Expand to right
Expand to left

వ్రాస్తున్నాను మహా ప్రభూ వ్రాస్తున్నాను: రెండు చెదురుతున్న సంభాషణలూ, ఒక కవి పరిచయమూ

ఇక ఆఖర్న – నాగార్జున్ కవితల్లో కథనం ఎట్లా ఉంటుందో చూడండి

గులాబీ గాజులు (గులాబీ చూఢియాఁ)

ప్రైవేట్ బస్సు డ్రైవర్ అయితేనేం
ఏడేళ్ళ బిడ్డ తండ్రి కాడేంటి?

ఎదురుగా గేర్ రాడ్ పైన
కొక్కానికి తగిలించి వున్నాయి
నాలుగు మట్టి గాజులు గులాబీ రంగువి
బస్సు వేగానికి అనుగుణంగా
ఆడుతూ వున్నాయి

కొంచెం వంగి అడిగేశాను
వులిక్కి పడ్డాడనుకో…
మధ్య వయస్కుడు
బుంగమీసాలతో
ఠీవీ వుట్టి పడే మొహం…

నెమ్మదిగా అన్నాడు, అవునయ్యా
ఎన్ని రకాలుగా చెప్పినా వినదు నాబిడ్డ
చాన్నాళ్ల నుంచే ఇలా వెళ్లాడుతున్నాయి
మున్నీ అమానతు ఇట్లా అబ్బా కళ్ళ ముందు
ఏ నేరం చేసాయని వీటిని
ఇక్కడినించి తీసెయ్యమంటారు?

డ్రైవర్ నాకేసి ఒక చూపు చూస్తే
నేను డ్రైవర్ వేపు ఒక చూపు చూసాను
పెద్ద పెద్ద కళ్ళలోంచి పాల వాత్సల్యం తొణుకుతోంటే
సీదా సాదా ప్రశ్నకి సరళమైన జవాబు
చెప్పేసి ఆ కళ్ళు చూపులు రోడ్ మీదకి సారించాయి

నేను మళ్ళీ వంగి ఇలా అన్నాను -
అవునన్నా
నేను కూడా తండ్రినే
ఉండబట్ట లేక అడిగేశాను కానీ
ఇవి ఎవరికి నచ్చవు గనకా?
చిట్టి చేతుల గులాబీ గాజులు.

పై కవితలో కవి పనితనం చూడండి. ‘అబ్బా’ అన్న మాట బస్సు డ్రైవర్ ముస్లిం అని సూచిస్తుంది. ప్రశ్నలు అడుగుతున్న వాడు హిందువు. గాజులు గేర్ రాడ్‌కి పైన ఎందుకు కట్టావు అన్న ప్రశ్నకి జవాబు చెప్పటానికి డ్రైవర్ తటపటాయిస్తాడు. ఈ విషయం ప్రయాణీకుడు గ్రహిస్తాడు. చిట్టి గాజులు ఎవరికి నచ్చవూ అన్న మాట చెప్పకపోతే ఆయన ప్రాణం ఊరుకోదు ఈ గాజుల బలం ముందు నువ్వూ నేనూ ఒకటే సుమా అని స్నేహ బంధం కలుపుకుంటాడు. అట్లాగే బస్సు కదలికలకీ గాజులు ఊగుతుంటే వాటి కథ ఏమిటో చెప్పి ఇవి ఇక్కడుంటే ఎవరికేమి కష్టం అన్న డ్రైవర్ కళ్ళలోంచి చిప్పిల్లినది పాలు గారే వాత్సల్యం. బుంగ మీసాలూ ఠీవీ ఉట్టిపడే మొహం. పైనించి క్రింది దాకా పురుషత్వం రూపు కట్టుకుని ఉంటే – అందులోంచి చిప్పిల్లినది మాత్రం తల్లి ప్రేమ. ఇట్లాగ ప్రపంచాన్ని మనకు తెలిసిన హిందూ ముస్లిం, స్త్రీ లూ పురుషులూ ఇలాంటి వర్గీకరణల్లోంచి తేలికగా సున్నితంగా తప్పించేస్తాడు నాగార్జున. వర్గీకరణల నిరంకుశత్వం నించి తప్పుకునే తెలివి లేక పోతే, ఒక్క క్షణంలోనే అవి ఎక్కడ లేని శతృత్వాలకి దారి తీయగలవు – అన్న ప్రమాద సూచిక ఈ కవితలో అంతర్లీనంగా ఉంటుంది. నాగార్జున కవే కాదు. కథకుడు, నవలా కారుడు కూడా. గులాబీ గాజులు కథ రూపంలోనూ వ్రాయవచ్చును. కానీ అవసరం లేదు. పైగా ఇక్కడ పదాల పొదుపరితనం చేయగలిగిన పని కధ చేయలేదు. కానీ అంతకన్నా ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం ఒకటి ఉంది ఇక్కడ.

