తిక్కనకు సమకాలికుడైన మూలఘటిక కేతన, తిక్కనపై అభిమానంతో తన దశకుమారచరిత్రను ఆయనకే అంకితమిచ్చాడు.

ఇంతకుముందే చెప్పినట్టు తెలుగు వ్యాకరణాన్ని రాయడంలో తనదే మొదటి ప్రయత్నమన్న ఊహ కేతనకు ఉంది. అంతకుముందు ఎవ్వరూ తెలుగు వ్యాకరణంపై రాయకపోవడం గురించి తరువాతి పద్యంలో ఇంకా ఇలా అంటాడు:

సంస్కృత ప్రాకృతాది లక్షణముఁ జెప్పి
తెనుఁగునకు లక్షణముఁ జెప్ప కునికి యెల్లఁ
గవిజనంబుల నేరమి గాదు నన్ను
ధన్యుఁ గావింపఁ దలఁచినతలఁపుగాని

సంస్కృతం, ప్రాకృతం వంటి భాషల లక్షణాలు వివరించే వ్యాకరణ గ్రంథాలున్నాయి కాని తెలుగుకు లక్షణ గ్రంథం లేకపోవడం పూర్వ కవుల నేరం కాదు. నన్ను ధన్యుడిని చెయ్యడానికే వారు ఈ పనిని నాకోసం వదిలివేశారు.

అందుకే, చాలా వినమ్రంగా తప్పులుంటే మన్నింపుమని కవులను వేడుకుంటాడు:

ఒప్పులు గల్గిన మెచ్చుఁడు
తప్పులు గల్గిన నెఱింగి తగ దిద్దుఁడు త-
ప్పొప్పునకుఁ దొప్పు తప్పని
చెప్పకుఁడీ కవులుపాస్తి చేసెద మిమ్మున్

అలాగే, తెలుగుభాషకు పలు దారులున్నాయని తాను ఒక త్రోవ మాత్రమే చూపెడుతున్నానని వినయంగా విన్నవించుకొంటాడు:

కంచి నెల్లూరు మఱి యోరుగల్లయోధ్య
యను పురంబులపై గంగ కరుగుమనిన
పగిది నొకత్రోవఁ జూపెద బహుపథంబు
లాంధ్ర భాషకు గలవని యరసికొనుఁడు

కంచి, నెల్లూరు, ఓరుగల్లు, అయోధ్యల మీదుగా వెళితే గంగ వస్తుంది అని దారిచెప్పినట్టుగ తెలుగు వ్యాకరణానికి తనకు తెలిసిన ఒక దారి మాత్రమే చెబుతున్నానన్నాడు.

“తల్లి సంస్కృతంబు ఎల్ల భాషలకు” అని ఆ రోజుల్లో లోకోక్తి. ఆ లోకోక్తిని తన పద్యాలలో కూడా వాడుకున్నా కేతనకు తెలుగు భాషకు, సంస్కృత భాషకు వ్యాకరణ నిర్మాణంలో ఉన్న తేడాలు బాగా తెలుసు. అందుకే తెలుగుకు తనదైన వ్యాకరణం కొంత ఉందని చెబుతూ (“కొంత తాన కలిగె”), తెలుగులో ఉన్న సంధులు, విభక్తులు, క్రియలలో ఉన్న తేడాలు వివరిస్తానంటాడు.

తెలుగున గల భేదంబులుఁ
తెలుగై సంస్కృతము చెల్లు తెఱఁగులుఁ దత్సం
ధులును విభక్తులు నయ్యై
యలఘుసమాసములుఁ గ్రియలు నవి యెఱిఁగింతున్

తను అభిమానించిన తిక్కనలాగే కేతన కూడా అచ్చతెలుగుకు పెద్దపీట వేశాడు. సంస్కృత వ్యాకరణ సంప్రదాయాలకు చెందిన పదాలను అంతగా వాడకుండా, తేలికైన మాటలతో, సరళమైన భాషలో క్లిష్టమైన భావాలను వివరించడంలో తిక్కనలాంటి ప్రజ్ఞే కేతనది కూడాను. వ్యాకరణ విషయాల వివరణలోనూ సంస్కృత వ్యాకరణాలను గుడ్డిగా అనుసరించలేదు. ఉదాహరణకు ఇతర వ్యాకర్తలు సంస్కృతభాషానుగుణంగా –కి, -కు అన్న విభక్తి ప్రత్యాలను యొక్క మొదలైన ప్రత్యయాలతో కలిపి షష్టీ విభక్తిగా వివరిస్తే, కేతన –కి, -కు లను చతుర్థీ విభక్తిగా, -యొక్క ప్రత్యయాన్ని షష్టీ విభక్తిగా వర్ణించాడు. నూట అరవై సంవత్సరాల క్రితం రాసిన చిన్నయసూరి బాలవ్యాకరణం కంటే ఎనిమిది వందల సంవత్సరాల క్రితం కేతన రాసిన వ్యాకరణ గ్రంథాన్ని ఏ వ్యాఖ్యాన వివరణల సహాయం లేకుండానే కొంత ప్రయత్నంతో అర్థంచేసుకోవచ్చు అంటే అతిశయోక్తి కాదేమో.

