కళావసంతము

భ్రమరమాల అనే మరో వృత్తము కూడా చైత్ర మాసానికి సరియైనదే. కింద ఒక భ్రమరమాల (UU III UU) –

విందై సురభి మాస
మ్మందెందు విరి మాలల్
చిందేను మకరందం
బెందున్ భ్రమరమాలల్

మత్తకోకిల, ధ్రువకోకిల వృత్తాలు లయలో కోకిల గాన సమానమే. మధుకరి (IIIIII UUU) అనే వృత్తము కూడా వసంత ఋతు వర్ణనకు సరిపోతుంది. వనమయూరము (UIII UIII UIII UU) పంచమాత్రలతోడి ఒక అందమైన తాళ వృత్తము. కింద వాటికి ఉదాహరణలు –

వనమున బలు పూతీవల్
గని మధుకరి బృందమ్ముల్
జనె గొన మకరందమ్ముల్
మనమున గడు మోదమ్ముల్

ఈ వనములోన గడు యింపు నిడు దృశ్యం
బా వనమయూరములు నాడె గనువిందై
జీవనము ధన్యమగు చెన్నుగ ముదమ్మై
సావి యిది యిచ్చెను వసంత చిర శోభల్

నేను కల్పించిన రెండు వృత్తాలను మీకు ఇక్కడ పరిచయము చేస్తున్నాను. అవి – వసంత, రసాల వృత్తాలు. వీటిలో గమ్మత్తేమిటంటే ఇవి సార్థకనామ వృత్తాలు. వృత్తాల గణాలు వృత్తాల పేరులోనే ఉన్నాయి.

వసంత (IUIIUIIIUUI)

వసంతము వచ్చె వనిలో జూడు
యసీమము మోద మ్మగుగా నేడు
రసమ్ములు నిండె రమియించంగ
త్రిసంధ్యల రాగ ఋతు వెంచంగ

రసాల (UIUIIUIIUI)

ఈ వసంతము హృద్య సుమాళి
జీవగానము చిత్ర రవాళి
భావకోకిల పాడె రసాల
నీ వనమ్మున నెల్లెడ హేల

వసంత చిత్రాలు


పంచబాణ వాసంతి

వసంత ఋతు శోభ ఎందరో చిత్రకారులను కూడా ఉత్సాహవంతులుగా చేసి వారిచే అందమైన చిత్ర రచనకు ఆస్కారం కలిగించింది. అలాటివి కొన్ని – కాంగ్రా శైలి రాగమాలలో వసంత రాగము. ఇందులో కృష్ణుని, రాధను, సఖిని చూడగలము; వసంత రాగిణి; నేను ఇంతకు ముందు మీకు పరిచయము చేసిన బారామాస ప్రక్రియలో వైశాఖ మాసపు బసంత్ చిత్రం; హిందోళ వసంత రాగాలకు గల సంబంధాన్ని ఎత్తి చూపే బికనీరు శైలి చిత్రం; లలిత లవంగలతా పరిశీలన అష్టపది చిత్రం.

మన్మథునికి పుష్పబాణుడని పేరు. ఆతని పంచ బాణాలు కింది శ్లోకములో ఉన్నవి. అవి అశోకము, అరవిందము, మామిడి, మల్లి, నీలి కలువ.

అరవిందమశోకం చ చూతం చ నవమల్లికా
నీలోత్పలం చ పంచైతే పంచబాణస్య సాయకాః

ముగింపు

లలిత లవంగ లతా పరిశీలన అనే అష్టపదితో ఈ వ్యాసాన్ని ప్రారంభము చేశాను. వసంత ఋతువుపైన అదే శైలిలో నేను తెలుగులో వ్రాసిన ఒక అష్టపదితో ఈ వ్యాసాన్ని ముగిస్తాను.