నాగార్జున కవిత్వంలో ఇది కవిత్వమూ, ఇది జీవితమూ, ఇది రాజకీయమూ, ఇది కాదూ అని విడదీయడానికి వీలుగా ఉండదు. బ్రిటన్ మహారాణీకి స్వాగతం పలికిన నెహ్రూని వెక్కిరించినా, పుత్ర ప్రేమతో అధికార ప్రేమతో చెలరేగుతున్న ఇందిరా గాంధీని చెండాడినా, గాంధీ గారి మూడు కోతులనీ వెక్కిరించినా, సర్వోదయ ఉద్యమ నాయకుల కపటత్వాన్ని కడిగేసినా, మీరట్‌లో మత కల్లోలాల తరువాత రుద్రాక్ష మాల వేసుకుని రిక్షా తొక్కుకుంటున్న యువకుడిని ఆత్మీయంగా పలకరించినా – జన జీవనం పట్ల కవిత్వం పట్లా నిబద్ధతతో జీవించిన సాధారణమైన మనిషి నాగార్జున. అందుకే, నాగార్జున కవిత్వం సాదాగా సీదాగా వూరి చెరువు లాగా ఉంటుంది. దిగితే ఆప్యాయంగా పలకరిస్తుంది.

ఇంత పొడుగు నాగార్జున్ కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసిన తర్వాత ఉపసంహారం కోసం వ్యాసం ఆరంభంలో లేవనెత్తిన ప్రశ్నలకి ఇదంతా ఎట్లా ఉపయోగ పడుతుంది అని ప్రశ్నించడం సమంజసమే. మొదట్లో చెప్పినట్లుగా, ఈ వ్యాసానికి ఉన్న పరిధి పరిమితమయినదే – చెదురుతున్న సంభాషణలని ఒక దగ్గర ప్రోవు బెట్టడం. మళ్ళీ ఒక సారి చెప్తాను: భారతీయ కవిత్వంలో అంతస్సూ, చేతస్సూ ఇట్లాంటి వాటికి సుదీర్ఘమైన చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ, ఈ చరిత్రలో ఎనభై తొంభై సంవత్సరాల క్రితం పెద్ద ఎత్తున మార్పులు వచ్చాయి. ఆ తరువాత ఏ భారతీయ భాషలోనైనా ఏ తరం కవులైనా అంతస్సూ చేతస్సూ అన్నప్పుడు వాళ్ళు దేని గురించి మాట్లాడుతున్నారో తెలుసుకోవడానికి కావలసిన నిఘంటువులు మనం తయారు చేసుకోక పోవటంతో వాదవివాదాలు మార్మికతతో నిండి వుంటున్నాయి. అందు చేత మనం రెఫర్ చేస్తున్న అంతస్సు ఎట్లా పుట్టుకు వచ్చిందో దానికి ఉన్న పుట్టుమచ్చ లేమిటో, దానికి ఒక స్ట్రక్చరో అస్తి పంజరమో ఏదైనా ఉంటుందా ఉండదా – అంతర్బహిర్ అనే మాటలకి అర్ధం ఏమిటీ – ఇలాంటి వాటి గురించి కొంచెం సావకాశంగా తెలిసిన వాళ్ళు మాట్లాడాలి. సమిష్టిగా మనకి తెలిసినదేమిటో తెలియనిదేమిటో తేల్చుకోవాలి.

సాహిత్యానికీ భౌతిక అస్తిత్వానికీ (ఒక అర్థంలో – న్యాయం కోసం చేసే పోరాటాలకీ) ఉన్న సంబంధం గురించి కూడా ఇదే పరిస్థితి ఉంది. ఆ సంబంధం తేలికగా కొట్టి పారేయగలిగినదీ కాదు. అట్లాగే అదేంటో మనకి తెలుసునని బుకాయించితేనూ చెల్లదు. సాహిత్యానికీ (సంస్కృతికీ) స్వయం ప్రతిపత్తి ఉంటుందా, దాన్ని వర్గ స్వభావానికి లోబడి ఉండే చైతన్య రూపంగానో భావజాలంలో భాగం గానో అర్థం చేసుకోవటం సమంజసమేనా కాదా అన్న ప్రశ్నలని తరువాత ఆసక్తి ఉంటే తేల్చుకొనే ప్రయత్నం చేయవచ్చును. కానీ మొదటగా సాహిత్యమూ సంస్కృతీ ఆచరణ రూపాలే అని ఆలోచించటం, అవి సృజనాత్మక శ్రమనించి పుట్టుతాయని అర్థం చేసుకుంటే చేతస్సు చైతన్యం అనే బ్రహ్మ పదార్థాల బారి నించి బయట పడవచ్చును. బాల గోపాల్ ప్రశ్నలు లేవనెత్తటం మొదలు పెట్టి ఇరవై సంవత్సరాలు గడిచి పోయాయి. ఇప్పుడు ఇంకా వీటిని పట్టించుకుని శ్రమించటానికి ఆయనే లేడు. తెలుగు సమాజంలో ఈ ప్రశ్నల పట్ల ఉండవలసినంత ఆసక్తి లేదు.

