Expand to right
Expand to left

కళావసంతము

అయం వసంత స్సౌమిత్రే
నానా విహగ నాదితః
సీతాయా విప్రహీణస్య
శోకసందీపనో మమః

– వాల్మీకి రామాయణము (4.1.22)

పలు విహంగముల నాదాల వనము మొఱసె
వచ్చె నవ వసంతఋతువు వనికి చూడు
సీత లేకుండ నేనుంటి చింతతోడ
హృదియు నేడాయె సౌమిత్రి వ్యధల మయము

అశోక స్తబకాంగారః
షట్పదస్వన నిస్వనః
మాం హి పల్లవతామ్రార్చః
వసంతాగ్నిః ప్రధక్ష్యతిః

– వాల్మీకి రామాయణము (4.1.29)

అరుణము లశోక పుష్పమ్ము లనల మాయె
నిప్పు చిటపటల్ భ్రమరాల నిస్వనములొ
చిగురుటాకుల యరుణిమ చితికి జ్వాల
లీ వసంతాగ్ని నను దహియించుచుండె

పశ్య లక్ష్మణ నృత్యంతం
మయూర ముపనృత్యతి
శిఖినీ మన్మథార్థైషా
భర్తారం గిరిసానుషు

– వాల్మీకి రామాయణము (4.1.38)

ఆడుచుండెను నృత్యమ్ము నచట నెమలి
యనుసరించెను నటనల నాడ నెమలి
కొండ లోయలో తిరుగాడుచుండె జూడు
ప్రేమతో జంటగ నెమళ్లు విడువకుండ

మయూరస్య వనే నూనం
రక్షసా న హృతా ప్రియా
తస్మా న్నృత్యతి రమ్యేషు
వనేషు సహ కాంతయాః

– వాల్మీకి రామాయణము (4.1.40)

అపహరించలేదె యా నెమలి సతిని
రక్కసుండు వచ్చి యొక్క త్రుటిని
చెలియతోడ నాట్య మలరుచు నాడెడు
నెమలి కేమి తెలుసు కమిలెడు హృది

ఋతుసంహారములో వసంత ఋతువు

కాళిదాసు ఋతుసంహారము అనే కావ్యాన్ని రాసినట్లు ప్రతీతి. సంహారము అనే పదాన్ని మనం చంపడం అనే అర్థంలో వాడినా, ఋతుసంహారము అంటే ఋతువుల సమూహము అని అర్థం. ఆరు ఋతువుల వర్ణనలను గ్రీష్మముతో ప్రారంభించి వసంతముతో అంతం చేస్తాడు. అందులో నుండి ఒక రెండు పద్యాలను ఇక్కడ మీకు పరిచయము చేస్తున్నాను –

సపత్రలేఖేషు విలాసినీనాం
వక్త్రేషు హేమాంబురుహోపమేషు
రత్నాంతరే మౌక్తికసంగరమ్యః
స్వేదాగమో విస్తరతా ముపైతి

– కాళిదాసు, ఋతుసంహారము (6.7)

పత్రముల నెన్నొ గస్తురిన్ వ్రాసినారు
స్వర్ణ పద్మాస్యములపైన వర యువతులు
చెమట చుక్కలు జారగ జెదరి యవియు
మణులతో ముత్యముల రీతి దనరుచుండె

ఆమ్రీ మంజుల మంజరీ వరశరః సత్కింశుకం యద్ధనుర్
జ్యా యస్యాలికులం కలంకరహితం ఛత్రం సితాంశుః సితమ్
మత్తేభో మలయానిలః పరభృతో యద్వందినో లోకజిత్
సోఽయం వో వితరీతరీతు వితను ర్భద్రం వసంతాన్వితః

– కాళిదాసు, ఋతుసంహారము (6.28)

అందమైన మామిడిపూలె యమ్ము లాయె
నరుణ కింశుక పుష్పము లతని విల్లు
వింటి నారియు భ్రమరాల బృంద మాయె
ధవళ ఛత్రము శుద్ధ సుధాంశు డాయె

మత్తగజ వాహన మ్మాయె మలయ పవన
మనుచరులు గానకోకిల లనగ వచ్చు
ప్రియ వసంతునితో విహరించుచున్న
యతను డొసగును శుభము లనంతముగను

మిగితా పేజీలు: 1 2 3 4 5 6