మనసున నిన్నే మఱి మఱి దలతును మాధవ నను గన రారా
వినగను పాటల ప్రేమల మాటల ప్రియముగ దరి హృచ్చోరా … (1)

ఆమని వచ్చేనందపు సిరిగా
శ్యామల వర్ణపు సమ్ముదముల నీ
భూమికి తెచ్చెను విరిగా – ధ్రువము

ప్రతి లత చిన చిన ప్రసూనములతో ప్రమోదముల బలు రాల్చె
అతులితముగ బృందావని సుందర హరిత వసనమును దాల్చె … (2)

బంగరు పక్షులు కొంగల బారులు నింగిని రంగుల ముంచె
భృంగపు బృందము శృంగారముగా సంగీతము వినిపించె … (3)

కొమ్మల కొమ్మల కుహూకుహూ యని కోకిల లెన్నో పాడె
రెమ్మల రెమ్మల రింగని చిలుకలు రెక్కల విప్పుచు నాడె … (4)

కుంకుమ వర్ణపు కుసుమము లెన్నో కోమలముగ వని విరిసె
పంకజలోచన జంకును జూపక జింకలు సొబగుల మురిసె … (5)

కరగిన హిమములు సరసర పారెడు సరితయె గగనపు నీడ
బిరబిర శశములు పరుగిడె పిచ్చిగ వెఱపుల దృక్కులతోడ … (6)

చల్లని గాలియు చందన గంధము జల్లుచు నలుదెస వీచె
తెల్లని మబ్బులు తేలికగా మెల తేలుచు నభమున దోచె … (7)

మోహన ఋతువున మోహన మురళిని ముద్దుగ నూదగ రార
దేహము వేచెను దాహము తీరును మోహము దీర్చగ రార … (8)


గ్రంథసూచి

  1. Charlotte Vaudeville, Barahmasa in Indian Literatures, Motilal Banarsidass, Delhi, 1986.
  2. శాలివాహన, గాథాసప్తశతీ, కావ్యమాల – 21, నిర్ణయసాగర ముద్రణాలయ, ముంబై, 1911.
  3. బడిగేర, పి బి, మహాకవి హాలన గాహాసత్తసఈ, అభినందన ప్రకాశన, మైసూరు, 1991.
  4. Maneka Gandhi and Yasmin Singh, Brahma’s Hair – On the Mythology of Indian Plants, Rupa and Co., Delhi, 2007. (p 14 on pdf)
  5. సూక్తిసుధార్ణవం, సంకలనకర్త మల్లికార్జునకవి, సం. ఎన్. అనంతరంగాచార్, గవర్నమెంట్ బ్రాంచి ప్రెస్, మైసూరు, 1947.
  6. నన్నయభట్టు, ఆంధ్రమహాభారతము, ఆది-సభా పర్వములు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు, 1968.
  7. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, ఆముక్తమాల్యద, వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్, మదరాసు, 1915.
  8. వసుచరిత్రము, వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్, మదరాసు, 1926.
  9. భూషణ కిరణావళి, సంకలనం, శ్రీరామరాజభూషణ సాహిత్య పరిషత్తు, భీమవరము, 1969.
  10. వసుచరిత్ర – సంగీత సాహిత్యములు, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు, 1974.
  11. Nijenhuis, E Te, Ragas of Somanatha, p 85.
  12. జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు, పూవుల ప్రోవులు, యాహూ గ్రూపు ఛందస్సు లో, యాహూ గ్రూపు రచ్చబండ లో.
జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు

రచయిత జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు గురించి: జననం నెల్లూరు (1943).మదరాసులో SSLC వరకు (విద్వత్కవిభూషణ వేదం వేంకటకృష్ణ శర్మ తెలుగు పాఠాలు చెప్పారు).తిరుపతిలో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం. IISc,బెంగుళూరులో Crystallography లో Ph.D పట్టా;1980 దాకా మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రీడర్‌గా విద్యాబోధన; తర్వాత అమెరికాలో శాస్త్రజ్ఞునిగా దీర్ఘకాలం ప్రవాస జీవితం. ఛందస్సు మీద విస్తారంగా వ్యాసాలు రచించారు.పాటలు పద్యాలు రాశారు. అనువాదాలు చేశారు.వీరి సుభాషితాల సంకలనం: Today’s Beautiful Gem. ఛందశ్శాస్త్రంలో కృషి,పరిశోధనకు గాను విరోధినామ (2009)సంవత్సరపు బ్రౌన్ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.  ...