ఏ వాదమైనా, ఏ ఉద్యమమైనా – తాము ఇతరులకన్నా ఎంత భిన్నంగా ఉన్నామని చెప్పుకున్నా – అన్నిటికీ మూలమయిన విషయాల గురించి నిర్దుష్టంగా ఉపయోగకరంగా ఉండేలా మాట్లాడుకోలేకపోతే సంభాషణలు ఎటు గాలి వీస్తే అటే కొట్టుకు పోతాయి. నా దృష్టిలో ఇటువంటి చర్చలు మన మధ్యన ఉండే వ్యక్తుల గురించీ, మనకు బాగా తెలిసిన వ్యక్తుల గురించీ మాట్లాడుకొనే క్రమంలో సాహిత్యేతర, సిద్ధాంతేతర విషయాల వలన వచ్చే ఆవేశాలకు లోనై కుప్ప కూలుతుంటాయి. అట్లా అని పూర్తిగా మనకు లోతుగా పరిచయం లేని సందర్భాలనుంచి – ఆఫ్రికాలోనో అమెరికాలోనో చిలీ లోనో పుట్టుకొచ్చిన సృజనతో మొదలు పెట్టుకుంటే పడికట్టు రాళ్ళ విశ్వ జనీనత తప్ప మనకు నిజానికి మాట్లాడుకోవడానికి ఎక్కడా పట్టు చిక్కదు. ఇతర భారతీయ భాషల్లో కవుల గురించి మాట్లాడుకోవడంలో ఒక సౌలభ్యం ఉంటుంది. వారి జీవితానుభవాలూ, వాటి సందర్భాలూ మనకి దగ్గరగా ఉంటాయి. నాగార్జుననే ప్రత్యేకంగా ఎన్నుకోవటానికి ఒక కారణం, ఆయన నాకు కవిగా , వ్యక్తిగా చాలా ఇష్టుడు కావటం ఒకటైతే, ఆయన కవిత్వంలో నేను ప్రస్తావించిన విషయాలు స్పష్టంగా కనపడతాయని అనిపించడం రెండవ కారణం.


గ్రంథసూచి

  1. Partha Chatterjee – Nationalist thought in the colonial world: A derivative discourse. University of Minnesota Press, 1986.
  2. కె. బాలగోపాల్ – చరిత్ర మనిషి మార్క్సిజం, అరుణ తార, సెప్టెంబర్ సంచిక, 1993.
  3. కె. బాలగోపాల్ – చివరి మాట, కల్లోల కథా చిత్రాలు, పెర్స్పెక్టివ్స్ ప్రచురణ, 1997.
  4. K. Balagopal – Democracy and the fight against communalism, Economics and Political Weekly, January 7, 1995.
  5. కె. బాలగోపాల్ – చీకటి కోణాలు (ఇన్) ‘మూడు దశాబ్దాల నక్సల్బరి ఉద్యమం, గమనం. పెర్స్పెక్టివ్స్ ప్రచురణ, 1998.
  6. కె. బాలగోపాల్ – ఖాళీలను పూరించడమే సాహిత్యం పని. కే శ్రీనివాస్ తో ఇంటర్వ్యూ ప్రజాతంత్ర సాహిత్య ప్రత్యేక సంచిక, మార్చి 2001.
  7. బాబా నాగార్జున కవిత్వం కవితాకోష్.ఆర్గ్ నుంచి తీసుకోబడ్డాయి. కవితాకోష్.ఆర్గ్ లో నాగార్జున కవిత్వం పేజీ ఉంది. నాగార్జున కవిత్వానికి వీడియో లింకులు – మంత్ర కవిత, గులాబీ చూఢియాఁ.
ముందరి పేజీ(లు) 1 2 3 4 5
    
   
Print Friendly

(11 అభిప్రాయాలు) మీ అభిప్రాయం తెలియచేయండి »

  1. rama bharadwaj అభిప్రాయం:

    May 3, 2010 1:22 am

    ఉపేంద్ర గారూ!!

    మైథిలీ భాష అనే కాదు భారతీయ భాషలలోనే నాగార్జున చాలా గొప్పకవి. ఆయన కవితా ప్రపంచం గురించి తెలుగు వారికి తెలిసింది ఏమీలేదు. ఆ మాటకొస్తే చాలా మంది మంచి కవులని గురించి తెలుగు సాహిత్య ప్రియులకి నిజంగా తెలిసింది తక్కువ. అసలు తెలుగులో వచ్చిన మంచి కవిత్వం గురించి మాత్రం ఏమంత తెలుసు గనకా?? మీరు నాగార్జునని గురించి పరిచయం చేయడానికి పూనుకోడం సంతోషించవలసిన విషయం. ఐతే మీ కవితా భాష అనువాద శైలీ తెలుగు కవిత్వానికి అంతగా ఒదగలేదు. సాధన వల్ల మరింత సాధ్య పడొచ్చును.

    ఇంక బాలగోపాల్ ని గురించి మీరు రాసిన భాగం అస్సలు చదవనిచ్చేలా లేదే?? విసుగు కలిగించేలా ఉంది. ఇకపోతే బాలగోపాల్ ని గురించి తెలుగు కవులు పట్టించుకోలేదని మీరు అనడానికి ముందు తెలుగు కవులనీ తెలుగు కవిత్వాన్నీ బాలగోపాల్ ఏమాత్రం పట్టించుకున్నాడని మీరు ఆలోచించలేదే!? ఆశ్చర్యం!!

    వ్యాసం రాయడం ముఖ్యమే కానీ వాక్యాలలో స్పస్టతా.. ఎడిటింగూ.. కూడా అంతే ముఖ్యం కదా?? అది మీ ఈ వ్యాసమ్ లో స్పష్టంగా కన్పిస్తున్న లోపం. మీరు రాయబోయే ముందటి వ్యాసాలు ఈ లోపాలతో లేకుండా ఉండాలని కోరుకుంటాను.