5. కావ్యాలంకార చూడామణి –- విన్నకోట పెద్దన (14వ శతాబ్దం)

14వ శతాబ్దానికి చెందిన విన్నకోట పెద్దన రచించిన ఈ లక్షణ గ్రంథంలో మొదటి ఆరు అధ్యాయాలు కావ్య లక్షణాల గురించి, తరువాతి రెండు అధ్యాయాలు ఛందస్సు గురించి ఉంటాయి. తొమ్మిదో అధ్యాయంలో పెద్దన తెలుగు వ్యాకరణాన్ని 171 పద్యాలలో వివరిస్తాడు. “ఆంధ్రభాషయున్ బ్రాకృతాన్వయ”మని ఆంధ్రభాషకు ప్రాకృతమని మరో పేరు కలదని చెప్పుతాడు. తెలుఁగు అన్న పదం త్రిలింగ శబ్దభవమన్న ప్రతిపాదన కూడా మొదటిసారి ఈ వ్యాకరణంలోనే కనిపిస్తుంది.

తత్త్రిలింగపదము తద్భవమగుటచేఁ
దెలుఁగుదేశమనఁగఁ దేటపడియె
వెనుకఁ దెనుఁగుదేశమునునండ్రు కొందఱ
బ్బాస పంచగతులఁ బరగుచుండు (9.6)

6. ఛందోదర్పణము –- అనంతామాత్యుడు (15వ శతాబ్దం)

పదిహేనవ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ గ్రంథంలో ఛందస్సే ప్రధానాంశమయినా నాలుగో ఆశ్వాసంలో కొంత వ్యాకరణ చర్చ కనిపిస్తుంది. మొదటి ఆశ్వాసంలో గురువు, లఘువు, యతి/వళి, ప్రాస అన్న పదాల నిర్వచనంతో పాటు కవిత్వతత్త్వ చర్చతో ఈ గ్రంథం ప్రారంభమౌతుంది. రెండవ ఆశ్వాసంలో అనంతుడు సంస్కృత ఛందస్సులను, మూడవ ఆశ్వాసంలో తెలుగు ఛందస్సులను వివరిస్తాడు. నాలుగో ఆశ్వాసంలో కొత్తగా పద్యాలు రాస్తున్న యువకవులు తఱచుగా చేసే తప్పులను వివరించే క్రమంలో వ్యాకరణాన్ని చర్చిస్తాడు.

సంస్కృత సంధులను ఉదాహరణలతో సహా విపులంగా చర్చించడం ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రత్యేకత.

7. కవిచింతామణి –- వెల్లంకి తాతంభట్టు (15వ శతాబ్దం)

ఛందస్సును, వ్యాకరణాన్ని నాలుగు అధికరణాలలో చర్చించిన ఈ గ్రంథం కూడా 15వ శతాబ్దానికి చెందింది. ఇందులో చర్చించిన ప్రతి సూత్రానికి పాతకావ్యాల నుండి ఉదాహరణలను ఉటంకించి చర్చించడం ద్వారా ఈయన తెలుగు వ్యాకరణ సంప్రదాయంలో ఒక కొత్త ఒరవడిని ప్రారంభించాడు. అప్పకవి వంటి తరువాతి వైయాకరణుఁలంతా సూత్రచర్చకు ఇదే పద్దతి పాటించారు. తరువాతి లాక్షణికులు ఎంతగానో ప్రశంసించిన ఈ గ్రంథం మనకు పూర్తిగా లభ్యం కాకపోవడం మన దురదృష్టం.

8. కవిజనసంజీవని –- ముద్దరాజు రామన్న (16వ శతాబ్దం)

16వ శతాబ్దానికి చెందిన ముద్దరాజు రామన్న రచించిన ఈ గ్రంథం కూడా పూర్తిగా దొరకడం లేదు. మనకు లభ్యమౌతున్న నాలుగు తరంగాలలో ఈయన తాతంభట్టు ఒరవడినే కొనసాగిస్తూ ప్రతి సూత్రానికి ఉదాహరణలిచ్చాడు. అయితే, ఈయన ఉదాహరణల కోసం ఎక్కువగా కవిత్రయం రాసిన మహాభారతం మీదే ఆధారపడడం విశేషం.