    రమ.

  2. చాకిరేవు ఉపేంద్ర అభిప్రాయం:

    May 4, 2010 9:37 pm

    రమగారూ,

    నెలకి ఒక కవిని పరిచయం చేసినా సంవత్సరానికి 12 మంది భారతీయ కవులని తెలుగు పాఠకులకి పరిచయం చేయవచ్చును. తెలుగు వారు అజ్ఞానులు అని పది సార్లు జపించే బదులు ఈ దిశ గా మీరు ప్రయత్నమ్ చేస్తే బాగుంటుంది.

    తెలుగు కవితా భాషలోనూ , అనువాదంలోనూ సాధన చేయటానికి కావలసిన వెసులుబాటు నాకు ఉండదు. ఇప్పటికైనా నాగార్జు న పేరు తెలిసింది, ఆయన చేసిన పని గురించి తెలిసింది కాబట్టి సమర్థులైన వాళ్ళు , ఆసక్తి ఉన్న వారూ ఆ పనికి ఎప్పుడో అప్పుడు తప్పకుండా పూనుకుంటారనే నా ఆశ.

    మూడు దశాబ్దాల కాలంలో బాలగోపాల్ వ్రాసిన సాహిత్య సాంస్కృతిక విమర్శని సమీక్షించే సందర్భంలో ఆయన తెలుగు కవులని కవిత్వాన్నీ ఎట్లా పట్టించుకున్నాడో ఎట్లా పట్టించుకోలేదో అంచనా వేయటం అవసరమే. నేను వ్రాసినది సమీక్షా వ్యాసం కాదు కాబట్టి నేను ఆయన చేయని పనులు ఏమిటి అన్నది నేను ఈ సందర్భంలో ఎత్తలేదు. నేను చేసినది ఆయన తాత్విక చింతనలో తెలుగు కవులకి పనికొచ్చే విషయాన్ని ఎత్తి చూపించడం. సరళంగా, స్పష్టంగా రాయటం అవసరమే. నాకుండే పరిమితులకు లోబడి తప్పకుండా ప్రయత్నం చేస్తాను .

    మీకు విసుగు పుట్టించకుండా వ్రాయటం అన్నది ఒక లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటే మొదటికే మోసం వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. ఆ దిశగా నేను ప్రయత్నం చేయ దలుచుకోలేదు. మీ వ్యాఖ్యని బట్టి చూస్తే ఈ విషయం పట్ల మీకు బలమైన అభిప్రాయాలున్నట్టు కనపడుతోంది. అదేమిటో మీరు విశద పరిస్తే బండి ముందుకి కదులుతుంది.

  3. rama bharadwaj అభిప్రాయం:

    May 4, 2010 11:41 pm

    ఉపేంద్రగారూ!!

    తెలుగున అదేదో ఒక మోటు సామెత ఉంది ..అందరికీ తెలిసినదే గనక నేను దానిని ప్రస్తావన చేయ పనిలేదు కానీ.. నాకు తెలుగు వారి కి మహా కవులని గురించి పరిచయం చేసే శక్తీ ..ఆసక్తీ రెండూ లేవు. అందుకే మీరు చేసే ప్రయత్నాన్ని అభినందించాను. ఆ పని మీరు మరింత శ్రధ్ధగా చేయగలిగితే బాగుంటుందని సూచన చేసాను. కవిత్వాన్ని అనువాదంచేసే భాష విషయంలో!! కవితా వాక్యాలు చాలా శక్తిమంతమైనవి గనక..వాటి విషయంలో శ్రధ్ధ అవసరం..కానీ ఇది వారి శక్తికి సంబంధించిన విషయమ్ నిజానికి. అందువలన ఆశించగలమే గానీ నిజంగా ఎంత చక్కగా రాయగలరూ.. అన్నది సందేహాస్పదమే!! ఔను.. నాకు చాలా ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాలున్నాయి కొన్నిటి విషయంలో . అందులో ముఖ్యమైనది “చదివించే గుణం” అన్నది. వచనంలో విషయమ్ క్లుప్తంగా..సూటిగా ఉండాలి అన్నది. నస వాక్యాలని నేను చదవలేను. నాకు విసుగు . గనక సాధారణంగా చదవడానికి అంత ఉత్సాహం చూపించను. అందునా విప్లవ సంఘాల వారి తెలుగు వచనం అంటే చెప్పలేని చికాకు. వారు నలుగురికీ తెలియవలసిన ముఖ్య విషయాలని కూడా తమ పడికట్టు వాక్యాలతో పాఠకులని విషయానికి దూరంచేసి పారిపోయేలా చేయగల సమర్ధులు మరి.

    రమ.

  4. వంశీ అభిప్రాయం:

    May 5, 2010 12:42 am

    ఉపేంద్ర గారూ

    వ్యాసం బాగుంది. శైలిదేముంది లెండి, ఒకరికి మామూలు అన్నం,ఇంకోడికి పరమాన్నం, ఇంకొకరికి రాళ్ళతోకూడిన నూకన్నం.

    ప్రతివారూ తానూ మాట్లాడే ప్రతి విషయంలోనూ, రాసే ప్రతి రాతలోనూ ఒక విధమైన అనుభవం ఉండబట్టి మాట్టాడతారు, రాస్తారు. కానీ ఆమాటల్లో, రాతల్లో సారం పాఠకులకు వారి వారి యోగ్యతానుసారం, గ్రహణశక్తానుసారం నివేదన చేసిన విషయం గ్రహణమవుతూ ఉంటుందని భవదీయుడి అభిప్రాయం. మీరు మటుకు ఇలాగే రాస్తూ ఉండండి. సానపెడుతూనే ఉండండి. కొద్దిరోజుల్లోనే కొంతమందికి వజ్రాల గని దొరుకుతుంది.

    ఒకమాట చెప్పాలె – అంత గొప్పకవిగా ప్రశంశలు అందుకున్న నాగార్జున కవిగారి గురించి ఇతర పాఠకులకి తెలిసినంతగా ఇప్పటిదాకా నాకు తెలియదు. నిజం చెప్పాలంటే అసలలాటాయన ఒకడున్నాడని కూడా తెలియదు. :) .. కానీ మీ వ్యాసం చదివాక నా అభిప్రాయం మారింది. ఎటువైపుకు దారితీస్తుందో తెలియదుకానీ… ధన్యవాదాలు

    భవదీయుడు
    వంశీ

    [ఈ కామెంట్ ఎడిట్ చేయబడింది - సం.]

  5. baabjeelu అభిప్రాయం:

    May 8, 2010 7:15 am

    ఉపేంద్ర గారూ,
    “ఆ రెండు” సంభాషణలూ సవ్యంగా జరిగితే ఏవిఁటవుతుంది?
    కవిత్వం ఎలా చదవాలో తెలుస్తుందా? కవిత్వం ఎలా రాయాలో తెలుస్తుందా?
    “ఆ రెండు” సంభాషణలూ ఎవరు చేయాలి?
    అసలు ఎందుకు చెయ్యాలి? చెయ్యకపొతే ఏవిఁటి నష్టం?
    ఆ పంచాయతీ తీర్పు ని ఎవరు పట్టించుకుంటారు? పట్టించుకోకుండా కవిత్వాలు రాసీవాళ్ళని ఎవరేం చెయ్యగలరు?

    బాబ్జీలు

  6. చాకిరేవు ఉపేంద్ర అభిప్రాయం:

    May 8, 2010 11:57 pm

    @ వంశీ గారు
    థాంక్స్. దేవనాగరి లిపి చదవగలిగితే నాగార్జున కవిత్వం అంతర్జాలంలో చాలానే దొరుకుతుంది. వ్యాసం చివరన ఉన్న వీడియో లింకులు చూడండి. కవిత్వానికి దృశ్యాలు జోడయితే, అదీ ఎవరయినా చదువుతుంటే వినగలిగితే, ఆ కవిత వెనక ఉన్న కథలు ఏమిటో తెలుసుకోగలిగితే – లిపిలో అర్ధం కానీ విషయాలు చాలా మనసుకి పట్టుకుంటాయి.

    @ బాబ్జీలు గారు

    మీ మొదటి ప్రశ్నకి సమాధానంగా ‘నా ప్రాణం కుదుట బడుతుంది’ అని చెప్తే ఊరుకుంటారా? :)

    క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే సమాధానం అదే. కవిత్వం ఎట్లా చదవాలి, అర్ధవంతంగా ఎట్లా బతకాలి అని నేను పడే ఆరాటంలో నాకు పనికొస్తాయనిపించి నేను పేర్చుకుంటున్న సంభాషణలు అవి. సంభాషణలు అంటే నా దృష్టిలో కలిసి వెతుక్కోవటం. యుద్ధంలో కూడా సంభాషణ – సంవాదం అవసరమే అన్న మాటకి ఎంతో దూరం వెళ్ళనక్కర లేదు, మన పురాణాల నిండా దానికి ఉదాహరణలు కొల్లలుగా దొరుకుతాయి. పంచాయితీలో జరిగేది కలిసి వెతుక్కోవటం కాదు. ఇరు పక్షాలూ వారి వారి వాదనలు గెలవాలని అనుకుంటారు. అక్కడ ఎవరో ఒకరు తీర్పు చెప్పవలసిన అవసరం ఉంటుంది. సంభాషణల మీద కూడా తీర్పు అవసరం అనే విచిత్ర వైఖరి మనలో ఇంత లోతుగా ఎట్లా పాతుకు పోయింది అన్నది ఆలోచించ వలసినదే.

    కవిత్వం చదవటానికీ రాయటానికీ అన్నీ వేళలా, అన్నీ చోట్లా ఒకే మార్గం ఉండదు కదా! మరి అట్లాంటప్పుడు – ఈ రోజున మనకి ఇక్కడ పనికొచ్చే మార్గాలని ఎట్లా తయారు చేసుకోవాలి? అవి అందరికీ పనికొస్తాయని ఎట్లా చెప్పగలము – అన్న ప్రశ్నకి సమాధానం పెద్ద కష్టం కాదు. వెతుక్కుంటూ పోతుంటే, నలుగురూ మాట్లాడుటూంటే, ఆ సంభాషణల్లోంచి కొత్త దారులు వస్తాయి అవి నలుగురికీ పనికొస్తాయి. నాకు తోచేదేమంటే, అసహనం, ఏదో ఒకటే రుజుమార్గం ఉంటుందనీ అది మన లోపల్నించి తన్నుకుంటూ వస్తుందనీ అనుకోవటం పొరపాటు అని. కుటుంబరావు గారు – ఐశ్వర్యం నవల లోనే చెప్పేశారు కదా – మా పిల్లల తలల్లో వాల్వులుంటాయి. అందులోంచి ఐడియాలు బయటికి వస్తాయే కానీ లోపలికి వెళ్ళవూ అనీ. ఆ పిల్లలు ఎవరో కాదు. మనమే. దానికి విరుగుడుగా సంభాషణ అన్నదే ఒక సామాజిక ప్రక్రియగా సాధన చేయ వలసిన అవసరం చాలా ఉందనుకుంటాను.

    మీరు అడిగినది – సంభాషణల్లోని విషయం గురించి కాదు కాబట్టి – ఇంత కన్నా ఏమీ చెప్పాలో నాకు తోచటం లేదు కానీ ఒకటి మాత్రం చెప్పగలను. నా గురువుల్లో ఒకాయన అప్పుడప్పుడు ఒక మాట చెప్తూంటాడు. 1990 ప్రాంతంలో ఎవరో ప్రపంచ పటం అనే జీగ్ సా పజిల్ ని అమాంతంగా పైకి విసిరేశారు. కింద పడ్డ ముక్కలు ఏరుకుని మళ్ళీ ఎట్లా కూర్చుకోవాలా అన్నదే అసలు ప్రశ్న అని. ప్రపంచ పటం ముక్కల్ని మళ్ళీ పేర్చుకోవటం అంటే మనల్ని మనమే మళ్ళీ పేర్చుకోవటమే కదా? కవిత్వాన్ని చదవటం కొత్తగా నేర్చుకోవటమన్నా, రాయటం కొత్తగా నేర్చుకోవటమన్నా – ఆ ప్రయత్నంలో భాగాలే. మేము దీనికి అతీతులమని ఎవరయినా అనుకుంటే ఏమి చేయగలుగుతాము? అలాంటి భ్రమలని శాశ్వతంగా పట్టుకుని వేళ్ళాడటం ఎవరికీ సాధ్యం అవుతుందనుకొను.

  7. baabjeelu అభిప్రాయం:

    May 13, 2010 11:06 am

    ఉపేంద్ర గారూ,
    సంభాషణని తెలుగులో “డైలాగు” అంటారని మర్చిపోయేను. క్షమించండి.
    కానీ “డైలాగు” ఇద్దరి మద్దెనే కదా నడుస్తుంది? ఇదీ వొదిలీయండి.
    మీరిచ్చిన లింకులు చూసేను. మంచి లింకులు.

    1. గులాబీ ఛూడియాఁ: బాబా కవిత చదవడం మొదలెట్టకముందే ఆ పిల్ల తల్లి చనిపోయిందని చెప్పీసేరు. దాంతో “మున్నీ కా అమానత్” అంటే కొంచెం అర్ధఁవయ్యింది. ఇది మీరిచ్చిన లింకు చూడక ముందు “క్రిస్టల్ క్లియర్” గా అర్ధవఁవ్వలేదు. ఇది చూసేక ఈ మాట లొ ప్రచురించీ కవితలని పాత భారతి టైపులో కాకుండా ఆడియో వో వీడియొ వో ఇస్తే, అందులో ఆ కవి పూర్వా పరాలు చెప్పి కవిత చదివితే లేపోతే ఇంకోళ్ళతో చదివిస్తే బాగుంటుందేమో? ఇదీ వొదిలీయండి. ఇది వేవే గారు చూసుకోవాలి.

    2.బాలగోపాల్ గారి లింకు(లు): చరిత్ర గట్రాల వేపు వెళ్ళలేదు, దమ్ము లేక. రెండో దాంట్లో (ఎవరో శ్రీనివాస్ గారి ఇంటర్వ్యూ) కన్యాశుల్కం మీద ఆయన అభిప్రాయం (తెలుగులో కామెంటు) మీద మీ అభిప్రాయం? అంటే మీరేవంటారూ అని. ఏదో ఒకటి అనండి దయచేసి. మనద్రుష్టవేఁవిఁటంటే మనం కన్యాశుల్కాన్నీ, మహాప్రస్ఠాన్నీ దాటి కరెన్సీ లోకి రాకపోవడం. లేపోతే ఆ రెండూ ఇంకా కరెన్సీ గా చెలామణీ లో వుండడం. సరిగ్గా రాయలేకపోతున్నాను. సాధన చేస్తాను, సరిగ్గా రాయడం. కానీ అర్ధం చేసుకుని ఈ “తీరని దాహాన్ని” తీర్చడానికి ప్రయత్నించండి అంటే తెలుగులో ట్రై చెయ్యరూ, మరోసారి దయచేసి!

    3. మీరు మామూలుగా నాగార్జున గారి కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసి వుంటే ఈ వ్యాసం మరోలా వుండును. దానిని ” ఆ రెండు డైలాగు” లతో ముడి పెట్టి పీట ముడి వేసేరని అనుకుంటున్నాను. కాదని మీరనుకుంటే మా అద్రుష్టం.

    4. మిగిలిన భారతీయ భాషల్లోని కవులు: మీరన్నట్టు తెలుగు లెస్స అన్న గీర కాదు వాళ్ళని పట్టించుకోపోవడం. వారందరికన్నా మన తెలుగు కవులు; అస్మదీయులైనా, తస్మదీయులైనా; ఒకాకు ఎక్కువే. కాదని నిరూపించండి. దండగ అని వొదిలీకండి దయచేసి.

    5. చివరగా: బతుకునీ, కవిత్వాన్నీ మారని మార్క్సిస్టుల ద్రుక్పధం తోనో, మారిన మార్క్సిస్టుల ద్రుక్పధం తోనో చూడ్డం తప్ప వేరే దారి లేదా?
    బాబ్జీలు

  8. చాకిరేవు ఉపేంద్ర అభిప్రాయం:

    May 14, 2010 12:27 am

    బాబ్జీలు గారూ

    3. నాగార్జున కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసే చిన్న వ్యాసంగానే మొదలు పెట్టాను. మొదట్లోనే ఒక ప్రశ్న ఎదురయింది. నాగార్జుననే ఎందుకు పరిచయం చేస్తున్నాను అని. అది తేల్చుకునే సరికి, తెలుగు కవుల రామాయణంలో నా పిడకల వేట ఏమిటి అని అనుమానం వచ్చింది. ఇదంతా సాఫీగా చిక్కులు లేకుండా రాయటానికి ఉన్న టైము చాలా తక్కువ. మే నెల సంచికకి పంపక పోతే ఇది మళ్ళీ రాయలేను అనిపించింది. పీట ముడితో సహా పంపించేశాను. చదవటానికి వీలుగా లేక పోతే సంపాదకులు చెప్తారు, అది దాటితే, చదివిన వాళ్ళలో ఎవరో ఒకరు ముడి విప్పటానికి సహాయం చేస్తారులే అన్న మొండి ధైర్యం తప్ప వేరే ఏమీ సంజాయిషీ చెప్పుకోలేను. క్షమార్హం కాదంటే చెప్పండి.

    5. బతుకునీ కవిత్వాన్నీ కేవలం మార్క్సిస్టు దృక్పథం తోటే అర్ధం చేసుకోవటం సాధ్యం కాదు అనే కదా బాలగోపాల్ చెప్పినది కూడానూ?

    చెట్టంత కొడుకు చచ్చిపోతే కుమిలి పోతున్న తండ్రికి గతి తార్కిక భౌతిక వాదం ఎందుకు పనికొస్తుంది అని అడగొచ్చు. నాకు ఉద్యోగం ఎందుకు రాలేదు, మా నాన్న ఎందుకు అప్పుల్లో మునిగి పొయాడు అని అడిగే రైతు కొడుకుకి ఏదో ఒక విశ్లేషణ (మార్క్సిజమే కానక్కరలేదు) లేకుండా సమాధానం ఎట్లా చెప్తావు అని కూడా అడగొచ్చు. అప్పుల వాళ్ళు చేసిన అవమానం భరించలేక తండ్రి ఉరి వేసుకుంటే ఆ కొడుక్కి సమాధానం చెప్పాలంటే మన దగ్గర ఏమున్నది అన్నది ప్రశ్న అయితే – దేన్ని ఎట్లా అనుసంధానం చేసుకోవాలి అన్న ప్రశ్న తప్పని సరే కదా?

    మీ ప్రశ్నలు 2 & 4 లకి జవాబు కొంచెం తీరుబడిగా చెప్పాలి. ఒకటి రెండు రోజుల్లో. :)

  9. baabjeelu అభిప్రాయం:

    May 14, 2010 12:29 pm

    ఉపేంద్ర గారూ,
    మీలాటి వారు రాయడం, పీట ముడితో సహా, నాలాటి వాళ్ళ అద్రుష్టం. దానికి తోడు నాలాటివాళ్ళ (తెలుగులో సిల్లీ) సందేహాలకి ఓపికగా సమాధానాలు ఇవ్వడం ఇంకా గొప్ప. దీన్నే కదా మీరు (తెలుగులో) డైలాగు అన్నారు. కాదా?
    మీ వ్యాసం క్షమార్హం ఎలా అవుతుంది? అది చదివి డైలాగు మొదలెట్టకపోతే తప్పున్నర మాది.

    5. బాలగోపాల్ గారు అంత ఎక్సిప్లిసిట్ గా అన్నారా? అన్లేదేమో!

    దేన్ని ఎట్లా అనుసంధానం చేసుకోవాలి అన్నది మిలియన్ డాలర్ల ప్రెశ్న. కదండీ.

    మన ఖర్మ, ఎవరి ఖర్మ కెవరు బాధ్యులూ అనో; ఆళ్ళు మన్ని దెబ్బ తీసేరు, దెబ్బకి దెబ్బ, అయితే నాటె పెన్నీ మోర్ నాటే పెన్నీ లెస్ అనో; సహేంద్ర తక్షకాయస్వాహా అనో; ఇలా రకరకాలుగా కదా ప్రెతీ ఇబ్బందినీ ఇబ్బందిపడ్డ ప్రెతివాడూ అనుసంధానించుకుంటాడు వాడి సత్తువని బట్టి.

    అంతేగానీ, మార్కెట్టు రాజ్యంలో ఇలా అయిన్నీకాబట్టి ఈ మార్కెట్లని దుంప నాశనం చేసెయ్యాలి అనిన్నీ; కొత్త వ్యవస్థ మొదలెట్టాలి అనిన్నీ; యెజ్నంలో కుర్రాడి లాగ నా పిల్లలు ఇలాటి బతుకు బతక కూడదనిన్నీ; రాకెట్టప్పారావులాగ ఇలాటి బతుకు ఇలాగే బతకాలనిన్నీ; ఇలాటి బతుకులో పోలీసోడి “అక్కరెన్సు” రిపోర్టు ని ఏ జడ్జీ కాదంటాడో సూద్దారి అనిన్నీ; లాయరు మూర్తి గారి లాగ ఇలాగెలా బతకడం అనిన్నీ; ముత్తేలమ్మలాగ ఇలాక్కూడా బతకొచ్చనిన్నీ; ఆ జడ్జీ గోరిలాగ పిచ్చెక్కకపోతె బతకలేవఁనిన్నీ; ఇంకా బోల్డన్ని ….. లాగెలా అనుసంధానించుకోగలరు?

    బాబ్జీలు

  10. చాకి రేవు ఉపేంద్ర అభిప్రాయం:

    May 15, 2010 9:01 pm

    బాబ్జీలు గారూ,
    వ్యాసం చివర ఉన్న మూడవ రెఫరెన్సు – ‘చివరి మాట’ ఆఖరి పేరాలో చూడండి. బాలగోపాలు మార్క్సిజం పట్ల తనకున్న అభిప్రాయాన్ని స్పష్టంగా చెప్తారు. గమనించ వలసిన విషయం ఒకటున్నది. ఎవరైనా చీకట్లో బయల్దేరేటప్పుడు ఏదో ఒక దీపం పట్టుకుని బయల్దేరుతారు. దారి మధ్యలో దాని వెలుగు సరిపోవటం లేదంటే దాన్ని బాగు చేసుకుంటారు. లేకపోతే వేరే దీపం ఏదైనా ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. మార్క్సిజం వెలుగులో తనకి కనపడిన సత్యాలను ఎంత నిక్కచ్చిగా చెప్పారో, అంతే నిక్కచ్చిగా దాని పరిమితులు కనపడినప్పుడు కూడా బాలగోపాలు చెప్పారు. మూడు దశాబ్దాల పాటు అవిరామంగా తెలుగులోనూ ఇంగ్లీషులోనూ రాసిన మనిషి కాబట్టి, ఆయన ఎప్పుడూ ఎట్లా ఆలోచించారన్నది పట్టుకోవటం కష్టం కాదు.

  11. చాకిరేవు ఉపేంద్ర అభిప్రాయం:

    May 25, 2010 5:45 am

    బాబ్జీలు గారూ
    గురజాడ గొప్పదనంలో ఆయన ఆధునికత వైపు మొగ్గటం అన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. అట్లానే విశ్వనాథ ని అంచనా వేసే టప్పుడు ఆయన యుద్ధంలో ఎటు మొగ్గాడు అన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. రెండు మహోన్నతమైన విలువల మధ్యన తీవ్రమైన ఘర్షణ జరుగుతున్న చారిత్రక సందర్భంలో ఆ కాలంలో బతికిన వారికి చాలా విషయాలు తేలికగా కనపడతాయి (అప్పుడు కూడా చూడలేని వారుంటారన్నది కాదనలేని సత్యం). ఘర్షణ తీవ్ర స్థాయిలో లేనప్పుడు విషయం ఏమిటో అర్థం కావటం అంత తేలిక కాదు. గురజాడ ఆధునికత పేరు చెప్పుకుని తిరిగే నేలబారు మనుషులూ, సాంప్రదాయికత పేరున బతుకుతున్న నేల బారు మనుషులూ – ఇరు పక్షాల కూడా ఉన్న మంచి మనుషులూ అందరినీ కళ్ళు విప్పార్చుకుని చూశాడు. విశ్వనాథ (బాలగోపాల్ చదివినంత మేరకూ) ఆధునికత పక్షాన నిలబడే మనుషులంతా నీచులుగానూ, సంప్రదాయికత పక్షాన నిలబడ్డ వారంతా ఉదాత్తులుగానూ చిత్రీకరించారు. అందు చేత ఆయన రచన బలంగా ఉండదు.

    మీరు చెప్పిన ఇంటర్వ్యూలో స్థూలంగా బాలగోపాల్ చెప్పిన అభిప్రాయం అదీ అని నాకు అర్థమయింది. దానితో నేను ఏకీ భవిస్తాను. తెలుగు కవులు ఇతర భాషల్లో కవుల కన్నా రెండాకులు ఎక్కువే చదివారు అన్న అభిప్రాయాన్ని ఎట్లా అర్థం చేసుకోవాలో నాకు నిజంగానే తెలియదు – కాబట్టి మీ ఆఖరి ప్రశ్నకి సమాధానం చెప్పలేను.

మీ అభిప్రాయం తెలియచేయండి

  

   ( సహాయం తొలగించండి)

s h L ksh ~r j~n ph b bh m y r l v S sh p n dh d th t N ~m ch Ch j jh ~n T Th D Dh o O au M @H @M k kh g gh Ru ~l ~lu e E ai aa i ee u oo R a

ఈమాట పాఠకులకు సూచనలు చదివాను. వాటికి కట్టుబడి ఉంటానని హామీ ఇస్తున్నాను.